Ai Đã ĐẬP NÁT, THIÊU CHÁY Và CHÔN VÙI Cả Một Nền Văn Minh? | Thế Giới Cổ Đại
Nếu một ngày nào đó, những thứ mà chúng ta vẫn cho là thần thoại lại được đào lên từ lòng đất, bạn sẽ nghĩ sao? Tại Tứ Xuyên, Trung Quốc, có một di chỉ cổ tên là Tam Tinh Đôi. Nơi đây từng khiến cả giới khảo cổ sửng sốt khi xuất hiện những chiếc mặt nạ đồng với đôi mắt lồi kỳ dị, cây thần cao hàng mét, tượng người khổng lồ, quyền trượng bằng vàng, hàng trăm chiếc ngà voi và vô số hiện vật có hình dáng không giống bất kỳ nền văn minh Trung Hoa nào mà chúng ta từng biết. Điều đáng nói là chúng được tạo ra cách đây hơn 3.000 năm. Một nền văn minh sở hữu kỹ thuật luyện kim tinh vi, mạng lưới giao thương rộng lớn và hệ thống tín ngưỡng vô cùng phức tạp… nhưng lại gần như không để lại chữ viết, cũng không có lời giải rõ ràng cho sự biến mất của mình. Kỳ lạ hơn nữa, một số hiện vật được tìm thấy tại Tam Tinh Đôi lại có những điểm tương đồng đến khó tin với các mô tả trong Sơn Hải Kinh và những truyền thuyết cổ xưa của Trung Quốc. Vậy Tam Tinh Đôi thực sự đến từ đâu? Vì sao một nền văn minh phát triển như vậy lại đột ngột biến mất? Và liệu những hố chứa hàng nghìn cổ vật bị đập vỡ, thiêu cháy rồi chôn sâu có thực sự chỉ là những hố tế lễ… Hay đó là dấu vết cuối cùng của một nền văn minh từng bị ai đó cố tình xóa khỏi lịch sử?
Cảm ơn mọi người! Chúc mọi người có những giây phút vui vẻ. Mời các bạn theo dõi video trên kênh Thế Giới Cổ Đại. ✔️ Thế Giới Cổ Đại sẽ đồng hành cùng các bạn trong hành trình giải mã những sự kiện kỳ bí xuyên suốt dòng lịch sử của loài người... ✔️ Chúc các bạn có những phút giây thư giãn và bổ ích! #thếgiớicổđại#bíẩn#tamtinhđôi#kimtựtháp#trunghoacổđại#aicậpcổđại
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Tóm tắt video
Được tạo bởi AI
Sanxingdui is an ancient Sichuan civilization dating back 3,000 years, renowned for its advanced metallurgy and surreal bronze artifacts. Despite lacking written records, its sophisticated society and mysterious masks challenge traditional Chinese history, suggesting a complex culture influenced by trade, indigenous growth, and potentially otherworldly inspirations.
Chào mừng các bạn đã đến với kênh Thế Giới Cổ Đại
Nếu một ngày nào đó, những thứ mà chúng ta vẫn cho là thần thoại
lại được đào lên từ lòng đất, bạn sẽ nghĩ sao?
Tại Tứ Xuyên, Trung Quốc, có một di chỉ cổ tên là Tam Tinh Đôi.
Nơi đây từng khiến cả giới khảo cổ sửng sốt
khi xuất hiện những chiếc mặt nạ đồng với đôi mắt kỳ dị,
cây thần cao hàng mét, tượng người khổng lồ,
quyên trượng băng vàng, hàng trăm chiếc ngà voi
và vô số hiện vật có hình dáng không giống
bất kỳ nền văn minh Trung Hoa nào mà chúng ta từng biết.
Điều đáng nói là chúng được tạo ra cách đây hơn 3.000 năm.
Một nền văn minh sở hữu kỹ thuật luyện kim tinh vi,
mạng lưới giao thương rộng lớn và hệ thống tin ngưỡng vô cùng phực tạp.
Nhưng lại gần như không để lại chữ viết,
cũng không có lời giải thích rõ ràng cho sự biến mất của mình.
Kỳ lạ hơn nữa, một số hiện vật được tìm thấy tại Tam Tinh Đôi
lại có những điểm tương đồng đến khó tin với các mô tả trong Sơn Hải Kinh
và những truyền thuyết cổ xưa của Trung Quốc.
Vậy Tam Tinh Đôi thực sự đến từ đâu?
Vì sao một nền văn minh phát triển như vậy lại đột ngột biến mất?
Và liệu những hố chứa hàng nghìn cổ vật bị đập vỡ,
khiêu cháy rồi trôn sâu có thực sự chỉ là những hố tê lễ?
Hay đó là dấu vết cuối cùng của một nền văn minh
từng bị ai đó cố tình xóa khỏi lịch sử?
Hôm nay, chúng ta sẽ cùng lần theo những mảnh mối còn sót lại
để bước vào một trong những bí ẩn khảo cổ lớn nhất của Trung Quốc cổ đại.
Muốn tìm câu trả lời, chúng ta quay lại mùa xuân năm 1929.
