Năm 2025, Trung Quốc lần đầu ra mắt nhiều thuốc mới hơn Mỹ — và đang nắm 45% nguồn linh hồn của mọi viên thuốc. Nhưng đây chỉ là bề mặt của một cuộc chiến sâu hơn nhiều: ADN người Mỹ đang được thu thập có hệ thống ngay trên đất Mỹ, trong nhiều năm.
Trong video này: 00:00 Lời dẫn 01:24 TQ xây dựng 'công xưởng dược phẩm thế giới' như thế nào? 06:06 Ai đang kiểm soát ADN người Mỹ? 12:20 Mỹ phản công có kịp hay không?
The video examines the intensifying biotechnology rivalry between the US and China. China has achieved dominance in pharmaceutical raw materials and genomic data, creating a systemic dependency for the US. While the US is implementing legislative countermeasures like the Biosecure Act to decouple, the high cost to public health and the complexity of the supply chain make this transition extremely difficult.
Vào năm 2025, lần đầu tiên trong lịch sử Trung Quốc ra mắt nhiều thuốc mới hơn Mỹ,
Hoa Kỳ quốc gia từng thống trị ngành dược phẩm toàn cầu suốt nửa thế kỷ.
Quốc gia phát minh ra hóa trị liệu vaccine mRNA kháng sinh thế hệ mới,
vừa bị một đối thủ từ phía Đông vượt qua, và không phải chỉ vừa vượt,
chuỗi phát triển thuốc mới của Trung Quốc đã chiếm gần 31% toàn cầu,
chỉ còn kém Mỹ vài bước ngắn.
Nhưng có một chi tiết rất lạ ở đây đó là,
trong khi các tập đoàn dược phẩm lớn nhất nước Mỹ đang hào hứng mua phân tử thuốc
từ những start-up Trung Quốc với giá trị kỷ lục 137,7 tỷ đô la,
tương đương gần 3,5 triệu tỷ đồng,
lớn hơn toàn bộ gân sách quốc phòng của Nhật Bản trong một năm,
thì cùng lúc đó, tin báo Mỹ đang cảnh báo rằng,
chính ngành công nghệ sinh học Trung Quốc đã và đang xây dựng
một trong những bộ sưu tập dữ liệu trên lớn nhất thế giới,
bao gồm ADN của hàng chục triệu người Mỹ,
thu thập ngay trên đất Mỹ trong nhiều năm mà không ai biết.
Rút cuộc đây là sự việc gì?
Phòng Linh xin kính chào quý khán giả.
Chúc quý khán giả một buổi tối ấm áp bên bạn bè và người thân.
Nhưng trước khi vào phần bình luận,
kính mời quý khán giả hãy like, subscribe kênh Ổn cổ Tri Tân
để cập nhật những phần tích độc đáo nhất.
Trung Quốc xây dựng công xưởng dược phẩm thế giới như thế nào?
Để hiểu Trung Quốc đã làm gì,
chúng ta phải bắt đầu từ một thứ nghe có vẻ kỹ thuật,
nhưng thật ra là nền tảng của toàn bộ câu chuyện.
Mỗi viên thuốc mà người bị uống,
đều có một thứ gọi là API,
Active Pharmaceutical Ingredient,
hay nguyên liệu dược phẩm hoạt tính.
Chúng ta hình dung thế này,
nếu viên thuốc là chiếc laptop,
thì API là CPU bên trong.
Không có API sẽ không có gì hoạt động.
Thương hiệu có thể là Pfizer,
là Peck,
là Johnson & Johnson,
nhưng nếu linh hồn của nó đến từ Trung Quốc,
thì chính Trung Quốc là bên kiểm soát nguồn sống.
Vào năm 1981,
Mỹ sản xuất 25%,
API của toàn thế giới và châu Âu sản xuất 63%.
Đó là trực tựu bình thường của một thế giới mà phương Tây còn làm chủ.
Đến hôm nay,
con số đó đã đảo ngược hoàn toàn.
Mỹ chỉ còn 3%
trong khi Trung Quốc nắm 45%.
3% so với 45% nghĩa là gì?
