Cuộc chiến giữa Mỹ và Iran hiện đã tạm ngưng những đợt không kích quy mô lớn, nhưng điều đó không có nghĩa căng thẳng đang hạ nhiệt. Ngược lại, cả Washington lẫn Tehran dường như đang tận dụng khoảng lặng này để chuẩn bị cho một giai đoạn đối đầu mới. Mỹ đang chuyển trọng tâm từ ném bom sang bóp nghẹt kinh tế Iran bằng phong tỏa hải quân và trừng phạt tài chính. Trong khi đó, Tehran củng cố lại bộ máy quân sự, phát triển thêm năng lực tên lửa và công khai cảnh báo rằng nếu tiếp tục bị dồn ép, Iran có thể thay đổi cách đánh: không chờ đối phương tấn công rồi mới đáp trả, mà chuyển sang chủ động ra tay trước.
🔥 CẢNH BÁO: Kênh có sử dụng AI trong video để mô tả cho các bình luận và phân tích.
🎯 Radar Quân Sự – Góc nhìn chiến lược, cập nhật toàn cầu Radar Quân Sự là kênh YouTube chuyên phân tích sâu về quân sự và địa chính trị 🌍, mang đến góc nhìn rõ ràng, khách quan về các diễn biến địa chính trị nóng hổi.
🔥 Nội dung nổi bật • Cập nhật tin tức nóng ⚡ nhanh chóng, chính xác • Phân tích chiến lược & cục diện thế giới 📊 • Giải mã xung đột, vũ khí và sức mạnh quân sự 🔍 • Góc nhìn đa chiều, dễ hiểu cho mọi đối tượng 🎓
📺 Radar Quân Sự không chỉ là nơi cập nhật tin tức, mà còn là “bản đồ định hướng” giúp bạn nắm bắt cục diện thế giới một cách rõ ràng và logic hơn.
👉 Theo dõi Radar Quân Sự để không bỏ lỡ những phân tích đáng chú ý mỗi ngày!
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Tóm tắt video
Được tạo bởi AI
Căng thẳng Mỹ-Iran leo thang khi Washington áp dụng chiến lược phong tỏa hải quân và trừng phạt kinh tế nghiêm ngặt. Iran đáp trả bằng cách chuẩn bị quân sự và tính toán kéo dài xung đột để gây áp lực chính trị lên Mỹ. Video phân tích sự thận trọng của Mỹ thông qua bài học từ cuộc chiến Iraq 2003, nơi việc lật đổ chế độ cũ đã tạo ra khoảng trống quyền lực và vô tình gia tăng ảnh hưởng của Iran.
Chào mừng quý vị đã quay trở lại chương trình!
Kính thưa quý vị! Cuộc chiến giữa Mỹ và Iran hiện đã tạm lắng,
nhưng trung đống lúc này chẳng khác nào một thùng thuốc súng đang âm ỉ chờ phát hổ.
Mỹ đã chuyển từ ném bom sang phong tỏa, siết chặt kinh tế Iran,
còn Tehran tranh thủ củng cố lực lượng và cảnh báo rằng nếu tiếp tục bì dô nét,
họ có thể không chờ Mỹ tấn công rồi mới đáp trả, mà sẽ chủ động ra tay trước.
Tín hiệu rõ nhất từ phía Mỹ xuất hiện ngày 13 tháng 8.
Trong chuyến thăm Panama, Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hexess tuyên bố
Hải quân Mỹ có thể sẽ duy trì phong tỏa các cảng Iran vô thời hạn
bằng cách luân phiên tàu chiến ra vào khu vực.
Theo ông Hexess, Washington không cần giữ mãi một nhóm tàu trên biển,
mà có thể thay phiên lực lượng để tiếp tục gây sức ép trong thời gian dài.
Tính đến ngày 12 tháng 8, theo CENTCOM, phía Mỹ nói đã buộc 59 tàu phải chuyển hướng khỏi các cảng Iran
kể từ khi phong tỏa được triển khai.
Nhưng phong tỏa hải quân mới chỉ là một nửa sức ép.
Cũng trong ngày 13 tháng 8, Bộ trưởng Tài chính Scott Besson cho biết
Washington sẽ công bố thêm các biện pháp trừng phạt mới vào tuần tới,
với mức độ mà ông mô tả là chưa từng thấy trong lịch sự cô lập kinh tế một quốc gia.
Đây là đòn đặc biệt nguy hiểm đối với Iran,
nên kinh tế nước này vốn đã chịu nhiều năm trừng phạt, nay lại phải gánh thêm hơn 5 tháng chiến tranh.
Nếu Mỹ vừa phong tỏa đường biển, vừa tiếp tục siết kinh tế trong thời gian dài,
Tehran rất khó có thể cầm cự mãi.
