Dự án hóa chất trị giá 15 tỷ USD Trung - Nga phát nổ: Hàng ngàn người tháo chạy|| Nhìn Chiến Lược

Hoàng Thái xin kính chào quý vị. Thưa quý vị, vào ngày 25 tháng 8 vừa qua, một vụ hỏa hạn lớn đã bùng phát tại một dự án khóa chất khí tự nhiên quy mô lớn đang được xây tựng gần thị xã Svobodny tuộc vùng Amur ở vùng Biển Đông Nga. Dự án này có tên chính thức là Tổ hợp Khóa chất Khí Amur, gọi TAP là AGCC, một liên doanh tiêu biểu giữa Nga và Trung Quốc. Do công ty hóa dầu Sipu của Nga và Tập đoàn hóa chất sâu mỏ Trung Quốc, gọi TAP là Sinovac, phối hợp phát triển. Thời điểm xảy ra vụ tai nạn, dự án đang trong giai đoạn hen chốt chuẩn bị đi vào vận hành. Các video trên mạng xã hội cho thấy cảnh tượng hỗn loạn tại công trường, nơi rất nhiều công nhân mặc đồng phục đang hoảng loạn tháo chạy khỏi làn khói đen dày đặc để sơ tán. Trong các đoạn clip được chia sẻ rộng rãi trên nền tảng mạng xã hội X và Doin, có thể nghe rõ tiếng các công nhân Trung Quốc hồ hoán, hối thúc nhau, mầu chóng tháo chạy. Theo truyền thông Nga, vào khoảng 15 giờ 15 phút cùng ngày, khói dày đặc bất ngờ bốc lên từ một góc công trường. Cột lửa bốc cao ngột ngột, trong khi khói đen cuồn cuộn lan rộng nhiều km, người dân khắp thị xã, vùng bột nì đều có thể nhìn thấy rõ. Đến ngày 26 tháng 8, báo cáo xác nhận đã có 7 người thiệt mạng, gồm có 6 công dân Trung Quốc và 1 công dân Nga. 9 công dân Trung Quốc khác vẫn đang mất tích. 152 người phải nhập viện, trong đó 36 người bị thương nặng. Toàn bộ các công dân Trung Quốc tử vong và mất tích đều là nhân viên của các nhà thầu tham gia dự án. Truyền thông Nga đã đưa tin, ngay sau sự cố, các nhân viên kỹ thuật đã khẩn cấp ngắt toàn bộ hệ thống đang trong quá trình chạy thử. Lực lượng cứu hòa đã nhanh chóng có mặt dập lửa và thực hiện đốt có kiểm soát lượng khí công nghệ còn sắp lại. Một máy bay vận tải chuyên dụng của Bộ Tình trạng Khẩn cấp Nga đã bay tới AMU để chuyển những công dân bị thương nặng lên các bệnh viện tuyến liên bằng. Nga cũng đã điều động các đội y tế thảm họa từ Moscow và các khu vực lần gận sang chế độ ứng trực cao. Trong khi công tác tìm kiếm cứu nạn được duy trì giáo riết, đến ngày 26 tháng 8, đám cháy đã cơ bản được phóng chế. Các chuyên gia tiếp tục xử lý lượng khí tồn dư và tiến hành thám nghiệm hiện trường. Cơ quan chức năng địa phương đã triển khai xe quan chắc liều động để kiểm tra không khí. Cơ quan bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Nga khẳng định nồng độ hóa chất độc hại trong không khí tại Svobodny không vượt hướng cho phép. Và chính quyền vùng AMU cũng chấn an rằng sự cố không đe dọa an toàn của cư dân xung quanh. Tổng lãnh sứ quán Trung Quốc tại Khabarovsky đã cử một tổ công tác đến hiện trường để phối hợp với chính quyền sở tại về việc cứu chứa y tế, xác minh danh tính và giải quyết hậu quả cho các nạn nhân. Cơ quan này cũng mở đường dây liên lạc thần cấp, đồng thời cho biết do cần đối chiếu hộ chiếu và giấy tờ tùy thân nên chưa thể công bố đầy đủ danh sách chi tiết các công nhân Trung Quốc bị thương vong. Điều khiến cho dư luận chú ý nhất chính là việc phần lớn nạn nhân thương vong đều là người Trung Quốc. Để hiểu được điều này, chúng ta cần nhìn vào vai trò của AGCC trong chiến lược hợp tác năng lượng giữa Trung Quốc và Nga, cũng như cơ cấu sở hữu và lực lượng lao động tại khu vực này. Nằm gần Sovobodny, tổng cụng AMU, đối diện với thành phố Hạc Long Giang của Trung Quốc qua con sông biên giới, dự án do tập đoàn hóa dầu Sibu của Nga nắm giữ khoảng 60% cổ phần để trực tiếp quản lý và vận hành tổng thể. 40% còn lại là do Sinovac nắm giữ, chịu trách nhiệm sâu sát về thi công thế tự. Cả hai nước đều ca ngợi đây là một trong những dự án đầu tư hóa dầu lớn nhất của Nga những năm gần đây, đánh dấu bước truyền mình của hợp tác Trung Quốc và Nga từ việc mua bán năng lượng nguyên liệu thượng nguồn đang chế biến sâu bổ lâm đi hạng nguồn. Theo thiết kế, khi vận hành hết công suất, tổ hợp này dự kiến sẽ sản xuất khoảng 2,3 triệu tấn polyethylene và 400.000 tấn polypropylene mỗi năm, nâng tổng sản lượng polymer lên khoảng 2,7 triệu tấn. Dự án cũng bao gồm các hệ thống cracking ethylene và propylene quy mô cực lớn. Nguồn nguyên liệu đầu vào chủ yếu là khí ethane và khí khóa lòng do nhà máy xử lý khí AM lân cận của Capcom cung cấp. Hơn 90% sản phẩm đầu ra sẽ được xuất khẩu sang Trung Quốc và Đông Nam Á để phục vụ sản xuất bao bì, đường ống, măng phủ nông nghiệp, phụ tùng ô tô và đồ nhựa gia dụng, với Sinovac là đơn vị chữ chất nhiệm phân phối tại thị trường châu Á. Sibu ước tính khi đạt công suất tối đa, dự án sẽ giúp Nga tăng vọt kiêm ngạch xuất khẩu hạt nhựa Polyolefin. Dự án chính thức khởi công xây dựng vào tháng 9 năm 2020 sau 6 năm chuẩn bị. Ở giai đoạn thi công cao điểm, trên công trường có hơn 30.000 công nhân làm việc. Hàng chục nghìn tấn máy móc siêu trường siêu trọng đã được vận chuyển đến, trong đó có nhiều thiết bị khổng lồ phải đi bằng đường thủy tội địa vùng A-10. Quá trình thi công gặp vô vàn tách thức do khí hậu lạnh giá khắc nghiệt của vùng Biển Đông và sự phức tạp trong khâu điều khối vật tư xuyên biến tới. Bên cạnh việc góp vốn và nắm giữ cổ phần, các doanh nghiệp Trung Quốc đã điều động một lực lượng khổng lồ bao gồm kỹ sư, công nhân kỹ thuật và các nhà thầu sang trực tiếp thi công xây dựng, lắp đặt và chạy thử. Chính cơ cấu nhân sự này là nguyên nhân trực tiếp khiến cho công dân Trung Quốc kiếm đa số trong số thương vong khi vụ tai nạn xảy ra. Trước đó, vào ngày 25 tháng 6, chính quyền vùng A-10 từng vui mừng thông báo nguyên liệu thô từ nhà máy xử lý khí đã được dẫn đến về tổ hợp phá chất. Thống đốc Vasily Oblov khi đó đã tuyên bố công tác chạy thử đang được tiến hành sẵn trương và nhà máy sẽ cho ra lò những sản phẩm đầu tiên trong vài tháng tới. Cùng tháng, Tổng Giám đốc AGCC đã tiết lộ rằng các lô polyethylene và polypropylene đầu tiên sẽ xuất sưởng vào mùa hè năm 2026. Chối cùng ứng thượng nguồn đã thông suất, các hệ thống cracking, trùng