Mùa xuân năm ấy, tại vùng Quảng Hán thuộc Tứ Xuyên,
một người nông dân tên Yến Đạo Thành cùng con trai đang đảo mương thoát nước cạnh sân nhà.
Đó vốn chỉ là một công việc rất bình thường,
cho đến khi một nhát quốc bổ xuống đất phát ra tiếng khen.
Không giống tiếng chạm vào đá, cũng không giống tiếng quốc xuyên qua đất mềm.
Hai cha con lập tức dừng tay và đào rộng khu vực xung quanh.
Chẳng bao lâu, những món đồ băng ngọc bắt đầu xuất hiện.
Một món, rồi hai món, rồi hàng chục.
Cuối cùng, hơn 3.000 món đồ được lấy lên khỏi lòng đất.
Đối với một gia đình nông dân, đây rõ ràng là một kho báu,
nhưng đi cùng với sự phấn khích lại là nỗi sợ.
Nếu chính quyền biết chuyện, toàn bộ số đồ này có thể bị thú giữ.
Vì vậy, Yến Đạo Thành bí mật mang chúng về nhà,
sau đó âm thầm bán từng ít một cho những người buôn đồ cổ.
Nhưng những món đồ này quá kỳ lạ,
chúng nhanh chóng lọt vào mắt những người sưu tầm và giới học giả.
Tin tức lan rộng, dân chúng quay khu vực bắt đầu tự phát đảo bới,
mong tìm thấy thêm những kho báu tương tự.
Năm 1934, một cuộc khai quật khảo cổ ban đầu được tiến hành,
hàng trăm hiện vật tiếp tục được phát hiện.
Thế nhưng, do tình hình xã hội bất ổn,
việc khai quật không thể kéo dài,
tam tinh đôi lại chìm vào im lặng.
Suốt nhiều thập kỷ sau đó,
không ai thực sự hiểu bên dưới vùng đất ấy đang che giấu điều gì.
Cho đến mùa hè năm 1986, và từ đây mọi thứ thay đổi.
Hai hồ lớn được phát hiện gần như liên tiếp vào năm 1986
đã thực sự làm thay đổi cách người ta nhìn về văn minh cổ thuộc.
Chỉ riêng hồ số 1 và số 2
đã đưa lên khỏi lòng đất khoảng 1720 hiện vật đặc sắc,
gồm đô đông, vang, ngọc, ngà vội
và nhiều loại lễ khí chưa từng được biết đến trước đó.
Nhưng gây chóng ngợp hơn cả là cây thân băng đông số 1.
Sau nhiều năm phục dựng từ hàng trăm mảnh vỡ,
phân còn lại của cây đã cao tới 3,96m.
Đáng chú ý, phân ngọn vẫn bị thiếu.
Vì vậy, các chuyên gia ước tính chiều cao nguyên thủy có thể lên tới khoảng 5m.
Cây gồm thân chính, nhiều tầng cành, các hình chim, quả
và một hình dông uốn dọc thân cây.
Đây được xem là một trong những hiện vật đồng đơn chiếc lớn nhất
từng được phát hiện ở Trung Quốc.
Và đặc biệt, những chiếc mặt nạ có đôi mắt nhô dài ra phía trước.
Nó không giống với khuôn mặt người bình thường,
không giống nghệ thuật nhà thương ở Trung Nguyên.
Cũng khó tìm được một hình mẫu hoàn toàn tương tự trong những nền văn hóa xung quanh.
Lần đầu tiên, thế giới nhận ra rằng
dưới lòng đất Tứ Xuyên từng tồn tại một nền văn minh
mà lịch sử gần như đã quên.
Nhưng đó vẫn chưa phải toàn bộ câu chuyện.
Từ cuối năm 2019, thêm nhiều hố mới được xác định.
Những cuộc khai quật sau đó tiếp tục đưa lên hàng nghìn hiện vật.
Càng đào sâu, tam tinh đôi càng trở nên khó hiểu.
Và điều khiến người ta kinh ngạc nhất
là phần đã khai quật chỉ đại diện cho một phần rất nhỏ của toàn bộ khu di tích.
Tất cả những gì nhân loại đã nhìn thấy về tam tinh đôi
cho tới thời điểm hiện tại chỉ chiếm khoảng 0,16% toàn bộ khu di tích.
Muốn hiểu tại sao tam tinh đôi gây sốc đến vậy?
Trước hết, hãy nhìn vào một trong những hiện vật nổi tiếng nhất của đó,
chiếc mặt nạ đồng mặt lồi.
Nó có kích thước khổng lồ, khuôn mặt giống, tai vân dài sang hai phía.
Đặc biệt nhất là hai con mắt.
Chúng không nằm phẳng trên gương mặt như mắt người,
mà nhô dài ra phía trước, có mẫu nhô tới khoảng 16cm.
Hãy tưởng tượng bạn là một nhà khảo cổ lần đầu nhìn thấy thương này.
Bạn biết nó được chế tạo cách đây hơn 3.000 năm.
Bạn biết người tạo ra nó chưa từng xem phim khoa học viễn tưởng,
chưa từng thấy hình ảnh người ngoài hành tinh mắt lớn trong văn hóa đại chúng hiện đại.
Vậy tại sao họ lại chọn hình dáng này?