Và Iran hiểu rất rõ điều đó,
nên Tehran không thể chấp nhận để vòng vây này kéo dài vô thời hạn.
Trong các cuộc thương lựa về việc mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz,
Iran đã đưa ra hàng loạt điều kiện,
trong đó yêu cầu Mỹ chấm dứt đe dọa quân sự, giỡ bỏ trừng phạt và phong tỏa hải quân,
giải phóng tài sản Iran bị đóng băng và bồi thương thiệt hại chiến tranh.
Nhưng Washington không chấp nhận.
Tổng thống Donald Trump còn đưa ra yêu cầu ngược lại.
Vì thế, ngày 13 tháng 8, từ Tehran, xuất hiện một lời cảnh báo rất đáng chú ý.
Mohammad Mubar, cố vấn của lãnh tủ tối cao Iran Mohtamad Khamenei,
tuyên bố rằng nếu các điều kiện của Iran không được đáp ứng,
chiến lược chiến tranh của nước này có thể chuyển sang thế tấn công.
Mubar viết rằng quyết định chuyển cuộc chiến sang trạng thái chủ động sẽ làm thay đổi cán cần quyền lực.
Đây không còn là cách diễn đạt quen thuộc kiểu Iran sẽ đáp trả nếu bị tấn công,
mà Hà Mỹ-Tehran đang xem xét giành quyền ra đòn trước
nếu cho rằng vòng phong tỏa của Mỹ đe dọa trực tiếp tới sự sống còn của mình.
Iran trước đây đã từng nhắm tới các tàu khu trục Mỹ gần El Hormoz hồi tháng 5.
Truyền thông Iran tuyên bố 3 tàu khu trục Mỹ bị tên lửa và UAV tấn công,
dù mức độ thiệt hại mà Tehran tuyên bố không được phía Mỹ xác nhật.
Vì vậy, nếu chiến sự tái diễn các tàu khu trục, tàu hầu cần và thậm chí nhóm tác chiến tàu sân bay Mỹ
hoạt động quanh Vịnh Ba Tư và Biển Oman, đương nhiên sẽ trở thành những mục tiêu quân sự có giá trị rất lớn.
Và Iran cũng đã nói rõ rằng cuộc trả đua tiếp theo không nhất thiết chỉ dưới hạ ở quân đội Mỹ.
Ngày 5 tháng 8, Reuters dẫn nhiều người tin ngoại giao cho biết Tehran đã cảnh báo các quốc gia bùng vinh rằng
nếu Washington tiếp tục tấn công lãnh thổ Iran,
các cơ sở dầu khí và hạ tầng trọng yếu trên khắp khu vực có thể bị Iran đánh trả.
Đây chính là điểm khiến Arab Saud, UAE, Qatar và những nước đang đặt căn cư Mỹ rơi vào thế khó.
Dù họ không trực tiếp ra tham gia cùng Washington tấn công Iran,
nhưng đường ống dầu, nhà máy lập dầu, cảng biển, sân bay, mạng điện, đường truyền internet
và các cơ sở kinh tế của họ vẫn có thể trở thành mục tiêu.
Thực tế ngày 13 tháng 8, UAE tiếp tục cáo buộc Iran tấn công 2 tàu liên quan tới Tập đoàn Dầu Khí Quốc gia An-Uk
khi chúng đi qua El Hormuz.
Không có thương vong, nhưng đây đã là vụ việc thứ 2 liên quan tàu An-Uk chỉ trong trưa đầy một tuần.
UAE lên án đây là hành động cướp biển và không thể chấp nhận.
Điều đó cho thấy, ngay cả trong giai đoạn được gọi là tạng ngưng tiến súng, mặt trận hàng hải vẫn chưa hề yên ổn.
Những thay đổi nhân sự tại Tehran trong vài ngày gần đây càng cho thấy Iran đang chuẩn bị cho khả năng đối đầu kéo dài.
Ngày 10 tháng 8, lãnh thủ tối Kamal Tabar Khamenei vội nhiện 6 vị trí quân sự cấp cao.
Điểm đáng chú ý là phần lớn những nhân vật được đưa lên đều thuộc phe cứng rắn,
từng giữ các vị trí quan trọng trong IRGC và có nhiều kinh nghiệm về quân sự, an ninh cũng như chiến tranh.
Và sự chuẩn bị của Iran không dừng lại ở con người.
Tehran còn phát đi một tín hiệu đáng chú ý về năng lực tấn công tầm xà.
Giáo sĩ Abdul Nabi Mosavifat, đại diện của lãnh thủ tối cao Iran tại tỉnh Khazestan,
gần đây tuyên bố nước này hướng tới phát triển tê lửa đạn đạo có tầm bắn tới 15.000 km.