Nó có nghĩa là nếu Trung Quốc ngừng xuất khẩu API,
ngay ngày mai thì hệ thống y tế Mỹ
sẽ bắt đầu cảm thấy đau trong vòng vài tháng.
Từ kháng sinh thông thường nhất
đến thuốc điều trị ung thư phức tạp nhất,
đây không phải kịch bản giả địch
trong phòng họp của ngũ giác đại,
mà đây là lỗ hổng thật sự được tài liệu hóa
và đang ngày càng khó lấp.
Vậy thì vì sao điều này lại xảy ra?
Câu trả lời không nằm ở thị trường tự do,
nó nằm ở quyết tâm của nhà nước Trung Quốc.
Vào năm 2015,
Bắc Kinh ban hành kế hoạch Mark in China 2025,
một bản thiết kế chiến lược xác định
các ngành công nghiệp mà Trung Quốc phải thống trị
trong thế kỷ 21.
Biotech đứng trong danh sách đó
cùng với chip, AI và năng lượng.
Đây không phải là điều ngẫu nhiên,
mà đây là lựa chọn có chủ đích.
Kể từ đó, vốn nhà nước Trung Quốc
đổ vào biopharma tăng 90%,
chỉ trong 10 năm từ 2013 đến 2023.
Trong khi cùng giai đoạn đó,
đầu tư tương đương ở Mỹ chỉ tăng 12%.
Chính quyền Thượng Hải trợ cấp
nghiên cứu dược mới tối đa 30 triệu nhân dân tệ
cho một dự án đơn lẽ.
Kèm theo các khoản vay lãi xuất đặc biệt thấp,
kế hoạch 5 năm lượt thứ 15
và mục tiêu Healthy China 2030
tiếp tục đẩy mạnh hơn nữa.
Đây không phải cạnh tranh thị trường công bằng,
mà đây là nhà nước dùng tiền công
để làm cái mà doanh nghiệp tư nhân Mỹ
không thể làm được trong ngắn hạn
và đang làm điều đó một cách nhất quán
trong nhiều thập kỷ.
Kết quả là gì?
Những con số của Trung Quốc
ấn tượng đến mức gây hoang mang.
Phân tự thuốc mới mà Trung Quốc
đưa vào thử nghiệp lâm sàng
tăng từ 688 vào năm 2019
lên 2.298 vào năm 2023,
gần gấp 3 lần trong vòng 4 năm.
Vào năm 2025,
Trung Quốc chiếm 50% giá trị
tất cả các thỏa thuật cấp phép dược phẩm toàn cầu
và 137,7 tỷ đô la đó,
con số mà các bí phật mà Mỹ trả
để mua phân tự thuốc từ đối tác Trung Quốc.
Đó là mức kỷ lục,
tăng gần 10 lần so với giai đoạn trước
và năm 2026 đang đi nhanh hơn nữa.
Nhưng nghịch lý nằm ở chỗ này,
chính các công ty dược phẩm lớn nhất của Mỹ
đang bôm vốn cho đối thủ địa chính trị của mình.
Không phải vì họ muốn,
mà vì thuốc của Trung Quốc tốt hơn và rẻ hơn
và thị trường không có chỗ cho lọc yêu nước
khi cổ đồng đang chờ lợi nhuận.
Không có ví dụ nào sắc nét hơn Wuxi Update.
Đây là tập đoàn dịch vụ nghiên cứu
và sản xuất dược phẩm thành lập tại Thượng Hải,
hiện diện tại hơn 30 quốc gia.
Wuxi không bán thuốc trực tiếp cho người tiêu dùng,
họ là bếp sau của toàn bộ ngạch dược,
từ thiết kế phân tự tổng hợp hóa chất
thử nghiệp trên tế bào
cho đến sản xuất quy mô lớn.
Và Wuxi có mặt trong quy trình phát triển
của 25% số thuốc đang được sử dụng tại Mỹ.
Hình ảnh gần nhất đó là
cứ 4 viên thuốc người Mỹ uống mỗi ngày
có 1 viên đã đi qua tay Wuxi
ở đâu đó trong chuỗi sản xuất.
