Đây Là Cuộc Sống Ở Pakistan: Lặng Lẽ Giữ Mình Giữa Những Đường Biên Đang ‘Nóng Lên’ | Thiên Hà TV

Bạn có bao giờ hình dung ra một vùng đất, nơi buổi sáng người ta chẻ củi nhâm bếp giữa tuyết dày, còn buổi chiều lại nấu cơm dưới cái nắng sa mặt gay gắt? Ở đó, những ngôi nhà gỗ cũ kỹ vẫn đứng vững qua thời gian. Người phụ nữ vừa nấu mất hoa hồng, vừa dạy con hát bài dân ca. Và những đứa trẻ đồi mũ len sách cặp đi bộ đến trường trong im lặng trắng xóa. Đó là Pakistan, một giải đất đầy đối lập, nơi thiên nhiên kỳ vĩ hòa cùng nhịp sống bền bỉ của con người. Dù đã trải qua nhiều thời khắc khó khăn và biến chuyển, vùng đất này vẫn giữ lại cho mình những kho báu tưởng như đã ngủ yên. Từ thung lũng phụ tuyết ở phía bắc, đến những cánh đồng cát vàng phía nam. Từ tính ngưỡng cổ xưa, đến những khu chợ vang vọng thời gian. Giữa tuyết trắng Kashmir, một ngày mùa đông không có kỳ nghĩ. Nếu bạn từng nghĩ tuyết chỉ là một khung cảnh đẹp cho những tấm ảnh mùa đông, thì hãy thử tưởng tượng sống giữa nó suốt 3 tháng, 4 tháng, thậm chí lâu hơn. Ở Kashmir, tuyết không chỉ rơi như lát đường trên bánh ngọt. Nó phụ kính mọi lối đi, đóng băng cả dòng nước sinh hoạt, và biến việc đi học thành một hành trình thật sự thử thách. Ở một ngôi làng nhỏ gần đanh giới cực bắc của Pakistan, cuộc sống mùa đông là cả một nghệ thuật tích nghi. Những đứa trẻ ở đây không có kỳ nghĩ tuyết. Trung khoát lên người áo khoát giày, choàn khăn kính mặt, và lặng lẽ bước qua lớp tuyết dày đến ngang đầu gối để tới trường. Có em chỉ mới 6-7 tuổi mà đã quen đi bộ 15 phút trong cái lạnh âm 20 độ. Tay cầm hộp công, chân lúng vào tuyết. Trường học ở đây chủ yếu làm bằng gỗ, tường dày nhưng vẫn không đủ ấm. Vậy nên mỗi sáng, học sinh mang theo vài khúc củi để góp nhóm lửa trong lớp. Thầy giáo cũng không đứng bục giảng, mà ngồi quay tròn cùng học trò quanh bếp sửi, vừa giảng dạy, vừa xoa tay cho bớt cống. Cả làng từ góc sức dựng trường, từ gạc, gỗ đến bàn ghế, tất cả đều do dân tự làm. Nghe hiệu trưởng nói câu, chúng tôi sống theo những gì thiên nhiên cho phép, mới thấy hết tinh thần tự lực của người vùng núi. Bạn biết điều đặc biệt là gì không? Dù cái lạnh có cắt da, dù nguồn điện thất thường vì nước sông băng bị đóng băng, nhưng kỳ thi vẫn diễn ra đều đặn. Không có loa thông báo, không có máy tính bản, chỉ có sách vỡ củ, cây bút rung rung vì rét, mà bọn trẻ vẫn đến lớp, vẫn học, vẫn thi. Ở nơi này, sự kiên cường không cần tuyên ngôn. Nó hiện lên trong từng bước chân bé nhỏ trên tuyết, trong ánh lửa đỏ rực giữa lớp học, và trong những lời dặn dò ấm áp của người thầy trước ngày thi. Cha mẹ các em kỳ vọng nhiều lắm, hãy học vì chính tương lai của mình nhé! Những người phụ nữ của sa mạc Cholistan. Bản giao hưởng của gió, cát và bàn tay khéo léo. Nếu ở Kashmir, cái lạnh là phép thử cho ý chí con người, thì ở sa mạc Cholistan nằm sâu về phía nam Pakistan, cái nắng cháy da lại là thứ tôi luyện nên sự bền bỉ. Trong không gian đầy gió và bụi, nơi cây cối mọc thư thớt và nước luôn quý hơn vàng. Những người phụ nữ nơi đây vẫn âm thầm, dệt nên nhịp sống mỗi ngày bằng bàn tay khéo léo và trái tim đầy kiên nhẫn. Ở nơi không có nhà máy xào phòng, các bà, các mẹ chỉ cần vài nắm thảo mộc mọc dài trên cát. Họ cắt về, phơi nắng trong vài ngày, rồi đốt trong một chiếc hố đất nhỏ. Từ đóng trò còn