Một NỬA Đấu Trường La Mã Đã BIẾN MẤT. Đâu Mới Là Sự Thật.mp4

Hãy thử tưởng tượng Rome vào một ngày của năm 80. Từ khắp các con đường, dòng người đang đổ về một công trình khổng lồ mới xuất hiện giữa thành phố. Trước mắt, họ là một đấu trưởng cao đến mức khiến những công trình xung quanh trở nên nhỏ bé. Đó chính là Colosseum, công trình mà người La Mã gọi là Amphitheatrum Flavium. Nhưng điều đáng sợ không nằm ở kích thước của nó. Điều đáng sợ là những gì sắp diễn ra bên trong. Colosseum được xây dựng dưới thời hoàng đế Vespasian và được hoàn thành dưới thời con trai, ông là Titus. Khi công trình mở cửa, Titus tổ chức một chuỗi lễ hội kéo dài khoảng 100 ngày. Những gì xảy ra trong khoảng thời gian này được các tác giả La Mã cổ đại ghi lại, trong đó có nhà thơ Marshal. Ông thậm chí còn sáng tác một tập thơ riêng để mô tả những màn trình diễn tại đấu trường. Điều đó cho thấy lễ khánh thành Colosseum không phải một sự kiện bình thường. Nó được xem như một màn trình diễn quyền lực trước toàn bộ dân chúng Rome. Hàng nghìn động vật được đưa đến đấu trường. Sư tử, hổ, voi, gấu và nhiều loài thú khác xuất hiện trước đám đông. Những cuộc săn thú được tổ chức như những màn trình diễn lớn. Có khi một con vật bị đưa ra đối đầu với con vật khác, có khi những người săn thú phải đối mặt với chúng ngay giữa đấu trường. Đối với người La Mã, đây không chỉ là một cuộc chiến sinh tồn. Nó là một màn trình diễn được chuẩn bị để khiến đám đông kinh ngạc. Nhưng Colosseum còn có những cảnh tượng đáng sợ hơn. Các đấu sĩ bước ra giữa tiếng hò reo của hàng chục nghìn người. Họ chiến đấu để giành sự sống, danh dự hoặc phần thưởng. Một số là nô lệ, một số là tù nhân nhưng cũng có những người tự nguyện trở thành đấu sĩ vì tiền bạc và danh tiếng. Điều kỳ lạ là xã hội La Mã vừa coi nhiều đấu sĩ là những con người ở tầng lớp thấp vừa biến một số người trong số họ thành những nhân vật nổi tiếng. Colosseum vì thế không đơn giản là một đấu trường. Nó giống như một sân khấu khổng lồ, nơi Hoàng đế đứng ở vị trí trung tâm và toàn bộ xã hội rôm cùng chứng kiến. Người giàu ngồi ở những khu vực gần sân hơn, người dân bình thường ngồi ở những tầng phía trên. Còn vị trí của mỗi người phản ánh chính địa vị của họ trong xã hội. Chỉ bằng cách nhìn vào khán đài, người ta gần như có thể đọc được cấu trúc của cả đế chế. Và đây mới là điều khiến câu chuyện trở nên bí ẩn. Một công trình được xây dựng công phu đến mức có thể kiểm soát hàng chục nghìn khán giả, tổ chức những màn trình diễn phức tạp và trở thành biểu tượng của quyền lực La Mã. Vậy tại sao gần 2000 năm sau chúng ta chỉ còn nhìn thấy một phần của nó? Những bức tường khổng lồ từng bao quanh đám đông ngày ấy đã đi đâu? Liệu Colosseum mà chúng ta nhìn thấy hôm nay có thực sự là hình ảnh gần nhất với công trình nguyên bản? Hay chúng ta chỉ đang đứng trước cái bóng còn sót lại của một đấu trường từng đáng sợ hơn rất nhiều? Và để cùng tôi tiếp tục hành trình khám phá những bí ẩn bị lãng quên của nhân loại, bạn hãy dành một chút thời gian nhấn đăng ký kênh để không bỏ lỡ những tập tiếp theo. Mỗi lượt đăng ký của bạn thật sự là một niềm trân quý lớn đối với chúng tôi. Và đừng quên để lại bình luận phía dưới, chia sẻ suy nghĩ hoặc góc nhìn của bạn biết đâu, chính bạn sẽ góp phần làm sáng tỏ thêm những bí ẩn mà chúng ta vẫn đang đi tìm. Sau khoảng thời gian huy hoàng, khi mới được khánh thành, Colosseum bắt đầu bước vào một giai đoạn đầy biến động. Công trình từng được xem là biểu tượng sức mạnh của Rome, nhưng ngay cả một kiến trúc khổng lồ băng đá cũng không thể tránh khỏi những thảm họa xảy ra trong lòng thành phố. Một trong những câu chuyện đáng chú ý nhất là trận hỏa hoạn lớn xảy ra dưới thời hoàng đế John Budewitz vào cuối thế kỷ II. Điều đáng sợ là ngọn lửa không chỉ đe dọa một khu vực nhỏ, mà còn ảnh hưởng đến nhiều công trình quan trọng của Rome. Một thành phố đông đúc với rất nhiều nhà cửa, kho hàng và công trình công cộng san sát nhau, luôn là nơi dễ xảy ra hỏa hoạn. Vậy, một ngọn lửa lớn có thể làm gì đối với Colosseum? Các nguồn lịch sử cổ đại cho biết, Rome từng nhiều lần phải đối mặt với những vụ cháy nghiêm trọng. Khi lửa lan qua các khu vực đông dân cư, sức nóng có thể làm hư hại những phần kiến trúc không hoàn toàn băng đá. Colosseum nhìn bên ngoài có vẻ như một khối đá bất khả xâm phạm, nhưng bên trong nó lại là một hệ thống phức tạp gồm gỗ, kim loại và nhiều vật liệu khác. Những hàng ghế, sàn, kết cấu phụ và các bộ phận phục vụ cho hoạt động của đấu trường không phải tất cả đều băng đá. Vì vậy, nếu một trận hỏa hoạn đủ lớn xảy ra, Colosseum hoàn toàn có thể bị tổn thương. Điều thú vị là sau những biến cố như vậy, người La Mã không đơn giản bỏ mặt công trình. Họ sửa chữa nó. Colosseum từng nhiều lần được tú bổ dưới các hoàng đế khác nhau. Những lần sửa chữa này cho thấy một điều rất quan trọng, đấu trường không phải một công trình bất biến. Nó liên tục được thay thế, phục hồi và điều chỉnh theo tình trạng thực tế. Một phần bị hỏng có thể được xây lại, một bộ phận khác được gia cố, những khu vực bị ảnh hưởng được sửa chữa để công trình tiếp tục hoạt động. Nhưng chính quá trình này lại tạo ra một câu hỏi rất thú vị. Khi một công trình tồn tại hàng trăm năm và liên tục được sửa chữa, chúng ta còn có thể nói nó hoàn toàn giống với công trình ban đầu hay không? Nếu một bức tường được xây lại sau một trận hỏa hoạn, những viên đá mới có còn mang cùng ý nghĩa với những viên đá được đặt từ thời Vespasian và Titus. Và nếu những thay đổi đó xảy ra nhiều lần, liệu Colosseum mà người La Mã ở các thế hệ sau nhìn thấy có còn là GEOM của thế kỷ I? Đến thế kỷ III, những biến cố khác tiếp tục xuất hiện. Rome phải đối mặt với những cuộc khủng hoảng chính trị, kinh tế và quân sự. Các hoàng đế thay nhau lên nắm quyền, đế chế phải đối phó với chiến tranh ở nhiều biên giới, trong khi đời sống bên trong thành phố cũng thay đổi. Colosseum vẫn tồn tại giữa tất cả những biến động ấy, nhưng thế giới xung quanh nó không còn ổn định như trước. Những công trình lớn của Rome cần được bảo trì, trong khi nguồn lực của đế chế ngày càng phải chia cho nhiều mục tiêu khác nhau. Đây chính là điểm khiến lịch sử Colosseum trở nên bí ẩn. Công trình không biến mất ngay sau một biến cố duy nhất. Nó giống như một cơ thể khổng lồ liên tục bị thời gian làm tổn thương, rồi lại được con người cố gắng cứu chữa. Một trận hỏa hoạn làm hỏng một phần, một lần sửa chữa, khôi phục một phần khác, rồi những biến động mới lại xuất hiện. Qua nhiều thế hệ, danh giới giữa Colosseum nguyên bản và Colosseum đã được sửa chữa ngày càng khó xác định. Và có lẽ điều đáng sợ nhất không phải là một trận hỏa hoạn có thể phá hủy đấu trường. Điều đáng sợ nằm ở việc mỗi lần Colosseum bị tổn thương, lịch sử của nó lại thay đổi thêm một chút. Những gì biến mất có thể được thay thế, nhưng thứ không thể phục hồi chính là dấu vết của thời điểm ban đầu. Vậy, nếu ngày nay chúng ta đứng trước Colosseum và nhìn thấy những bức tường còn xót lại, có bao nhiêu phần trong đó thực sự thuộc về công trình được xây dựng cách đây gần 2000 năm? Hay chúng ta đang nhìn thấy kết quả của vô số lần sửa chữa, thay đổi và tái tạo nối tiếp nhau? Có một giai đoạn trong lịch sử mà nếu quay trở lại Rome, chúng ta có thể sẽ không nhận ra Colosseum. Không còn những đoàn đấu sĩ bước ra giữa tiếng rêu hò, không còn những cuộc trình diễn dành cho hàng chục nghìn khán giả. Thay vào đó, bên trong công trình khổng lồ này xuất hiện những hoạt động rất đời thường. Người ta đến đây không phải để xem một trận đấu, mà để sống làm việc và tận dụng những khoảng không còn bỏ trống. Đây là một trong những chương kỳ lạ nhất của lịch sử Colosseum, bởi một nơi từng được xây dựng để phục vụ quyền lực của các hoàng đế cuối cùng lại trở thành một phần trong cuộc sống của những người dân bình thường. Sau khi Colosseum không còn hoạt động với quy mô như trước, công trình vẫn nằm giữa Rome như một khối kiến trúc khổng lồ. Nhưng với những người sống trong thành phố, một không gian lớn như vậy không thể cứ bỏ trống mãi. Trong thời Trung Cộ, các khu vực bên trong và xung quanh Colosseum được sử dụng cho nhiều mục đích khác nhau. Những phần kiến trúc còn đứng vững trở thành nơi có thể che chắn con người khỏi thời tiết, tạo ra những khoảng không tích hợp cho việc lưu trữ và sinh hoạt. Một công trình từng chứa hàng chục nghìn khán giả, giờ đây bắt đầu mang ráng vẻ của một khu dân cư đặc biệt. Điều đáng chú ý là những dấu vết về giai đoạn này không chỉ đến từ truyền thuyết. Các tài liệu thời Trung Cộ và những nghiên cứu khảo cổ cho thấy Colosseum từng có nhiều hoạt động dân sự diễn ra bên trong. Một số khu vực được chia nhỏ và sử dụng cho các mục đích khác nhau. Có những không gian được tận dụng làm nơi buôn bán hoặc làm việc. Những bức tường khổng lồ vốn được thiết kế để bảo vệ một đấu trường giờ lại trở thành thứ bảo vệ cho con người khỏi mưa nắng. Hãy thử hình dung cảnh tựa ấy. Một người bước qua những lối đi từng được hàng nghìn khán giả sử dụng. Nhưng thay vì nghe tiếng hò reo, họ nhìn thấy những gian hàng, kho chứa hoặc những hoạt động sinh hoạt của cư dân Rome. Những bậc đá từng dành cho tầng lớp quý tộc này không còn giữ nguyên ý nghĩa ban đầu. Colosseum không biến mất nhưng nó đang trở thành một thứ hoàn toàn khác. Đặc biệt, trong một số giai đoạn, Colosseum còn liên quan đến các hoạt động tôn giáo. Khi xã hội, Rome thay đổi và kỹ tô giáo ngày càng có vị trí quan trọng, ý nghĩa của công trình cũng thay đổi theo. Một địa điểm từng gắn với những màn trình diễn, bạo lực dần được nhìn nhận dưới những góc độ mới. Qua nhiều thế kỷ, Colosseum trở thành nơi gắn với các câu chuyện tôn giáo, ký ức về những người tử vì đạo và những nghi lễ diễn ra trong khu vực. Chính sự thay đổi này tạo ra một nghịch lý rất lớn. Một công trình được xây dựng bởi các hoàng đế để thể hiện quyền lực của đế chế lại lần lượt bị biến thành nơi ở, nơi làm việc và không gian tôn