Trung Quốc chi 170 tỷ USD xây Đập — lớn gấp 3.000 lần dự án Nepal MỚI SẬP trong quá trình thi công!

Đáng sợ hơn cả tam hiệp, Trung Quốc đổ 1,2 nghìn tỷ nhân tệ vào Thủy điện nhã hạ, lớn gấp 3.000 lần dự án Thủy điện Nepal vừa bị sập trong quá trình thi công. Mời các bạn cùng Mỹ dung vào khán Trung Quốc tìm hiểu sâu về vấn đề này trong chương trình ngày hôm nay. Ngày 26 tháng 8, một trận lũ bùn đất cực lớn đã quét sạch chuỗi các dự án Thủy điện được bồ chí dọc thung lũng sông ở Nepal, tại khu vực Rasuwa và Nukakot. Khoảng 27 dự án Thủy điện bị vùi lấp hoặc phá hủy, trong đó có các công trình lớn như Thủy điện Rasuwa-Gagdohi cùng với Chishuli số 3A và số 3B. Tổng công suất bị thiệt hại khoảng 700NW. Đây là đoạn video do công nhân xây dựng ghi lại tại khu nhà ở công nhân gần một dự án Thủy điện ngay khi lũ bùn đất vừa ập tới. Trong video, thấy rõ công trường hiện có rất nhiều nhà xưởng và lán chạy. Hiện toàn bộ khu thi công này đã bị sán phẳng. Theo số liệu của Hiệp hội Nhà sản xuất điện độc lập Nepal và các cơ quan phòng chống thiên tài quốc gia, khoảng 933 người liên quan đến các dự án Thủy điện vẫn mất tích, chiếm 22% tổng số người mất tích trên cả nước, hiện là 4.247 người. Do các dự án Thủy điện này dựa vào hệ thống hầm dẫn nước nằm sâu dưới lòng đất. Khi lũ bùn đất kèm đá cối lớn và mảnh vụn bịt kín cửa vào và cửa ra của hầm, các đối thi công lập tức biến thành bẫy từ thần khép kín, khiến nhiều công nhân bị mắc kẹt sâu dưới lòng đất trong bóng tối. Hình ảnh cứu hộ đăng trên mạng xã hội cho thấy, các binh sĩ mình đầy bùn lầy có nhọc bò vào trong hầm để cứu công nhân bị mắc kẹt. Để cứu những công nhân bị mắc kẹt sâu hơn bên trong, lực lượng cứu hộ dùng thiết bị khoan đục lỗ xuyên nóc hầm rồi bơm không khí vào, với hy vọng duy trì sự sống cho những người có thể còn sống sót. Ngày 29 tháng 8, quân đội Nepal công bố đã cứu được 208 người từ các đường hầm liên quan đến dự án thủy điện Chisuli số 3A. Trong đó có 38 người quốc tịch Trung Quốc và 4 người quốc tịch Ấn Độ. Hiện vẫn được cho là còn hàng chục người bị mắc kẹt sâu trong hầm. Tại dự án thủy điện Raswat Radhehi, 93 nhân viên được báo cáo mất tích, đội cứu hộ dùng máy bay không người lại gắn camera nhiệt để so tìm trong các đường hầm đầy bùn nhưng không phát hiện dấu hiệu của sự sống. Chiến dịch cứu hộ do quân đội chủ trì buộc phải rút lui sau khi không tìm được người sống sót. Đáng chú ý khi hình ảnh từ vùng thảm họa được công bố và thêm thông tin được tiết lộ, quân đội Nepal sau đó thừa nhận rằng ngay dưới núi Lang Thang, nơi xảy ra sạt băng, thực tế đang thi công dự án thủy điện Lang Thang Khorat. Dự án được thiết kế công suất 20 MW với hệ thống hầm dài khoảng 2-2,4 dặm. Sau thảm họa, khoảng 60 người trong các đường hầm được báo cáo mất tích, gồm khoảng 25 nhân viên của công ty và 35 công nhân của nhà thờ phụ. Nhà máy điện bị nước cuốn trôi hoàn toàn, các đội cứu hộ sau đó đã vào trong hầm để triển khai tìm kiếm khẩn cấp. Điều này cho thấy, thảm họa có thể không chỉ do băng tàn vì biến đổi khí hậu, mà còn có thể liên quan đến hoạt động của con người, gồm vận hành máy móc hàng nặng và nổ mìn. Số liệu khoa học tiếp tục cho thấy dấu hiệu mất ổn định sớm của núi. Phân tích của nhà địa vật lý giáo sư Manojel Sarai đối với ảnh radar vệ tinh quan sát trái đất Sentinel-1 từ ngày 8 tháng 1 đến ngày 19 tháng 8 năm 2026 cho thấy, trước khi băng sụp, mặt đất khu vực này đã trượt xuống với tốc độ khoảng 0,4 inh mỗi tháng. Tiến sĩ Mohammed Farouk Aram, chuyên gia tầng băng quyển tại Trung tâm Phát triển Tổng hợp Vùng núi Quốc tế, cho biết nguyên nhân trực tiếp gây lũ thực ra là sập tầng đá gốc khi lớp đá bên dưới sụp, khối băng khoảng 100 triệu đến 200 triệu mét khối phía trên sụp theo và lao xuống thung lũng sâu khoảng 1.000 mét. Điều này đặt ra một câu hỏi thén chốt. Trước khi băng sụp, vì sao lớp đá bên dưới lại mất ổn định trước, khi các khối đá ở độ cao lớn vốn đã gần trạng thái ổn định giới hạn? Liệu dung chấn do nổ mìn, dỡ tải khối đá, những loại nước ngầm và việc biến đổi dòng sông do thi công thủy điện có phải là tác nhân cuối cùng làm mất ổn định hệ thống núi và sông băng hay không? Sau đó một số chuyên gia cho rằng dù ấm lên toàn cầu là một yếu tố gây sụp băng, việc nghiên cứu tác động của các hoạt động con người đối với sự mất ổn định của đá có thể còn quan trọng hơn để hiểu các kiểu thảm họa này. Phân tích kỹ hơn cho thấy các dự án thủy điện bị thiệt hại ở Nepal nhìn chung dùng thiết kế dòng chảy tự nhiên kết hợp đường hầm dài, tức xây đập thấp ở thượng nguồn dưới khoan hầm dài hàng rậm xuyên núi để dẫn nước phát điện. Nhưng giờ đây, mô hình này có thể đã biến thành bẫy tử thần khi đối mặt thảm họa điện chất cực đoan. Đáng lo hơn là phía bên kia dãi Himalaya, công trình thủy điện trên sông Nhãn Lỗ Tạng Bố của Trung Quốc, tổng vốn đầu tư 1,2.000 tỷ nhân dân tệ, khoảng 170 tỷ USD đang được xây dựng gấp rút. Công trình được thiết kế phát điện 300 tỷ kWh mỗi năm, tương đương thêm gấp 3 lần đập tăm hiệp nữa. Giới chức Trung Quốc gọi đây là công trình thế kỷ do chính lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc Tập Cận Bình thúc đẩy, với vị thế chính trị gần như sánh ngang với dự án khu dân cư mới Hùng An. Tư tưởng thiết kế côn lõi của công trình Nhãn Lỗ Tạng Bố chính là phiên bản phóng đại của mô hình dẫn nước bằng hầm của Nepal, quy mô có thể lớn gấp 3.000 lần dự án thủy điện Langtang Khora của Nepal, vốn nằm ở gần nơi sạt băng. Đây là tham vọng lớn hơn và tiềm ẩn nguy hiểm lớn hơn nhiều so với việc xây một con đập khổng lồ như đập tăm hiệp. Trở lại ngày 8 tháng 7 năm 2025, một trận lũ lớn đã ập vào khu vực biên giới Trung Quốc-Nepal. Khi đó, lũ quét từ sông Luân Đức phá hủy các công trình thủy điện, cửa khẩu Cát Long và các cây cầu. Các chuyên gia sau đó cảnh báo băng trên núi Tây Tạng đang tan nhanh hơn. Dù do lũ quét và động đất cực cao, các công trình hạ tầng gần