lại, họ chế ra một chất gọi là kha. Thứ xào phòng tự nhiên từng được người xưa dùng để giặt vũ, tắm gội và lau rửa vật dụng. Kha không có nhãn mát, không qua công nghệ nào, nhưng là kết tinh của cả một truyền thống dài được truyền lại qua bao thế hệ. Phụ nữ ở đây không chỉ giữ lửa bếp, mà còn giữ gìn cả những tri thức sinh tụ. Họ tự tay bệnh dây buộc cổ bò, gọi là ghani, từ những sờ vẩy vụn và dây gai. Từng nút thắt, từng vòng sắn như kể lại chuyện đời, chuyện làng, chuyện mẹ dạy con từ thổ còn nằm võng tre. Và nếu ai từng nghĩ sa mạc là vùng đất khô khăn, thì có lẽ chưa từng nếm món mứt cánh hoa hồng của người Cholistan. Những cánh hoa tươi được rửa sạch, hồng nắng cho đến khi chuyển màu. Sau đó trộn với đường, thị là và bạch đậu khấu, rồi ủ trong lọ đất nung suốt hai tuần. Không cần tủ lạnh hay máy ủ, chỉ cần mặt trời, gió và thời gian. Thứ mứt ấy khi dọn ra, không chỉ ngọt mà còn thơm như mùi ký ức. Bạn sẽ bắt gặp hình ảnh những bà cụ ngồi bên hiên nhà, nhặt rau xa trong khi trò chuyện với nhau về mùa vụ. Về một món cơm nấu bằng gạo đỏ và thảo dược giúp giữ ấm cơ thể. Hay về bánh gạo truyền thống mang tên Chilat. Thứ bánh mỏng mịn được nướng trên bếp đất, ăn cùng rau xanh và một thị bơ tan chảy dưới nắng trưa. Giữa vùng đất khô hạn này, người phụ nữ là dòng nước ngầm giữ cho sự sống tiếp diễn. Họ không cần sân khấu để được tán dương, không cần ánh đèn để được chú ý. Bằng công việc giãn dị hàng ngày, bằng những hũ mứt, dây buộc, bánh gạo và nụ cười nhẹ tên, họ lặn lẽ giữ gìn linh hồn của vùng đất, như thể các sa mạc đang ngân lên bãi nhà trầm ấm qua từng nhiệp tay họ chuyển động. ẨM THỰC Ngôn ngữ thầm lặng của lòng hiếu khách. Ở Pakistan, món ăn không chỉ để no bụng. Nó là cách người ta kể chuyện, gìn giữ ký ức và trao nhau lòng hiếu khách. Mỗi món ăn, từ cách nấu đến cách dân lên, đều mang trong mình một triết lý sống, giãn dị mà sâu sắc. Hãy bắt đầu với Biryani. Không nơi nào giống nơi nào. Ở sa mạc Cholistan, Biryani được nấu bằng gạo dẻo, thịt được ướp kỹ rồi nấu với nghệ tay, bạch đậu khấu, đinh hương và hành chiên. Cơm được dọn trên lá chuối, không bát đũa cầu kỳ, nhưng đậm đà đến mức chỉ một lần ăn là nhớ cả đời. Ở phía Bắc, người dân Kashmir có món Goshtaba, viên thịt giã tay nấu trong nước sốt sữa chua. Đó không chỉ là món ăn, mà còn là nghi lễ tiếp khách, là cách người ta thể hiện sự trân trọng bằng từng động tác nấu chậm, đều và rất mực kiên nhẫn. Còn nơi những làng quê, bữa ăn đơn sơ với rau sát và bánh bột gạo chilet được rúi thêm thịt bơ béo ngậy lại mang đến cảm giác ấm cúng khó tả. Món ăn giãn dị, nhưng các họ mời nhau bằng tay, bằng mắt, bằng tiếng cười mới là điều khiến người ta muốn quay lại. Sada, cơm ngọt nấu với sữa, đường, nghệ tây và trái cây khô, thường xuất hiện trong dịp lễ, như một lời chúc ngọt ngào gửi đến người thân. Và rồi, không thể thiếu ấm khi qua nóng hổi, loại trà thảo mộc mà người khách mơ thường nhâm nhi giữa cái lạnh bút giá, như thể mỗi ngụm là một cái ôm nhẹ nhàng từ đất trời. Không cần nhiều lời, chỉ một miếng bánh đặt lên lá, một chén trà rót đầy là đủ để bạn cảm nhận được sự chân thành. Ở Pakistan, ẩm thực là thứ ngôn ngữ không nói, nhưng lại hiểu bằng vị giác, bằng hơi ấm và bằng cả trái tim. Hôm lễ, lễ hội, những nhịp đập hân hoang của cộng đồng. Dù cuộc sống nơi lan mạc