Đôi mắt ấy đại diện cho điều gì?
Một vị vua?
Một vị thân?
Một tổ tiên huyền thoại?
Hay một sinh vật mà họ từng tin là có thật?
Không có câu trả lời chắc chắn,
và chính sự im lặng ấy đã tạo ra vô số giả thuyết.
Ngày nay, chỉ cần nhìn thoáng qua những hiện vật mặt nạ này,
nhiều người lập tức liên tưởng tới những hình ảnh về sinh vật ngoài trái đất.
Tất nhiên, sự giống nhau về mặt ngoại hình hoàn toàn không phải bằng chứng về người ngoài hành tinh.
Đây là điều cần nói rõ.
Cho đến nay, khảo cổ học chưa có bằng chứng trực tiếp cho thấy
3 tình đôi từng tiếp xúc với một nền văn minh ngoài trái đất.
Nhưng nếu gạt giả thuyết ấy sang một bên, chúng ta vẫn còn một câu hỏi rất thú vị.
Điều gì đã khiến người thuộc cổ tưởng tượng thần linh của họ
với một khuôn mặt xa lạ đến như vậy?
Và chiếc mặt nạ chỉ là khởi đầu.
Một trong những hiện vật gây ấn tượng mạnh nhất tại 3 tình đôi là cây thần bằng đồng.
Khi phục dựng đầy đủ, công trình này có thể cao hơn 5 mét.
Đối với kỹ thuật luyện kim cách đây hơn 3 thiên nhiên kỷ,
đây là một thành tiêu đáng kinh ngạc.
Cây gồm nhiều nhánh vươn ra,
trên đó xuất hiện chim, hoa, quả và những hình tượng kỳ lạ.
Toàn bộ cấu trúc khiến nó không giống một vận dụng thực tế.
Nó giống như mô hình của một thế giới thần thoại,
một trục nối giữa mặt đất và bầu trời, giữa con người và thần linh.
Điều thú vị là trong rất nhiều nền văn hóa cổ trên thế giới
đều tồn tại khái niệm tương tự.
Cây thế giới, cây sự sống, trụ trời, cây nối giữa các tầng vũ trụ.
Trong thần thoại Bắc Âu thì có dinh Dracene.
Trong nhiều truyền thống Tây Á cũng xuất hiện hình tượng cây thiêng.
Còn trong văn hóa Trung Hoa cổ đại,
Sơn Hải Kinh ghi lại những câu chuyện về cây thần, mặt trời và các vùng đất kỳ dị.
Liệu đây có phải chỉ là sự trùng hợp ngẫu nhiên?
Khi đặt cây thần tam tinh đôi bên cạnh những câu chuyện cổ,
một câu hỏi khó tránh khỏi xuất hiện.
Phải chăng những thứ chúng ta gọi là thần thoại
đôi khi bắt nguồn từ ký ức về những nghi lễ, biểu tượng hoặc sự kiện có thật?
Sơn Hải Kinh là một trong những tác phẩm kỳ lạ nhất của văn hóa Trung Hoa cổ đại.
Trong sách có những ngọn núi kỳ quái,
những vùng đất xa xôi,
sinh vật có nhiều đầu,
những vị thần có hình dáng nửa người nửa thú,
những cây thần khổng lồ
và những câu chuyện mà nếu đọc bằng tư duy hiện đại,
đôi khi gần giống một thế giới giả tưởng.
Trong thời gian dài,
người ta thường xem đây chủ yếu là thần thoại và địa lý tưởng tượng.
Nhưng có một cách nhìn khác,
một số học giả cho rằng
bên dưới lớp ngôn ngữ thần thoại
có thể vẫn còn lưu giữ những bảnh ký ức rất cổ.
Hãy lấy ví dụ về Trúc Long.
Trong Sơn Hải Kinh,
Trúc Long được mô tả là một vị thần kỳ lạ,
có năng lực gắn với ánh sáng và bóng tối.
Trong những truyền thống liên quan tới cổ thuộc,
tổ tiên huyền thoại Tam Tùng
cũng thường được gắn với đặc điểm đôi mắt khác thường.
Và rồi hơn 3.000 năm sau,
khảo cổ học đào lên từ lòng đất tứ xuyên
những chiếc mặt nạ với đôi mắt nhô dài đến khó tin.
Một bên là truyền thuyết,
một bên là hiện vật.
Chúng ta có thể chưa thể chứng minh hai thứ liên quan trực tiếp,
nhưng sự xuất hiện của chúng
trong cùng một không gian văn hóa
rõ ràng đáng để suy nghĩ.
Và đây cũng là nơi xuất hiện một giả thuyết táo bạo hơn.
Nếu người xưa từng nhìn thấy một vật mà họ không thể hiểu,
họ sẽ mô tả nó như thế nào?
Một phương tiện phát sáng trên bầu trời
có thể thành xe của thần.
Một người mặc trang phục kỳ lạ
có thể trở thành thần nhân.
Một thiết bị phát ra âm thanh hay ánh sáng
có thể bị diễn dạy thành pháp thuật.
Ngày nay,
đây thường được gọi là giả thuyết phi hành giác cổ đại.