đó có thể bị hủy diệt. Thế nhưng, ngày 17 tháng 9, Thủ tương Lý Cường đột ngột xuất hiện tại lâm trì Tây Tạng và tuyên bố chính thức khởi công công trình Thủy điện hạ lưu sông Nhã Lỗ Tạng Bố. Khi sông Nhã Lỗ Tạng Bố trải qua khu vực mễ lâm và mạc thoát của Tây Tạng, nó bị núi Nam Già-Bang Ngoã chắn lại, tạo thành khu quanh móng ngựa khổng lồ gần 180 độ. Đoạn xung quanh con này dài hàng trăm dặm, nhưng khoảng cách đường thẳng chỉ khoảng 31 dặm, với độ chênh cao tới 2.000 mét. Theo phương án mà nhà thầu PowerChannel từng công bố trước đó, dự án sẽ xây công trình trữ nước ở Thượng Nguồn, dựng một đập thấp tại Trấn Phái, huyện Mạc Thoát, chỗ thoát nước hẹp nhất của sông để dẫn nước, rồi khoan nhiều hệ thống hầm khổng lồ dài hàng chục dặm sâu trong lòng núi, tới độ sâu 2.500 mét dưới bề mặt. Kế hoạch sẽ chuyển dòng sông Nhã Lỗ Tạng Bố, vốn phải đi vòng hàng trăm dặm quanh khu uốn, thẳng xuyên qua núi. Độ chênh cao cực lớn sẽ chạy qua 5 nhà máy thủy điện bậc thang, rồi xả nước trở lại lòng sông cũ gần Tây Nhượng. Đảng Cộng sản Trung Quốc đặt tên cho cách làm này là bỏ khúc quanh, lấy đường thẳng. Nói thẳng hơn, đó là khuết xuyên Himalaya, đổi hướng dòng trải tự nhiên của sông Nhã Lỗ Tạng Bố, và biến cả một dãy núi thành nhà máy phát điện khổng lồ. Dù thiết kế này bề ngoài tránh được tranh cãi việc xây một con đập khổng lồ, về bản chất nó vẫn cùng một ý tưởng với các dự án thủy điện khi đã bị phá hủy ở Nepal, chỉ khác là được phóng đại lên quy mô cực lớn. Ở Nepal, thiết kế này đã bị thực tế chứng minh là không chống đỡ nổi dòng mảnh vụn do sạt băng ở độ cao lớn. Hèm núi lớn sông Nhã Lỗ Tạng Bố, nơi đặt công trình, có điều kiện điện chất còn khắc nghiệt hơn cả khu vực Rasuwa của Nepal. Nơi đây có độ tranh cao thẳng đứng lớn nhất trên bề mặt trái đất, từ 5.000 đến 6.000 mét, cùng với các đới đứt gãi đang hoạt động và những sông băng treo khổng lồ. Công trình sông Nhã Lỗ Tạng Bố, về bản chất là một canh bạc nghìn tỷ, đang được tiến hành trên một trong những đới đứt gãi điện chất nguy hiểm nhất hành tinh. Trung cộng quả thật vừa mua rốt vừa điên rồ, đang nói là huyện Mạc Thoát, nơi quy hoạch siêu đập Himalaya, vốn thường xuyên xảy ra sạt lở do băng tan. Giạng sáng ngày 30 tháng 8, mưa lồn kéo dài đã gây ra lũ bùn đất trên sông Băng Câu ở huyện Mạc Thoát, khoảng 30 mét nền đường quốc lộ G219. Tại lý trình K6089-500 bị cuốn trôi, cắt đứt toàn bộ mặt đường, không còn điều kiện lưu thông an toàn. Đang báo động hơn, sau khi cây cầu cống bê tông sập, bên trong không thấy một thanh thép nào. Giới chỉ trích gọi đây là một ví dụ nữa của công trình đạo phụ. Một số bình luận viên chỉ ra rằng, cắt lỗ hôm nay có thể là nhã hạ ngày mai. Giấy Himalaya, vốn có thể gần lực tự nhiên lớn hơn nhiều mới sụp, đang bị đẩy sát trạm thái tới hạn bởi nhiều năm công trình thủy điện, nổ mìn, đao khuét. Máy cắt tà luy, tổn hại do trấn động và thay đổi hệ thống thủy băng. Cuối cùng, chỉ cần một trận động