Ép Người Nghèo Mắc Nợ Vì Chữ Hiếu, Đến Ngày Mẹ Mất Quả Báo Ập Đến

Ở đời, người ta thường tin rằng cha mẹ mất rồi. Tăng lễ càng lớn thì chữ hiếu càng trọn. Nhưng nếu một người vì sợ thiên hạ chê cười mà bắt người sống gánh món nợ nhiều năm, thứ được giữ lại sau cùng là hiếu nghĩa? Hay chỉ là thể diễn? Năm ấy, ở chấn Nam Khê có một cửa hiệu chuyên bán áo liệm, quan tài, đèn tăng và đồ tế mang tên vạn thỏ. Chủ hiệu là Phạm Đức Khâm, 48 tuổi, người lúc nào cũng ăn mặc chỉnh tề, nói năng chậm giái, Cha Đức Khâm mất khi ông mới 17 tuổi. Nhà nghèo đến mức chỉ mua nổi một cỗ quan tài gỗ tạp, không có đội nhạc, không có phướng giải, cũng chẳng đủ tiền đái họ hàng một bữa tử tế. Hôm đưa tăng, mấy người đứng bên đường bột miệng chê nhà họ Phạm, bạc với người chết. Đức Khâm nghe thấy. Câu ấy theo ông suốt 30 năm. Bởi vậy, khi mở vạn thỏ, ông treo trước quầy một tấm biển. Tăng lễ có thể trả chậm, chữ hiếu không nên chậm. Người nghèo quý ông vì điều đó. Không ít nhà trong lúc tăng ra bối rối, chưa có tiền, chỉ cần ký giấy là Đức Khâm cho lấy quan tài trước, ba tháng hay nửa năm sau mới trả. Ông còn thường nói. Người sống thiếu một bữa cơm rồi còn kiếm lại được. Người chết chỉ có một lần tiễn. Một chiều cuối thu, triệu thị, quá phụ bán đậu ở đầu chợ, đến xin mua cỗ quan tài rẻ nhất cho chồng vừa mất. Bà đếm từng đồng tiền đồng trên quầy. Nói chỉ đủ mua loại gỗ thông thô, không thuê nhạc, không dựng dạp. Đức Khâm nhìn bộ áo tăng mỏng trên người bà rồi lắc đầu. Chồng bà cả đời gánh hàng nuôi nhà. Đưa đi như vậy, người ngoài nhìn vào sẽ nói gì? Triệu thị cuối mặt. Nhà tôi còn một đứa con đang học nghề rèn. Tôi không muốn nó mang nợ. Đức Khâm kéo ra một tờ giấy, đặt trước mặt bà. Ông chọn cho bà cỗ quan tài tốt hơn, thêm hai giải phướng, một đội kèn nhỏ và bốn mâm cơm tiếp họ hàng. Tổng tiền gần gấp ba số bà định chi. Không lấy lãi, sáu tháng trả cũng được. Triệu thị vẫn do dự. Nhưng đúng lúc ấy, hai người hàng xóm đi ngang ghé vào, nghe chuyện rồi nói một câu. Đã là nghĩa vợ chồng, đừng để người ta chê. Bàn tay triệu thị run lên, cuối cùng bà điểm chỉ. Đám tăng hôm sau quả thật đông hơn. Người trong ngõ khen bà có trước có sau. Đức Khâm đứng xa nhìn, trong lòng thấy yên. Ông tin mình vừa cứu một người đàn bà nghèo khỏi mang tiếng bất hiếu với chồng. Ba ngày sau, con trai triệu thị mang chiếc búa rèn mới mua chưa đầy tháng đến cửa hiệu. Cậu đặt nó lên quầy. Phạm lão ra, xin trừ trước vào món nợ của mẹ tôi. Đức Khâm khựng lại. Không cần gấp. Cậu thanh niên đáp. Con nghỉ học nghề rồi. Sang bến phía đông khuân hàng, mỗi ngày được trả công ngay. Trả sớm thì mẹ con ngủ được. Đức Khâm nhìn chiếc búa một lúc, rồi bảo người làm ghi nhận 200 vần. Khi cậu đi khỏi, ông vẫn nghĩ đó chỉ là cái giá nhỏ để một gia đình giữ được chữ hiếu. Nhưng từ hôm ấy, chiếc búa nằm ngay dưới tấm biển, chữ hiếu không nên chậm. Tin vạn thọ cho mua triệu lan rất nhanh. Trong chưa đầy 2 tháng, Đức Khâm nhận thêm 13 nhà tàng. Người có tiền mua loại tốt, người thiếu tiền ký giấy. Sổ nợ dày lên, nhưng tiếng tăm của cửa hiệu cũng lớn theo. Văn Nghi, con trai trưởng của Đức Khâm, 24 tuổi, là người giữ sổ. Cậu tính rất nhanh, ít nói, khác hẳn cha ở chỗ không thích nghe lời khen. Một tối, Văn Nghi đặt 3 cuốn sổ lên bàn. Cha, tiền nằm ngoài kia quá nhiều. Nếu ba nhà cùng chậm trả, tháng sau ta không đủ thanh toán cho xưởng gỗ. Đức Khâm không ngẳng đầu. Người có tàng không thể ép như người mua hàng thường. Con không nói ép, con nói đừng khiến họ mua nhiều hơn thứ họ cần. Đức Khâm đặt chén trà xuống. Con còn trẻ. Có những lúc người ta nghèo, nhưng vẫn cần giữ thể diện cho cha mẹ, vợ chồng. Nếu mình chỉ bán thứ rẻ nhất, họ sẽ hối cả đời. Văn Nghi im lặng. Cậu biết cha không hoàn toàn sai. Có những gia đình thật sự muốn làm lễ tử tế, nhưng tiền chưa kịp xoay. Vạn thọ đã giúp họ không phải trôn người thân bằng chiếc chiếu cũ hay quan tài nứt. Nhưng cậu cũng thấy những thứ cha không nhìn. Triệu thị bắt đầu bán đậu ít hơn vì con trai đi khuân hàng ở bến. Một nhà khác bán đôi lợn giống để trả tiền cổ tế. Một người thợ nhuộm xin kéo khoản nợ thêm 3 tháng vì con gái sắp cưới mà của hồi môn đã phải đem cầm. Đức Khâm nghe từng chuyện, lần nào cũng cho khất. Thấy chưa? Ông nói với Văn Nghi. Ta đâu có ép họ. Cậu con trai chỉ hỏi. Nhưng lúc ghi giấy, cha có từng nói với họ rằng làm nhỏ đi cũng không phải bất hiếu không? Đức Khâm không trả lời. Cuối tháng ấy, một chuyện khiến ông càng tin mình đúng. Cụ Tống, một người dạy chữ nghèo, mất mẹ. Học trò cũ của cụ ở khắp các làng nghe tin kéo về. Nhờ Đức Khâm cho mua chịu, cụ dựng được một đám tang trình tề. Sau lễ, cụ đến Vạn Thọ, cúi đầu thật sâu. Nếu không có ông, tôi đã không thể tiễn mẹ cho trọn. Câu ấy làm Đức Khâm ấm lòng. Ông kể lại cho Văn Nghi nghe nhiều lần. Vài ngày sau, một gia đình đến hỏi mua quan tài. Họ nói chính cụ Tống giới thiệu. Đức Khâm cười, chọn cho họ gói tăng lễ bậc giữa. Từ đó, ông cho người làm ba mẫu tăng lễ. Tiết lễ, toàn lễ và đại hiếu. Mỗi mẫu ghi rõ số phướng, số bàn cổ, loại gỗ, đội nhạc. Người nghèo thường hỏi mẫu rẻ nhất, nhưng khi nhìn thấy hai chữ đại hiếu viết lớn ở đầu bảng, không ít người lại đổi ý. Doanh thu trên sổ tăng rõ rệt. Văn Nghi nhìn bảng mẫu mới, nói nhỏ. Cha đặt tên thế này, người chọn gói thấp sẽ nghĩ mình kém hiếu. Đức Khâm đáp, tên chỉ là tên, người ta tự chọn. Ngay chiều hôm đó, một bà láo vào mua áo liệm cho chồng. Bà chỉ vào gói thấp nhất, rồi nhìn sang chữ đại hiếu rất lâu. Cuối