40 Vạn Người Đã Chết Vì Một Cái Đầu Đầy Chữ Nghĩa: Đừng Để Bạn Là Người Tiếp Theo

Thư Chi khôn người thành công năm trước, còn bạn vẫn đang gòm đạo lý. Chúng ta đọc rất nhiều, đã lưu lại hàng trăm câu nói hay, đã gật gù trước biết bao bài học sâu sắc. Và mỗi lần như thế, chúng ta thấy mình khôn thêm một chút. Vậy mà có một câu hỏi, tôi muốn bạn ngồi với nó một lúc. Đó là, tất cả những đạo lý bạn gom góp bao năm qua, rốt cuộc đã có bao nhiêu lần chúng thật sự cứu bạn ngay trong khoảnh khắc cuộc đời đặt bạn vào thế khó. Cổ nhân từ rất lâu đã nhìn thấy một sự thật mà phần lớn người ta cả đời không chịu thừa nhận. Đó chính là, có một thứ chi khôn mà người thành công nắm lấy từ rất sớm, trong khi đại đa số chúng ta thì cứ mãi đứng bên ngoài nó, bận rộn, gom nhặt đạo lý. Người xưa nói thẳng một điều phũ phàng rằng, cái hay thật sự không nằm ở việc thuộc bao nhiêu đạo lý, mà nằm ở khả năng đem đạo lý ấy vận dụng linh hoạt giữa những tình thế sống còn như thế nào. Dùng giỏi thì cả trò gà gáy chó trộm cũng được cứu mạng, dùng giỏ thì cả phò binh thư của bậc danh tướng cũng chẳng cứu nổi một trận thua thảm bại. Và trong bài chia sẻ ngày hôm nay, Tân Phú Khánh Official xin mời quý vị và các bạn. Chúng ta sẽ nghe kể về hai con người, một người chẳng cần mở sách, một người thuộc lò lào mọi cuốn sách, và kết cục của họ sẽ cho bạn thấy chính xác cái thứ chi khôn mà bạn đang bỏ lỡ. Trước tiên, chúng ta hãy gọi đúng tên cái cảm giác đang lửa dối bạn. Mỗi lần bạn đọc một câu sâu sắc và thấy đúng quá, trong lõi bạn có một tiếng chuông nhỏ gieo lên. Mình vừa tiến bộ, cảm giác ấy có thật, nhưng nó cũng là một trong những cảm giác đánh lừa nguy hiểm nhất đời người. Bởi vì gom đạo lý cho bạn cảm giác của sự trưởng thành, nhưng lại không bắt bạn trả cái giá của sự trưởng thành. Đọc một câu hay thì an toàn, lưu một bài học thì an toàn, gật gù tán thưởng một chân lý thì an toàn, không có rủi ro nào hết. Không ai thấy bạn vụng về, cũng không ai chứng kiến bạn thất bại. Bạn ngồi trong thư viện của những đạo lý đã siêu tầm, và thấy mình mỗi ngày một quyền bác. Nhưng chính tại đây, từ huyệt cảm xúc bắt đầu lộ ra. Chúng ta gom đạo lý như một cách để trốn tránh việc phải đem mình ra vai trạm với thực tế. Bởi vai trạm thì đáng sợ. Khi đem một nguyên tắc áp vào tình huống thật, bạn có thể làm sai. Bạn có thể thất bại ngay cả khi đã biết. Và điều đó, nếu xảy ra, bạn sẽ phải đối diện với một sự thật khó nuốt. Đạo lý bạn nâng nưu bấy lâu đã không cứu được bạn. Để khỏi phải đối diện với nỗi sợ ấy, ta chọn con đường êm hơn. Cứ gom thêm, cứ chuẩn bị thêm, cứ học thêm mãi mãi, nhưng không bao giờ thật sự bước ra trận. Cái kho đạo lý của bạn, rất nhiều khi không phải là vũ khí, nó là chỗ trốn. Cổ nhân từng vĩ trí tỏe như nước. Cổ nhân nói rằng, thứ nước ấy vốn nằm sẵn trong lòng đất, chính là phần sáng suốt đã có trong mỗi con người. Còn chữ nghĩa trên