đất tương đối vừa, một vụ nổ thi công, một vụ sạt băng hoặc một đợt mưa lớn cũng có thể đẩy hệ thống vượt điểm gãy. Thảm kịch ập vào các dự án thủy điện Nepal đã làm trấn động thế giới. Nếu thảm họa tương tự xảy ra ở công trình Nhã lỗ Tạng Bố, đó sẽ là thảm họa ở cấp độ nào? Đó sẽ là kỳ tích hạ tầng của loài người hay là một bom nước xuyên biên giới, treo trên đầu hàng triệu người dân sống ở hạ nguồn? Rủi ro của công trình thủy điện sông Nhã lỗ Tạng Bố không chỉ nằm trên giấy tờ, đó là những mối đe dọa đã nhiều lần xuất hiện trong lịch sử và trong các sự kiện gần đây. Trước hết, hãy xem rủi ro trong giai đoạn thi công. Khi công nhân đảo một mạng lưới đường hầm khổng lồ dài hàng chục km trôn sâu hơn một ngàn mét dưới lòng đất, họ sẽ đối mặt với những thách thức địa chất cực đoan. Thứ nhất là nổ đá do ứng suất địa chất cao giữa áp lực khổng lồ của dãy núi hàng ngàn mét. Khi máy khoăn hầm phá lớp đá và phá vỡ cân bằng sẵn có, đá granite cứng có thể bất ngờ nổ tung trong không gian kín dưới đất. Mảnh sắc nhọn có thể bắn ra như đạn với tốc độ cao, đe dọa chết người đối với công nhân và thiết bị. Thứ hai là dòng nước và buồn áp suất cao bất ngờ. Các đới được gãy dày đặc dưới hẻm núi sông Nhã Lỗ Tạng Bố ẩn trứa vô số sông ngầm và các nguồn nước địa nhiệt áp suất cao. Nếu đào phải một trong số đó, buồn vắn nước áp độ cao với áp suất hàng chủ atmosphere có thể phụt ra tức thì và lớp đầy hầm trong vòng vài phút. Với độ cao và độ sâu của công trình Nhã Lỗ Tạng Bố, nếu xảy ra thảm họa ngầm giống như Nepal hoặc sự cố phụt nước bên trong, việc cứu hộ sẽ là thách thức cấp thế giới. Thiếu oxy, mất liên lạc và khó xác định vị trí nạn nhân có thể khiến hàng ngàn công nhân bị kẹt sâu dưới lòng đất, tái diễn và có thể phóng đại cảnh tuyệt vọng đã thấy trong các đường hầm Nepal. Dù công trình có được hoàn thành như một phép màu, thử thách của thiên nhiên mới chỉ là bắt đầu. Hai bên hẻm núi lớn sông Nhã Lỗ Tạng Bố và núi Nam Già Bang Ngoã cao 7.782m và núi Gia Lập Bách Lũy cao 7.294m, hàng chục sông băng treo khổng lồ phát triển dọc sông núi. Khi nhiệt độ toàn cầu tăng, các sông băng này ngày càng mất ổn định. Nếu xảy ra sạt lở băng quy mô lớn, hàng triệu tấn băng, tuyết và đá có thể lao tới hơn 5.000m xuống đáy thung lũng, tạo thành dòng mảnh vụ siêu lớn với tốc độ hơn 100km trên giờ. Nếu dòng lũ hủy diệt này lao vào đập thấp ở chân phái hoặc đập nước đuôi gần tây nhuộm, đá cỡ lớn và chầm tích có thể lập tức bịt kín cửa lấy nước và cửa xả. Các tổ máy phát điện dưới lòng đất trị giá hàng nghìn tỷ nhân tệ có thể tê liệt hoàn toàn vì bị các nước đột ngột hoặc nước đuôi trào ngược. Nguy hiểm hơn nữa là thảm họa thứ cấp, sông bị chặn rồi vỡ đập. Năm 1950, một trận nông đất 8,6 độ đã diễn ra ở Mạc Thoát, Tây Tạng. Cây sạt lở quy mô lớn, chặn sông nhã lỗ tảng bố và tạo hồ đập trượt lở khổng lồ. Vài ngày sau, thân tập tự nhiên vỡ, một đợt lũ tàn khốc đổ xuống hạng nguồn, giết chết hàng nghìn