Cao Bằng ngày nay là vùng núi đá hùng vĩ ở Đông Bắc Việt Nam. Nhưng ẩn trong những lớp đá nơi đây là dấu vết của một câu chuyện xảy ra từ hàng trăm triệu năm trước — khi môi trường của khu vực này từng hoàn toàn khác hiện nay.
Vậy tại sao giữa những dãy núi Cao Bằng lại có những dấu tích liên quan đến biển cổ? Và hành trình địa chất kéo dài hàng trăm triệu năm đã tạo nên Thác Bản Giốc, sông Quây Sơn cùng cảnh quan Cao Bằng ngày nay như thế nào? Cao Bằng – vùng đất nơi những dãy núi đá vôi, dòng sông xanh ngọc, thác nước và những thung lũng tạo nên một trong những cảnh quan đặc biệt nhất vùng Đông Bắc Việt Nam.
Trong hành trình lần này, Khám Phá Cuộc Sống Mỗi Ngày sẽ đưa bạn đến với Cao Bằng, khám phá những cảnh quan nổi bật như Thác Bản Giốc, sông Quây Sơn, những dãy núi đá vôi và các thung lũng bình yên giữa miền biên viễn.
Nhưng Cao Bằng không chỉ có cảnh đẹp.
Ẩn sau những ngọn núi và dòng sông là câu chuyện về địa chất, thiên nhiên, lịch sử và cuộc sống của con người đã gắn bó với vùng đất này qua nhiều thế hệ.
Vì sao Cao Bằng lại sở hữu địa hình đặc biệt đến vậy? Điều gì đã tạo nên những thung lũng, hang động và dòng thác giữa vùng núi đá vôi? Và tại sao nơi đây lại trở thành một trong những vùng cảnh quan đáng khám phá nhất Việt Nam?
Hãy cùng bắt đầu hành trình khám phá Cao Bằng.
Nếu bạn yêu thích những câu chuyện về thiên nhiên, địa danh, lịch sử và những điều đặc biệt của Việt Nam, hãy đăng ký Khám Phá Cuộc Sống Mỗi Ngày để tiếp tục đồng hành trong những hành trình tiếp theo.
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Tóm tắt video
Được tạo bởi AI
This video explores the geological history of Cao Bang, Vietnam, revealing how a mountainous region now far from the sea was once part of an ancient ocean. Through fossils, karst landscapes, and the interaction between water and limestone, the narrative illustrates the Earth's transformation over hundreds of millions of years and the integration of human history within this natural evolution.
Hãy nhìn những dạy núi đá vôi này.
Chúng nằm giữa vùng núi Đông Bắc Việt Nam, cách biển hàng trăm km.
Nhưng điều khó tin là, rất lâu trước khi những ngọn núi này xuất hiện với hình dáng như ngày nay,
một phần câu chuyện của vùng đất Cao Bằng lại bắt đầu trong một môi trường biển cổ.
Và bằng chứng vẫn còn nằm ngay trong đá.
Những hóa thạch của sinh vật biển đã tồn tại hàng trăm triệu năm.
Những lớp đá vôi từng hình thành trong môi trường hoàn toàn khác hiện tại.
Những dòng sông biến mất dưới lòng đất rồi bất ngờ xuất hiện trở lại.
Tất cả khiến Cao Bằng không chỉ là một vùng đất đẹp.
Nó giống như một cuốn sách khổng lồ ghi lại lịch sử của trái đất.
Và hôm nay, chúng ta sẽ thử lật lại những trang sách ấy.
Để xem vì sao một vùng núi ở cực Bắc Việt Nam
lại có thể kể cho chúng ta câu chuyện về một đại dương từ hàng trăm triệu năm trước.
Muốn hiểu câu chuyện đó, chúng ta phải bắt đầu từ đá.
Cao Bằng ngày nay nổi bật với những dạy núi đá vôi nối tiếp nhau,
thùng lũng, hang động, sông suối và những vách đá dưỡng đứng.
Nhưng đá vôi không xuất hiện một cách ngẫu nhiên.
Rất nhiều đá vôi được hình thành từ vật liệu carbonate tích tụ
trong những môi trường biển cổ qua những khoảng thời gian địa chất rất dài.
Những sinh vật sống trong biển, vỏ và bộ xương giàu calcium carbonate của chúng
cùng với các quá trình hóa học trong nước
có thể góp phần tạo nên những lớp chầm tích.
Qua thời gian, những lớp chầm tích ấy bị nén, gắn kết và biến thành đá.
Sau đó, chuyển động của vỏ trái đất có thể nâng các tầng đá lên cao.
Một nơi từng liên quan đến môi trường biển có thể dần trở thành đất liền.
