Vì Sao Thế Giới Có Hai Cách Nhìn Trái Ngược Về Hồi Giáo? | Thế Giới Cổ Đại
Có một điều rất khó hiểu về Hồi giáo: cùng một cuốn Kinh Qur'an, có người tìm thấy sự khoan dung và hòa bình...
Cảm ơn mọi người! Chúc mọi người có những giây phút vui vẻ. Mời các bạn theo dõi video trên kênh Thế Giới Cổ Đại. ✔️ Thế Giới Cổ Đại sẽ đồng hành cùng các bạn trong hành trình giải mã những sự kiện kỳ bí xuyên suốt dòng lịch sử của loài người... ✔️ Chúc các bạn có những phút giây thư giãn và bổ ích! #thếgiớicổđại#bíẩn#hồigiáo#đạohồi#KinhQur'an #thượngđế
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Tóm tắt video
Được tạo bởi AI
Video phân tích về sự mâu thuẫn trong cách diễn giải kinh Quran, cảnh báo nguy cơ cực đoan hóa khi văn bản bị tách rời khỏi bối cảnh lịch sử. Nội dung nhấn mạnh rằng ý nghĩa kinh điển thay đổi theo hoàn cảnh chính trị - xã hội; việc hiểu sai hoặc cố tình cắt xén có thể dẫn đến bạo lực, định kiến sai lệch và chia rẽ sâu sắc giữa các cộng đồng.
Có một điều rất khó hiểu về Hồi giáo.
Cùng một cuốn kinh quran, có người tìm thấy sự khoan dung và hòa bình.
Nhưng những kẻ cực đoan cũng từng dùng chính nó để biện mình cho những hành động vô nhân tính của mình.
Vậy vấn đề nằm ở kinh sách hay nằm ở người đang đọc nó?
Đáng lo hơn, đây không chỉ là câu chuyện của hơn 1.400 năm trước.
Đến năm 2026, châu Âu vẫn phải tăng cường đối phó với những mối đe dọa cực đoan đang biến đổi.
Trong đó, các cơ quan EU đặc biệt cảnh báo về quá trình cực đoan hóa ngày càng trẻ và lan mạnh qua mạng xã hội.
Bởi chỉ cần một câu kinh bị tách khỏi hoàn cảnh lịch sử, đặt vào một xã hội bất ổn,
rồi rơi vào tay những người đang giận dữ, mất phương hướng hoặc muốn kích động đối đầu,
ý nghĩa của nó có thể bị đẩy sang một hướng hoàn toàn khác.
Và điều đáng sợ nhất là kinh sách đã tồn tại hơn 1.400 năm.
Nhưng những hoàn cảnh có thể biến con người thành cực đoan thì vẫn đang xuất hiện.
Nếu điều đó còn tiếp tục, thì vấn đề trong tương lai có thể không còn là Hồi giáo vốn hòa bình hay bạo lực.
Mà câu hỏi phải đặt ra là ai sẽ giành được quyền giải thích nó cho thế hệ tiếp theo?
Và châu Âu đang phải đối mặt với điều gì tồi tệ nhất?
Chúng ta hãy cùng giải mã trong video ngày hôm nay nhé!
Năm 2017, khi Ngoại trưởng các tiểu vương quốc Ả Rập Thống Nhất
được hỏi về vấn đề chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan tại châu Âu,
ông bất ngờ chuyển sang nói tiếng Anh.
Người dẫn chương trình có phần ngạc nhiên và nói về ông,
chúng tôi có phiên dịch tiếng Anh, ai có thể nói tiếng Ả Rập.
Nhưng ông vẫn kiên quyết đáp, tôi biết các Anh có phiên dịch,
nhưng tôi chỉ muốn chắc chắn rằng các Anh thực sự hiểu điều tôi đang nói.
Một ngày nào đó, chúng ta sẽ chứng kiến
ngày càng nhiều phần từ cực đoan và khủng bố xuất hiện từ chính châu Âu
bởi sự thiếu quyết đoán trong việc đưa ra quyết định,
bởi cố gắng chạy theo sự đúng đắn chính trị,
hoặc bởi họ cho rằng mình hiểu Trung Đông, hiểu Hồi giáo
và hiểu những người khác còn rõ hơn cả chúng tôi.
Xin lỗi, nhưng đó không đơn giản chỉ là sự thiếu hiểu biết.
Nếu mở chương 9, câu 5 của Kinh Quỳnh,
bạn sẽ thấy một đoạn đại ý rằng
Khi gặp những người đà thần, hãy chiến đấu với họ,
bắt giữ họ, bao vây họ và mai phục họ ở những nơi thích hợp.
Tôi tin rằng bất cứ ai lần đầu đọc một câu như vậy
đều rất dễ nảy sinh cảm giác phản cả mạnh mẽ vì nó quá đẫm máu và bạo lực.
Đoạn này thường được gọi là câu gươm,
và trong thực tế nó thường được nhắc đến theo hai cách.
Thứ nhất, một số chính quyền hoặc tổ chức Hồi giáo cực đoan,
chẳng hạn như tổ chức khủng bố,
từng viện dẫn đoạn kinh văn như vậy để biện minh cho hành vi bạo lực của mình.
Logic của họ rất đơn giản.
Đây là mệnh đề của Thượng Đế,
ngài yêu cầu chúng ta rút gươm tiêu diệt những kẻ ngoài đảo.
Giai đoạn từ khoảng năm 2014 đến năm 2016 là thời kỳ khủng bố hoạt động mạnh nhất.
Một trong những thứ gây chấn động nhất trên Internet lúc đó
chính là những đoạn video mà chúng up lên và dường như là ai cũng biết được nội dung của nó.
Tông dụng thứ hai của câu gươm là nó thường bị một số phương tiện truyền thông trích riêng ra
khi muốn tạo nên sự đối lập hoặc xung đột.
Chỉ cần đặt những câu chữ này bên cạnh một tiêu đề tin tức đủ gây sóc,
nó rất dễ củng cố ấn tượng vốn đã tồn tại trong công chúng rằng
Hồi giáo đồng nghĩa với bạo lực và cực đoan.
Nhưng vấn đề là nếu tiếp tục đọc kinh quả đàn,
bạn lại có thể tìm thấy những đoạn gần như hoàn toàn trái ngược.
Chẳng hạn như tại chương 2, câu 256 viết rằng
không có sự cưỡng ép trong tôn giáo.
Thay chương 109 nói đại ý rằng
tôi không thờ những gì các người thờ,
các người cũng không thờ những gì tôi thờ.
Các người có tôn giáo của các người, tôi có tôn giáo của tôi.
Nếu đọc những câu này theo cách lý tính và trực tiếp nhất
thì ham ý của chúng gần như là
những người không cùng tím ngưỡng,
chúng ta không nhất thiết phải can thiệp vào nhau.
Bạn tin điều của bạn, tôi tin điều của tôi.
Thông điệp mà nó truyền tải lại giống với tư tưởng hòa bình,
cùng tồn tại và khoan rung.
Và chính những đoạn như vậy cũng thường được dùng
để phản bác cách diễn giải dựa trên câu gươm ở phía trước.
Chẳng hạn trong những năm gần đây,
nhiều quốc gia trên bán đạo Ả Rập
đã bỏ ra những khoản tiền khổng lồ
để tổ chức các sự kiện thể thao,
văn hóa và giải trí quốc tế.
Từ giải đua công thức 1 Saudi Arabian Grand Prix
bắt đầu tổ chức từ năm 2021,
World Cup Qatar 2022,
việc câu lạc bộ ANAS chi số tiền khổng lồ
để ký hợp đồng với Chris Ronaldo
cho đến Esports World Cup được tổ chức tại Riyadh từ năm 2024.
Hàng loạt động thái như vậy rõ ràng không chỉ nhằm phát triển kinh tế,
chúng còn góp phần cải thiện hình ảnh quốc tế của các quốc gia vùng vịnh,
đồng thời cho thế giới thấy một diện mạo khác của xã hội Hồi giáo,
một nền văn minh có lịch sử lâu đời,
giàu bản sắc văn hóa và đang chủ động mở cửa với thế giới.
Họ trao đón người nước ngoài tới du lịch,
tiêu dùng, giao lưu và hợp tác.
Thông qua việc tăng cường tiếp xúc trực tiếp,
họ cũng muốn phá bỏ những định kiến,
giảm bớt tâm lý sợ hãi hay thù ghét người Hồi giáo
trong một bộ phận công chúng quốc tế.
Nhưng đến đây, một câu hỏi rất lớn xuất hiện.
Nếu đều được xem là lời của Thượng Đế,
tại sao những câu chữ trong kinh điển lại dường như bầu thuẫn với nhau?
Rốt cuộc ý chí của Ngài là gì?
Là truy đuổi những người ngoại đạo và loại bỏ những kẻ không cùng tín ngưỡng?
Hay là chấp nhận sự khác biệt,
không tồn tại và không can thiệp vào niềm tin của nhau?
Một tín đồ nên hiểu câu nào?
Và đặt những câu ấy trong hoàn cảnh nào?
Muốn tìm được câu trả lời,
chúng ta buộc phải quay trở lại môi trường lịch sử của hơn 1.400 năm trước
để xem những câu chữ ấy được hình thành trong bối cảnh như thế nào.
Ở những video trước, chúng ta đã nói rằng
quá trình hình thành ban đầu của Hồi giáo có thể chia thành hai giai đoạn lớn.