Nếu một hệ thống như vậy thực sự được chế tạo và triển khai thành công,
nó sẽ bước vào phạm vi tê lửa đạn đạo liên lục địa, đưa phần lớn lãnh thủ Mỹ vào tầm bắn theo lý thuyết.
Tuy nhiên phải nói rõ, Iran hiện chưa chứng minh họ có tê lửa tác chiến tầm 15.000 km.
Đây mới là tuyên bố về mục tiêu phát triển, và khoảng cách công nghệ vẫn rất lớn.
Defense Express lưu ý tê lửa đạn đạo tầm xa nhất của Iran, được biết tới hiện nay, cùng lắm 4.000 km.
Vì vậy, nhảy lên 15.000 km sẽ đòi hỏi đồng cơ, nhiên liệu rắn, vật liệu thân tên lửa,
hệ thống dân đường, và đặc biệt là công nghệ phương tiện tái nhập khí quyển ở một cấp độ hoàn toàn khác.
Tuy nhiên, trang này lưu ý một con đường mà Tehran có thể tìm kiếm,
là tận dụng kinh nghiệm công mệ từ các đối tác như Triều Tiện.
Điều đó đáng chú ý, bởi Bình Nhưỡng đã thử nghiệm những ECVM thuộc dòng hoa sông
có tầm bay lý thuyết đủ để vươn tới lũ điểm Mỹ.
Các ước tính đối với hoa sông 18 thường đặt tầm tối đa khoảng 15.000 km trong những điều kiện nhất định,
trong khi hoa sông 19 được Bình Nhưỡng giới thiệu là thế hệ mới có khả năng bay xa hơn.
Nhưng từ việc Triều Tiên sở hữu công nghệ này đến việc Iran có thể sao chất thành công là một khoảng cách rất lớn.
Vì vậy, ở thời điểm hiện tại, tuyên bố 15.000 km nên được xem trước hết là một thông điệp
răn đe chiến lược người trực tiếp tới Washington,
chứ chưa phải bằng chứng Iran đã sở hữu ICBM có thể đánh nước Mỹ.
Một điều tố khác không thể bỏ qua là cuộc bầu cử giữa kỳ của Mỹ vào tháng 11.
Nhiều nguồn tin và phân tích cho rằng Iran đang tính toán mở một cuộc tấn công
và kéo dài sức ép quân sự tới sát của bầu cử,
tận dụng chính trị nội bộ Mỹ để buộc Tổng thống Trump phải cân nhắc nhiều bộ.
Tehran hiểu rằng một cuộc chiến kéo dài, thương vong tiếp tục tăng và giá năng lượng duy trì ở mức cao càng lâu
thì áp lực lên Nhà Trắng trước ngày bỏ phiếu càng lớn.
Nhà định này không phải không có cơ sở.
Hãng tin Reuters ngày 13 tháng 8 nhận định rằng sau gần 6 tháng chiến tranh,
Iran đã trở thành một vấn đề chính trị ngày càng khó xử đối với ông Trump.
Một số khảo sát gần đây cho thấy khoảng 2 phần 3 người Mỹ phản đối cuộc chiến,
trong khi giá nhiên liệu và làm phát tiếp tục gửi sức ép lên cử tri.
Đến ngày 14 tháng 8, giá dầu Brent vẫn quanh 87 USD mỗi thùng.
Và đây cũng là lúc phải nhìn lại những dự đoán ban đầu của Washington.
Cuộc chiến bắt đầu ngày 28 tháng 2.
Chỉ 3 tuần sau, Reuters đã mô tả ông Trump phải đối mặt với một cuộc xung đột
có nguy cơ vượt khỏi tầm kiểm soát.
Trái với lời hứa rằng đây sẽ chỉ là một chiến dịch ngắn.
Đến ngày 31 tháng 3, Tổng thống Mỹ tiếp tục nói
Washington có thể kết thúc chiến dịch Iran trong vòng 2 đến 3 tuần nữa.
Nhưng đến ngày 14 tháng 8, hơn 5 tháng dế sau phát súng đầu tiên,
El Hormuz vẫn chưa trở lại bình thường.
Iran chưa đầu hàng và một thỏa thuận hòa bình cuối cùng vẫn chưa xuất hiện.
Đây chính là bài toán khó của Washington.
Đánh Iran rất mạnh không đồng nghĩa có thể bộ Iran đầu hàng nhanh chóng.
Nga đã bước sang năm thứ 5 của cuộc chiến Ukraine mà vẫn chưa có một kết thúc rõ ràng.
Iran dĩ nhiên là một chiến trường hoàn toàn khác.