giấy, chỉ giống như cái sẻng giúp ta đào nó lên. Vấn đề của phần đông chúng ta là, ta không thật sự đào, ta chỉ mãi đi siêu tầm sẻng. Ta có cả một bộ siêu tập sẻng đẹp đẽ, sáng loáng, xếp ngáy ngắn, nhưng chưa từng một lần thật sự bổ xuống đất, để tìm nguồn nước bên trong mình. Và sau đây như đã nói, Tần Phú Khánh xin kể cho bạn nghe một câu chuyện trong gia đình. Hai cha con, cùng một dòng máu, cùng lớn lên bên một kho bình thư. Vậy mà hai số phận lại trái ngược đến dọn người. Người cha là Triệu Sa, một người không cần mở sách, mà vẫn biết cách thắng trạn. Thời chiến quốc, khi nước Tần đem quân đánh triệu, và đóng ở đất át giữ, vua Triệu vô cùng lo lắng, bên hỏi danh tướng Liêm Pha, có cứu được át giữ không? Liêm Pha, một bậc lão tướng dài dạn trật mạc, trả lời theo đúng lẽ thường. Đường xa, hiểm trở, lại trật hẹp, khó cứu. Vua lại hỏi tướng Nhạc Thừa, câu trả lời cũng y hẹp. Theo mọi bình thư, mọi kinh nghiệm chiến trường, và mọi phán đoán thông thường, đây gần như là một thế cờ bất khả. Nhưng khi vua hỏi Triệu Sa, ông nghe cùng một tình thế ấy, mà lại nhìn ra một khả năng hoàn toàn khác. Ông nói rằng, đường thì đúng là xa, là hiểm, là hẹp, như hai con chuột đánh nhau trong một cái hàng. Con nào liều hơn, con ấy thắng. Điều người khác xem là điều kiện thất bại. Triệu Sa lại đọc ra thành điều kiện chiến thắng. Cùng một sự thật, nhưng khác nhau ở con mắt nhìn đời và bản lĩnh đọc thế cục. Cách ông đánh trận sau đó còn ngược sách hơn nữa. Vừa ra khỏi kinh đô 30 dặm, Triệu Sa lập tức cho rừng quân. Ông đóng yên tại chỗ suốt 28 ngày, chỉ lo đắp lũy, củng cố doanh trại, và ra lệnh ai bàn chuyện tiến quân, thì chém. Quân Tần phái giãn điệp tra trộn vào doanh trại. Triệu Sa biết rõ, nhưng không bắt, cũng không giết. Trái lại, ông còn cố tình đại giãn điệp ăn uống tử tế rồi thả về. Tên giãn điệp lập tức về báo với quân Tần rằng quân Triệu đang sợ hãi, co cụm, không dám tiến. Tướng Tần nghe vậy mừng rỡ, tin chắc át giữ đã nằm gọn trong tay. Chính vào lúc đối phương buông lỏng, cảnh giác, Triệu Sa bất ngờ ra lệnh hành quân thần tốc. Chỉ trong một ngày, ông thấy đỉnh Bắc Sơn trước khi quân Tần kịp trở tay. Từ thế cao đổ xuống, ông đánh tan đại quân Tần và giải vây át giữ. Sau trận ấy, Triệu Sa được phong tước mã phục quân. Ông giành chiến thắng không phải vì thuộc nhiều binh thư hơn người khác, mà vì dám nhìn thẳng vào cái hang trật hẹp trước mắt và đọc đúng con chuột nào phải cắn trước. Trái ngược với người cha, người con là Triệu Quát, một kẻ thuộc lâu mọi cuốn binh thư nhưng lại không hiểu sức nặng của chiến trường. Triệu Quát là con trai của Triệu Sa. Từ nhỏ, ông đã đọc hết binh thư thiên hạ, kể cả những pho sách gắn liền với chính uy danh của cha mình. Hễ bàn chuyện quân sự, Triệu Quát thao thao bất tuyệt, lý lẽ sắc bén đến mức không ai cãi lại được. Ngay cả Triệu Sa, một danh tướng từng phá quân Tần, khi tranh luận với