người. Nếu sau này một trận động đất lớn hoặc sạt băng đá khổng lồ lại chặn sông rồi hôn nước dâng cao cuối cùng phá vỡ thân chắn tự nhiên, cộng với các công trình chắn nước của dự án, bãi thải đá và hố chúa có thể tạo ra trận lũ vượt xa mọi ghi nhận lịch sử, nhiền nát mọi thứ ở hạng nguồn. Ngoài ra, để đạt mục tiêu phát điện được tuyên truyền là 3 tỷ kWh mỗi năm, dự án phải dẫn phần lớn dòng sông vào các đường hầm trong núi. Điều đó có nghĩa là dòng sông tự nhiên, quanh khúc uấn lớn có thể trở thành vùng cạn kiệt sinh thái khô hạn, hoàn toàn vào mùa khô, cây tổn hại môi trường không thể đảo ngược. Các loại cá bản địa cao nguyên, gồm cá Stizothorax, sông nhã lỗ tảng bố, có thể đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng. Việc nổ núi và làm đường quy mô lớn để vận chuyển thiết bị sẽ bóc lớp đất bề mặt vốn đá yếu, làm sói mòn nặng hơn. Hệ thấm hồng không lồ sẽ như một máy bơm không ngừng, hút cạn mạng nước ngầm trong núi. Điều này có thể khiến hàng trăm km vùng rừng nguyên sinh phía trên khô héo rơi chết, kích hoạt sụp đổ sinh thái mang tính hệ thống. Ngoài ra, công trình thủy điện sông nhã lỗ tảng bố không chỉ là hạ tầng trong nội địa Trung Quốc, nó động chạm trực tiếp tới mối lo địa chính trị của cả khu vực Nam Á. Sau khi rời lãnh thổ Trung Quốc, sông nhã lỗ tảng bố vào Ấn Độ với tên sông Brahmaputra rồi trải tiếp sang Bangladesh, Ấn Độ và Bangladesh từ lâu nhìn các đợt cải tạo thủy văn quy mô lớn ở thượng nguồn với lo ngại và sợ hãi sâu sắc. Nhà chiến lược địa chính trị và cây bụt Ấn Độ Brahmachelani đã nhiều lần đưa ra cảnh báo mạnh trên các diễn đàn quốc tế. Ông mô tả việc Trung Quốc xây các đập khổng lồ trên đới động đất Himalaya là những bom nước trao trên đầu các nước hạng nguồn. Chelani cho rằng khu vực dự án có câu trúc địa chất yếu và các đất gãi đang hoạt động, các hồ chứa khổng lồ có thể kích hoạt động đất do hồ chứa. Nếu đập vỡ hoặc hồ sạt lở tạo thành bị vỡ, đồng bằng Assam ở đông bắc Ấn Độ và châu thổ Bangladesh thấp trúng có thể đối mặt với một trận lũ hủy diệt. Ngoài lo ngại kịch bản đập vỡ cực đoan, việc thay đổi dòng chảy hàng ngày cũng gây lo âu địa chính trị lớn. Dù các đập vẫn nguyên vẹn về kết cấu, công trình thủy lợi khổng lồ có thể giữ lại phù sa và tạo hiệu ứng sông đói ở hạng nguồn, đẩy nhanh sói lở bờ sông và phá hủy hệ thống sinh thái nông nghiệp. Đồng thời, việc điều tiết hồ chứa sẽ nhân tạo thay đổi quá trình lưu lượng tự nhiên giữa mùa khô và mùa lũ. Nếu không có chia sẻ dữ liệu thủy văn xuyên biên giới, theo thời gian thực và minh bạch, cửa sổ cảnh báo sớm của các nước hạ nguồn có thể bị thu hiệp nghiêm trọng. Một đăng điểm đáng chú ý của thảm họa lũ quét gần đây ở Nepal là lúc đó thung lũng sông tại chỗ không có mưa lớn tương ứng. Nước lũ như ập xuống đột ngột từ thượng nguồn. Điều này làm Ấn Độ và các nước khác lo lắng hơn. Khi thông tin không minh bạch, hoạt động kỹ thuật thượng nguồn, thay đổi thủy văn hoặc thảm họa thừa cấp