cùng bà nói, thôi, thêm cho tôi hai giải phướng, đỡ để con cháu mang tiếng. Đức Khâm ghi thêm vào sổ. Ông không hề thúc bà, nhưng ông cũng không gạch hai chữ kia đi. Sang đầu đông, vạn thọ đông khách hơn bất kỳ năm nào trước đó. Đức Khâm thuê thêm hai người làm, mua chức gỗ tốt từ huyện bên và treo một giải biển đỏ bên trong cửa hiệu. Nhà có hiếu, lễ có nghi. Nhiều chủ hiệu khác bắt đầu bắt trước cách bán theo gói của ông, nhưng vạn thọ vẫn được tin nhất. Đức Khâm cho rằng, đó là bằng chứng người trong trấn vốn cần một nơi giúp họ giữ lễ. Một buổi sáng, triệu thị lại đến. Bà không xin khất nợ, bà mang đủ số tiền còn lại, đặt thành từng sâu trên quầy. Đức Khâm ngạc nhiên, mới hơn ba tháng. Triệu thị đáp, con tôi làm cả đêm ở bến. Nó bảo trả xong thì về học rèn lại. Ông nhìn hai bàn tay bà nứt đỏ vì lạnh. Ông định nói có thể để chậm, nhưng bà đã đẩy tiền tới. Nhà tôi trả rồi, từ nay xin lão ra đừng nhắc chữ hiếu với nó nữa. Nó nghe người ta khen đám tăng cha nó, nó lại tưởng bỏ học là việc đáng. Câu nói khiến Đức Khâm khó chịu. Tôi đâu bắt con bà bỏ học. Tôi biết, triệu thị cúi đầu. Chính vì ông không bắt nên tôi cũng chẳng biết trách ai. Bà đi rồi, Đức Khâm ngồi lặng một lúc. Nhưng đến trưa, cụ Tống dẫn một người họ hàng tới mua quang tải, lại cảm ơn ông đã giúp hôm trước. Hai câu chuyện trái ngược nằm cạnh nhau và Đức Khâm chọn tin vào câu làm mình dễ chịu hơn. Chiều đó, nhà họ Lý có tăng. Con trai trưởng tên Lý Trọng An chỉ muốn mua gỗ vừa, không nhạc, không cỗ lớn. Người em lại sợ bà con chê. Hai anh em cãi nhau ngay trong cửa hiệu. Đức Khâm đứng giữa, nói Người chết không biết đám tăng lớn hay nhỏ, nhưng người sống còn phải sống với họ hàng làng xóm. Trọng An hỏi Vậy lễ này làm cho cha tôi hay làm cho người ngoài? Đức Khâm thoáng sững. Người em lập tức chen vào. Anh tiếc tiền thì nói thẳng. Cuối cùng Trọng An nhượng bộ. Họ chọn gói toàn lễ. Hai tuần sau, Vân Nghi báo nhà họ Lý chưa trả được được đầu. Trọng An đã đem cầm nửa mẫu ruộng dâu. Cha thấy chưa? Vân Nghi nói. Họ không mua vì muốn, họ mua vì sợ bị gọi là bất hiếu. Đức Khâm gắt, nhưng cuối cùng chính họ chọn. Cậu con trai không tranh luận nữa. Cậu chỉ lấy chiếc búa của con Triệu Thị từ ngăn dưới quầy, đặt lên bàn. Cái này cũng là họ tự chọn. Đức Khâm nhìn chiếc búa, rồi bảo cất đi. Đêm ấy, ông về nhà muộn. Mẹ ông, cụ Phạm Lý Thị đang ngoài bảy mươi, đang ngồi vá áo dưới đèn dầu. Bà nghe con kể chuyện buôn bán phát đạt thì cười. Con làm nghề tang, giúp người lúc dối ghen là có phúc. Nhưng đừng bán cho họ cái họ sợ. Đức Khâm hỏi. Mẹ nói gì? Quan tài là hàng. Nỗi sợ bị thiên hạ chê không phải hàng của con. Ông bật cười, cho rằng mẹ già nghĩ nhiều. Cụ Lý Thị không nói thêm. Bà chỉ dặn. Sau này mẹ chết, một