Từ giai đoạn nghiên cứu ban đầu
đến sản xuất cuối cùng,
đó là mức độ phù thuộc
mà người ta thường không muốn nói to lên.
Nhưng câu chuyện về Wuxi
không phải chỉ là kinh doanh dược phẩm thông thường,
nó có một lớp sâu hơn.
Và đó là nơi câu chuyện trở nên thật sự đáng sợ.
Ai đang kiểm soát ADN người Mỹ?
Chúng ta hãy đặt một câu hỏi thẳng thắng.
Ai đang thực sự kiểm soát thứ quý nhá nhất
trong y học thế kỷ 21?
Không phải thuốc, không phải thiết bị
mà là dữ liệu Gen.
Hãy nói về PGI Group.
Đây là tập đoàn công nghệ sinh học
và giải mã Gen lớn nhất thế giới
có trụ sở đặt tại Thăm Quyến.
Nếu Wuxi là bếp sâu của ngành dược phẩm
thì PGI là tổ chức đang cố gắng
xây dựng bản đồ sinh học của nhân loại
với một tham vọng không hề che dấu.
PGI thâm nhập vào thị trường Mỹ
theo cách rất thông minh,
bán thiết bị giải mã Gen giá rẻ
cho bệnh viện, trường đại học và phòng nghiên cứu.
Họ có thiết bị rẻ, dịch vụ nhanh,
chất lượng cạnh tranh nên không ai từ chối.
Nhưng khi bạn mua thiết bị PGI,
dữ liệu Gen của bệnh nhân bắt đầu
chạy qua phần mềm và hạ tật của PGI
và từ đó câu chuyện trở nên phức tạp.
Tin báo Mỹ cảnh báo PGI
đang xây dựng một trong những bộ
sưu tập dữ liệu Gen lớn nhất thế giới.
Trong đó có ADN của hàng chục triệu người Mỹ.
Bộ Quốc phòng Mỹ đã liệt PGI
vào danh sách 1260H,
danh sách các công ty quân sự Trung Quốc
hoạt động trên đất Mỹ.
Đây không phải cáo buộc
của một nghị sĩ nào đó đang cần tin tức.
Đây là đánh giá chính thức của ngũ giác đài.
Vào năm 2017, Trung Quốc ban hành
luật tình bảo quốc gia,
một điều luật mà nhiều người phương Tây
đọc qua rồi bỏ,
nhưng nội dung của nó rất rõ ràng đó là
mọi tổ chức và công dân Trung Quốc
đều có nghĩa vụ hợp tác
với cơ quan tình bảo nhà nước.
Kể cả khi hoạt động ở nước ngoài,
PGI không thể từ chối
nếu Bắc Kinh gõ cửa yêu cầu
chia sẻ dữ liệu
và không có cách nào để bên ngoài
kiểm chứng họ đã hoặc chưa
làm điều đó.
Và trong cùng năm 2017,
một báo cáo liên quan đến
Đại học Quốc phòng Quốc gia Trung Quốc
đã đề cập đến khái niệm
tấn công gen dân tộc cụ thể
trong chiến tranh tương lai,
khả năng thiết kế vũ khí sinh học
nhắm trúng một chủ tộc, một nhóm người
hoặc thậm chí một cá nhân
dựa trên hồ sơ gen của họ.
Cơ quan tình bảo quốc gia Mỹ
đã đề cập đến báo cáo này
trong các bản báo cáo chính thức gửi Quốc hội.
Đây chưa phải thứ đã xảy ra
trong thực tế,
nhưng đây là thứ mà người ta đang
nghiên cứu và lên kế hoạch.
Và dữ liệu APN là nguyên liệu
đầu vào cần thiết cho kịch bản đó.
Còn một vấn đề nữa
đó là gián điệp công nghệ sinh học
và đây không phải phim biển tưởng.
Vì sao phải đánh cấp
khi có thể mua?
Câu trả lời rất đơn giản.
Không phải thứ gì cũng mua được.