Một là thời kỳ Mecca khi cộng đồng Hồi giáo ban đầu vẫn còn yếu
và chủ yếu hoạt động trong phạm vi hạn chế.
Và giai đoạn còn lại chính là thời kỳ Medina
khi Hồi giáo từ một cộng đồng tín ngưỡng nhỏ bé
bắt đầu bước lên vũ đại chính trị và hình thành một chính quyền thực sự.
Theo lịch sử các nhà tiên tri và các vị vua của Antarbari,
một trong những bộ biệt niên xử có ảnh hưởng lớn nhất trong thế giới Hồi giáo,
khi ảnh hưởng của nhà tiên tri Muhammad ngày càng bở rộng,
tầng lóc thống trị Mecca, đặc biệt là giới quý tộc Quray bắt đầu cảm thấy vô cùng bất an.
Nguyên nhân rất đơn giản, mô hình kinh tế của Mecca khi đó phụ thuộc rất lớn
vào các hoạt động hành hương của các bộ lạc đa thần tới Kaba.
Trong khi đó, chủ trương độc thần của Muhammad lại trực tiếp đe dọa nền tảng lợi ích này.
Vì vậy, giới quý tộc Quray từng tìm cách thương lượng về ông.
Đại ý về đề nghị của họ là
Muhammad hay là chúng ta thỏa hiệp.
Một năm chúng tôi thờ thượng đế của ông,
năm sau ông thờ các vị thần của chúng tôi.
Hai bên luân phiệt nhau, cùng những bộ một bước.
Trước mắt cứ thử như vậy xem sao.
Và trong bối cảnh ấy, trường 109 của Quran được nhắc đến với nội dung đại ý như sau.
Hỡi những người không tin, các người thờ những gì các người thờ.
Còn ta thờ đấng mà ta thờ.
Các người có tôn giáo của các người,
còn ta có tôn giáo của ta.
Nếu chỉ đặt câu này một cách tách biệt,
chúng ta rất dễ hiểu nó theo tinh thần không xâm phạm lẫn nhau,
tôn trọng và cùng tồn tại.
Bạn tin của bạn, tôi tin của tôi.
Nhưng nếu đặt nó trở lại đúng hoàn cảnh lịch sử lúc đó,
thì trọng tâm của câu nói không hẳn là cổ suý cho chủ nghĩa đang nguyên
hay sự dung hòa tôn giáo.
Nó giống một lời tuyên bố không thỏa hiệp về đức tin
trước đề nghị của giới quý tộc khi nay hơn.
Nói cách khác, tôi không chấp nhận đề nghị này.
Chuyện luân phiên thờ phụng các vị thần của nhau là điều không thể làm.
Đức tin của tôi đối với A-la là không thể lay truyền.
Tôi từ chối thờ các vị thần của các ông.
Các ông đi con đường của các ông.
Tôi đi con đường của tôi.
Tôi sẽ chịu trách nhiệm cho niềm tin của mình.
Còn các ông sẽ chịu trách nhiệm cho lựa chọn của các ông.
Điều cần chú ý là,
ở giai đoạn Mecca, lời tuyên bố này chủ yếu vẫn mang tính chất tinh thần và tín ngưỡng.
Muhammad đã vạch rõ rành giới giữa mình với những người đa thân.
Nhưng cộng đồng Hồi giáo khi đó vẫn đang ở giai đoạn phát triển ban đầu.
Ngoài việc kiên quyết tuyên bố đức tin,
họ chưa có đủ sức mạnh để thực hiện những biện pháp chính trị hay quân sự mạnh hơn.
Vậy còn câu gươm trong chương 9 câu 5 thì xuất hiện khi nào?
Trong phần viết về những năm cuối đời của nhà tiên tri
trong cuốn lịch sử các nhà tiên tri và các vị vua
có ghi lại rằng
Muhammad đã phái Ali đi theo Abu Bakr
để công bố một bản tuyên cáo được gọi là Al-Barah
tức tuyên bố miễn trừ hay tuyên bố đoạn tuyệt.
Chương 9 của Qur'an thường được gọi là At-Taba,
cũng được biết đến với tên Al-Barah.
Điều đó có nghĩa là những mặt khải thuộc chương 9 xuất hiện vào giai đoạn cuối đời Muhammad.
Và lúc này, hoàn cảnh đã hoàn toàn khác.
Muhammad không còn là người truyền đạo đang chịu áp lực tại Mecca nữa.
Ông đã xây dựng được một chính quyền hung mạnh tại Medina,
đã chinh phục Mecca, kiểm soát những khu vực trọng yếu của bán đạo Ả Rập
và bước vào giai đoạn quản lý, thống nhất các bộ lạc.