hợp, kho chứa và vận chuyển đều sẵn sàng cho việc vận hành thử đồng bộ. Các hạng mục xây dựng dân dùng và tiền ích phụ trợ cơ bản đã hoàn tất, với mục tiêu bắt đầu sản xuất công nghiệp lô polypropylene lần đầu tiên vào quý I năm 2026 và đạt công suất tối đa vào năm 2027. Tuy nhiên, do ảnh hưởng từ cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine và các lệnh trừng phát quốc tế áp đặt lên Nga, sự án đã liên tục phải thay đổi nhà cung cấp thiết bị lẫn phương án mua sắm, dẫn đến việc tiến độ mở cửa bị chỉ hoãn hiểu lần. Khi vụ hỏa hoạn bùng phát, một số phân khu vẫn đang trong giai đoạn kích hoạt và cân chỉnh kỹ thuật. Sau khi các đoạn video và tin tức hương vong lan truyền chóng mặt trên các trang mạng xã hội Trung Quốc, sự việc đã châm ngòi cho những cuộc thảo luận vô cùng căng thẳng và phức tạp trong thời luận Trung Quốc. Vấn đề đầu tiên khiến công chúng bàng hoàng đó là sự tranh lệch quốc tịch quá lớn trong số người tử nạn. Trong số 7 người thiệt mạng được xác nhận thì có tới 6 người Trung Quốc và 9 người bắt tích cũng là công dân Trung Quốc với hy vọng sống sót rất mong manh. Còn số tranh lệch nghiệt ngã này đã làm dấy lên những cuộc tranh luận sâu sắc về thực trạng cay đắng của lao động Trung Quốc ở nước ngoài. Các vị trí nguy hiểm nhất, môi trường làm việc khắc nghiệt nhất, đa phần đều do công dân Trung Quốc cánh phát. Nhiều ý kiến chỉ trích gây rắc rằng trước tình trạng thiếu hụt nhân lực trầm trọng do chiến tranh, Nga đã tung mức lương cao để thu hút lao động nước ngoài vào các dự án hiểu rủi ro, biến công dân Trung Quốc thanh lá chắn sống cho các cơ sở năng lượng của chính mình. Kết hợp với những vụ luồng xùm công dân Trung Quốc bị quyệt lương tại các dự án bèn biển ban tích gần đây, dự luận càng xót xa khi thấy nhiều người đã phải bỏ mạng nơi đất khác trước khi kịp nhận số tiền lương hứa hẹp. Làn sóng phản ứng thứ hai nhắm vào rủi ro địa chính trị và sự mù quáng trong đầu tư. Rất nhiều cư dân mạng Trung Quốc đã thuê phán việc rót tới 15 tỷ USD và một đại dự án chiến lược nằm ngay trong một quốc gia đang có chiến sự là biểu hiện của sự thiếu hụt nhận thức quản trị rủi ro cơ bản. Họ đã lập luận rằng hiện nay thì không nơi nào trên lãnh thổ của Nga là thực sự an toàn, và dự án này gần như đã nắm chắc phần thất bại ngay cả trước khi kịp vận hành. Tài nạn không chỉ gây tổn thất về kinh tế mạng nề, mà còn phơi bầy sự mong manh, dễ vỡ của mối quan hệ gắn kết kinh tế sâu rộng giữa Nga và Trung Quốc. Nhiều người còn bày tỏ sự lo ngại rằng khi các cơ sở năng lượng của Nga ngày càng trở thành mục tiêu tấn công thường xuyên, thì Moscow có thể lợi dụng những sự cố đe dọa lợi ích cốt lõi của Trung Quốc để kéo Bắc Kinh lún sâu hơn vào cuộc xung đột với Ukraine, buộc Trung Quốc phải trả giá thay cho những hành động quân sự của Nga. Thứ ba, sự việc đã chạm vào vết thương lịch sử và nỗi đau dân tộc, trường nguy ngoài. Địa điểm xảy ra tài nạn, Lasvobodny thuộc Amur, nằm sát biên giới Trung Quốc và