giáo. Vậy, Colosseum thuộc về ai? Những người xây dựng nó? Những hoàng đế từng sử dụng nó? Hay những con người bình thường đã sống bên trong nó hàng trăm năm sau đó? Có lẽ điều đáng kinh ngạc nhất là Colosseum từng không phải một tàn tích trống rỗng như chúng ta thường tưởng tượng. Trong một thời gian dài, nó vẫn là một phần của thành phố. Người dân không nhất thiết nhìn nó như một di tích cổ cần được bảo vệ. Đối với họ, đây có thể đơn giản là một công trình lớn đang tồn tại ngay trước mắt và bất kỳ khoảng trống nào có thể sử dụng đều có giá trị. Nhưng cách con người sử dụng Colosseum cũng để lại những hậu quả lâu dài. Khi các khu vực bị chia nhỏ, thay đổi hoặc xây thêm, cấu trúc cổ xưa dần mất đi hình dáng ban đầu. Những gì từng được thiết kế theo một hệ thống thống nhất bắt đầu bị tác động bởi nhu cầu của từng thời kỳ. Một hành lang có thể trở thành nơi chứa đổ, một căn phòng có thể được sử dụng cho mục đích khác, còn một khoảng không lớn có thể được biến thành nơi sinh hoạt. Điều này khiến câu chuyện nửa Colosseum biến mất trở nên phức tạp hơn. Có phải công trình bị phá hủy trong một khoảnh khắc duy nhất, hay nó đã bị thay đổi từng chút một khi con người liên tục tìm cách thích nghi với nó? Và nếu những người sống ở Rome thời, Trung Cổ, chỉ đơn giản tận dụng một công trình mà họ đang có, liệu chúng ta có thể trách họ vì đã làm thay đổi một di tích mà vào thời điểm đó chưa được nhìn nhận giống như ngày nay? Năm 404 sau Công Nguyên, Colosseum vẫn còn đứng đó, nhưng thế giới xung quanh nó đã thay đổi rất nhiều. Đế chế La Mã không còn ở thời kỳ huy hoàng như vài thế kỷ trước. Kito giáo ngày càng có ảnh hưởng lớn, những quan niệm cũ về giải trí, quyền lực và bạo lực bắt đầu bị đặt vào câu hỏi. Và rồi một câu chuyện kỳ lạ xuất hiện gắn với một người đàn ông mà ngày nay được biết đến với cái tên Telemachus. Theo lời kể của Theodoret, một sự gia Kito giáo sống vào thế kỷ V, Telemachus là một tu sĩ đến từ phương Đông. Ông đã rời nơi tu hành và tìm đến Rome. Tại đây, ông chứng kiến một cảnh tượng khiến mình không thể im lặng. Một trận đấu giác đấu đang diễn ra trong Colosseum. Hãy thử tưởng tượng khung cảnh lúc ấy. Hàng nghìn người ngồi kín các khán đài, tiếng hò hét vang lên khắp đấu trường. Những đấu sĩ bước ra giữa sân trước sự cổ vũ của đám Đông. Với người La Mã thời đó, đây từng là một hình thức giải trí quen thuộc. Theo Theodoret, ghi lại, ông đã bất ngờ bước xuống đấu trường và đứng giữa những đấu sĩ. Ông cố gắng ngăn trận đấu lại như thể muốn dùng chính cơ thể mình để chặn cuộc đổ máu. Đám Đông phản ứng dữ dội. Một người xuất hiện giữa trận đấu, làm gián đoạn thứ mà họ đã đến để xem. Trong bầu không khí hỗn loạn đó, Telemachus được kể là đã bị một đấu sĩ giết chết. Nhưng điều đáng chú ý nằm ở những gì xảy ra sau đó. Theo Theodoret, hoàng đế Honorius chú ý, không lâu sau, các trận giác đấu ở Rome bị chấm dứt. Đây là một câu chuyện quá đẹp để trở thành biểu tượng. Một người không có quyền lực, không có quân đội, không có địa vị chính trị, chỉ cần bước xuống đấu trường và hy sinh mạng sống của mình, rồi cả một truyền thống kéo dài hàng trăm năm chấm dứt. Nhưng liệu mọi chuyện có thật sự đơn giản như vậy? Đây chính là điểm khiến câu chuyện Telemachus trở nên bí ẩn. Không có đủ bằng chứng độc lập để chúng ta chắc chắn