con cũng không dễ bắt bẻ. Nhưng có một chi tiết lạnh lùng rằng, Triệu Sa tuyệt nhiên không hề khen con. Có người hỏi vì sao? Ông đáp, chiến tranh là chuyện sinh tử, vậy mà thằng Quát nói về nó nhẹ nhàng như đùa. Nước Triệu mà không cho nó cầm quân thì thôi, nếu cho, kẻ làm tan nát quân Triệu, ắt chính là nó. Người cha đã nhìn thấy điều mà chính người con không thấy. Triệu Quát biết mọi đạo lý của chiến tranh, nhưng chưa bao giờ thật sự chạm vào sức nặng của chiến tranh. Với ông, Bình Pháp vẫn chỉ là một trò chơi chữ nghĩa sang loáng, nơi mọi thứ đều có vẻ hợp lý khi nằm trên trang giấy. Và chúng ta quay trở lại với Triệu Quát. Điều phải đến cũng đã đến như người cha nhận định. Tại trận Trường Bình, Triệu Quát được cử ra thay liêm pha. Vừa nhậm chức, ông lập tức gạt bỏ toàn bộ thế thủ thận trọng của người tiên nhiệm, giàn quân ra đánh theo đúng những gì sách giải. Danh tướng nhà Tần bách chiến bách thắng là bách khỏi. Chỉ chờ có thế, ông nhử Triệu Quát vào bẫy, cắt đường lương, vây chặt quân Triệu. Triệu Quát tử trận, hơn 40 vạn quân Triệu đầu hàng, rồi bị trôn sống. 40 vạn sinh mạng bị trôn theo một cây đầu chứa đầy đạo lý, nhưng lại không có lấy một phần trí tuệ sống. Sau những câu chuyện như vậy, thì đúc kết bài học cho chúng ta là gì? Bây giờ, chúng ta hãy nhìn thẳng vào điều mà người thành công đã nắm lấy từ rất sớm. Thứ nhất, là đạo lý và trí là hai thứ khác nhau về bản chất. Đạo lý là cái phổ quát, nó nói cho bạn biết điều gì, xét trong phần lớn hoàn cảnh là đúng. Nhưng trí lại là cái cụ thể, nó giúp bạn nhìn ra nước đi đúng trong chính thế cờ này, với chính con người này, ở đúng thời điểm này, ở đúng thế địa này, ở đúng khoảnh khắc này. Và rất nhiều khi, nước đi ấy lại đi ngược lại với đạo lý phổ quát. Liêm Phài nhìn thấy một đạo lý, đường xa, hiểm trỏ, chật hẹp thì khó cứu. Nhưng triệu xa, lại có trí để nhìn ra một tầng sâu hơn. Chính vì đường hẹp, kẻ nào liều hơn, quyết liệt hơn, đọc thế nhanh hơn, kẻ ấy sẽ thắng. Cùng một sự thật, nhưng là hai tầng nhìn hoàn toàn khác nhau. Thứ hai, trí không nằm yên trong kho, mà sinh ra từ vai trạng. Triệu quát, có thể có nhiều kiến thức hơn cha. Ông đọc nhiều hơn, thuộc nhiều hơn, nói trôi chảy hơn. Nhưng kiến thức ấy chưa từng đi qua lửa. Nó chưa từng bị thực tế ép phải trả giá. Nó chưa từng đứng trước sinh tử, thất bại, hỗn loạn và trách nhiệm thật sự. Như người xưa đã từng nói, chữ nghĩa trên giấy chỉ giống như cái xẻng. Còn nguồn nước của trí tuệ thật lại nằm sâu trong lòng đất. Muốn có nước, chỉ ngồi ngắm xẻng, lau xẻng, siêu tầm xẻng, rồi tự hào rằng mình đã chuẩn bị rất kỹ. Bạn phải bổ nó xuống đất, phải đào, phải để tay mình dính bụn. Người không bao giờ đem đạo lý va vào thực tế cũng giống như một kẻ có cả kho xẻng sang loáng, nhưng cuối cùng vẫn chết khát bên một mảnh đất chưa từng được đảo lên. Thứ ba, và đây là điều khiến ta phải khiêm nhường, đó là, bạn