Nhưng bài học giống nhau ở một điểm.
Một quốc gia có lãnh thổ lớn, bộ máy nhà nước còn hoạt động và sẵn sàng chấp nhận tổn thất
có thể kéo dài chiến tranh lâu hơn nhiều so với dự tính ban đầu của đối phương.
Chính vì vậy, tại Mỹ đang xuất hiện quan điểm cho rằng
mục tiêu cuối cùng không nên chỉ là Ft Heran ký thêm một thỏa thuận.
Ngày 13 tháng 8, Peter Schweizer, Chủ tịch Government Adelaide Institute,
nói trên chương trình Live Liberty and Levin của Fox News rằng
ông không tin chính quyền Iran cuối cùng sẽ thay đổi thái độ và đầu hàng Mỹ.
Theo Schweizer, Tehran đã có cơ hội đạt thỏa thuận nhưng bỏ qua nó
bởi ưu tiên hàng đầu của giới lãnh đạo Iran vẫn là bảo vệ sự tồn tại của chế độ.
Vì thế, ông cho rằng Washington nên tìm cách thúc đẩy sự sụp đổ của chế độ Iran.
Tuy nhiên, Schweizer cũng nhấn mạnh ông không ủng hộ đưa bộ binh Mỹ vào Iran.
Theo lập luận của ông, Washington nên tiếp tục tạo sức ép từ bên ngoài
để làm suy yếu chính quyền, còn quá trình thay đổi bên trong phải do chính người Iran quyết định.
Đến đây có một câu hỏi rất đáng chú ý.
Nếu Mỹ muốn chính quyền Iran sụp đổ, tại sao Washington không làm giống Iraq năm 2003?
Khi đó, Mỹ chỉ mất khoảng 3 tuần để đánh và bát đà,
lẫn đổ Saddam Hussein rồi trực tiếp thay đổi cả hệ thống chính trị Iraq.
Muốn hiểu vì sao kịch bản ấy đến nay vẫn ám ảnh Washington
cần nhìn lại điều gì thực sự xảy ra sau cuộc xâm lược năm 2003?
Sau vụ khủng bố 11 tháng 9 năm 2001, chính quyền tổng thống George Walker Bush
cáo buộc Iraq sở hữu và tiếp tục phát triển vũ khí hủy diện hàng loạt,
gồm vũ khí hóa học, sinh học và chương trình hạt nhân,
đồng thời nhấn mạnh nguy cơ Saddam Hussein có quan hệ với các tổ chức khủng bố như Al-Qaeda.
Những cáo buộc này trở thành một trong những lý do quan trọng nhất được Washington sử dụng
để thuyết phục người dân Mỹ ủng hộ chiến trạnh.
E-Research sau này nhận định sự ủng hộ ban đầu dành cho cuộc chiến
được xây dựng một phần trên những nhận thức mà các cuộc điều tra sau đó chứng minh là không chính xác.
Đêm 19 dạng sáng 20 tháng 3 năm 2003, Mỹ phát động chiến dịch Iraq War of Freedom,
đòn đánh mở man nhằm vào một địa điểm ở Baghdad mà tình báo Mỹ tin rằng
Saddam Hussein cùng các lãnh đạo cấp cao Iraq đang có mặt.
Sau đó là chiến dịch không kết quy mô lớn, thường được biết tới với cái tên
Máy bay chiến đấu, máy bay ném bom và tên lửa hành trình Mỹ liên tục đánh vào các trung tâm chỉ huy,
thông tin liên lạc, căn cứ quân sự và lực lượng vệ binh Cộng hòa.
Mục tiêu không đơn thuần là phá hủy vũ khí của Iraq,
mà còn phải làm bộ máy chỉ huy của Saddam mất khả năng tổ chức một cuộc phòng thủ thống nhất.
Những yếu tố quyết định giúp Mỹ là Saddam nhanh đến vậy lại nằm ở lực lượng mặt đất.
Gần như đồng thời với những đợt khổng kích, các đơn vị Mỹ và Anh từ Qaeda
vượt biên giới tiến thẳng vào miền nam Iraq.
Sứ đoàn bộ binh số 3 của Mỹ đánh theo hướng 3 đạn,
trong khi lực lượng thủy quân lục chiến và quân Anh mở các hướng tiến công khác.
Xe tăng M1 Abram, xe chiến đấu Bradley, pháo bình, trực thăng tấn công
được kết hợp với ưu thế tuyệt đối trên không.
Thay vì mất thời gian đánh chiếm hoàn toàn từng thành phố trên đường đi,
nhiều đơn vị Mỹ bỏ qua những ổ khán cử không quan trọng để giữ tốc độ tiến quân
và đánh thẳng vào trung tâm quyền lực của Saddam.