Quan điểm này cho rằng
một số câu chuyện về thần linh trong thời cổ đại
có thể bắt nguồn từ những cuộc tiếp xúc
với sinh vật ngoài trái đất.
Bỏ qua ngoại hình kỳ dị,
chỉ riêng kỹ thuật chế tác đồ đồng tam tinh đôi
đã đủ khiến giới nghiên cứu kinh ngạc.
Khi phân tích thành phần hóa học
của đồ đồng tam tinh đôi,
các nhà nghiên cứu phát hiện một điểm bất thường.
Trong những hiện vật này
có chứa nguyên tố phốt phọ,
hơn nữa ham lượng được kiểm soát tương đối ổn định.
Vậy phốt phọ có tác dụng gì?
Nó có thể làm chậm quá trình đông cứng của đồng,
đồng thời tăng độ chảy của kim loại nóng chảy,
giúp đồng lòng đi vào những chi tiết rất nhỏ
như ngón tay, ngón chân
hay các đường vân mô phỏng lông vũ.
Chính nhờ đặc tính này
mà các vật đồng xưa của tam tinh đôi
mới có thể đạt đến mức độ tinh xảo
và phức tạp như vậy.
Vấn đề nằm ở chỗ,
phốt phọ với tư cách một nguyên tố
chỉ được nhà giả kim người Đức
Henning Brand chính thức phát hiện vào năm 1669,
tức mới hơn 300 năm trước.
Vậy người thuộc cổ cách đây 3.000 năm
làm sao biết được rằng
phải bùa xung thành phần này vào hợp kim đồng
và họ làm cách nào để kiểm soát tỷ lệ của nó?
Cho đến nay, câu hỏi ấy vẫn chưa có lời giải thỏa đáng.
Kỹ thuật hàn đối của họ cũng khó hiểu không kém.
Năm 2022,
tại hố số 7 của tam tinh đôi,
các nhà khảo cổ khai quật được một hiện vật
dưới hình dạng mai rùa,
dài khoảng 61cm,
rộng 57cm.
Phía trên và phía dưới
đều là những lớp đồng lưới nhô nổi,
ở giữa còn kèm một món đồ bằng ngọc.
Sau khi chụp ít quang,
các nhà nghiên cứu phát hiện dấu vết cho thấy
hiện vật này không phải được đúc liền thành một khối
mà được tạo nên từ nhiều bộ phận
rồi ghép nối lại với nhau.
Đây là một kỹ thuật cực kỳ khó kiểm soát.
Đồng dẫn nhiệt rất tốt và nguội nhanh.
Vì vậy, khi ra nhiệt hoặc đúc nối lần thứ hai,
rất dễ xuất hiện vết đớt.
Trong công nghiệp hiện đại,
việc hàn đồng thường cần thiết bị kiểm soát nhiệt độ chính xác
cùng quy trình kỹ thuật chuyên nghiệp.
Thế nhưng các thợ thủ công Tam Tinh Đôi
trong điều kiện hoàn toàn không có thiết bị hiện đại
vẫn tạo ra được những đồ đồng có cấu trúc phức tạp
và các mối nối rất kín.
Điều này cho thấy
họ sở hữu một truyền thống luyện kim cực kỳ phát triển.
Không phải thành quả một vài người thợ ngẫu nhiên
mà là kết quả của nhiều thế hệ thường nghiệp,
tích lũy và chuyên nghệ.
Còn điều khó giải thích nữa là
Tam Tinh Đôi đã cho ra đời một lượng đồ đồng khổng lồ.
Nhưng có một sự thật cơ bản,
khu vực ngay gần Tam Tinh Đôi
không có những bỏ đồng lớn đủ
để trực tiếp giải thích quy mô sản xuất ấy.
Điều đó có nghĩa là phần lớn nguyên liệu luyệt đúc
rất có thể phải được vận chuyển từ nơi khác đến.
Vậy đồng được đưa tới từ đâu?
Hiện nay giới khảo cổ có 3 giả thuyết chính.
Giả thuyết thứ nhất thì cho rằng
nguồn đồng đến từ khu vực Giang Tây.
Năm 2012,
các chuyên gia khi phân tích đồ đồng Tam Tinh Đôi
đã phát hiện một số đặc trưng đồng vị trí bất thường.
Những đặc trưng tương tự
cũng xuất hiện trong một số đồ đồng
được khai quật tại di trị Ngô Thành ở Giang Tây.
Mà gần Ngô Thành
lại có những khu vực giàu tàn nguyên đồng.
Nhưng vấn đề là
Tam Tinh Đôi cách Giang Tây hơn 1.300 km.
Giữa 2 nơi còn có vô số núi cao
và địa hình hiểm trở.
Muốn vận chuyển khối lượng lớn đồng
từ đó đến Tư Xuyên
và hơn 3.000 năm trước
là một việc rất khó hình dung.
Giả thuyết thứ 2 cho rằng
nguyên liệu đến từ vùng Tây Nam
cụ thể là các khu vực khai khoáng
tại Vân Nam và Quý Châu.
Khoảng cách này ngắn hơn
chừng 800 km
đồng thời có thể tận dụng mạng lưới sông ngòi
thuộc hệ thống trường Giang để vận chuyển.
