Rợn người khoảnh khắc núi lửa Indonesia thức giấc: Sét xé trời, dung nham phụt khỏi miệng núi

Kính chào quý vị đến với những tin tức thời sự vừa được cập nhật trên kênh youtube của bà Tiềm Phong. Sau đây là phần tin trí tiết. Mời quý vị cùng theo dõi. Giữa đêm đen trên eo biển Sunda, những tia xét liên tục lé lên quanh cột cho bụi. Trong khi rung nhàm đỏ rực phụt khỏi miệng Anak Krakatau, tạo nên một không cảnh thiên nhiên dữ dội. Có thời điểm, cho bụi từ Anak Krakatau vươn lên độ cao khoảng 15km ở phía Sumatra và một số khu vực thuộc tỉnh Banten. Đây không chỉ là một đợt bộc phát đơn lẻ. Chỉ trong vòng một buổi sáng, dài đất chuỗi đảo Indonesia đã ghi nhận hiện tượng bốn ngọn núi lửa cùng lúc trỗi dậy. Sự hội tụ bất ngờ của các cơn dẫn dữ thiên nhiên, gồm Anak Krakatau-Semeru, Ibu và Inle Liwetulop, đã khiến hoạt động hàng không bị gián đoạn trên diện rộng, đồng thời gia tăng lo ngại về chất lượng không khí tại các khu vực bị cho bao phủ. Tác động dây chuyền đã ngay lập tức gián đòn mạnh vào hạ tầng hàng không khu vực. Nhà chức trách Indonesia đã tạm thời đóng cửa nhiều sân bay bị ảnh hưởng. Trong đó có sân bay quốc tế Soekarno-Hatta phục vụ khu vực Jakarta. Chỉ trong hai ngày cao điểm, gần 3.000 chuyến bay đã bị hủy bỏ hoặc khoãn lịch khai thác, làm đào lộn hành trình của hơn 340.000 hành khách. Cùng lúc đó, tại eo biển Sunda, lực lượng cứu nạn khẩn cấp đang phải ra soát từng tọa độ sóng để tìm kiếm nhóm 8 phóng viên ảnh bị mất liên lạc khi đang tác nghiệp tiếp cận khu vực phun trào. Sự bộc phát đồng thời của hàng loạt ngọn núi lửa đang đặt ra những câu hỏi khoa học và an ninh địa chất phức tạp. Liệu có tồn tại một dòng chuyển động mắc ma ngầm liên kết các ngọn núi lửa cách xa nhau hàng nghìn cây số? Chính quyền Indonesia đã triển khai những giải pháp công nghệ can thiệp khí quyển nào để xử lý thảm họa cho bụi. Và từ ký ức lịch sử mang tính tàn phá của ngọn núi lửa tiền thân Krakato, nhân loại cần nhìn nhận ra sao về khả năng quản trị rủi ro thiên tai trong kỳ nguyên hiện đại. Để hiểu rõ quy mô của đợt thiên tai này, cần sâu chuỗi chi tiết diễn biến theo mốc thời gian khách quan và các số liệu quan chắc địa chất chính thức. Tiến trình bộc phát bắt đầu bùng nổ mạnh mẽ từ dạng sáng ngày 4 tháng 9. Ngọn núi lửa Anak Krakato, nằm ở tọa độ chiến lược giữa hai đảo Java và Sumatra, đã bước vào đợt phun trào kéo dài liên tục khoảng 25 giờ đồng hồ. Lượng lớn cho bụi và vật liệu núi lửa được phát tán vào khí quyển, tạo thành các đám mây cho ảnh hưởng nhiều khu vực, cho núi lửa vươn tới độ cao 6.000m ở phía đảo Java và đẩy lên tới 15.000m tại đảo Sumatra cũng như tỉnh Banten. Đến ngày 6 tháng 9, đám mây cho bụi xâm nhập sâu vào các hành lang bay, buộc ngành giao thông vận tải Indonesia phải ban hành quyết định đóng cửa khẩn cấp sáu sân bay khu vực. Trong đó, sân bay quốc tế Soekarno-Hatta và sân bay Halimpodanakusuma tại Jakarta, cùng sân bay Hussein Sacha Negara ở Bandung, và sân bay Jadin Inten 2 tại Lampang đã phải ngừng toàn bộ hoạt động cất, hạ cánh. Việc tạm ngừng hoạt động tại sáu sân bay đã ảnh hưởng 301 chuyến bay, trong đó