cỗ gỗ thông là đủ. Đừng thuê kẻn, tiền để Vân Nghi lấy vợ. Đức Khâm đáp ngay. Bà nhìn ông rất lâu. Vậy khi ấy con tiễn mẹ hay tiễn cái miệng của thiên hạ? Câu hỏi của mẹ khiến Đức Khâm bực trong vài ngày. Rồi công việc cuốn nó đi. Đầu tháng chạp, hứa bằng chủ xưởng gỗ ở huyện bên đến vạn thọ đòi tiền lâu quan tài đã giao từ mùa thu. Đức Khâm đưa số nợ của khách. Nói sau Tết sẽ thu đủ. Hứa bằng lật từng trang. Ông có nhiều người nợ quá. Đều là người trong trấn. Không chạy được. Người ta không chạy, nhưng ruộng có thể bán. Con có thể đi nơi khác, nhà có thể nghèo thêm. Đức Khâm câu mày. Hứa bằng nói. Tôi bán gỗ, không bán danh hiếu. Tháng sau phải trả ít nhất một nửa. Lần đầu Đức Khâm thấy những tờ giấy mình vẫn xem là tài sản bỗng nhẹ như giấy thật. Ông đổi cách làm. Vạn thọ vẫn cho mua chịu. Nhưng khách chọn gói đại hiếu phải có người bảo lãnh. Gói toàn lễ phải trả trước một phần. Riêng tiết lễ, ông cho trả chậm như cũ. Văn Nghi tưởng cha đã hiểu. Nhưng vài ngày sau, Đức Khâm cho treo ba tầm mẫu ngay giữa cửa hiệu. Đại hiếu có quang tài sơn bóng, phướng dài và đồ tế đầy đủ. Toàn lễ vừa phải. Tiết lễ chỉ có cỗ gỗ thông và bộ áo tăng đơn giản. Một người nghèo tên Đỗ Phúc đến mua tăng cho mẹ. Anh định chọn tiết lễ. Vợ anh kéo tay, nhìn sang bộ đại hiếu rồi thì thầm. Mẹ nuôi ba anh em, giờ làm thế này người ta nhìn vào. Đỗ Phúc cắn răng đổi sang toàn lễ và nhờ anh vợ bảo lãnh. Đức Khâm không thúc ép. Tối đó, ông khoe với Văn Nghi rằng quy định mới đã giải quyết cả hai việc. Người nghèo vẫn có lựa chọn. Cửa hiệu cũng an toàn hơn. Văn Nghi hỏi, nếu vậy sao cha không gọi ba gói là một, hai, ba? Buôn bán phải có cách gọi dễ nhớ. Vậy cha đang bán gỗ hay bán tên? Đức Khâm nổi giận. Quát con ra khỏi quầy. Nhưng thay đổi mới đem lại kết quả đẹp. Ba khách trả trước đủ tiền. Hứa bằng nhận được một khoản. Sổ sách bớt căng. Ông càng tin mình đã tìm được cách dung hòa. Đến cuối tháng, anh vợ của Đỗ Phúc tìm tới. Đỗ Phúc chưa trả được kỳ đầu. Người cho vay đã tìm người bảo lãnh. Nhà tôi đang chuẩn bị cưới con gái, ông ta nói. Tôi ký vì em rể. Bảo không làm tang cho gia hồn thì mang tiếng cả họ. Giờ tiền cưới con tôi phải đem trả thay. Đức Khâm đáp. Ông đã ký thì phải chịu. Người đàn ông cười nhạt. Phải, tôi tự ký. Cậu ấy giống hết lời Đức Khâm vẫn nói về mọi khách hàng. Tối đó, văn nghi báo cụ Lý Thị đã bán chiếc vòng bạc cũ. Đức Khâm vội về hỏi mẹ. Bà chỉ chiếc hòm nhỏ dưới giường. Ta mua sẵn vải liệm và để đủ tiền cho cỗ gỗ thông. Ta không muốn lúc ta chết các con vì cái miệng người ngoài mà mắc nợ. Đức Khâm trả lại tiền cho mẹ và cất chiếc hòm đi. Trong đầu ông chỉ có một ý. Mẹ có thể muốn giàn dị nhưng ông không thể để cả trấn thấy nhà phạm là một đám tang hạng thấp