Việc nghiên cứu trong giai đoạn sơ khai,
quy trình sản xuất độc quyền
và đặc biệt là dữ liệu gen đặc thù
từ các nhóm bệnh nhân cụ thể.
Những thứ đó không có giá nào
mua được trên thị trường mở.
Vì vậy người ta đánh cấp.
Vào tháng 1 năm 2015,
Lucy Shi, một nhà khoa học
tại Glasgow Smith Clin,
Philadelphia chuyển tài liệu
mật chứa bí mật thương mại và công nghệ
dược sinh học cho một công ty Trung Quốc.
Tên là Reno Pharma.
FBI điều tra, 4 bị cáo
sau đó nhận tội.
Tại Nationwide Children's Hospital
ở Ohio, vợ chồng
Li Chen và Yu Zhou
cả 2 là nhà khoa học đã
đánh cấp công nghệ cô lập Esosome.
Một kỹ thuật điều trị bệnh nhi
hiếm gặp mà bệnh viện
đã nghiên cứu trong nhiều năm.
Esosome là gì?
Hình ảnh gần nhất đó là
những túi nhỏ li ti mà tế bào
dùng để giao tiếp với nhau và trong
y học, chúng đang trở thành phương tiện
vật chuyển thuốc thế hệ mới.
Li Chen và Yu Zhou nhận tội
vì âm mưu đánh cấp bí mật thương mại
và gian lợi thiệt tử.
Vào tháng 1 năm 2020,
Charlie Lieber,
chủ tịch khoa hóa học và
sinh học hóa học của Đại học Harvard,
một trong những nhà khoa học vật liệu
nano hàng đầu thế giới, với
Nghiên cứu Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ
và Bộ Quốc phòng Mỹ
tài trợ hơn 15 triệu đô la.
Ông ta bị bắt cùng với 2 công dân Trung Quốc
trong một cuộc điều tra của
Bộ Tư pháp. Lieber
sau đó bị kết tội.
Và vào năm 2020,
Bộ Tư pháp Mỹ cáo buộc
2 nhà thầu của Bộ An ninh Nhà nước Trung Quốc
đã xâm nhập vào hệ thống máy tính
của Moderna,
chính xác là vào thời điểm công ty đang
chạy đua phát triển vaccine COVID-19
trong bối cảnh đại dịch toàn cầu.
Hãy nhìn một bức tranh
rộng hơn. Hơn 90%
tất cả các vụ truy tố
liên quan đến gián điệp kinh tế
tại Mỹ từ năm 2011 đến nay
đều có liên quan đến Trung Quốc.
Và vào tháng 6 năm 2025,
Bộ Tư pháp tiếp tục
truy tố một nhóm công dân Trung Quốc
về tội buôn lậu mẫu sinh học
ra khỏi nước Mỹ.
Đây là chuỗi nhân quả mà người ta cần nhìn rõ.
Đầu tiên,
thu nhập ADN,
sau đó giải mã trend,
rồi xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia,
tiếp đến là nghiên cứu dược phọc nhắm mục tiêu,
từ đó chiếm được lợi thế
chiến lược và y tế bình vẩn trong
nhiều thập kỷ.
Dữ liệu trend không bao giờ mất giá trị
theo thời gian. Ngược lại,
nó tăng giá trị khi công nghệ phân tích
ngày càng mạnh hơn. Những gì
BGI thu thập hôm nay có thể có
giá trị gấp 10 lần vào năm 2040.
Và đây là điều khiến
cuộc chiến công nghệ sinh học khác
với cuộc chiến chip một cách căn bản.
Chip có thể cấm bẩn được,
còn dữ liệu trend đã được
thu thập thì không thể lấy lại.
Chip nằm trong tay một vài nhà máy,
TSMC ở Đài Loan,
ASML ở Hà Lan.
Một lệnh cấm bẩn có thể chặn dòng chảy.
Nhưng trend nằm trong
hàng nghìn bệnh viện, đại học, start-up,
phòng lab trên toàn thế giới.
Và một khi đã vào tay
ai đó, không có quyết định
chính trị nào xóa được.