có 58 chuyến quốc tế cùng hơn 22.000 hành khách. Căng thẳng tiếp tục gia tăng khi vào ngày 7 tháng 9, Cơ quan Cứu hộ Cứu nạn Quốc gia phát đi thông báo khẩn về một sự cố tại eo biển Sunda. Một chiếc xuồng cao tốc chở nhóm phóng viên khoảng 8 người tiến vào khu vực cận kề Anegra-Kartau để ghi hình thực địa đã bị mất liên lạc. Các đơn vị cảnh sát biển và lực lượng tìm kiếm chuyên trách đã lập tức mở chiến dịch ra soát trên biển quanh tọa độ ghi nhận tín hiệu cuối cùng. Bước sang sáng ngày 9 tháng 9, tình hình địa chất trở nên phức tạp hơn khi hệ thống quan trắc ghi nhận sự trỗi dậy đồng thời của bốn ngọn núi lửa ở các tỉnh thành khác nhau. Thứ nhất, núi lửa Simuru tại tỉnh Đông Java, đỉnh núi cao nhất trên đảo Java. Với độ cao 3.676m so với mực nước biển, đã phun trào hai lần vào lúc 0h15 và 5h11, gây động đất phun trào và sạt lở đất đá. Thứ hai, núi lửa Ibu tại tỉnh Bắc Maluku bùng phát hai đợt vào lúc 5h27 và 9h19, đưa cột cho bụi cao 400m vào không trung. Thứ ba, núi lửa Inleli-Utolog tại tỉnh Đông Nusa Tenggara phun trào lúc 5h03, tạo cột cho cao 500m. Đáng chú ý, cơ quan địa chất ghi nhận ngọn núi này đã trải qua gần 1.900 trận động đất phun trào chỉ trong vòng 5 ngày trước đó. Thứ tư, núi lửa Anak Rakatau tại eo biển Sunda tiếp tục tái phun trào lúc 0h47 sáng cùng ngày. Tính tổng cộng trong hai ngày ngưng trệ không phận cao điểm, hoạt động của Anak Rakatau đã làm gián đoạn 2.961 chuyến bay, trong đó có 622 chuyến bay quốc tế, khiến khoảng 341.000 hành khách bị ảnh hưởng. Trong số các đường bay bị gián đoạn, các tuyến đến và đi từ Singapore chịu tác động nhiều nhất, tại các vùng phụ cận như Jakarta, Banten và Lampang, cho rơi dày đặc đã buộc chính quyền địa phương phải cho học sinh chuyển sang hình thức học trực tuyến để đảm bảo an toàn sức khỏe. Theo báo cáo từ Trung tâm Giảm nhẹ Hiểm họa Núi Lửa và Điện chất Indonesia, đợt bộc phát của Anak Rakatau đã chuyển sang kiểu phunstromboli đặc trưng. Đây là dạng thức hoạt động gián đoạn, bao gồm các vụ nổ ngắn kéo dài từ 10 đến 15 giây, bắn tung các dòng dung nham đỏ rực, đá nóng và cho bụi lên không chung. Hiện tượng tia xét xuất hiện dày đặc xung quanh miệng núi lửa, vốn tạo nên những hình ảnh thị giác ấn tượng là kết quả của quá trình ma sát vật lý thuần túy. Những tia xét quan sát được trong cột cho thường được gọi là xét núi lửa. Hiện tượng này có thể hình thành khi các hạt cho và vật liệu núi lửa va chạm, tạo ra sự phân tách điện tích trong đám mây cho. Sự phân tách điện tích giữa các đám mây cho bụi khô và khí quyển đã kích hoạt những đợt phóng điện dày đặc, tạo nên các tia xét xuyên qua cột khói lửa. Sự kiện, bốn ngọn núi lửa cùng thức giấc trong một buổi sáng đã làm bùng nổ hàng loạt luồng tin đồn thất thuyết trên các nền tảng mạng xã hội. Một số giả thuyết cho rằng có một hệ thống đường ống magma ngầm kết nối xuyên không gian giữa các ngọn núi lửa, hoặc thậm chí suy đoán rằng hoạt động này bị kích hoạt bởi các công nghệ tác động nhân tạo và vũ khí địa chất. Giới góc độ phân tích khoa học chính thống, chuyên gia Daryono, thành viên Hiệp hội Chuyên gia Thảm họa Indonesia, cho