Tuy nhiên
ở thời đại đó
vận chuyển hàng trăm km
nguyên liệu kim loại năng bằng đường thủy
vẫn là một công trình khổng lồ
với hiệu xuất rất thấp.
Giả thuyết thứ 3 được một số học giả
địa chất ở thành đô đưa ra
trong những năm gần đây
là cho rằng nguồn nguyên liệu
có thể nằm ngay tại khu vực Long Bon Sơn.
Long Bon Sơn chỉ cách
Tam Tinh Đôi vài chục km.
Trong các thư tịch cổ về vùng thục
từng ghi chép rằng
khu vực núi này có các loại tài nguyên
như ngọc, vàng, bạc và đồng.
Điều này khá phù hợp
với những loại vật liệu đã xuất hiện
trong di trị Tam Tinh Đôi.
Và đây là điểm khiến người ta
phải suy nghĩ.
Một nền công nghệ phức tạp như vậy
thì cần kiến thức, cần tiêu chuẩn,
cần tổ chức, cần người quản lý
nguyên liệu, cần thợ chuyên môn,
cần những người hiểu cách chế tạo khuôn,
cần hệ thống truyền lại kỹ thuật
cho thế hệ sau.
Và đồng chưa phải thứ duy nhất khiến
chúng ta bất ngờ.
Trong các hố tại Tam Tinh Đôi
người ta tìm thấy số lượng lớn ngà voi.
Thoạt nghe, điều này
sẽ khiến nhiều người nghĩ rằng
voi không thể sống ở vùng đất ấy.
Nhưng khí hậu Trung Quốc
vài nghìn năm trước không hoàn toàn giống ngày nay.
Trong những giai đoạn
khí hậu ấm và ẩm hơn,
phạm vi phân bố của voi
ở Đông Á từng rộng hơn hiện tại.
Vì vậy, không thể loại trừ
khả năng một phần ngà voi được
thu thập trong hoặc quanh khu vực.
Nhưng vấn đề thực sự
không phải là có voi hay không,
mà là quy mô.
Hàng chục chiếc ngà voi
không thể tự nhiên xuất hiện trong một hố.
Phải có người thu gom, vận chuyển,
lưu giữ, phân phối
và cuối cùng đưa chúng vào một nghi thức
có quy mô cực lớn.
Nói cách khác, dù ngà voi
đến từ địa phương hay từ nơi xa,
chúng đều phản ánh một xã hội
có khả năng tổ chức đáng kể.
Nhưng còn có một thứ
khó giải thích hơn, đó chính là
vỏ so biển.
Tam tinh đôi nằm sâu trong nội lục,
thế nhưng tại đây lại phát hiện
nhiều vỏ so biển
và những vật mô phỏng vỏ so.
Vỏ so trong thế giới cầu đại
không đơn giản chỉ là vật trang trí.
Tại nhiều nền văn minh,
chúng từng được sử dụng như vật quý,
biểu tượng địa vị,
thậm chí có chức năng tương tự như tiền tệ.
Nếu những vỏ so này
thực sự đến từ những vùng biển xa,
thì điều đó chứng minh mạng lưới
trao đổi của người thuộc cổ có thể
rộng hơn rất nhiều so với hình dung ban đầu.
Và đây chính là
chiếc khóa để giải thích
tại sao nền văn minh này khác biệt đến vậy.
Có thể chia các giải thích
về nguồn gốc tam tinh đôi
thành 3 hướng lớn.
Hướng thứ nhất cho rằng, tam tinh đôi
chịu ảnh hưởng mạnh từ các nền văn hóa
bên ngoài khu vực tứ xuyên.
Sự độc đáo của nghệ thuật,
một số kỹ thuật và mạng lưới trao đổi
khiến người ta suy đoán rằng
đất thuộc từng được xếp
với nhiều luồng văn hóa từ xa.
Một số người thậm chí
từng cố liên hệ tam tinh đôi
với Trung Á, Tây Á
hoặc những nền văn minh còn xa hơn.
Hướng thứ hai nhấn mạnh
nguồn gốc bản địa.
Theo cách nhìn này, tam tinh đôi
là kết quả của sự phát triển lâu dài
ngay tại khu vực tứ xuyên.
Và điều này có rất nhiều cơ sở.
Nhiều loại đồ ngọc và đồ đồng
tại đây cho thấy mối liên hệ rõ rệt
với thế giới văn hóa Trung Hoa
thời cổ đại đồ đồng.
Một số hình thức lễ khí
cũng có thể tìm được điểm tương đồng
với các khu vực khác.
Điều đó chứng tỏ tam tinh đôi
không xuất hiện từ hư không.
Nhưng theo tôi, cách giải thích thuyết phục hơn cả
là hướng thứ ba, thuyết dung hợp.
Tam tinh đôi có thể là một
lò luyện văn minh.
Nền tảng xã hội và tín ngưỡng
đến từ cư dân bản địa vùng Thục.
Kỹ thuật luyện kim
và một phần hệ thống nghi lễ
được tiếp nhận thông qua giao lưu với Trung Nguyên.
Những tiến giao thương phía Nam
và phía Tây mang các vật liệu,
biểu tượng và ý tưởng mới.