Đây chính là cách đánh khiến quân đội Iraq không kịp trở tài.
Một đơn vị vừa tập hợp lực lượng có thể lập tức bị máy bay Mỹ phát hiện và tấn công.
Ngay cả trận báo cắt cuối tháng 3 cũng không giúp Iraq đảo ngược tình thế.
ưu thế cảm biến, GPS, thiết bị nhìn đêm và vũ khí dân đường cho phép quân Mỹ
tiếp tục chiến đấu trong điều kiện mà quân đội Iraq gặp rất nhiều khó khăn.
Đến đầu tháng 4, lực lượng Mỹ đã áp sáp bà đạc.
Ngày 5 và đặc biệt ngày 7 tháng 4,
Sư đoàn bộ binh số 3 thực hiện những cuộc đột kích thiết giáp nổi tiếng mang tên Tandran.
Thay vì bao vây Baghdad rồi chuẩn bị cho một trận chiến đô thị kéo dài,
các đoàn xe tăng Abrams và Bradley lao thẳng qua hệ thống phòng thủ, tiến sâu vào trung tâm thủ đô.
Đòn ánh chứng minh rằng quân đội Saddam không còn khả năng ngăn lực lượng Mỹ tiến vào Baghdad.
Ngày 9 tháng 4 năm 2003, Baghdad thất thủ.
Chỉ khoảng 3 tuần sau khi cuộc xâm lược bắt đầu, chính quyền Saddam Hussein về cơ bản đã tàn giá.
Ngày 1 tháng 5, đứng trên tàu sân bay USS Abraham Lincoln, Tổng thống George Walker Bush tuyên bố
các chiến dịch tác chiến lớn tại Iraq đã kết thúc và Mỹ cùng đồng minh đã giành thắng lợi.
Saddam Hussein trốn thoát thêm vài tháng trước khi bị quân Mỹ bắt vào tháng 12 năm 2003
và bị tử hình 3 năm sau đó.
Nếu câu chuyện dừng lại ở đây, thì Iraq thực sự là một chiến thắng quân sự rất lớn của Mỹ.
Một chính quyền tồn tại hơn hai thập niên, bị đánh sập trong chưa đầy một tháng.
Đó cũng là lý do hình ảnh Iraq năm 2003 dễ tạo cảm giác rằng Mỹ hoàn toàn có thể làm điều tương tự
với bất kỳ quốc gia Trung Đông nào yếu hơn mình.
Nhưng vấn đề của Iraq chỉ thực sự bắt đầu sau khi Saddam bị lật đổ.
Mỹ không đơn giản chiếm bà đa rồi rút quần, mà quyết định xóa bỏ bộ máy cầm quyền cũ
và xây dựng một chế độ mới tại Iraq.
Sau khi Saddam Hussein bị lật đổ,
Mỹ cùng các đồng minh lập một chính quyền lâm thời để trực tiếp quản lý đất nước.
Ngày 16 tháng 5 năm 2003,
chính quyền này ra lệnh loại bỏ nhiều lãnh đạo và thành viên cấp cao của Đảng Ba Bác khỏi các cơ quan nhà nước.
Chỉ một tuần sau, quân đội Iraq cùng nhiều lực lượng an ninh và cơ quan của chế độ Saddam bị giải thể.
Một báo cáo của chính phủ Mỹ sau này cho biết,
riêng quyết định giải thể quân đội đã khiến khoảng 400.000 quân nhân Iraq mất vị trí gần như chỉ sau một sắc lệnh.
Mà cây khác, Mỹ không chỉ chặt phần đầu của chế độ Saddam,
mà còn tháo luôn phần lớn bộ máy từng vận hành đất nước.
Hàng trăm nghìn quân nhân mất vị trí, nhiều quan chức và thành viên Đảng Ba bị loại khỏi nhà nước.
Trong khi đó, Washington lại chưa có một bộ máy mới đủ mạnh để lập tức thay thế.
Khoảng trống quyền lực nhanh chóng xuất hiện.
Và đây là lúc một chiến dịch quân sự kéo dài 3 tuần biến thành một cuộc chiến kéo dài gần 9 năm.
Các nhóm nổi dày Sunni bắt đầu tấn công quân Mỹ và chính quyền mới.
Bạo lực giao phái giữa Sunni và Shia ngày càng nghiêm trọng.
Những tổ chức cực đoàn tận dụng sự hỗn loạn để phát triển.
Đặc biệt, mang lưới Ankara tại Iraq của Abu Musab al-Zarqawi
trở thành một trong những lực lượng khét tiếm nhất.