Và rồi hàng triệu năm phong hóa, nước mưa, sông suối
và chuyển động địa chất tiếp tục biến đổi cảnh quan.
Chính vì vậy, đôi khi muốn biết một ngọn núi đã trải qua điều gì,
chúng ta không chỉ nhìn vào hình dạng của nó.
Chúng ta phải nhìn vào những thứ được giữ lại bên trong.
Và tại Cao Bằng, một trong những bằng chứng hấp dẫn nhất chính là hóa thạch.
Tại khu vực Lũng Luông, những lớp đá vôi lưu dự hóa thạch ammonite
có niên đại khoảng 260 triệu năm.
Ammonite là những sinh vật biển đã tuyệt chủng,
có họ hàng xa với những loài chân đầu như mực và bạch tuộc ngày nay.
Chúng thường được nhận biết bởi chất vỏ cuộn xoắn rất đặc trưng.
Khi một sinh vật chết đi và được chôn vùi trong điều kiện thích hợp,
dấu vết của nó có thể được bảo tồn trong các lớp trầm tích.
Hàng triệu năm sau, khi những lớp đá ấy được nâng lên và lộ ra trên bề mặt,
hóa thạch trở thành một loại dấu thời gian.
Nó giúp các nhà địa chất hiểu thêm về tuổi của đá
và môi trường từng tồn tại tại khu vực đó.
Hãy thử tưởng tượng điều này.
Hôm nay, chúng ta đứng giữa những dậy núi cao bằng.
Xung quanh là rừng, thùng lũng và những bản làng.
Nhưng trong một phiến đá ngay dưới chân,
có thể tồn tại dấu vết của một sinh vật
đã sống trong biển từ khoảng 260 triệu năm trước.
Đó là khoảng thời gian dài đến mức lịch sử của loài người hiện đại
chỉ giống như một khoảnh khắc rất nhỏ khi đặt cạnh nó.
Và những hóa thạch ấy giúp chúng ta nhìn cảnh quan cao bằng
theo một cách hoàn toàn khác.
Những ngọn núi không còn chỉ là núi.
Chúng là những trang lịch sử đã hóa thành đá.
Nhưng câu chuyện chưa dừng ở việc đá được hình thành.
Sau khi đá vôi xuất hiện trên đất liền,
một kiến trúc sư khác bắt đầu làm việc.
Nước, nước mưa ấp thụ các bon điều xích trong không khí
và trong đất tạo thành dung dịch có tính acid yếu.
Khi nước len vào những khe nứt của đá vôi,
nó từ từ hỏa tan khoáng vật.
Ban đầu, thay đổi gần như không thể nhìn thấy.
Nhưng hãy cho quá trình ấy hàng nghìn, hàng triệu năm.
Những khe nhỏ có thể rộng dần.
Các đường dẫn nước phát triển.
Hàng động xuất hiện.
Thung lũng được mở rộng.
Sông có thể biến mất và lọng núi rồi xuất hiện ở một nơi khác.
Đó là thế giới karst.
Và Cao Bằng sở hữu một hệ thống cảnh quan karst đặc biệt phong phú.
UNESCO mô tả các chuỗi đá vôi tại công viên địa chất toàn cầu.
UNESCO non nước Cao Bằng là nơi thể hiện
một chu kỳ phát triển karst nhiệt đới rất đầy đủ.
Nghĩa là ở đây,
chúng ta có thể nhìn thấy nhiều giai đoạn khác nhau
trong quá trình nước biến đổi đá vôi.
Và có lẽ một trong những nơi đẹp nhất
để nhìn thấy mối quan hệ giữa nước và đá chính là Thang Hen.
Thang Hen không chỉ là một hồ nước nằm giữa núi.
Đây là một hệ thống gồm 36 hồ tự nhiên
liên kết với nhau trong môi trường karst.
Nhìn từ trên cao,
nước xanh nằm lọt giữa những dãy núi đá vôi
tạo nên một cảnh quan gần như tách biệt khỏi thế giới bên ngoài.
Nhưng vẻ đẹp chỉ là phần chúng ta nhìn thấy trên bề mặt.
Điều thú vị hơn nằm ở cách nước di chuyển.
Trong địa hình karst,
nước không phải lúc nào cũng tuân theo những con đường
mà mắt chúng ta có thể nhìn thấy.
Một phần có thể chảy trên mặt đất.
Một phần đi vào khe nước.
Một phần biến mất xuống dưới lòng đất.
Và các hồ có thể liên hệ với nhau
thông qua những hệ thống thoát nước phức tạp.
Chính điều đó khiến mực nước
và cảnh quan karst
có thể thay đổi theo mùa và lượng mưa.