hay sa mạc Pakistan đôi khi khác nghiệp đến ngày thở, nhưng con người nơi đây vẫn luôn biết cách giữ lại cho mình những khoảng trời tươi sáng. Và âm nhạc, đám cưới, lễ hội chính là những nhịp đập ruộng ràng giúp cộng đồng găng bó, như cách hoa vẫn nở rụt rỡ trên các bổng giữa mùa khô hạn. Nếu bạn từng được mời dự một đám cưới Pakistan, bạn sẽ hiểu thế nào là ăn cưới bằng cả trái tim. Mỗi hôm lễ là một sự kiện kéo dài nhiều ngày. Bắt đầu bằng lễ Mendi, nơi cô dâu được vẽ Henna cầu may. Còn bạn bè, người thân quay quần, hát những bài dân ca truyền thống, trống tê hôn van rộn, và không khí thì rộn ràng đến mức không ai muốn đi ngủ. Tiếp theo là rước barát, màn trình diễn hoành tráng mà chú rệ có thể cửi ngựa hoặc đi xe hoa đến nhà cô dâu. Đoạn rước vừa đi vừa nhảy múa trong tiếng nhạc sôi động. Người lớn cười, trẻ con tung pháo giấy. Cô dâu lộn lẫy trong bộ váy Lehenga theo tay tinh xảo. Bước ra như bước tự huyền thoại. Mọi món ăn được bày trên bàn đều mang vị của sự chúc phúc. Từ cơm biryani đến bánh ngọt Gulab jamun ngọt liệm. Không chỉ dừng lại ở hôm lễ, tinh thần lễ hội còn lan tỏa khắp các vùng miền. Ở La Hô, lễ hội dìu va san và mùa xuân là dịp để cả bầu trời biến thành một bức tranh sóng động với hàng ngàn cánh dìu rực rỡ. Tiếng đeo họ vang khắp mái nhà, những bãi nhạc dân gian vang lên từ các ngõ nhỏ. Trên đỉnh núi Sandor, lễ hội polo cao nhất thế giới kết hợp thể thao và văn hóa bộ tộc khiến cả thung lũng như bầng tỉnh. Niềm tin và tính ngưỡng Tấm thảm linh thiên của Pakistan Tại Pakistan, niềm tin không nằm trên sách vở hay trong các khái niệm sao vời. Nó hiện hữu trong từng hơi thở cuộc sống. Lên lõi giữa lời chào buổi sáng, bữa ăn gia đình và những buổi tụ họp khi mặt trời vừa lặn. Với người dân nơi đây, tính ngưỡng không chỉ là tôn giáo mà còn là cội rễ để họ tìm lại sự bình yên, sự gắn bó và ý nghĩa của sự sống. Hồi giáo là tôn giáo chính và cũng là nền tảng văn hóa trong đời sống hàng ngày. Mỗi sáng sớm, tiếng gọi cầu nguyện vang lên từ các nhà thờ Hồi giáo, lang qua ngõ nhỏ thức tỉnh cả thành phố. Tại Passahi, một trong những nhà thờ lớn và trén lệ nhất ở Laos, mái vòng đỏ thậm ánh nắng chiều như đang lắng nghe lời thị thầm của hàng trăm người cúi đầu trong im lặng. Đến mùa Ramadan, những cong phố sáng rực đèn lồng và mùi thức ăn thơm nồng lan từ nhà bếp ra đến đường. Người ta ngồi lại bên nhau dùng bữa iftar, không chỉ để ăn mà để kết nối, để cùng sẻ chia một khoảnh khắc thiên liên. Bên cạnh dòng chạy chính thông ấy, dòng tính ngữ Sufi lại mang đến một sắc thái khác, mềm mại, huyền bí và giàu chất thơ. Ở đền Datta Daba, vòng hoa cút vàng thọ được đặt trước các ngôi mộ, trong khi sân đền ngân vang những giai điệu Khawali. Loại nhà tâm linh sâu lắng khiến người nghe như lạc vào một thế giới khác. Âm thanh củ trống, tiếng đàn harmonium và giọng hát trầm ấm hòa quyện không đơn thuần là âm nhạc, mà là sự cất lời của một niềm tin sâu xa hơn bất kỳ lời giả nào. Đặc biệt, có những nơi mà ranh giới tôn giáo như tan biến. Người Hồi giáo và thiên chúa giáo cùng nhau hát thánh ca trong các dịp lễ, cùng ngồi ăn và chúc nhau bình an. Ở đó, sự khác biệt không ngăn cách, mà là cơ hội để lắng nghe và thấu hiểu nhau nhiều hơn. Ngoài những nghi lễ, niềm tin cũng hiện lên trong các câu chuyện dân gian. Ngọn núi Palestine vẫn