nhất. Qua Tết, khoản tiền hứa bằng đòi vẫn chưa gom đủ. Ba gia đình trong sổ xin khất. Hai người bảo lãnh quay sang cãi nhau với người vay. Một nhà dọn sang huyện khác làm thuê để lại căn nhà khóa cửa. Vạn thọ vẫn có khách mới nhưng tiền mặt chảy vào chậm hơn tiền gỗ, vải, nhang và đồ tế chảy ra. Văn Nghi đề nghị bỏ hẳn việc đặt tên ba gói tăng lễ. Giữ hàng, bỏ chữ đại hiếu. Ai cần gì mua nấy? Đức Khâm không đồng ý. Vạn thọ có danh hôm nay chính vì người ta tin ta hiểu lễ. Cậu con trai đáp. Hay vì ta hiểu họ sợ gì? Đức Khâm tát mạnh lên bàn làm nhiên mực rung lên. Con đang nói cha kiếm tiền trên nỗi sợ à? Văn Nghi không đáp. Sự im lặng ấy còn làm ông khó chịu hơn. Đúng lúc ấy triệu thị chạy vào cửa hiệu. Con trai bà bị gãy chân khi khuôn một thùng hàng ở bến. Không nguy hiểm đến tính mạng nhưng phải nghỉ nhiều tháng. Bà không đến xin tiền. Bà chỉ hỏi Đức Khâm có biết chỗ nào nhận người học nghề rèn lại sau khi khỏi không? Ông xữ người. Ta tưởng nó đã quay lại lo rèn. Triệu thị cười buồn. Trả xong nợ thì thầy cũ đã nhận người khác. Đức Khâm nói mình có thể giúp cậu xin chỗ. Bà cảm ơn. Rồi trước khi đi nói Phạm lão ra, tôi không trách ông chuyện đám tang. Ngày đó nếu làm sơ xài có lẽ tôi cũng chịu không nổi lời người ta. Chỉ là bây giờ nghĩ lại tôi không biết mình đã giữ được danh cho chồng hay đã lấy mất một năm đời của con. Câu ấy theo Đức Khâm suốt buổi chiều. Nhưng tôi đến. Hứa bằng đưa ra tối hậu thư. Trong 20 ngày phải trả phần còn lại nếu không sẽ dừng rau gỗ và lấy kho sau làm vật bảo đảm. Đức Khâm ký giấy thế chấp kho sau. Ông tự nhủ chỉ cần qua mùa xuân tăng sự trong trấn không bao giờ hết tiền rồi sẽ về. Ba ngày sau, cụ Lý Thị ngã bệnh. Bà vốn yếu từ đầu đông giờ ho nhiều ăn ít thấy thuốc nói tuổi cao nên chuẩn bị tinh thần. Văn Nghi ngồi bên giường bà mỗi tối. Đức Khâm cũng về sớm hơn nhưng hết mẹ nhắc chuyện hậu sự ông lại lặng đi. Một đêm, cụ nắm tay con trai Khâm, mẹ không sợ chết mẹ chỉ sợ sau khi mẹ chết Con biến mẹ thành tấm biển quảng cáo cho cửa hiệu. Đức Khâm đỏ mặt mẹ nói nặng lời quá. Vậy hứa với mẹ gỗ thông, không nhạc không dạp lớn, không vay một đồng Ông nhìn bàn tay gầy của mẹ nhưng không hứa. Sáng hôm sau tin cụ Phạm Lý Thị bệnh nặng lan ra một khách quen ghé cửa hiệu vô tình nói, cụ bà nhà ông mà trăm tuổi chắc năm khê chưa từng thấy đám nào lớn bằng nhà làm nghề tăng mà Người kia chỉ nói lấy lỏng nhưng Đức Khâm nghe thấy như một lời phán xét đã được nói trước Chiều đó, Văn Nghi mang sổ đến Nếu bà mất lúc này, nhà ta chỉ đủ tiền làm đúng điều bà dặn Đức Khâm khép sổ. Không thể Vì bà muốn hay vì người ngoài muốn? Ông không trả lời Ngoài quầy, tấm biển bà gói tăng lễ vẫn trèo. Hai chữ Đại Hiếu, lớn nhất, đen nhất nhìn thẳng vào gian