Nga, đã gửi lại những ký ức vô cùng nhạy cảm. Khu vực này trong lịch sử từng thuộc về Trung Quốc. Năm 1900, lợi dụng thời kỳ phong trào nghĩa hòa đoàn vỗ loạn, đế quốc Nga đã xô đuổi hàng nghìn dân thường Trung Quốc xuống dòng khắc Long Giang, sông Amur, khiến cho từ 5.000 đến 7.000 người bị rìm chết hoặc bị bắn chết, tạo nên thảm án đẫm máu. Không những vậy, vùng đất thấm đẫm vì kịch này đã chính thức được chuyển giao cho Nga theo Hiệp ước Biên giới ký kết năm 1999 dưới thời nhà lãnh đạo Giang Trạch Dân, qua đó từ bỏ mọi yêu sách lãnh thổ của Trung Quốc đối với khu vực này. Bối cảnh lịch sử này vỗ từng bị chỉ trích nặng nề là sự hy sinh lợi ích quốc gia, này lại trỗi dậy, khiến cho cảm xúc của công chúng ngày càng thêm phần cay đắng và phẫn nộ. Không ít người chắc vấn vì sao lại chọn vùng đất đó để bỏ tiên của xây dựng một công trình, trong khi nhiều người khác xót xa than thở rằng trên mảnh đất đã từng đánh bắt năm xưa, máu của đồng bào lại một lần nữa phải đổ xuống. Khía cạnh thứ tư là những tranh cãi xung quanh nguyên nhân thực sự của thảm họa. Một luân quan điểm cho rằng đây là một vụ tai nạn an toàn lao động nghiêm trọng, bởi giai đoạn sửa đổi thiết bị và chạy thử trước khi vận hành chính thức vốn luôn là thời điểm có rủi ro cực cao, nên quy trình bảo hộ lòng lèo và sự giám sát yếu kém của phía Nga là nguyên nhân dẫn tới vụ nổ. Ngược lại, luân ý kiến khác cho rằng không thể loại trừ khả năng bị phá hoại ngầm. Dù việc phóng máy bay không người lái bay thẳng từ Ukraina tới đây là điều bất hả thi, nhưng mà nguy cơ các phần tử nội dán lắp dắp thiết bị bay ngay tại địa phương để phá hoại vẫn hoàn toàn có thể xảy ra. Về nguyên nhân chính xác, các cơ quan chức năng của Nga đã khởi tố vụ án hình sự với cáo buộc vi phạm các quy định về an toàn công nghiệp. Một tổ điều tra đặc biệt đang thẩn thường làm rõ nguồn cơn đám cháy, và kết luận cuối cùng vẫn phải chờ kết quả điều tra chính thức. Dựa trên các dữ liệu hiện có, đang tồn tại hai giải thuyết lớn. Khả năng thứ nhất, đó là sự yếu kém trong công tác quản lý an toàn công nghiệp ngoại bộ. Theo hồ sơ công khai từ các cơ quan giám sát và tòa án Nga, vào mùa xuân năm 2026, cơ quan giám sát môi trường, công nghệ và hạt nhân Liên bang Nga đã tiến hành thanh tra dự án này và phát hiện hàng loạt những sai phạm nghiêm trọng về an toàn, bao gồm việc thiếu các viện pháp phòng chống cháy nổ, sử dụng vật liệu dễ cháy không đúng quy truẩn, và nhãn mắt cảnh báo trên hệ thống đường ống không rõ ràng. Do phía công trường không khắc phục triệt đề các tồn tại này đúng thời hạn, dự án đã bị tòa án xử phạt 50.000 rút vào tháng 8, chỉ đúng 12 ngày trước khi thảm kịch xảy ra. Trong giai đoạn nước rút chuẩn bị vận hành thử, những mối hiểm hòa an toàn bị bỏ ngỏ như vậy rất dễ dẫn tới tài nạn chết người. Và khả năng thứ hai là một cuộc tấn công từ bên ngoài. Mặc dù giới chức Nga chưa tìm thấy mảnh vỡ UAV nào tại hiện trường và vị trí nhà máy cách biên giới Ukraine tới 6.000 