Trong số những bộ lạc đã quy phục,
có những người thực sự tiếp nhận Hồi giáo,
nhưng cũng có những nhóm chỉ tuyên bố trung thành ngoài việc,
trong lòng vẫn còn phản đối.
Có những người bị xem là giả tín,
những cộng đồng đa thần
hoặc những nhóm vẫn bí mật liên kết với thế lực thủ địch,
phá vỡ các hiệp ước đình chiến đã ký với chính quyền Hồi giáo,
thậm chí là tấn công người Hồi giáo và tìm cách chống lại chính quyền mới.
Và chính trong bối cảnh đó,
bàn tuyên cáo trong trường 9 liên quan tới việc chấm dứt một số hiệp ước
với những nhóm đã phá vỡ cảm kết.
Đến lúc này, Hồi giáo đã có lãnh thổ,
có nền tảng quân chúng và có sức mạnh quân sự.
Vì thế, dòng điệu đương nhiên cũng hoàn toàn khác
với thời kỳ còn phải thương lượng ở Mecca.
Nếu diễn đạt theo lô dịch quyền lực lúc đó,
nó gần như là giờ đây ta đã là chính quyền thống trị tại khu vực này
và đang tiến hành thống nhất bán đạo.
Ta bắt đầu thiết lập trật tự chính trị và pháp luật.
Những nhóm vẫn còn ở trong lãnh thổ nhưng tiếp tục chống đối,
phá vỡ hiệp ước hay có ý định nổi loạt
sẽ được cho một thời hạn truyền tiếp.
Trong khoảng thời gian đó,
các người có thể tự do đi lại và đưa ra lựa chọn của mình.
Nhưng khi thời hạn kết thúc,
việc xử lý sẽ bắt đầu.
Và rồi mới xuất hiện câu thường được gọi là câu gâm.
Khi gặp những người đa thần trong hoàn cảnh được nói tới,
hãy chiến đấu với họ, bắt giữ họ, bao vây họ và mai phục họ.
Nhưng ngay trong mạch văn tiếp theo,
cũng có một chi tiết rất quan trọng.
Nếu một người đa thần tìm đến để xin được bảo hộ
và nghe lời chuyên giảng,
thì phải bảo vệ người đó,
sau đó hộ tống họ tới nơi an toàn.
Đó chính là bối cảnh lịch sử của câu gâm.
Nói cách khác,
đối tượng mà câu nói hướng tới
không đơn giản là mọi người ngoại đạo trên thế giới,
mà là những nhóm cụ thể
trong bối cảnh chính quyền Hồi giáo đã được thiết lập.
Trong một môi trường xung đột chính trị và quân sự cụ thể,
đặc biệt liên quan tới các hiệp ước,
sự phản bội và việc chống lại chính quyền vào thời điểm ấy.
Nếu đặt nó trong môi trường chính trị của thế giới cổ đại,
điều này không khó hiểu.
Trong quá trình một chính quyền mới hình thành,
thống nhất lãnh thổ và xử lý các thế lực chống đối,
những quy định như vậy mang tính chính trị rất rõ rệt
và cũng vô cùng khắc nghiệt.
Đây không còn là một cuộc thương lược,
đây là một tối hậu thử.
Vì vậy, nếu chỉ lấy riêng một câu,
rồi diễn giải thành mệnh lệnh phổ quát rằng
tín đô Hồi giáo gặp người ngoại đạo ở đâu thì phải giết ở đó,
chúng ta đã tách nó ra khỏi sự kiện lịch sử
và những điều kiện cụ thể đi kèm.
Tóm lại, những câu chữ thoạt nhìn
có vẻ hoàn toàn mâu thuẫn với nhau,
thực chất phản ánh những quyết định khác nhau
của cộng đồng Hồi giáo
trong quá trình hình thành và phát triển
khi họ phải đối mặt với những hoàn cảnh
chính trị và xã hội hoàn toàn khác nhau.
Nói cách khác,
một bộ kinh điển mang dấu ấn lịch sử mạnh mẽ như vậy
không thể chỉ mở ra, lấy từng câu riêng lẻ
rồi đọc theo nghĩa bề mặt mà bỏ qua bối cảnh.
Bởi một khi câu chữ bị tách khỏi hoàn cảnh ban đầu,
ý nghĩa của nó lập tức có thể thay đổi
và khi đó văn bản rất dễ bị trích dẫn
theo kiểu cắt xén.
Một câu có thể được sử dụng
để chứng minh Hồi giáo đề cao sự khoan dung.
Một câu khác lại có thể được dùng
để chứng minh Hồi giáo cột suý bạo lực.
Ở đây, tôi muốn mượn một câu nổi tiếng
của Ned Che,
chính là chiếc da từng nói
Thượng Đế đã chết.