rằng các đợt phun trào chỉ trùng hợp về thời gian và không có mối liên hệ trực tiếp. Về mặt cấu trúc địa chất, mỗi ngọn núi lửa sở hữu một buồng magma riêng biệt, nằm ở các độ sâu khác nhau và vận hành theo cơ chế tích tụ áp suất hoàn toàn độc lập. Khoảng cách địa lý giữa Anak Krakatau ở eo biển Sunda, Simru ở đông Java, Inleliwutolok ở Nusa Tenggara và Ibu ở bắc Maluku lên tới hàng trăm, hàng nghìn cây số, không hề tồn tại bất kỳ tuyến dẫn magma chung nào nối liền các cấu trúc này. Đồng thời, các nhà khoa học cũng bác bỏ hoàn toàn khả năng can thiệp nhân tạo. Năng lượng giải phóng từ một đợt phun trào, núi lửa được hình thành từ áp suất cực hạn bên trong lớp phủ trái đất ở độ sâu hàng chục cây số. Nguồn năng lượng tự nhiên này vượt xa toàn bộ khả năng tác động của bất kỳ công nghệ hay năng lượng nhân tạo nào mà con người hiện sở hữu. Việc xuất hiện chuỗi sự kiện đồng thời chỉ đơn thuần phản ánh bản chất hoạt động địa chấn đặc trưng của Indonesia, quốc gia nằm trọn trên vành đai lửa Thái Bình Dương, nơi có 127 núi lửa đang hoạt động. Sự đóng cửa diện rộng của ngành hàng không Indonesia không phải là một biện pháp phản ứng quá đà, mà dựa trên các nguyên lý an toàn kỹ thuật nghiêm ngặt, cho bụi núi lửa không giống như bụi đất hay cát thông thường. Lượng trò này có thể bị hút vào động cơ phản lực, nóng chảy và bám lên các bộ phận bên trong, gây hư hại cánh quạt turbin cũng như ảnh hưởng đến hệ thống nhân liệu và luồng khí, cho còn có thể làm giảm tâm nhìn và bao mòn kính trắng gió. Chính vì những nguy cơ đe dọa tính mạng hành khách này, việc phong tỏa không phận và yêu cầu kiểm tra kỹ thuật trước khi nối lại đường bay là quy trình bắt buộc để ngăn ngừa thảm họa hàng không. Trước áp lực ngưng chệ kinh tế và đe dọa sức khỏe cộng đồng, chính quyền Indonesia thông qua Cơ quan Quản lý Thảm họa Quốc gia, Cơ quan Khí tượng và Bộ Giao thông Vận tài đã triển khai một chiến dịch can thiệp thời tiết. Vào ngày 8 tháng 9, lực lượng chức năng đã huy động các phi đội máy bay chuyên dụng Cessna Caravan cất cánh từ hai sân bay Pondokep và Halimpedana Kusuma để thực hiện 5 chuyến bay hỗ trợ tạo mưa và làm giảm lượng cho lơ lửng trong không khí. Các chuyến bay sử dụng ba phương thức. Giải bột Natchi Chlorua, dùng dung dịch Canxi Chlorua làm chất tạo ngưng tụ và phun xương nước vào khí quyển. Một là giải bột Natchi Chlorua, muối ăn, vào các khối mây có độ ẩm thích hợp để tạo nhân ngưng tụ. Hai là phun dung dịch Canxi Chlorua nhằm gia tăng tốc độ liên kết của các hạt nước cho. Ba là thực hiện các chuyến bay phun xương nước tinh khiết trực tiếp vào tầng khí quyển bị ô nhiễm cho. Mục tiêu cốt lõi của chiến dịch này là chủ động tạo ra các trận mưa nhân tạo trên diện rộng. Khi các hạt nước mưa hình thành, chúng sẽ cuốn theo các hạt cho bụi núi lửa siêu nhỏ lơ lửng trong không khí và kéo chúng rơi xuống mặt đất, từ đó rửa sạch bầu trời và hạ thấp nồng độ ô nhiễm khí quyển. Đây là một ứng dụng công nghệ can thiệp thời tiết linh hoạt mà Indonesia từng sử dụng để hỗ trợ tạo mưa trong mùa trái rừng, giảm ô nhiễm không khí và bổ sung nước cho hồ chứa. Tuy