Tất cả họ gặp nhau
trong lòng trào tứ xuyên.
Sau đó người Thục không đơn giản là sao chép.
Họ biến đổi, tái tạo
và cuối cùng tạo nên thứ chưa từng
tồn tại ở bất kỳ nơi nào.
Nhưng rồi xuất hiện
một vấn đề lớn.
Nếu họ thực sự phát triển đến như vậy
thì chữ viết của họ đâu?
Đây là một trong những câu hỏi
khiến tôi cảm thấy khó hiểu nhất
về Tạm Tình Đôi.
Họ có kỹ thuật đúc đồng tình vị,
có những công trình rất nhiều nhân lực,
có nghi lễ tôn giáo phức tạp,
có trao đổi hàng hóa trên khoảng cách xa,
có sự phân tầng xã hội,
có những người thợ
truyền môn hóa cao.
Một hệ thống như vậy cần được quản lý.
Ai sẽ cung cấp bao nhiêu đồng?
Ai chịu trách nhiệm từng công đoạn?
Một nghi lễ diễn ra vào ngày nào?
Bao nhiêu vật phẩm được sử dụng?
Và ai là người có quyền ra lệnh?
Thiến thức luyện kim
được chuyên cho thế hệ sau bằng cách nào?
Rất khó tưởng tượng
toàn bộ hệ thống này
chỉ dựa và chỉ nhớ.
Thế nhưng cho tới hiện nay
Tạm Tình Đôi vẫn chưa cung cấp
cho chúng ta một hệ thống văn tự hoàn chỉnh
giống chữ giáp cốt của nhà thương.
Có những ký hiệu,
những nét khác,
những dấu hiệu xuất hiện trên đồ gốm,
ngọc và đồ đồng.
Nhưng liệu chúng có phải chữ viết hay không
thì vẫn còn tranh luận.
Có thể chúng chỉ là ký hiệu sở hữu,
biểu tượng gia tộc,
dấu của sường chế tác
hoặc những bước đầu tiên
của một hệ thống chữ chưa hoàn thiện.
Nhưng còn một khả năng khác.
Có thể chữ viết đã từng tồn tại,
chỉ có điều chúng ta không nhìn thấy nó.
Hãy nghĩ tới môi trường tứ xuyên,
ấm, nhiều nước,
không thuận lợi cho việc bảo tồn
những vật liệu hiệu cơ qua hàng nghìn năm.
Nếu người thuộc cổ viết
trên tre, gỗ, vải, da
hoặc một loại vật liệu
hiệu cơ nào đó,
sau hơn 3.000 năm,
gần như toàn bộ có thể đã mục nát.
Như vậy, việc không tìm thấy chữ
không đồng nghĩa chắc chắn
rằng họ không có chữ.
Và đây là lúc câu chuyện trở nên
đáng sợ hơn.
Bởi có thể những ghi chép ấy
không chỉ tự nhiên biến mất,
có thể chúng đã bị phá hủy.
Hãy quay lại các hố lớn
tại Tam Tinh Đôi.
Các nhà khảo cổ không tìm thấy
những đồ vật được đặt ngay ngắn
như một kho báu được cất giấu.
Nhiều hiện vật có dấu hiệu bị phá vỡ,
có vật bị cháy,
có vật được tìm thấy dưới dạng nhiều mảnh.
Sau đó, chúng được đưa xuống hố.
Điều này tạo ra một chuỗi hành động
rất đáng chú ý,
đập vỡ, đốt cháy, trôn lấp.
Cách giải thích phổ biến là
đây có thể là những nghi thức tế lễ đặc biệt.
Trong nhiều nền văn minh cổ,
vật phẩm dân thần
đôi khi được cố ý phá hủy
để tách chúng khỏi thế giới con người.
Vì vậy, bản thân hiện tượng đập vỡ
không chứng minh có một cuộc chiến.
Nhưng hãy nhìn vào những thứ bị trôn,
cây thần, tượng đồng,
mặt nạ, vàng, ngọc,
ngà vội.
Đó không phải những vật tầm thường.
Có khả năng nhiều trong số chúng
nằm ở trung tâm của hệ thống
tôn giáo và quyền lực.
Nếu vậy, tại sao cả một kho vật thiêng
lại bị phá hủy
trong một thời điểm nhất định?
Đây là nơi xuất hiện giả thuyết
rất hấp dẫn.
Có thể chúng ta không chỉ đang nhìn vào một nghì lễ,
mà đang nhìn vào dấu vết
của sự kết thúc một thời đại.
Trong thế giới cổ đại,
tiêu diệt một vương quốc
không chỉ có nghĩa là giết vua
và chiếm đất.
Nếu muốn xóa bỏ hoàn toàn quyền lực
của một triều đại, kẻ chiến thắng
có thể phá hủy cung điện, phá tông miếu,
hủy biểu tượng, đập tượng thần,
thay đổi nghì lễ.
Bởi tôn giáo và quyền lực
chính trị nhiều khi là một.
Một vị vua cai trị không chỉ bằng quân đội.
Ông ta còn cai trị bởi niềm tin
rằng binh đức tổ tiên
hoặc thần linh trao quyền.