rằng mọi chi tiết diễn ra đúng như Theodoret kể. Câu chuyện được ghi lại sau sự kiện một khoảng thời gian, và các nguồn cổ đại không hoàn toàn thống nhất về thời điểm cũng như nguyên nhân chính xác khiến các trận giác đấu chấm dứt. Vì vậy, một số nhà sử học xem câu chuyện về Telemachus như một truyền thống kỳ tô giáo nhằm biểu tượng hóa sự thay đổi của xã hội La Mã. Nhưng dù câu chuyện có bao nhiêu phần huyền thoại, một điều quan trọng vẫn có thật. Đến đầu thế kỷ V, những trận đấu giác đấu ở Rome đã đi đến hồi kết. Hoàng đế Honorius cai trị trong thời kỳ đế chế đang đối mặt với rất nhiều khó khăn. Những cuộc chiến tranh, khủng hoảng kinh tế, tranh giành quyền lực và sự thay đổi về tôn giáo khiến xã hội La Mã không còn giống thời của các hoàng đế trước. Colosseum cũng không còn là trung tâm của đời sống công cộng như trước. Điều đáng nói là sự kết thúc này không có nghĩa Colosseum lập tức im lặng hoàn toàn. Các hoạt động biểu diễn khác, đặc biệt là những cuộc săn thú, vẫn có thể tiếp tục trong một thời gian. Vì vậy, nếu nói năm 404 là ngày Colosseum đóng cửa vĩnh viễn thì sẽ không chính xác. Đúng hơn, đây là một cột mốc cho thấy chức năng nổi tiếng nhất của nó, những trận giác đấu giữa người với người, đã bước vào giai đoạn cuối. Và đây mới là điều đáng suy nghĩ. Colosseum từng được xây dựng để phô diễn sức mạnh của đế chế. Những hoàng đế tổ chức trò chơi để lấy lòng dân chúng, các đấu sĩ chiến đấu để tìm cơ hội sống sót. Thế nhưng chỉ vài thế kỷ sau, chính hình thức giải trí ấy lại trở thành thứ bị xã hội nhìn bằng ánh mắt khác. Phải chăng Colosseum không biến mất vì một trận chiến, mà vì thế giới đã thay đổi và không còn cần nó theo cách cũ nữa? Hay câu chuyện về Telemachus chỉ là cách người đời sau tạo ra một nhân vật để kể về thời điểm, một nền văn hóa bạo lực bắt đầu lùi vào quá khứ? Sau khi những trận giắc đấu dần biến mất, Colosseum bước vào một thời kỳ hoàn toàn khác. Công trình từng được xây dựng để đón hàng chục nghìn khán giả, giờ đây không còn giữ được vai trò trung tâm như trước, Rome cũng thay đổi. Đế chế phương Tây sụp đổ, quyền lực trung ương suy yếu, những cuộc tranh giành giữa các gia tộc quý tộc ngày càng trở nên gây gắt. Và trong một thành phố đầy bất ổn như vậy, một công trình khổng lồ với những bức tường cao, nhiều tầng và không gian rộng như Colosseum lại trở thành một thứ vô cùng có giá trị, một pháo đài. Khoảng thời Trung Cổ, Colosseum không còn được nhìn như biểu tượng của những hoàng đế La Mã nữa. Nó trở thành một vị trí chiến lược giữa lòng Rome. Một số gia tộc quyền lực đã tìm cách kiểm soát công trình này, xây dựng nơi ở và vị trí phòng thủ bên trong hoặc xung quanh nó. Trong số những gia tộc nổi tiếng nhất có gia đình Frangipani, họ từng kiểm soát Colosseum và biến khu vực này thành một phần trong hệ thống phòng thủ của mình. Những bức tường khổng lồ vốn được tạo ra để giữ khán giả bên trong giờ đây lại có thể được sử dụng để bảo vệ người bin trong khỏi kẻ thù. Hãy thử hình dung cảnh tượng đó, nơi từng vang tiếng hò reo của đám đông này có thể xuất hiện lính canh, vũ khí và những người thuộc các gia tộc quý tộc. Những hành lang từng dẫn các đấu sĩ vào đấu trường giờ không còn phục vụ cho những trận chiến sinh tử nữa. Colosseum lúc này giống như một thanh trì khổng lồ nằm giữa thành