Qua nhiều lần biến đổi và sắp nhập,
chính dòng tổ chức này về sau trở thành một phần nguồn gốc của nhà nước Hồi giáo IS.
CRS của Quốc hội Mỹ đánh giá những chia rẽ giáo phái tại Iraq
cùng cuộc chiến Syria sau đó đã tạo điều kiện để IS chiếm những vùng lãnh thổ rộng lớn
ở Tây Bắc Iraq từ năm 2014.
Điều trớ trêu hơn nữa là một trong những bên hưởng lợi lớn nhất
từ việc Mỹ lật sát Amusem lại chính là Iran.
Điều này có nguyên nhân rất dễ hiểu,
Saddam Hussein là một trong những kẻ thù nguy hiểm nhất của tê hệ Iran.
Iran và Iraq từng đánh nhau suốt 8 năm từ 1980 đến 1988,
khiến hàng trăm nghìn người thiệt mạng.
Nhưng năm 2003, chính Mỹ đã tiêu diệt chính quyền Saddam và phá hủy quân đội Iraq,
tức loại bỏ một đối trọng quân sự lớn ngay sát biên giới phía Tây Iran.
Chưa hết, Saddam thuộc cộng đồng Sunni,
trong khi người Shia chiếm đa số dân số Iraq.
Dưới chế độ Bahra, nhiều tổ chức chính trị Shia bị đàn áp và một số lãnh đạo phải lưu vong.
Trong số đó có những lực lượng từng sống tại Iran hoặc xây dựng quan hệ rất sâu với tê hệ Iran.
Sau khi Mỹ lật Saddam và tổ chức một hệ thống bầu cử mới,
các lực lượng Shia đương nhiên có cơ hội giành quyền lực lớn hơn rất nhiều.
Kết quả là xuất hiện một nghịch lý,
Mỹ lật đổ Saddam Hussein để xây dựng một Iraq mới,
nhưng chính hệ thống chính trị sau đó lại tạo điều kiện để Iran mở rộng ảnh hưởng ngay tại Baghdad.
Tehran từng bước xây dựng quan hệ với nhiều đảng phái và chính trị gia Shia,
đồng thời hậu thuẫn một số lực lượng vũ trang tại Iraq.
Đến năm 2014, khi tổ chức nhà nước Hồi giáo IS tràn vào Iraq,
hàng loạt lực lượng dân quân Shia được huy động để chống lại tổ chức này
và sau đó trở thành một phần của lực lượng huy động nhân dân, gọi tắt là PMF.
Không phải toàn bộ PMF đều thân Iran, nhưng một số nhóm lớn và có ảnh hưởng nhất trong lực lượng này
được Tehran hậu thuẫn và vẫn duy trì quan hệ chặt chẽ với Iran cho đến ngày nay.
Vì vậy, nói chính quyền Iraq hiện nay thân Mỹ là không chính xác,
nhưng nói Baghdad hoàn toàn nằm trong tay Iran cũng không đúng.
Iraq hiện duy trì quan hệ an ninh, kinh tế và ngoại giao quan trọng với Washington.
Trong khi Tehran lại có ảnh hưởng rất sâu thông qua chính trị, thương mại, tôn giáo
và một số lực lượng vũ trang Shia, Mỹ và Iran cho đến nay vẫn cạnh tranh ảnh hưởng ngay bên trong Iraq.
Đó là một kết quả cực kỳ nghịch lý.
Mỹ bỏ tiền, đưa quân sang Iraq, lật xa đàm, giải thể quân đội cũ và xây dựng một hệ thống chính trị mới.
Nhưng hơn hai thập niên sau, trong chính hệ thống đó lại tồn tại những lực lượng thân Iran
muốn quân Mỹ rời khỏi đất nước.
Và điều này càng đáng chú ý khi Washington và Baghdad hiện đang thực hiện lộ trình rút những lực lượng Mỹ còn lại.
Theo AP ngày 13 tháng 8, việc rút quân vẫn được lên kế hoạch hoàn tất vào ngày 30 tháng 9 năm 2026,
trong khi Baghdad đồng thời đang phải xử lý bài toán giải ráp các lực lượng vũ trang ngoài nhà nước,
trong đó có những nhóm được Iran hậu thuẫn.
Cái giá chiến tranh mà Mỹ phải trả cũng hoàn toàn khác những gì người ta nhìn thấy trong ba tuần đầu tiên của cuộc chiến.
Theo số liệu chính thức của Lầu Năm Góc,
riêng Operation Iraq Freedom khiến 4.419 của nhân Mỹ thiệt mạng và 32.000 người bị thương.
Iraq Body Count hiện ghi nhận khoảng 200-226.000 thường dân Iraq thiệt mạng vì bạo lực kể từ cuộc xâm lược.