km. Nhưng ngay sau vụ nổ, một số tài khoản mạng xã hội liên quan đến quân đội Ukraine đã đăng tải thông việc đầy ẩn ý. Khoảng cách không còn là lá trắng, không nơi nào là nằm ngoài tầm với. Nhìn lại việc các lực lượng Ukraine từng tiến hành thành công nhiều chiến dịch phá hoại thâm nhập sâu vào nội địa của nước Nga, kinh bản một cuộc tấn công từ bên ngoài vẫn không thể hoàn toàn bị đạt bỏ. Đồng thời, thời gian gần đây, Ukraine cũng tăng cường đáng kể các đòn tập kích tầm xa vào các phùng vực hậu phương của Nga. Kể từ tháng 7, hàng loạt cơ sở năng lượng và đầu mối Logistics dân sự của Nga đã liên tiếp bị UAV tấn công. Các nhà máy lọc dầu lớn ở tỉnh Dnipro, Novgorod và Volgograd bốc cháy dữ dội, làm đứt gãy chuỗi cung ứng nhiên liệu. Cùng lúc đó, mạng lưới kho vận của các sàn thương mại điện tử hàng đông nước Nga như Gilberit và Ozon cũng trở thành mục tiêu công kích, với khoảng 14 trung tâm Logistics bị đánh phá trong vòng hai tuần. Ngày 31 tháng 7, một kho hàng thương mại điện tử rộng tới 5.000 m2 tại Vladivostok cũng đã bị thiêu dụi hoàn toàn. Sự tê liệt của các cơ sở hạ tầng này tại Nga đã trực tiếp dám một đòn nặng nề vào các doanh nghiệp Trung Quốc đang kinh doanh tại đây. Ước tính, tư giới trong ngành cho thấy chỉ riêng lượng hàng hóa của các nhà bán hàng chuyên biên giới Trung Quốc nằm trong các kho bãi bị phá hủy của Gilberit đã thiệt hại khoảng 5 tỷ nhân dân tệ, ảnh hưởng tới gần 18.000 dân hàng trực tuyến. Do các nền tản thương mại điện tử và các công ty bảo hiểm thường coi chiến tranh và các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái là sự kiện bất khả kháng nằm ngoài phạm vi bồi thường, rất nhiều tiểu thương Trung Quốc đã rơi vào cảnh tráng tay và phá sản. Đây chính là cái giá vô hình bắt nguồn từ địa hướng liên kết chiến lược không giới hạn giữa Nga và Trung Quốc. Nhưng gánh nặng cuối cùng lại đè nặng lên vai các doanh nghiệp thừa nhân. Ở bức tranh toàn cảnh rộng lớn hơn, sự hợp tác sâu rộng giữa Trung Quốc và Nga trong lĩnh vực năng lượng và cơ sở hạ tầng đang phải đối mặt với áp lực mang tính cấu trúc xuất phát từ những chi phí khổng lồ của cuộc chiến. Nga thiểu hụt nhân lực trong nước trầm trọng và các dự án công nghiệp quy mô lớn phải dựa dẫm rất nhiều cơ sở khổng lồ của các nhà thầu Trung Quốc. Rất nhiều doanh nghiệp và công nhân tiền tuyến Trung Quốc đã được điều động đến các đại công trường và các bác sĩ cung ứng sâu trong lãnh thổ nước Nga, đồng nghĩa với việc toàn bộ rủi ro về an toàn lao động, tranh chắc tiền lương và bất đồng hợp đồng đều sồn hết lên bài họ. Do áp lực tài chính kiệt quệ vì chiến tranh, rất nhiều dự án liên doanh đã rơi vào khủng hoảng buồn tốn. Công nhân Trung Quốc liên tục bị nợ lương kéo dài, dân đến hàng loài các cuộc biểu tình phản đối bùng phát. Một vị mô lớn đã nổ ra tại công trường xây dựng tổ hợp của công ty khí đốt Baltic ở Ust-Luga, vùng Leningrad. Đơn vị nhà thầu tại đây là công ty xây dựng số 7 thuộc Tổng công ty kỹ thuật phá chất quốc gia