phố. Nhưng tại sao một công trình dành cho giải trí lại có thể trở thành pháo đài? Cầu trả lời nằm ngay trong kiến trúc của nó. Colosseum có những bức tường rất dày, nhiều tầng, nhiều lối đi và vị trí thuận lợn. Trong thời kỳ mà chiến tranh giữa các gia tộc có thể xảy ra ngay trong lòng Rome, bất kỳ công trình kiên cố nào cũng có giá trị. Đây là một trong những giai đoạn kỳ lạ nhất trong lịch sử Colosseum. Một nơi từng thể hiện sức mạnh tuyệt đối của Hoàng đế lại trở thành công cụ trong cuộc đấu tranh giữa những gia đình quý tộc. Những người từng đến Colosseum để xem các đấu sĩ chiến đấu giờ đã biến mất từ lâu. Nhưng tinh thần tranh giành quyền lực dường như vẫn còn đó. Chỉ khác là lần này, chính Colosseum trở thành một phần của cuộc chiến. Các gia tộc ở Rome thời trung cổ không chỉ tranh giành đất đai. Họ tranh giành những vị trí có thể giúp họ kiểm soát đường phố, khu dân cư và các tuyến đường quan trọng. Colosseum nằm ở một vị trí đặc biệt, gần trung tâm thành phố cổ. Ai kiểm soát được những công trình lớn có thể tạo ra lợi thế trong những cuộc xung đột địa phương. Vì vậy, việc biến Colosseum thành một thành trì không phải là chuyện ngẫu nhiên. Nhưng rồi, một điều đáng chú ý xảy ra. Colosseum không chỉ bị sử dụng cho mục đích quân sự trong một thời gian ngắn. Việc các gia tộc chiếm giữ công trình cho thấy người dân thời trung cổ nhìn di tích La Mã cổ đại theo một cách rất khác chúng ta ngày nay. Với người hiện đại, Colosseum là một kỳ quan lịch sử cần được bảo tồn. Nhưng với những người sống ở Rome hàng trăm năm trước, một công trình bỏ không có thể đơn giản là nguồn không gian, vật liệu hoặc vị trí có thể sử dụng. Điều đó khiến lịch sử Colosseum trở nên khó tin. Công trình từng được xây dựng bằng một lực khổng lồ của Hoàng đế, từng là biểu tượng của cả một đế chế, cuối cùng lại bị kéo vào những cuộc tranh chấp rất đời thường. Quyền sở hữu, nơi ở, phòng thủ và lợi ích của các gia tộc dần quan trọng hơn ý nghĩa ban đầu của nó. Thậm chí, sự thay đổi này còn cho thấy một nghịch lý. Colosseum đã sống sót không phải vì con người luôn trân trọng nó, mà có lúc chính vì nó quá lớn và quá chắc chắn nên người ta có thể tìm cách tận dụng nó. Nếu không có những bức tường đồ sộ ấy, liệu Colosseum có còn tồn tại sau hàng trăm năm chiến tranh và hỗn loạn, hay chính việc biến nó thành pháo đài đã vô tình giúp một phần công trình được giữ lại. Nhưng thời gian không đứng về phía Colosseum. Khi quyền lực của các gia tộc thay đổi, vai trò quân sự của công trình cũng dần suy yếu. Colosseum lại một lần nữa mất đi chức năng mà con người gán cho nó. Tuy nhiên, đây chưa phải là kết thúc. Bởi sau khi không còn là đấu trường và cũng không còn là pháo đài quan trọng, Colosseum phải đối mặt với một mối đe dọa còn nguy hiểm hơn cả chiến tranh. Đó chính là nhu cầu xây dựng của chính thành phố Rome. Những công trình mới cần đá, những cung điện cần đá, những nhà thờ cần đá, và trước mắt họ là một kiến trúc khổng lồ đã tồn tại từ thời La Mã cổ đại. Hàng nghìn khối đá, cẩm thạch và kim loại nằm ngay giữa thành phố. Nếu nhìn Colosseum như một kho tài nguyên khổng lồ, liệu có gì ngăn con người tháo từng phần của nó xuống? Nếu đứng trước Colosseum ngày nay, rất dễ có cảm giác rằng chúng ta đang nhìn thấy gần như toàn bộ công trình cổ đại. Nhưng thực tế