đột phát có thể bị phóng đại thành thảm họa dây chuyển xuyên biên giới. Chó sinh mạng và tài sản của hàng chục triệu người và một siêu công trình nằm trên đới đậm đất đang hoạt động. Nơi thông tin không được chia sẻ ngang nhau đã trở thành một quả bom hẹn giờ tiêm tàng trong địa chính trị Nam Á. Nỗi lo về tài nguyên nước xuyên biên giới và sự bất tín sâu sắc ngày càng lộ rõ trong các cuộc đấu khẩu trên truyền thông quốc tế gần đây. Sau khi lũ quét ập vào vùng núi Himalaya vào ngày 26 tháng 8, gây thương vong nặng ở Tây Tạng và Nepal, các khu vực hạ nguồn của Ấn Độ cũng bị ảnh hưởng. Thảm họa nhanh chóng biến thành một trận chiến ngoại giao và dư luận ghe gắt. Ngày 28 tháng 8, chương trình The Best With Anup của kênh Public TV Ấn Độ đã có cuộc thảo luận nắm về vấn đề này. Người dẫn chương trình cưng rắn nổi tiếng Anup Waswamy mời ông Cao Trí Khải, cựu phiên dịch viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc vốn nổi tiếng với lập trường dân tộc chủ nghĩa, tham gia thảo luận từ xa. Không khí hết sức đối đầu, hai bên đấu khẩu mạnh mẽ và nhiều lần cắt lời nhau. Trong chương trình, khách mời Ấn Độ và người dẫn chương trình trực tiếp nhắm vào Trung Quốc, cáo buộc phát triển quá mức ở đây tạng thượng nguồn là nguyên nhân chính gây lũ ảnh hưởng cộng đồng hạ nguồn ở Ấn Độ. Họ cho rằng việc nổ lũi, xây đập quy mô lớn, cải tạo hệ thống sông và phát triển hạ tầng không ngừng ở thượng nguồn đã phá hủy hệ sinh thái và gân bằng địa chất vốn đã yếu ở độ cao lớn. Cuối cùng, có phần gây thảm họa. Ngô Quang Mi còn chất vấn gai gắt liệu Trung Quốc có cứ ý dùng lợi thế điện lý kiểm soát sông thượng nguồn để vũ khí hóa tài nguyên nước, biến đó thành công cụ chiến lược chống Ấn Độ hay không. Hai bên liên tục cắt lời nhau, không khí ngày càng căng. Về thảm họa, giới chức Trung Quốc khẳng định đó đơn thuần là sạt băng tự nhiên trong lãnh thổ Nepal. Phía Nepal bày tỏ lo ngại và bất lực sâu hơn. Reuters đưa tin 3 tháng trước thảm họa, trong các cuộc họp Trung Quốc-Nepal, Nepal đã yêu cầu Trung Quốc cung cấp dữ liệu giám sát theo thời gian thực về hoạt động sông băng, tuyết lở và mực nước hồ băng, chứ không chỉ sự báo mưa thông thường. Đối mặt thảm họa điện chất liên tiếp và chỉ trích quốc tế, vì sao Trung Quốc vẫn quyết đẩy mạnh công trình thủy điện sông Nhã Lỗ Tạng Bố, trị giá 1,2 nghìn tỷ nhân dân tệ? Câu trả lời nằm ở nỗi ám ảnh hạ tầng lâu nay của Đảng Cộng sản Trung Quốc và niềm tin chính trị rằng tham vọng con người có thể thắng giới hạn của tự nhiên. Thế nhưng lịch sử đã nhiều lần cho thấy những công trình khổng lồ xây bất chấp quy lật tự nhiên cuối cùng đều phải đối mặt với hệ quả từ chính thiên nhiên. Cảm ơn quý vị đã theo dõi chương trình của chúng tôi. Những góp ý của quý vị sẽ giúp chúng tôi hoàn thiện hơn mỗi ngày. Và các bạn cũng đừng quên theo dõi Khán Trung Quốc trên 2 nền tảng YouTube và Ganting World. Mỹ Dung và Khán Trung Quốc xin chân thành cảm ơn và hẹn gặp lại.