Trung Quốc. Sau khi các tranh chắc tiền lương leo thang căng thẳng, bộ phận quản lý phía Trung Quốc đã gọi điện báo cảnh sát. Cảnh sát vũ trang Nga sau đó đã ỏng vào công trường và bắt giữ một số công nhân từa lên sẻ thùng. Ngay lập tức, hơn 1.000 công nhân Trung Quốc đã kéo đến quây kín sẻ cảnh sát. Một lực lượng chức năng cuối cùng đã phải thả người. Công trường này vốn được ví như một thành phố lao động Trung Quốc biệt lập, với số lượng công nhân Trung Quốc vào thời điểm cao điểm lên tới hàng chục nghìn người. Những vụ việc tương tự không phải là cá biệt. Vào tháng 4 cùng năm, các công nhân Trung Quốc tham gia dự án cải tạo bột nhà máy lọc dầu ở vùng Khabarovsk đã đông loạt xuống đường tuần hành đòi lương. Họ đã dơ cao các khẩu hiệu cầu cứu như Putin xin hãy giúp chúng tôi và Xi Jinping xin hãy giúp chúng tôi. Nhiều thông tin cho biết có những người đã làm việc nhiều tháng dòng mà không nhận được bất kỳ một đồng thù lao nào. Từ tháng 7 đến tháng 8, hàng trăm công nhân tham gia một dự án methanol tại cảng Vostokny cũng đã biểu tình phản đối tình trạng nợ lương kéo dài. Khoảng ngày 7 tháng 7, các công nhân tại dự án Fantic đã kiên quyết từ chối Lensabit để về nước sau khi bị thù giữ hộ chiếu mà lương bổng vẫn chưa được thành toán. Ban quản lý giải thích việc chậm trả lương là do một số công nhân sử dụng thẻ ngân hàng nội địa Trung Quốc không thể xử lý được qua hệ thống. Nhưng lời giải thích này đã bóp phải sự hoài nghi của rất nhiều công nhân. Các công nhân cũng đã tố cáo hàng loạt các phút khác như là tình trạng thầu phụ tầng tầng lớp lớp, chi phí trung gian cắt xén quá cao, điều kiện ăn ở và chăm sóc y tế quá tồi tàn, các hình phạt trừ tiền nặng nếu nghỉ làm, cùng với vô số vụ tai nạn lao động dẫn đến chết người và tàn tật khách. Giới quan sát nhận định rằng, đến những tiêu chuẩn nghiệp thu ngặt nghèo của Nga trong bối cảnh chuỗi tài chính thường xuyên bị đứt gãy, các nhà thầu Trung Quốc thường đẩy toàn bộ ác lực xuống tầng đáy, cũng là những người lao động trực tiếp. Từ điều kiện sinh hoạt và chăm sóc sức khỏe tồi tệ, thường vong do tai nạn xảy ra như cơm mỡ, cho tới việc bị tịch thu hộ chiếu và bị nợ lương vô thời hạn, những công dân viễn xứ này đã bị biến thành một thứ lao động rẻ mạt, sẵn sàng bị vứt bỏ bất cứ lúc nào. Bất chấp thực tế đó, cô máy nhà nước khổng lồ vẫn tiếp tục tiến bước, buộc chặt lợi ích kinh tế, chuỗi cung ứng công nghiệp và thậm chí là cả mạng sống của chính công dân mình vào cỗ xe chiến tranh của nước Nga. Một hệ thống có thể giãn đất và đổ vỡ bất cứ lúc nào. Vụ hỏa hoạn tại Amur cướp đi sinh mạng của 15 công dân Trung Quốc không đơn thuần là một thảm hoạ an toàn công nghiệp, mà còn là một bản cáo trạng đau đớn cho cái giá phải trả từ sự rằng buộc kinh tế sâu sắc giữa Trung Quốc và Nga. Và bài bình luận của chúng tôi cũng xin được phép kết thúc tại đây. Cảm ơn quý vị đã dành thời gian quan tâm theo dõi. Xin kính chào và hẹn gặp lại quý vị trong những bài bình luận tiếp theo.