trong nơi mẹ ông đang nằm. Cụ Lý Thị mất vào dạng sáng ngày 17 tháng 2 Bà đi rất yên, bên giường chỉ có Đức Khâm Văn Nghi và con dâu Trong chiếc hòm nhỏ dưới giường vẫn còn bộ vải liệm bà đã tự chuẩn bị từ trước Văn Nghi lấy ra, đặt lên bàn làm như bà dặn Đức Khâm không nói gì Đến sáng, người trong họ kéo tới Có người vừa thắp hương, vừa nhắc vạn thọ nổi tiếng khắp Nam Khê Một ông chú nói, tăng cụ bà mà giàn tiện quá, người ta lại bảo nhà mình khuyên thiên hạ, giữ lễ, còn tới mẹ mình thì tiếc Đó chính là câu Đức Khâm sợ nhất. Ông quay sang Văn Nghi Văn Nghi đứng im, bà đã dặn không vay Đức Khâm nhìn những người họ hàng đang ngồi ngoài sân, rồi hạ giọng Một đời cha gây dựng danh tiếng Không thể để người ta nói nhà ta bán đại hiếu cho thiên hạ, còn mẹ mình dùng tiết lễ Văn Nghi nói, vậy cha làm tăng cho bà hay cho tấm bảng ngoài cửa Đức Khâm quát con im Từ đó mọi việc chạy rất nhanh Ông đặt đội nhạc lớn nhất trấn Dựng dạp dài sang nửa ngõ Gọi thêm đồ tế giấy, phướn và bàn cổ Hứa bằng nghe tin Cho người mang cỗ quang tài tốt tới Nhưng yêu cầu trả tiền ngay Đức Khâm không có đủ Văn Nghi đưa ra phương án cuối Dùng cỗ gỗ thông đã có Cắt toàn bộ nhạc và cỗ khách Như vậy, vừa đúng lời bà, vừa giữ được cửa hiệu Ngoài sân, lại có người nói Cả đời cụ bà sinh được người con làm ăn lớn Chắc lúc đi cũng mát mặt Đức Khâm lấy khế nhà Và khế cửa hiệu từ hòm sắt Đem sang cao hữu vai Văn Nghi tái mặt, cha định thế chấp cả mặt tiền Chỉ mười ngày Sau lễ ta thu bốn khoản lớn là đủ chuộp Bà trong bốn nhà ấy đã xin khất Thì đi thu Văn Nghi nhìn cha rất lâu Cha đang bắt con làm đúng thứ cha đã dạy cả trấn Thả mắc nợ còn hơn để người ta chê bất hiểu Đức Khâm xiết hàm Sau này con sẽ hiểu Cuối cùng Văn Nghi cầm khế đi Đến chiều, cao hữu đồng ý cho vai Nhưng ghi rất rõ Nếu quá giờ ngọ ngày đưa tang mà chưa hoàn đủ tiền Cửa hiệu mặt phố thuộc về ông ta Khoản vai chỉ đủ nếu tính cả bốn món nợ Đức Khâm tìm sẽ thu được trước đó Văn Nghi đặt giấy vai trước mặt cha Còn kịp đổi Đức Khâm cầm bút Trong gian trong bộ vải liệm giản dị của mẹ vẫn nằm trên bàn Ngoài sân đội nhạc đang thử trống Tấm phướn lớn có bốn chữ Mẫu Đức Lưu Phương vừa được treo lên Ông ký Đêm ấy khách tới viếng Đông Kín Người ta khen đám tang lớn Khen Đức Khâm có hiếu Khen cụ Lý Thị có phúc sinh được người con biết giữ lễ Mỗi lời khen làm ông nhẹ đi một chút Gần sáng Văn Nghi trở về sau khi đi thu nợ Cậu chỉ mang về được chưa đầy một phần ba số tiền cần Đức Khâm nhìn túi bạc Ngày mai còn buổi sáng Văn Nghi hỏi Nếu không đủ thì sao Ông đáp Như đã nói với chính mình suốt 30 năm Không thể vì sợ mất tiền mà để mẹ đi trong một đám tang Khiến người ta chê Ngoài sân Tiếng chống tang nổi lên lần đầu Và đến lúc ấy Đường lui cuối cùng