Ông từng đưa ra một ý tưởng đại khái rằng
chỉ những thứ không có lịch sử
mới có thể được định nghĩa một cách thiệt đối.
Vậy thứ gì là không có lịch sử?
Chẳng hạn như hình tam giác trong toán học.
Tam giác không có lịch sử tiên hóa
theo nghĩa xã hội.
Mười nghìn năm trước, tam giác vẫn là tam giác.
Ngày nay, tam giác vẫn là tam giác.
Khái niệm ấy không thay đổi
theo văn hóa, chính trị hay xã hội.
Vì vậy, chúng ta có thể định nghĩa nó
một cách cực kỳ chính xác.
Và khái niệm ấy gần như bật biến.
Nhưng ngược lại,
nếu một sự vật có lịch sử
thì việc đưa ra một định nghĩa tuyệt đối cho nó
sẽ trở nên rất khó.
Bởi ý nghĩa của nó trong dòng chảy thời gian
sẽ không ngừng hấp thụ văn hóa
của từng khu vực, nhận thức và thanh kiến
của từng cộng đồng,
cũng như nhu cầu của từng xã hội
rồi liên tục biến đổi.
Chẳng hạn như những khái niệm công lý,
lương thiện hay quốc gia.
Chúng rất khó có một định nghĩa vĩnh viễn không đổi.
Điều chúng ta có thể làm nhiều nhất
chỉ là cắt ra một lát cắt của chúng
tại một thời điểm nào đó trong lịch sử.
Hoặc nói cách khác,
nếu nhất định phải định nghĩa chúng,
chúng ta thường chỉ có thể sử dụng
cách giải thích đang được xã hội
hoặc những người nắm quyền diễn giải
trong thời đai hiện tại chống nhận.
Trong tập trước, tôi từng nhắc đến chế độ
một người đàn ông có nhiều vợ trong quán an
và nói rằng,
trong bối cảnh thế kỷ thứ 7,
một số quy định liên quan thực chất
nhằm cải thiện quyền lợi của phụ nữ và trẻ bộc côi.
Lúc đó, có khán giả phản bác lại rằng,
sao anh có thể nói
một nền văn hóa Hồi giáo
lại từng coi trọng quyền lợi phụ nữ.
Nguyên nhân nằm ở chỗ
lắt cát lịch sử mà chúng ta đang nói
được đặt trong thế kỷ thứ 7.
Cái gọi là tiến bộ ở đây
phải được so sánh với xã hội
bộ lạc Ả Rập trước những cải cách
của Muhammad.
Nhưng bởi trong truyền thuyết Hồi giáo,
Qur'an được xem là lời mặc khải thiêng liêng
không thể tuy tiện sửa đổi,
nên một số quy định từng mang tính
cải cách ở thế kỷ thứ 7
về sau cũng trở nên khó thay đổi
theo tốc độ phát triển của xã hội.
Vì vậy mới xuất hiện
một hiện tượng rất thú vị.
Trong bối cảnh thế kỷ thứ 7,
một số quy định về hồn nhân
có thể được xem là tiến bộ.
Nhưng đặt vào bối cảnh thế kỷ 21,
chính những quy định ấy lại trở thành
chủ đề gây tranh cãi.
Nếu quay trở lại thế kỷ thứ 7,
chúng ta thực sự có thể tìm thấy
trong Qur'an nhiều quy định cải thiện
địa vị của phụ nữ so với xã hội
bộ lạc Ả Rập trước đó.
Ví dụ trong vấn đề
kế thừa tài sản.
Trong một số trường hợp,
phần thừa kế của phụ nữ được quy định
bằng một nửa của năm giới.
Nghe đến đây, phản ứng đầu tiên
của người hiện đại chắc chắn là
như vậy chẳng phải bất bình đẳng sao.
Đúng,
nếu nhìn bằng tiêu chuẩn ngày nay
thì đó là vấn đề.
Nhưng trong nhiều truyền thống bộ lạc trước đó,
phụ nữ thậm chí còn không có
địa vị độc lập rõ ràng
trong việc thừa kế tài sản.
Các quy định mới đã trao cho
phụ nữ quyền sở hữu và tư cách
kinh tế độc lập ở một mức độ nhất định.
Một ví dụ khác là hồn nhân.
Trong xã hội bộ lạc trước đó,
hồn nhân thường mang
tính chất giao dịch chính trị
hoặc kinh tế giữa hai gia tộc.
Khoản sinh lễ dành cho người phụ nữ
có thể bị gia đình hoặc người giám hộ
kiểm soát.
Qur'an đưa ra quy định rằng
khoản sinh lễ phải được trao cho
một trong chính người phụ nữ
trở thành tài sản của cô ấy
chứ không đơn thuần là tài sản của gia đình.