hoàn toàn khác. Những gì còn lại chỉ là một phần của kiến trúc từng tồn tại ở đây. Một nửa phía nam của Colosseum đã bị phá hủy nghiêm trọng, nhiều tầng tường biến mất, những hàng ghế đá không còn nguyên vẹn và vô số vật liệu từng tạo nên công trình khổng lồ này đã bị lấy đi. Điều đáng sợ là Colosseum không biến mất trong một khoảnh khắc. Nó bị tháo rỡ từng chút một qua nhiều thế kỷ bởi chính con người. Sau khi đồn bước vào thời kỳ Trung Cổ và sau đó là thời Phục Hưng, Colosseum không còn được xem là một đấu trường hoạt động. Nhưng một công trình khổng lồ như vậy vẫn chứa một thứ rất có giá trị vật liệu xây dựng. Những bức tường của nó được tạo nên từ đá trevertin, đá vôi, gạch và nhiều vật liệu khác. Bên trong còn có đá cẩm thạch từng được sử dụng cho các khu vực sang trọng. Ngoài ra còn có những bộ phận bằng kim loại dùng để liên kết các khối đá. Với một thành phố liên tục xây dựng nhà thờ, cung điện và các công trình công cộng, Colosseum giống như một kho vật liệu khổng lồ nằm ngay giữa Rome. Và rồi quá trình lấy vật liệu bắt đầu. Những khối đá không nhất thiết bị phá bỏ trong một trận phá hủy duy nhất. Người ta có thể tháo từng phần, lấy những gì còn sử dụng được rồi đưa đến nơi khác. Cách làm này được gọi bằng một thuật ngữ quen thuộc trong nghiên cứu, lịch sử, kiến trúc là spolia, tức việc tái sử dụng các bộ phận hoặc vật liệu từ những công trình cũ cho công trình mới. Colosseum trở thành một trong những nguồn vật liệu đáng chú ý của Rome trong nhiều thế kỷ. Điều đặc biệt là dấu vết của quá trình này vẫn còn nhìn thấy được. Nếu quan sát kỹ những bức tường Colosseum, có thể thấy nhiều lỗ vuông và những khoảng trống trên mặt đá. Một số trong đó liên quan đến hệ thống kẹp kim loại từng giữ các khối đá với nhau. Khi kim loại bị lấy ra, những vị trí đó để lại các lỗ trên tường. Theo thời gian, nhiều phần kim loại cũng bị tháo bỏ và tái sử dụng. Nhưng đá mới là câu chuyện lớn nhất. Trong thời Trung Cổ và đặc biệt là những thế kỷ sau đó, vật liệu từ các công trình La Mã cổ đại thường được tận dụng cho những dự án mới. Colosseum cũng không thoát khỏi số phận ấy. Những khối Trevertyn có kích thước lớn rất hữu ích. Chúng có thể được cắt, vận chuyển và đưa vào những công trình khác. Vì vậy, khi chúng ta nhìn thấy một bức tường hoặc một cung điện cổ ở Rome, đôi khi rất khó biết chính xác viên đá ấy ban đầu nằm ở đâu. Có một truyền thuyết phổ biến cho rằng, nhiều công trình nổi tiếng ở Rome được xây dựng trực tiếp bằng đá lấy từ Colosseum. Cách nói này đôi khi bị đơn giản hóa quá mức. Không phải mọi viên đá cổ trong các công trình Rome đều đến từ Colosseum. Nhưng việc vật liệu của Colosseum bị tháo rỡ và tái sử dụng là điều có cơ sở lịch sử rõ ràng. Chính quá trình này góp phần khiến công trình mất đi một phần đáng kể diện mạo ban đầu. Vậy có phải người xưa cố tình muốn phá hủy Colosseum? Có lẽ không hoàn toàn. Đây mới là điều khiến câu chuyện trở nên đáng suy nghĩ. Những người lấy đá có thể không hề nghĩ rằng hàng trăm năm sau, hậu thế sẽ coi Colosseum là một biểu tượng cần được bảo tồn. Với họ, đây là một công trình cũ, không còn phục vụ chức năng ban đầu và đang chứa những vật liệu có thể sử dụng. Từ góc nhìn của một người xây dựng ở thời Trung Cổ hay Phục Hưng, việc tận dụng những vật liệu đó có thể hoàn toàn hợp lý.