Dù chính tổ chức này lưu ý, có số thực tế có thể cao hơn vì không phải mọi trường hợp đều được ghi nhận.
Nhiêm trọng hơn, lý do quan trọng mà Mỹ sử dụng để phát động cuộc chiến cuối cùng lại không được chứng minh.
Trước khi tấn công, chính quyền Tổng thống George Walker Bush nhiều lần cáo buộc Saddam Hussein
sở hữu các kho vũ khí hủy diệt hàng loạt và coi đây là mối đe dọa nghiêm trọng.
Nhưng sau khi chiếm được Iraq và có thể lục xoát trên toàn quốc,
Mỹ không tìm thấy những kho vũ khí hủy diệt hàng loạt như đã cáo buộc trước chiến tranh.
Các cuộc điều tra sau đó cũng không tìm thấy bằng chứng cho thấy Saddam Hussein và Ankara
có mối quan hệ hợp tác như nhiều người Mỹ từng được dẫn dắt để tin trước cuộc xâm lược.
Nói cách khác, Mỹ đã thắng cuộc chiến lật Saddam rất nhanh,
nhưng lại mất nhiều năm xử lý hậu quả của chính chiến thắng đó.
Đây mới là bài học quan trọng nếu đặt Iraq cạnh Iran ngày nay.
Một chiến dịch quân sự có thể phá hủy quân đội đối phương và đánh sập một chính quyền trong thời gian tương đối ngắn.
Nhưng điều đó không đồng nghĩa. Washington có thể kiểm soát được đất nước xuất hiện sau đó.
Và Iran còn là một bài toán khó hơn Iraq năm 2003 rất nhiều.
Vì vậy, khi tại Washington xuất hiện những lời kêu gọi thúc đẩy sự sụp đổ của chính quyền Tehran,
điều đáng chú ý là ngay cả những người ủng hộ mục tiêu này cũng phải nhấn mạnh một giới hạn.
Không lặp lại kịch bản đưa một đảo quân Mỹ vào chiếm Iran rồi tự mình xây dựng chế độ mới.
Bởi với nước Mỹ, câu hỏi sau Iraq không còn đơn giản là có đủ sức lật đổ một chính quyền hay không.
Câu hỏi đáng sợ hơn là sau khi lật đổ họ, ai sẽ kiểm soát những gì còn lại?
Chính nỗi lo đó phần nào giải thích vì sao Washington từng phát tín hiệu ủng hộ các lực lượng đối lập chống Iran,
nhưng sau đó lại rất thận trọng với việc biến họ thành một lực lượng vũ trang lớn do Mỹ hậu thuẫn.
Đầu tháng 3, Tổng thống Trump đã trực tiếp kêu gọi người cớt tham gia chống chính quyền Tehran.
Washington Post ngày 5 tháng 3 cho biết Nhà Trắng đã liên hệ với các lãnh đạo người cớt ở Iran và miền Bắc Iraq,
thậm chí đề cập khả năng Mỹ cung cấp iểm trợ trên không nếu các lực lượng người cớt tiến vào miền Tây Iran.
Tuy nhiên, Washington sau đó không đi xa đến mức công khai trang bị vũ khí cho họ.
Báo cáo của Cơ quan Nhiên cứu Quốc hội Mỹ ngày 6 tháng 3 cho biết,
chính quyền Trump khi đó chưa sang nhận việc cung cấp hỗ trợ vật chất cho các nhóm vũ trang người cớt Iran.
Người cớt hiện nay cũng không còn quá mạn mà với những lời kêu gọi từ Washington,
bởi nhiều người cho rằng Mỹ đã từng khuyến khích họ chống Iran,
nhưng sau đó lại bỏ mặt họ khi cần hỗ trợ nhất.
Sự thần trọng của Washington cũng không khó hiểu,
nếu Mỹ vũ trang và giúp một lực lượng địa phương phát triển quá mạnh để chống Tây Iran,
chưa chắc Washington còn kiểm soát được lực lượng đó sau chiến tranh.
Mai học Iraq cho thấy, các nhóm vũ trang lớn lên trong thời kỳ hỗn loạn
hoàn toàn có thể trở thành những trung tâm quyền lực riêng.
Chỉ thực tế, khi Mỹ và Israel phát động chiến tranh,
kế hoạch mở một mặt trận của người cớt chống Iran cũng không diễn ra như kỳ vọng.
Hãng tin Reuters ngày 8 tháng 4 cho biết,
các nhóm vũ trang người cớt từng muốn tham chiến,
nhưng tín hiệu thiếu nhất quán từ Washington cùng sức ép quân sự của Tây Iran
khiến kế hoạch gần như đỉnh lại.