Thang Hen vì vậy
không chỉ là một điểm ngắm cảnh.
Nó giống như một cửa sổ
cho chúng ta nhìn vào hệ thống thủy văn ẩn
dưới những dãy núi đá vôi cao bằng.
Nhưng nếu muốn thấy nước tạo nên
một cảnh tượng mạnh mẽ hơn nữa,
chúng ta phải đi đến một nơi đã trở thành
biểu tượng của vùng đất này.
Thác Bản Rốc.
Từ xa, trước khi nhìn thấy toàn bộ thác,
người ta đã có thể nghe tiếng nước.
Rồi giữa thùng lũng xanh,
dòng quây sơn bất ngờ đổ xuống
những bậc đá tạo thành bản rốc.
Phần thác chính có cấu trúc nhiều tầng,
nước đổ xuống qua các vách đá vôi
với độ cao hơn 30 mét.
Nhưng bản rốc đặc biệt không chỉ vì kích thước hay vẻ đẹp.
Đây còn là một thác nước
nằm trên đường biên giới quốc gia.
Một cảnh quan nơi địa chất,
dòng sông và lịch sử con người cùng gặp nhau.
Nhìn từ trên cao,
những khối núi đá vôi bao quanh thùng lũng
khiến bản rốc giống như một sân khấu tự nhiên khổng lồ.
Dòng quây sơn uốn qua
rộng đồng và những chân núi
trước khi nước đổ xuống thành nhiều tầng.
Và ở đây chúng ta lại gặp đúng câu chuyện
đã bắt đầu từ hàng trăm triệu năm trước.
Đá, nước và thời gian
đã tạo nên nền địa hình.
Nước tìm đường qua địa hình ấy.
Còn thời gian biến những tương tác rất nhỏ
thành một cảnh quan có quy mô khổng lồ.
Nhưng Cao Bằng còn có một địa điểm
mà chỉ cần nhìn hình dáng thôi
cũng đủ khiến người ta đặt câu hỏi
tại sao giữa một thùng lũng
lại xuất hiện một ngọn núi
có một lỗ thùng khổng lồ xuyên qua.
Đó là núi Mắt Thần.
Từ xa, điểm nổi bật nhất
của ngọn núi là một khoảng trống lớn
xuyên qua khối đá khiến nó giống như
một con mắt khổng lồ nhìn xuống thùng lũng.
Nhưng đây không phải một công trình
do con người tạo ra.
Nó là sản phẩm của quá trình tự nhiên
tác động lên đá vôi.
Trong cảnh quan cast, nước có thể mở rộng
các khe nước, hình thành hang và các khoảng rỗng
bên trong khối núi.
Qua thời gian, một phần cấu trúc có thể bị phá hủy
hoặc xúp xuống, trong khi phần còn lại
tồn tại dưới dạng những cửa xuyên hoặc vòng đá tự nhiên.
Điều chúng ta nhìn thấy hôm nay
vì vậy chỉ là một khoảnh khắc
trong một quá trình vẫn tiếp tục.
Núi không bất biến.
Đá không bất biến.
Chúng chỉ thay đổi ở tốc độ quá chậm
để một đời người có thể quan sát toàn bộ.
Và chính điều đó làm địa chất trở nên kỳ lạ.
Một cảnh quan tưởng như đứng yên
trước mắt chúng ta thực chất đang tiếp tục biến đổi.
Từng giọt nước.
Từng mùa mưa.
Từng khe nước.
Tất cả đều đang viết tiếp câu chuyện.
Nhưng nếu chỉ kể Cao Bằng
bằng đá và nước,
chúng ta vẫn còn thiếu một nhân vật quan trọng.
Con người.
UNESCO ghi nhận khu vực này có bằng chứng khảo cổ
cho thấy sự hiện diện của con người từ hơn 20.000 năm trước.
Qua những khoảng thời gian rất dài,
con người đã sống giữa địa hình núi đá,
thung lũng và sông suối này.
Họ xây dựng cộng đồng,
tạo nên những nghề thủ công, tập quán,
lễ hội và cách sinh hoạt thích nghi với môi trường.
Ngày nay,
vùng công viên địa chất non nước Cao Bằng
là nơi sinh sống của nhiều cộng đồng
với bản sắc văn hóa riêng.
Điều đó tạo nên một lớp lịch sử hoàn toàn khác
nằm trên lớp lịch sử địa chất.
Một bên được tính bằng hàng trăm triệu năm.
Một bên được tính bằng hàng nghìn năm
và nhiều thế hệ con người.
Nhưng hai câu chuyện không tách rời nhau.
Địa hình ảnh hưởng đến nơi con người xây làng.