Ngay cả trong những trường hợp
liên quan đến nữ nô lệ vào thời đại đó,
một số quy định cũng yêu cầu
quyền lợi tài chính phải hướng tới
bản thân người phụ nữ chứ không
hoàn toàn thuộc về chủ sở hữu của cô ấy.
Nhìn từ bối cảnh lịch sử
lúc bấy giờ, điều này
cho thấy sự chú ý nhất định đối với
quyền lợi của phụ nữ.
Nhưng ở một mặt khác,
chúng ta cũng có thể đọc thấy
những quy định mà ngày nay rõ ràng
mang đậm dấu ấn của xã hội phụ quyền.
Chẳng hạn các quy định liên quan
đến hành vi tình dục ngoài hôn nhân
hay cách xử lý nam và nữ
không phải lúc nào cũng được diễn đạt
theo một tiêu chuẩn hoàn toàn giống nhau.
Chính những điều này cho chúng ta
thấy rất rõ dấu vết của thời đại trong văn bản.
Những câu chữ được hình thành
trong một môi trường lịch sử cụ thể
rất khó hoàn toàn thoát khỏi
dấu ấn văn hóa của chính thời đại đó.
Giữa từng dòng chữ
chúng ta vẫn có thể nhìn thấy
quan tính tư duy của một xã hội
mà nam giới giữ vị trí trung tâm.
Nhưng cho dù tồn tại
những giới hạn như vậy
nếu so với chất tự bộ lạc
trên bắn đảo Ả Rập trước đó
những cải cách này vẫn tạo ra
một sự tài cấu trúc rất lớn
về mặt xã hội.
Đến đây trong tập này
chúng ta đã chọn ra một số đoạn từ Qur'an
để cho mọi người thấy một hiện tượng rằng
khi một văn bản đi qua
dòng chảy của lịch sử
cùng với sự biến đổi của xã hội
ý nghĩa mà con người đọc được từ nó
cũng có thể không ngừng thay đổi.
Vậy hiện tượng này
rốt cuộc nói lên điều gì?
Nó chính là chìa khóa để giải thích
tại sao ngày nay
ở những nơi khác nhau trên thế giới
thậm chí là ngay trong cùng một khu vực
bình luận có người mô tả
Hồi giáo là một tôn giáo tích cực
hòa bình và khoan dung
Trong khi ở mắt người khác
Hồi giáo lại hiện lên với hình ảnh cực đoan
bạo lực, khép kín và bảo thù
Nguyên nhân là vì
môi trường xã hội và các trào lưu tư tưởng
của con người luôn thay đổi
Còn con người, tí theo nhu cầu của chính mình
sẽ có xu hướng lựa chọn
những chương, những câu,
những cách diễn giải khác nhau
trong cùng một bộ kinh điển
để nhấn mạnh và phục vụ cho mục đích của họ
Khi Qur'an được đặt trong
một xã hội ổn định
để sống vật chất đầy đủ
Người dân có thể an cư lạc nghiệp
Cảm giác an toàn của cộng đồng tín đô
thường cao hơn
Và cùng với đó, mức độ cởi mở
đối với thế giới bên ngoài
cũng có xu hướng tăng lên
Trong môi trường như vậy
Người ta thường quan tâm nhiều hơn
đến những nội dung trong kinh điển
hướng tới các giá trị đạo đức, mang tính phổ quát
và việc tu dưỡng bản thân
Họ sẽ đọc thấy trong đó
sự khiêm nhượng, lòng khoan dung, lòng nhân ái
và những lời khuyên tích cực
về cách sống
Nhưng nếu đặt cùng bộ kinh ấy
vào một xã hội hỗn loạn
nơi con người phải đối mặt với chiến tranh
kinh tế sụp đổ, ngoại bang xâm lược
hoặc sống trong hoàn cảnh xa lạ
giữa một đất nước
mà họ cảm thấy mình thuộc về nhóm thiểu số
thì vấn đề sinh tồn của cộng đồng
sẽ trở thành mối quan tâm lớn hơn rất nhiều
Khi đó,
để đáp ứng nhu cầu tự bảo vệ
con người rất dễ tìm đến nhau
hình thành tâm lý cố kết cộng đồng
và chú ý nhiều hơn
tới những nội dung liên quan đến sự tồn tại
của nhóm mình
sự khác biệt giữa chúng ta và họ
hay sự đối đầu với những lực lượng bên ngoài
Trong những hoàn cảnh cực đoan hơn
một số người thậm chí
sẽ cố tình tách câu chữ
khỏi bối cảnh lịch sử ban đầu