EDGC sử dụng tên lửa và UAV đe dọa các vị trí của người cớt,
trong khi chính quyền khu tự trị Khustan ở Iraq
cũng không muốn bị kéo vào một cuộc chiến trực tiếp với Iran.
Washington vì thế còn đặt hy vọng vào một con đứa khác,
người Iran tự đứng lên chống chính quyền của mình.
Ngay trong giai đoạn đầu chiến tranh,
ông Trump từng công khai kêu gọi người dân Iran danh quyền kiểm soát đất nước.
Đây là phương án hấp dẫn hơn nhiều đối với Washington.
Thay vì hàng trăm nghìn lính Mỹ tiến vào Iran như Iraq năm 2003,
sức ép quân sự và kinh tế từ bên ngoài sẽ làm chính quyền suy yếu,
còn lực lượng chống đối bên trong tạo ra thay đổi.
Nhưng Tehran cũng nhìn thấy nguy cơ đó từ rất sớm
và đang tìm cách dập tắt khả năng nổi dậy ngay từ bên trong.
Sau các cuộc điều tình lớn đầu tháng 1 năm 2026,
chính quyền Iran triển khai lực lượng an ninh có vũ trang trên quy mô lớn,
hạn chế tụ tập và các Internet trên toàn quốc.
Amnesty International cho biết sau các vụ đàn áp ngày 8 và 9 tháng 1,
hàng nghìn người biểu tình và những người bị coi là chống đối đã bị bắt.
Sau khi chiến tranh Mỹ-Israel với Iran bùng đổ ngày 28 tháng 2,
Tehran càng siết chặt hơn,
sử dụng lý do tình trạng thời chiến để truy quét những người bị nghi ngờ hợp tác với đối phương.
Chỉ trong khoảng 3 tháng sau khi chiến tranh bắt đầu,
Amnesty International cho biết hơn 6.000 người đã bị bắt giữ tủy tiện,
bao gồm người biểu tình, nhà báo, luật sư, nhà hoạt động nhân quyền,
những người bất đồng chính kiến và thành viên các cộng đồng thiểu số,
các cơ quan tư pháp Iran, đồng thời được yêu cầu đẩy nhanh việc truy tố
những người bị cáo buộc làm việc cho hoặc hỗ trợ kẻ thù.
Mức độ chân áp còn thể hiện rõ hơn ở các bản án tự hình.
Amnesty International cho biết kể từ khi chiến tranh bắt đầu ngày 28 tháng 2
đến cuối tháng 5, ít nhất 36 người đã bị hành quyết
sau khi bị kết án với những cáo buộc mang động cơ chính trị,
trong đó có người biểu tình, người bất đồng chính kiến
và những người bị cáo buộc làm gián điệp cho Mỹ hoặc Israel.
Đến cuối tháng 7, tổ chức này cho biết ít nhất 60 người khác
vẫn đứng trước nguy cơ bị hành quyết,
trong khi nhiều người khác đang bị truy tố với những tội danh
có thể dẫn tới án tự hình.
Riêng ngày 28 tháng 7, Iran công khai hành quyết hai người biểu tình
Amiri Hossein Safari và Abol Fajr Sabahi,
những người bị bắt trong các cuộc biểu tình tại Isfahan hồi tháng 1.
Chỉ hơn một tuần sau, mức độ đàn áp đã khiến Liên minh Châu Âu
cùng 26 quốc gia, ngày 12 tháng 8, phải ra tuyên bố chung lên án
việc Iran hành quyết người biểu tình
và yêu cầu Tehran chấm dứt sử dụng án tự hình đối với những người bị bắt.
Nói cách khác, Iran đang tìm cách ngăn chặn từ xa chính kịch bản
mà một bộ phần tại Washington mong muốn.
Tehran không chỉ chuẩn bị tên lửa và quân đội
để đối phó với một cuộc tấn công từ bên ngoài,
họ còn truy quét những lực lượng có khả năng tạo ra một cuộc nổi dậy từ bên trong.
Người cớt bị gây sức ác quân sự,
các tổ chức đối lập bị theo dõi, hàng nghìn người bị bắt
và những bản án tự hình được sử dụng để giăn đe những người có ý định tiếp tục xuống đường.
Điều đó khiến phương án không đưa quân Mỹ vào Iran
mà để người Iran tự lật đổ chế độ nghề thì đơn giản,
nhưng thực hiện lại cực kỳ khó.
Washington không muốn lập lại Iraq bằng cách trực tiếp chiếm Tehran.
Còn Tehran thì đang làm mọi cách để bảo đảm rằng
một lực lượng đủ mạnh để tự chiếm Tehran cũng không thể dễ dàng hình thành.