nhiên, đối với người dân sinh sống trên mặt đất, chính quyền vẫn liên tục đưa ra khuyến cáo phòng vệ chủ động. Người dân tại khu vực có cho rơi được khuyến cáo đeo khẩu trang, kính bảo hộ, hạn chế ra ngoài và che đậy các nguồn nước sinh hoạt. Mọi sự chú ý đặc biệt hướng về Anak Krakatau đều xuất phát từ những bài học lịch sử sương máu. Tên gọi Anak Krakatau trong tiếng Indonesia có nghĩa là con của Krakatau. Ngọn núi này bắt đầu nhô lên khỏi mặt nước biển vào năm 1928, hình thành ngay trên miệng Kandera còn xót lại sau đại thảm họa phun trào Krakatau năm 1883. Sự kiện năm 1883 được ghi nhận là một trong những đợt phun trào tàn khốc nhất lịch sử nhân loại, gây ra sóng thần và khiến khoảng hơn 35.000 người thiệt mạng. Bài học gần nhất diễn ra vào tháng 12 năm 2018. Trong một đợt phun trào dữ dội, một màng lớn thân núi Anak Krakatau đã bị sụp đổ trượt thẳng xuống biển Sunda. Sự dịch chuyển khối lượng đá khổng lồ này đã tức thì kích hoạt một trận sóng thần bất ngờ đánh vào bờ biển hai tỉnh Banten và Lampang, khiến hơn 400 người thiệt mạng và hàng nghìn người bị thương. Kể từ khi hoạt động trở lại ngày 2 tháng 7 năm 2026, Anak Krakatau đã ghi nhận nhiều đợt phun kiểu Stromboli. Các thiết bị quan chắc biến dạng địa hình và hệ thống đo mực nước biển tự động của Indonesia hiện chưa ghi nhận bất kỳ dấu hiệu dịch chuyển thân núi hay nguy cơ sóng thần nào. Vì vậy, việc duy trì quan chắc liên tục có ý nghĩa quan trọng trong phát hiện sớm dấu hiệu bất thường và hỗ trợ cảnh báo nguy cơ. Những diễn biến dồn dập tại Indonesia trong những ngày qua là một minh chứng sinh động cho thấy sức mạnh tác động khổng lồ của thiên nhiên đối với đời sống kinh tế, xã hội hiện đại. Từ một đợt bộc phát điện chất ở vùng biển sa sôi, chuỗi hệ lụy đã nhanh chóng lan rộng, làm đứt gãy mạng lưới giao thông hàng không quốc tế, gây lo ngại về sức khỏe cho người dân và đặt hệ thống ứng phó khẩn cấp của một quốc gia vào trạng thái thử thách cao độ. Trong thảm họa này, chúng ta nhìn thấy hai khía cạnh song hành. Một mặt là tính chất khốc liệt, bất ngờ của các hiện tượng địa chất trên vành đai lửa, nơi con người bắt buộc phải học cách thích nghi và tôn trọng các quy luật tự nhiên. Mặt khác là sự chủ động trong công tác quản trị rủi ro của chính quyền địa phương từ việc nhanh chóng phong tóa không phận để bảo vệ tính mạng hành khách, cung cấp giải thích chuyên môn để phản bác suy đoán cho rằng các núi lửa được kết nối bởi một hệ thống magma chung, cho đến việc áp dụng các giải pháp khoa học công nghệ như can thiệp khí quyển để chủ động khắc phục hậu quả môi trường. Đối với các quốc gia trong khu vực và trên thế giới, đợt thiên tài tại Indonesia mang lại những bài học kinh nghiệm sâu sắc về việc xây dựng hệ thống quan trắc địa chất rủi ro từ sớm, hoàn thiện quy chuẩn an toàn cho ngành hàng không và nâng cao năng lực truyền thông thảm họa Trong một thế giới ngày càng kết nối chặt chẽ, việc nâng cao năng lực dự báo, giữ vững sự chủ động khoa học và tuân thủ các quy trình an toàn chính là chìa khóa cốt lõi để con người đứng vững trước những biến động bất ngờ của hành tinh.