rồi từ đó chỉ đọc thấy gươm đau
hủy diệt và phản xét
Và đó thường chính là mảnh đất màu mỡ nhất
để chủ nghĩa cực đoan phát triển
Ở một mức độ nào đó
đây cũng là hình ảnh thu nhỏ
của cuộc đấu tranh vẫn luôn tồn tại
trong thế giới Hồi giáo
giữa những người theo đường lối ôn hòa
và những lực lượng theo khuyên hướng cực đoan
Nói đến đây
tôi lại nhớ tới một đoạn video
được quay tại một diễn đàn Trung Đông
vào năm 2017
mà tôi từng xem
Một trong những lô dích phía sau phát biểu ấy
là như thế này
Đối với những cộng đồng Hồi giáo di cư
tới châu Âu
một trong những vấn đề đầu tiên
mà họ phải đối mặt
chính là câu chuyện làm thế nào
để duy trì bản sắc
và sự tồn tại của cộng đồng mình
trong một môi trường hoàn toàn mới
Và trong quá trình đó
chắc chắn sẽ xuất hiện
những trường hợp giải thích qua đan
theo nhu cầu, trích dẫn ngoài bối cảnh
thậm chí là lạm dụng kinh điển
để biện mình cho những quan điểm
vốn không hề tồn tại
trong hoàn cảnh lịch sử ban đầu
Bởi Muhammad của thế kỷ thứ 7
chưa từng phải đối mặt
với những vấn đề di cư
theo mô hình của xã hội châu Âu hiện đại
Quan An không thể trực tiếp đề cập
đến mọi tình huống xã hội
sẽ xuất hiện hơn 1.000 năm sau
Trong hoàn cảnh như vậy
con người buộc phải thông qua
việc diễn giải kinh điển
để suy đoán xem ý chí của Thượng Đế
trong một vấn đề mới sẽ là gì
rồi lấy cách diễn giải ấy
làm căn cứ định hướng hành vi của mình
Vấn đề là
nếu những diễn giải cực đoan
chiếm được tiếng nói lớn nhất
thì chính những nhóm đó lại trở thành
lực lượng làm tổn hại hình ảnh của Hồi giáo
Họ xuất hiện
trên các tiêu đề tin tức
Họ trở thành cửa sổ để nhiều người
trên thế giới nhìn vào Hồi giáo
và từ đó định kiến với Hồi giáo
lại càng bị khoanh đại
Những định kiến này sau đó rất dễ
bị áp đặt lên tất cả những cộng đồng Hồi giáo
ở những khu vực hoàn toàn khác
kể cả những người vốn
không có bất kỳ liên hệ nào với chủ nghĩa cực đoan
Kết quả cuối cùng là khoảng cách
giữa các nền văn hóa ngày càng lớn
sự nghi kỵ và đối lập cũng ngày càng sâu sắc
Đó là lý do trong đoạn phát biểu
năm 2017
Ngoại trưởng UAE đã chỉ trích một số
chính trị gia châu Âu vì quá trú trọng
tới sự đúng đắn chính trị
Từ đó trở nên do dự trong
quá trình giảm quyết định
và không được cưng rắn trước các vấn đề liên quan
tới chủ nghĩa cực đoan
Theo cách nhìn của ông
nếu một xã hội cho phép những tư tưởng cực đoan
phát triển mà không có sự kiểm soát
thích hợp
chẳng hạn là thông qua một số tổ chức
trường học hoặc cơ sở truyền bá
tư tưởng cực đoan
thì về lâu dài chính châu Âu
có thể phải đối mặt với những hậu quả
rất nghiêm trọng
Phát biểu năm 2017 ấy
khi đó không tạo ra quá nhiều tiếng vang
Nhưng đến những năm sau
đặc biệt khi vấn đề nhập cư
hội nhập xã hội
và chủ nghĩa cực đoan
tiếp tục trở thành chủ đề tranh luận gây gắt
tại nhiều quốc gia châu Âu
Đoạn video này lại được đào lên
và lan truyền rộng rãi
bởi nhiều người cho rằng
một phần cảnh báo trong đó dường như đã được thực tế kiểm chứng
ở một mức độ nhất định
Nhưng nếu quay trở lại
cách nhìn lịch sử và văn hóa
mà chúng ta đang sử dụng trong video này
thì điều đó cũng không có nghĩa
ngoại trưởng UAE
đại diện cho một phiên bản Hồi giáo đúng đắn tuyệt đối
cũng không có nghĩa rằng
chỉ có Hồi giáo ôn hòa khoan dung
mới là Hồi giáo thật
Vậy rốt cuộc Hồi giáo là gì?