hoàn toàn có thể thua với một cái đầu đầy áp nguyên tắc đúng đắn. Một người có thể thuộc rất nhiều bài học sâu sắc, nói ra toàn điều hợp lý, trích dẫn toàn những chân lý không sai, nhưng khi bước vào tình huống thật, vẫn đi sai nước cờ quyết định. Ngược lại, có người chẳng nói được bao nhiêu đạo lý cao siêu, nhưng chỉ cần đọc đúng một tình thế xấu xí trước mắt, họ đã xoay chuyển được cả vãn cỏ. Khác biệt giữa hai số phận không nằm ở chỗ ai biết nhiều hơn, nó nằm ở chỗ ai đã rèn được con mắt sống, đó là con mắt dám nhìn thẳng vào cái hang thật trước mặt, thay vì vội vàng tra cứu xem sách gì từng nói về những cái hang đó. Đạo lý không vô dụng, trái lại nó rất cần thiết. Nó là cái sẻng giúp ta đào xuống tầng sâu của chính mình, nhưng cái sẻng chỉ có giá trị khi nó dính bùn. Một bộ siêu tập sẻng sạch bóng, dù đẹp đến đâu, cũng không bao giờ làm nên một diễn nước. Và một việc cho bạn, cho tôi, cho tất cả chúng ta hôm nay là tuần này đừng gom thêm một đạo lý nào nữa. Bạn đã có thừa rồi, thay vào đó, hãy lấy một nguyên tắc bạn tâm đắc nhất. Chính là cái câu mà bạn vẫn lưu, vẫn gật gù, vẫn thầm nghĩ rằng nó đúng quá rồi ép nó vai trạm với một tình huống thật trong hôm nay, ngày mai hoặc trong tương lai gần. Đem nó ra dùng, sau đó hãy quan sát thật kỹ thực tế bẻ cong nó như thế nào, chỗ nào nó không khớp, chỗ nào nó trở nên vụng vẻ và chỗ nào buộc phải tự điều chỉnh. Bởi chính khoảnh khắc một đạo lý không còn khớp hoàn toàn với đời thực. Chí thật của bạn mới bắt đầu được dẹn. Và từ đây, chúng ta hãy khắc cốt một câu trong triết học Maclainin rằng thực tiễn là tiêu chuẩn khách quan duy nhất để kiểm trả trần lý. Một lần thật sự đem điều mình biết ra dùng sẽ dạy bạn nhiều hơn 100 lần lưu nó để ngắm. Vì đến tận cùng, cuộc đời sẽ không bao giờ hỏi bạn thuộc bao nhiêu đạo lý. Nó chỉ lặng lẽ đặt bạn vào một cái hang chặt hẹp đứng trước một đối thủ thật sự rồi hỏi đúng một câu Con chuột nào dám cắn trước? Triệu quát thuộc lau mọi binh thư cuối cùng nằm xuống cùng 4 nơi vạn người. Triệu xa chẳng cần mở sách chỉ cần nhìn thẳng vào cái hang trước mắt đọc đúng thế cục và rồi ông thành công. Khác biệt chưa bao giờ chỉ nằm ở biết nhiều hay biết ít. Khác biệt nằm ở chỗ. Bạn dám nhìn thẳng vào lời thực hay chỉ dám đứng ngoài gom thêm đạo lý? Nếu trong video ngày hôm nay có một khoảnh khắc khiến bạn khựng lại khoảnh khắc bạn nhận ra mình đã gom nhiều hơn dùng hãy để lại một bình luận cho Tân Phú Khánh biết đó là đoạn nào và chúng ta sẽ cùng đọc và chiếm nghiệm nhé. Còn bây giờ hãy đặt một câu đạo lý của bạn xuống và đi đảo. Chúng tôi xin kết thúc bài chia sẻ của mình tại đây. Xin chân thành cảm ơn quý vị và các bạn đã dành ra thời gian quý báu của mình để lắng nghe bài chia sẻ này. Một lần nữa xin kính chúc quý vị và các bạn cùng gia đình luôn luôn được hạnh phúc thành công và bình an trong cuộc sống. Xin chân trọng kính chào và hẹn gặp lại.