của nhà họ Phạm đã khép lại Sáng đưa tang Cả con phố trước vạn thọ chật người Cổ quan tài gỗ nam phủ vải trắng được khiêng ra Giữa hai hàng phướng Đội nhạc đi trước họ hàng theo sau Người đứng xem liên tục khen nhà họ Phạm Làm lễ lớn nhất năm khê Nhiều năm trở lại đây Đức Khâm mặc áo tang nghe từng lời ấy Trước giờ ngọ còn một canh Cậu con trai chạy đến ba nhà nợ lớn cuối cùng Nhà thứ nhất chỉ trả được một nửa Nhà thứ hai vừa bán ruộng chữa bệnh cho con Xin khất Nhà thứ ba là đỗ phúc Anh ta đặt giấy cầm ruộng trước mặt Văn Nghi Muốn lấy tiền hôm nay thì tôi phải bán nốt mảnh dâu Cậu bảo tôi nên giữ đất nuôi con Hay giữ cái danh hiếu đã làm xong từ năm ngoái Văn Nghi không lấy Khi cậu trở về Đoàn tang đã đi nửa phố Đúng giờ ngọ Cao Hữu cùng hai người làm đứng trước vạn thọ Ông ta không chen vào đoàn tang Chỉ dán tờ giấy chuyển quyền lên cửa Theo đúng khế Kho sau đã thế chấp cho hứa bằng Mặt tiền và nhà ở giờ sang tay Cao Hữu Người làm vạn thọ chạy theo báo Đức Khâm Ông quay lại Giữa tiếng kèn Ông nhìn thấy tờ giấy trắng dán ngay dưới tấm biển Tang lễ có thể trả chậm Chữ hiếu không nên chậm Ông bỏ hàng tang chạy về Cao Hữu đưa khế ra Quá giờ rồi Đức Khâm xin thêm ba ngày Khế của ông không viết ba ngày Hứa bằng cũng tới Biết cửa hiệu mất mặt tiền Ông ta yêu cầu kiểm kho sau Số hàng còn lại không đủ bù khoản gỗ Đức Khâm đã lấy trước Chỉ trong một buổi Hai phần sản nghiệp nhà họ Phạm bị khóa Đám tang lớn nhất trấn vẫn đi qua phố Còn chủ của nó đứng trước cửa nhà mình Nhìn người khác thay ổ khóa Những người từng mua chịu ở vạn thọ đứng quanh Không ai cười Chính sự im lặng ấy khiến Đức Khâm đau hơn Văn Nghi đặt túi bạc chưa đủ tiền xuống Con đã làm như cha dạy Con đem nhà đi vay Để người ngoài không nói cha bất hiếu Đức Khâm định quát nhưng không nói được Chiều ấy Sau khi hạ huyệt, ông trở về phòng mẹ lần cuối Trước khi giao nhà Trong chiếc hòm nhỏ vẫn là bộ vải liệm giàn dị Bà đã tự mua mấy đồng tiền lẻ Và mảnh giấy Văn Nghi viết hộ Không kèn, không vay Tiền còn lại để người sống dùng Đức Khâm ngồi rất lâu Lần đầu ông hiểu cái giá lớn nhất không phải cửa hiệu Suốt nhiều năm Ông nói với người khác rằng Chữ hiếu nằm trong thứ thiên hạ nhìn thấy Đến khi chính mẹ nói rõ điều bà muốn Ông vẫn chọn nghe đám đồng Vài tháng sau Đức Khâm thuê một gian nhỏ của chợ bán áo liệm Và quang tài gỗ thường Ông bỏ hẳn những tên Tiết Lễ Toàn Lễ, Đại Hiếu Một người nghèo hỏi gỗ rẻ nhất Có bị coi là bạc với cha không Đức Khâm chỉ vào gỗ gỗ thông Nếu đó là thứ nhà ông đủ sức làm Đừng để ai bán cho ông sự xấu hổ Trước cửa gian hàng Mới không có tấm biển nào Hiếu không nằm ở đám tang Khiến thiên hạ trầm trổ Mà ở việc người sống có thật sự nghe điều cha mẹ cần Khi còn sống và cả lúc đã đi