Mỹ mất 30 năm mới nhận ra Trung Quốc
đang thu mua chip tiên tiến một cách
có hệ thống. Nhưng câu chuyện
về biotech chỉ chậm hơn
một thập kỷ và khó đảo ngược hơn nhiều.
Câu hỏi bây giờ không còn là
Trung Quốc có đang làm vậy không?
Câu hỏi là Mỹ đã phản công đủ
mạnh chưa? Và có kịp hay không?
Mỹ phản công có kịp hay không?
Vào ngày 18 tháng 12
năm 2025,
Tổng thống Trump ký đạo luật
ủy quyền quốc phòng tài khoá
2026 và ẩn trong đó
ở điều khoản 851
là một thứ mà ngành công nghệ
sinh học đã chờ đợi hàng năm.
Biosecure Act
Đạo luật an ninh sinh học
Đây là lần đầu tiên
Mỹ dựng một bức tường pháp lý
chính thức cho ngành sinh học.
Giống như cách Chips Act
đặt nền móng pháp lý cho cuộc chiến chip.
Năm công ty Trung Quốc
bị nhắm đích trực tiếp
BGI Dramonics,
MGI Tests, Complex Dramonics
Cả ba đều thuộc
hệ sinh thái BGI
cùng WuXi AppTest và WuXi Biologics.
Cơ chế của luật
không phức tạp.
Các cơ quan liên bang Mỹ
không được ký hợp độc với bất kỳ thực thể nào
vẫn đang sử dụng thiết bị hoặc dịch vụ
của năm công ty này.
Và vào ngày 8 tháng 6 năm 2026
ngũ giác đài thêm
WuXi AppTest vào danh sách 1260H
danh sách công ty
quân sự Trung Quốc cùng với
Novogen.
WuXi lập tức kiện ngũ giác đài.
Cuộc chiến pháp lý đã bắt đầu.
Nhưng đạo luật an ninh sinh học
chỉ là một vũ khí trong bộ.
Cùng với nó vào tháng 12
năm 2025 còn có
COI Act, đạo luật an ninh
quốc gia về đầu tư ra nước ngoài toàn diện
thiết lập cơ chế
kiểm soát đầu tư Mỹ vào Trung Quốc
trong các ngạch chiến lược
bắt đầu từ AI và chip.
Điều quan trọng của luật này
không nằm ở những gì nó làm ngay hôm nay
mà nó nằm ở quyền nó trao
cho bộ tài chính đó là
mở rộng sang công nghệ sinh học
mà không cần phải quay lại
quốc hội thông qua lần nữa.
Tiếp theo vào ngày 2 tháng 6
năm 2026,
hai nghị sĩ lưỡng đảng John Mulroney
bên Cộng Hòa và
David Nguyen bên Dân Chủ
đề xuất bên xa
đạo luật an ninh quốc gia
về đầu tư Biotech. Đây là đoàn
mạnh nhất nếu được thông qua
ngay cả phích phạt mà Mỹ khi muốn
mua phần tự thuốc, liên ganh hay
đầu tư cổ phần vào startup Trung Quốc
cũng sẽ phải qua vòng
xét duyệt của Ủy ban Đầu tư nước ngoài
tại Hoa Kỳ và Bộ Quốc phòng.
Hình ảnh gần nhất đó là
Pfizer muốn mua quyền một
phân tự điều trị ung thư tiềm năng
từ Thượng Hải. Họ sẽ phải hỏi
ngũ giặc đài trước. Về dữ liệu
Gen, Bộ Tư pháp Mỹ ra một
quy định có hiệu lực ngày 8 tháng 4
năm 2025. Đó là
cấm chuyển giao số lượt lớn
dữ liệu Gen người Mỹ cho 6 quốc gia
đáng lo ngại. Dẫn đầu là
Trung Quốc, cùng Nga, Cuba,
Iran, Triều Tiên và Venezuela.
Cùng với đó vào
tháng 4 năm 2025,
Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ chính thức
cấm các nhà nghiên cứu từ Trung Quốc
truy cập và 21 cơ sở dữ liệu kiểm soát
trong đó có toàn bộ
dữ liệu Gen ung thư, bệnh hiếm
và thoái hóa thật kinh
tức là nền tảng của y học chính xác
mà cả thế giới đang chạy đua xây dựng.