Nếu đứng từ lập trường tin ngưỡng
Hồi giáo là tôn giáo của Thượng Đế
Quả là lời mặc khải của A-La
được dùng để dẫn dắt tín đồ
theo một con đường nhất định
và hướng tới một viễn cảnh nhất định
Thì Hồi giáo cũng đồng thời
là một hệ thống văn hóa
và ý thức hệ luôn được con người
không ngừng giải thích, diễn dạy và tái tạo
Những cách hiểu
mà chúng ta nhìn thấy trong lịch sử
xét cho cùng đều được thể hiện
thông qua con người
Bởi Quran khi nằm trên trang giấy
chỉ là từng hàng chữ tĩnh lặng
Chữ viết không tự mình lên tiếng
Chữ viết
không tự bước ra khỏi trang sách
để giải thích cho con người rằng
nó phải được áp dụng thế nào
trong mọi thời đại
Từ trước đến nay
luôn là con người thay văn bặm lên tiếng
Nói cách khác
không chỉ có Quran dẫn dắt lòng người
Ở một chiều ngược lại
chính lòng người cũng quyết định
Quran sẽ được diễn dạy như thế nào
Người nắm quyền lực
có thể lựa chọn cách diễn dạy nào được đề cao
những nội dung nào được nhấn mạnh
và những đoạn nào được sử dụng
để làm cơ sở cho chính sách của mình
Từ góc độ đó
một phần logic sâu xa phía sau tôn giáo
chính là sự phản chiếu của lòng người
Có thể vào thế kỷ thứ 7
Mạc Khải của Thượng Đế
thực sự đã xảy ra
Có thể tất cả những điều ấy
thực sự đã diễn ra
Nhưng tới năm 632
khi thời đại của nhà tiên tri kết thúc
và cánh cửa Mạc Khải khép lại
một số vấn đề hoàn toàn mới xuất hiện
Những thế hệ sau
sẽ tiếp tục phải đối mặt
với những hoàn cảnh lịch sử
mà thế kỷ thứ 7 chưa từng có
Họ sẽ gặp những vấn đề xã hội
mà người Ả Rập thời Muhammad
chưa từng tưởng tượng tới
Nhưng lúc này
Thượng Đế không còn thông qua một nhà tiên tri mới
để trực tiếp đưa ra câu trả lời
cho từng tình huống nữa
Điều còn lại giữa thế gian
chỉ là văn bản và lòng người
Con người phải dựa vào nhận thức hữu hạn
của chính mình
dựa vào ý chí, kinh nghiệm
và hoàn cảnh của mình
để giải thích, chú giải
và diễn giải thứ mà họ tin
là ý chí của Allah
Và vì thế cũng giống như một câu nói nổi tiếng
rằng có một nghìn độc giả
thì sẽ có một nghìn hàm lét
Khi một bộ kinh điển
bước qua hơn một nghìn năm lịch sử
Người ta cũng có thể tạo ra
vô số cách hiểu khác nhau
về ý chí của Thượng Đế
Từ thời điểm đó trở đi
Thứ định hình lịch sử
không còn chỉ là câu hỏi
Thượng Đế muốn gì
mà còn là sự đấu tranh chính trị
sự tranh giành quyền lực, hoàn cảnh xã hội
và những giao động sâu kín nhất
trong lòng con người
Thực ra đây không phải là hiện tượng
chỉ tồn tại trong tôn giáo
Nó là một điểm chung mà chúng ta
có thể nhìn thấy trong lịch sử
của rất nhiều nền văn hóa và tôn giáo trên thế giới
Và cuộc đấu tranh ấy
gần như ngay lập tức bộc lộ
sau khi thời đại của Muhammad kết thúc
trong thời kỳ của các Khalifa đời đầu
Trên màn hình lúc này
chúng ta đang nhìn thấy
một dòng thời gian cực kỳ giàn lược
Nhưng cần chú ý rằng
đây chủ yếu là cách kể lịch sử
theo góc nhìn của người Sunni
Trong khi đó, người Hồi giáo Sia
lại kể về một câu chuyện khác
Họ có một dòng thời gian
một cách lý giải khác về quyền kế vị
Và cũng chính từ sự khác biệt ấy
một trong những cuộc chia rẽ lớn nhất
trong lịch sử Hồi giáo
Vậy, rốt cuộc chuyện gì đã xảy ra?
Tại sao chỉ ngay sau khi
nhà tiên tri qua đời
Cộng đồng mà ông vừa thống nhất
lại bắt đầu xuất hiện
những bất đồng sâu sắc đến như vậy
Và bằng cách nào
những tranh chấp về quyền lực
hơn 1.400 năm trước
cuối cùng lại tạo nên 2 nhánh lớn
của thế giới Hồi giáo
còn tồn tại cho tới tận ngày này
Và chúng ta sẽ trả lời câu hỏi này
ở 1 video khác nhé
Còn về chủ đề ngày hôm nay
bạn có quan điểm như thế nào?
Hãy để lại ý kiến trong phần bình luận nhé
Xin chào và hẹn gặp lại