Nếu phá hủy hệ thống thần thanh ấy,
nên tảng tinh thần của cả xã hội
có thể sụp đổ.
Vậy điều gì sẽ xảy ra
nếu những hố tam tinh đôi
là kết quả của một biên cố như vậy?
Một chính quyền mới xuất hiện,
hệ thống tôn giáo cũ
bị xóa bỏ, các vật thiên
bị đập nát, đốt cháy, rồi trôn xuống đất.
Nếu các văn bản
nghì lễ cũng bị tiêu hủy cùng lúc,
lịch sử của cả vương quốc
có thể dần biến mất.
Chỉ vài thế hệ sau, hầu thế
sẽ không còn nhớ chính xác
ai đã từng cài trị.
Thần linh cũ sẽ biến thành truyền thuyết.
Những sự kiện lịch sử
sẽ biến mất thành thần thoại.
Về góc độ khoa học và khảo cổ,
có lẽ toàn bộ những giải thuyết này
đã khiến tam tinh đôi trở thành
một trong những bí ẩn lớn nhất
của Trung Hoa cổ đại.
Nhưng nếu phải lựa chọn giữa rất nhiều cách giải thích
về tam tinh đôi, cá nhân tôi lại thấy
giả thuyết phi hành gia cổ đại
là cách khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất.
Ở những vùng đất cách tứ xuyên hàng nghìn năm,
thậm chí hàng chục nghìn km,
chúng ta lại bắt gặp
một hiện tượng rất đáng chú ý.
Khi người cổ đại tạo hình
những thực thể gắn với thần linh
hoặc thế giới siêu nhiên,
khuôn mặt của họ thường bị biến đổi
theo cùng một hướng,
đặc biệt là đôi mắt.
Nếu đây chỉ xuất hiện ở tam tinh đôi,
chúng ta hoàn toàn có thể xem đó
là một phong cách nghệ thuật riêng
của người thuộc cổ.
Nhưng vấn đề là nó
không chỉ xuất hiện ở tam tinh đôi.
Trường hợp đầu tiên nằm ở
lưỡng hà cổ đại.
Khoảng thiên ninh kỷ thứ ba trước cầu nguyên,
người Summer đã tạo ra
rất nhiều tượng đầu nguyên đặt trong điền thờ.
Một trong những đặc điểm gây
ấn tượng mạnh nhất của những phò tượng này
chính là đôi mắt lớn bất thường,
mở rộng và nhìn thẳng về phía trước.
Ritz Museum
Van Ouden hiện vẫn còn
lưu giữ một tượng người Summer cầu nguyên
có niên đại khoảng 2750
đến 2400 trước cầu nguyên.
Bảo tàng mô tả
chính những đôi mắt lớn
là một đặc điểm tiêu biểu của điều khắc Summer
thời kỳ đầu.
Chúng được khả măng vỏ so hoặc vỏ trứng đa điều.
Phần đồng tử được
tạo thành từ một lỗ khoan
và toàn bộ cấu trúc được cố định bằng
bitum.
Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở kích thước.
Đó là việc người Summer
cố tình khiến đôi mắt trở thành bộ phận tri phối
toàn bộ khuôn mặt.
Đầu có thể đơn giản, miệng có thể nhỏ
cơ thể có thể được tạo hình
khá cứng nhắc nhưng đôi mắt phải
thật lớn, thật rõ và luôn mờ.
Nếu đặt một pho tượng
Summer bên cạnh những khuôn mặt tam tinh đôi
chúng ta bắt đầu
thấy một mô tim rất kỳ lạ.
Thức thể càng gần thế giới thần linh
đôi mắt càng rơi xa tỷ lệ
của con người bình thường.
Và hiện tượng này không dừng lại ở lưỡng hạng.
Cách tam tinh đôi hàng nghìn
km về phía đông
tại quần đảo Nhật Bản.
Vào cuối thời kỳ Jomon xuất hiện
một loại tượng đất nung ngày nay được gọi
là Sakukidogu,
Dogu mắt kính.
Nhìn vào chúng rất khó bỏ qua đôi mắt.
Hai mắt phình lớn kéo ngang
gần hết khuôn mặt được chia thành
các phần rõ rệt khiến chúng trông giống
một loại kính hoặc thiết bị
bao quanh vùng mắt.
Đây chính là điểm khiến giả thuyết trở nên thú vị.
Người Jomon cách người Summer
một khoảng cách địa lý khổng lồ.
Họ cũng không thuộc cùng một truyền thống nghệ thuật
với người thuộc cổ.
Thế nhưng khi tạo hình những nhân vật
mang tính nghì lễ,
họ lại một lần nữa biến vùng mắt
thành phần kỳ lạ nhất trên khuôn mặt.
Và nếu tiếp tục đi xa hơn
sang bên kia Thái Bình Dương,
chúng ta lại gặp một trường hợp khác.
Nền văn minh Onmek
phát triển tại Mexico
từ khoảng 1.200 đến 400 triệu cầu nguyên
đã để lại những khuôn mặt
Một số khuôn mặt tại Onmek
có mắt hình hạnh nhân kéo dài,
ngũi rộng, miệng trễ xuống
và tỷ lệ khuôn mặt khiến chúng tạo cảm giác
vừa giống con người, vừa không hoàn toàn là con người.