Trên giấy tờ
đây là bản công toàn diện
nhưng thực tế thì phức tạp hơn rất nhiều
Wuxi không bị
độc chờ đợi. Họ đang bán
từng mảng tài sản tại Mỹ và châu Âu
bán Wuxi ATU
mảng tế bào và Gen trị liệu
tại Mỹ và Anh cho
Asterix, một quỹ đầu tư
tư nhân Mỹ, bán mảng
kiểm tra thiết bị y tế cho Namsa
bán nhà máy vaccine tại Ireland
cho MedEco. Họ đang
tái cấu trúc có chiến lược chứ
không phải trúc lui. Và đây
là vấn đề mà Mỹ phải đối mặt thẳng thắng
Wuxi hiện diện
trong quy trình phát triển của 25%
số thuốc đang được sử dụng tại
Mỹ. Thay thế Wuxi
không phải chỉ là tìm một nhà cung cấp
khác, đó là xây dựng lại
một phần của chuỗi sản xuất dược vật
toàn cầu. Nó phải mất nhiều năm
và trong thời gian đó
người Mỹ có thể phải đối mặt với tình trạng
trì hoãn, thiếu hụt và
giá thuốc tăng cao. Đạo
luật an ninh sinh học cung cấp thời hạn
được chuyển đổi 5 năm. Tính từ
2028 tức đến năm 2033
đó là cửa hẹp
nhưng Trung Quốc vẫn còn thời gian
Vậy thì ai đang thắng?
Trên 3 trục quan trọng nhất
sản xuất API với
45% so với 3%
của Mỹ. Dữ liệu Gen đã
thu thập và không lấy lại được
Và chi phí sản xuất thấp hơn
35-40%
Trung Quốc đang dẫn điểm rõ ràng
Mỹ đang phản công ở trục pháp lý
nhưng luật năm 2025
và 2026 sẽ có
hiệu lực kể từ năm 2027
đến 2033. Một
khoảng thời gian dài trong thế giới
công nghệ sinh học thay đổi từng tháng
Nếu chip war là
trận đánh mà Mỹ đang dần dành lại
thế thượng phong, thì biotech war
là trận đánh mà Mỹ vừa mới
nhận ra là mình đang thua
và đang cố gắng đuổi kịp trên một địa hình
khó hơn nhiều. Nước cờ
của Trung Quốc ở đây tinh vi hơn
chiếc chip rất nhiều. Họ không
chỉ chiếm lĩnh một ngành công nghiệp
Họ tạo ra sự phụ thuộc đủ sâu
để khi Mỹ tỉnh dậy
chi phí tách ra không chỉ là tiền bạc
và thời gian, mà là
sức khỏe của chính người dân Mỹ
Đó là đòn bẫy mà
không một lệnh trừng phạt nào dễ dàng
giải quyết được. Bởi vì không ai muốn
là người giải thích với cử tri
vì sao họ phải trả giá thuốc cao hơn
hoặc chờ đợi lâu hơn
vì một quyết định địa chính trị
Sinh học là mặt trận không tiếng súng, nhưng hậu quả của nó có thể tình hình thế kỷ này còn hơn bất kỳ cuộc chiến nào có xe tăng và tên lửa.
Trung Quốc đã chơi ván cờ này trong 30 năm với sự kiên nhẫn và tập nhịch dài hạn mà các nền dân chủ phương Tây rất khó bắt trước.
Họ không cần thắng trong một ngày, họ chỉ cần tạo ra đủ sự phụ thuộc để ngày Mỹ muốn tách ra, cái giá đủ cao để do dự, để tranh luận và để trì hoãn thêm vài năm nữa.
Quý khán giả có nhìn nhận như thế nào? Hãy để lại bình luận bên dưới.
Nếu quý khán giả thấy video này hữu ích, thì hãy ủng hộ chúng tôi bằng 1 subscribe, 1 like và 1 comment để chúng tôi xây dựng chương trình hoàn thiện hơn.