Nước ảnh hưởng đến canh tát.
Núi và rừng cung cấp nguyên liệu.
Những con đường qua thung lũng
Và dần dần, văn hóa của con người
trở thành một phần của chính cảnh quan.
Vì vậy, khi UNESCO công nhận
non nước Cao Bằng là công viên địa chất toàn cầu
vào năm 2018,
giá trị của nơi đây không chỉ nằm
ở một hóa thạch hay một thác đất riêng lẻ.
Nó nằm ở cả một hệ thống nơi lịch sử trái đất
và lịch sử con người cùng tồn tại trên một vùng đất.
Hãy quay trở lại câu hỏi lúc đầu.
Cao Bằng có thực sự
từng nằm dưới đáy đại dương hay không?
Cách chính xác hơn để hiểu điều đó là
những lớp đá và hóa thạch tại Cao Bằng
lưu giữ bằng chứng về các môi trường biển cổ
từng tồn tại trong lịch sử địa chất rất xa xưa của khu vực.
Qua hàng trăm triệu năm,
vận động kiến tạo, nâng lên,
phong hóa và xói mòn đã góp phần
tạo nên địa hình núi non mà chúng ta nhìn thấy ngày nay.
Vì vậy, câu chuyện không đơn giản
là một ngày nào đó đại dương
biến thành Cao Bằng.
Đó là một chuỗi biến đổi cực kỳ dài của trái đất.
Biển để lại trầm tích.
Trầm tích trở thành đá.
Vỏ trái đất biến đổi.
Đá được nâng lên.
Nước tiếp tục hòa tan và điều khắc.
Và sau một khoảng thời gian
gần như không thể hình dung bằng đời người,
chúng ta có Cao Bằng ngày nay.
Những dậy núi đá vôi.
Những hồ nước ẩn giữa thung lũng.
Những dòng sông ngầm.
Thác bản dốc.
Núi mắt thần.
Và trong những phiến đá tưởng như vô chi,
vẫn còn dấu vết của sinh vật biển
từ khoảng 260 triệu năm trước.
Có lẽ đó là điều tuyệt vời nhất
khi chúng ta học cách nhìn một cảnh quan
bằng câu chuyện địa chất phía sau nó.
Một ngọn núi không còn chỉ là một ngọn núi.
Một phiến đá không còn chỉ là đá.
Một dòng sông
cũng không chỉ đơn giản là nước đang chảy.
Tất cả đều là kết quả
của những quá trình đã diễn ra
từ rất lâu trước khi con người xuất hiện.
Và Cao Bằng là một nơi đặc biệt
để nhìn thấy điều đó.
Từ dấu vết của biển cổ
đến những dậy núi đá vôi.
Từ một hóa thạch nhỏ
nằm trong đá
đến những thùng lũng rộng lớn.
Từ nước len qua một khe nứt nhỏ
đến hệ thống hang động, hồ và tắc nước.
Mỗi thứ đều nằm trên
một dòng thời gian dài hơn rất nhiều
so với những gì chúng ta thường nghĩ.
Có thể ngày hôm nay, khi đứng trước bản dốc
hay nhìn qua con mắt khổng lồ
của núi Mắt Thần, chúng ta chỉ thấy
một phong cảnh đẹp.
Nhưng ẩn phía sau phong cảnh ấy
là một câu chuyện kéo dài hàng trăm triệu năm.
Một câu chuyện từng có biển.
Có những sinh vật đã tuyệt chủng.
Có những lớp đá
bị nâng lên khỏi môi trường nơi chúng hình thành.
Và có nước kiên trì điêu khắc
chúng cho tới tận ngày hôm nay.
Cao Bằng vì thế không chỉ là một vùng đất
để ngắm nhìn.
Nó là một nơi để đọc lại lịch sử của trái đất.
Và hành trình khám phá Việt Nam
của chúng ta vẫn còn rất dài.
Trong tập tiếp theo,
chúng ta sẽ rời những dậy núi đá vôi Đông Bắc
và đi xuống phía Nam, đến một ngọn núi nổi bật
giữa vùng đống bằng Tây Ninh.
Núi Bà Đen
vì xa một ngọn núi cao gần 1.000m
lại đứng gần như nân động giữa vùng đất thấp xung quanh.
Câu chuyện đó
chúng ta sẽ cùng khám phá trong hành trình tiếp theo.
Nếu bạn yêu thích những câu chuyện
về thiên nhiên, địa danh
và những bí mật nằm phía sau cảnh quan Việt Nam,
hãy tiếp tục đồng hành cùng khám phá
cuộc sống mỗi ngày.
Hẹn gặp lại bạn trong hành trình tiếp theo.