Chính Metropolitan Museum
mô tả một khuôn mặt Onmek
có nền đại khoảng 900 đến 400 triệu cầu nguyên
là một hình tượng không hoàn toàn là con người
mà là một tổ hợp lý tưởng hóa
ám chỉ thế giới siêu nhiên.
Bảo tàng đặc biệt nhắc đến
đôi mắt hình hạnh nhân
miệng hơi trễ
và chiếc mũi rộng như những đặc điểm thường xuất hiện
trên các thực thể thuộc thế giới khác
trong nghệ thuật Onmek.
Nói cách khác, chúng ta đang đứng trước
một bằng chứng quan trọng
Người Onmek thực sự cố tình
tạo ra những khuôn mặt mang hình thái
vượt khỏi con người bình thường
để đại diện cho những thực thể siêu nhiên.
Và câu chuyện còn trở nên đáng chú ý hơn
tại Teotihuacan.
Từ khoảng thế kỷ thứ 3
đến thứ 7 sau cầu nguyên
Nền văn minh này tạo ra hàng loạt mặt nạ đá
có khuôn mặt chuẩn hóa đến mức kỳ lạ
lông mày nằm ngang
mũi hình dọc, mắt ô văn
miệng hơi mở và biểu cảm
gần như hoàn toàn vô cảm.
Những chiếc mặt nạ này thoát nhìn
giống đồ vật để con người đeo
nhưng thực tế lại không phải vậy.
Metropolitan Museum xác nhận
nhiều mặt nạ Teotihuacan quá nặng
đồng thời không có lỗ
để nhìn qua mắt hoặc thở qua miệng
vì thế chúng gần như chắc chắn
không được thiết kế cho người sống đeo.
Các lỗ ở phía sau cho thấy
chúng có thể từng được gắn vào
những tượng lớn bằng vật liệu hiệu cơ
hoặc những cấu trúc nghỉ lễ
đại diện cho con người hay thần linh.
Đây là một chi tiết cực kỳ quan trọng
bởi nó đưa chúng ta
trở lại tạm tình đôi.
Chiếc mặt nạ mắt lôi nổi tiếng ở đây
cũng không phải một chiếc mặt nạ để con người đeo.
Nó rộng tới
138cm
cao khoảng 66cm
và nặng hơn 70kg
Hai nhẫn cầu không chỉ lớn hơn bình thường
mà còn được tạo thành
những khối hình trụ nhua ra phía trước khoảng
16cm.
Nói cách khác, đây không phải là một khuôn mặt
người được phóng to, đây là một khuôn mặt
đã được thiết kế lại.
Mắt nhua khỏi hốc, tay mở rộng sang hai bên
ngũi vần mạnh ra phía trước
miệng kéo dài thành một đường cong
gần tới hai tay
toàn một khuôn mặt vượt khỏi cấu trúc
giải phẫu thông thường của Homo sapiens.
Khi những nền văn hóa
cách nhau hàng nghìn km
không cùng ngôn ngữ, không cùng tín ngưỡng
và tồn tại ở những thời kỳ khác nhau
đều lặp lại một nguyên tắc
muốn thể hiện một thực thể vượt khỏi
con người thì phải thay đổi khuôn mặt
và đặc biệt là đôi mắt
thì sự lặp lại ấy
chính là thứ đáng để xem như một mảnh mối.
Và tôi cho rằng
đây là một trong những điểm mạnh nhất
của giả thuyết phi hành giác cổ đại.
Bởi giả thuyết này không nhất thiết
yêu cầu tất cả những nền văn minh đó
phải từng gặp cùng một chủng sinh vật.
Có thể điều được truyền lại
không phải một khuôn mặt hoàn toàn giống nhau
mà là một mẫu hình
một thực thể có vùng đầu khác người
một đôi mắt nổi bật bất thường
một hình dáng khiến người chứng kiến
hiểu ngay rằng đây không phải một người bình thường.
Qua nhiều thế kỷ
kí ức ấy có thể bị thần thoại hóa
người summer biến nó thành
ánh mắt vĩnh viễn nhìn về thần linh
người zomon biến nó thành
những đôi mắt như kính
người on mic biến nó thành khuôn mặt
của các thực thể siêu nhân
tellty huocan biến nó thành những gương mặt
nghi lễ không dành cho con người đeo
Có lẽ người xưa họ không sáng tạo
những hình tượng từ con sổ không
họ đang cách điệu một thứ đã từng được nhìn thấy
một hình ảnh thật
sau hàng trăm năm chuyển miệng
dần trở thành thần thoại
Nếu giả thuyết đó đúng
thì chiếc mặt nạ tam tinh đôi
không còn chỉ là một kiệt tác kỳ lạ
của nghệ thuật đô đông
Nó có thể là thứ gần nhất
mà người thuộc cổ đài để lại cho chúng ta
về diện mạo của một thực thể
từng được tổ tiên họ coi là thần
Còn bạn, bạn tin vào giả thuyết nào?
Hãy để lại ý kiến trong phần bình luận nhé!
Còn bây giờ, xin chào và hẹn gặp lại!