thường được kể là nơi trú ngủ của những nạn tiên trong mây trắng. Một người thợ dệt ở Hunza nói rằng bà thấy hoa văn trong giấc mơ, như thể chính vùng đất thị thầm gợi ý cho từng đường kim mũi chỉ. Ở đâu đó, một ông lão vẫn hát bài ca cổ từng dùng để ru lạc đạ băng qua sa mạc, như đang đánh thức một thời đã ngủ yên trong cát bụi. Tính ngưỡng ở Pakistan sống trong nhiệp thở của cộng đồng, trong cách người ta nhìn nhau và miễn cười. Nhẹ nhàng, khiêm tốn, nhưng vẫn chắc, như sợi chỉ vàng nối từng mảnh ghép của cuộc sống lại thành một tấm thảm không thể rách. Khi thiên nhiên là vừa nguồn sống, vừa tử thách sống còn. Ở Pakistan, thiên nhiên không chỉ là phong nền cho đời sống, nó là nhân vật chính, là người bạn đồng hành vừa độ lượng vừa khắc khe. Đặc biệt ở những vùng núi cao và thun lũng biệt lập, thiên nhiên quyết định gần như mọi thứ. Từ bữa cơm hàng ngày đến cách người ta dựng nhà, trữ nước, đi học hay giữ liên lạc với thế giới bên ngoài. Nguồn nước ở các làng mình núi chủ yếu đến từ sông băng. Mỗi khi mùa hè về, băng tan nhỏ giọt từ các đỉnh núi, tạo nên những con suối nuôi sống cả một cộng đồng. Dòng nước ấy không chỉ dùng để uống, tưới tiêu, mà còn là động lực để phận hành các tù binh sản xuất điện. Một nhà máy nhỏ ở vùng Kashmir từng cung cấp điện cho 5 ngôi làng chỉ nhờ vào dòng nước từ sông băng. Không cần nhiên liệu, không cần dây cáp rừng rà, chỉ cần núi, nước và sự bền bỉ của con người. Nhưng cũng chính dòng nước ấy, khi chuyển mình sang mùa đông, lại mang đến thử thách không nhỏ. Khi nhiệt độ hạ xuống âm 20 độ, nước đóng băng, điện tắt, các con đường trở thành bức tường băng không thể vượt qua. Những ngày tuyết rơi dày, người dân không thể ra chợ, rau củ trở nên khang hiếm, liên lạc bị gián đoạn. Và mọi sinh hoạt phải thu hẹp lại trong căn nhà gỗ nhỏ. Có những ngôi làng từng bị cô lập hàng tuần liền chỉ vì tuyết chặn hết mọi lối đi. Tuyết lỡ cũng là một mối nguy thường trực. Những vụ giặc lỡ lớn từng cuốn trôi cả làng, để lại phía sau không chỉ là mái nhà đổ sập, mà còn là ký ức chưa kịp kể lại. Người dân sống với thiên nhiên không phải trong tâm thế chinh phục, mà là học cách sống cùng, chậm rãi, tôn trọng, và chuẩn bị mọi thứ từ rất sớm. Nhưng điều kỳ diệu là họ không đầu hàng. Những mái nhà được gia cố chắc chắn hơn, củi khô được chữa kỹ lưỡng từ mùa thu, rau củ được phơi và cất giữ khéo léo. Các nhóm thanh niên tình nguyện dọn tuyết, sửa đường, hỗ trợ tiếp tế cho những điểm bị cô lập. Những khu rừng được gìn giữ không chỉ vì bóng mát, mà vì đó là tấm kiên bảo vệ đất khỏi trôi đi cùng mưa. Sống ở đây, con người không xem thiên nhiên là thứ để vượt qua, mà là một phần của chính mình, có khi dữ dội, có khi dịu dàng, nhưng luôn xứng đáng được lắng nghe và thấu hiểu. Những câu chuyện thấm nẩm hồn dân gian Tại Thung Lũng Hunsa, người ta vẫn nhớ đến Gopi, một người thợ dệt già sống ẩn mình trong núi. Bà không dùng bản vẽ, không cần khuôn mẫu, tất cả hoa vang bà dệt lên đều đến từ giấc mơ. Gopi tin rằng, linh hồn của Thung Lũng đã thị thầm chỉ dẫn cho bà khi bà ngủ. Mỗi tấm thạm của bà giống như một bức thư gửi từ núi rừng, mộc mạc, thần bí và đầy sức sống. Những kỹ thuật ấy giờ được con cháu dình giữ như một phần không thể tách rời của di sản Hunsa. Còn ở Swat, vùng đất được ví như Thụy Sĩ của Phương Đông, những bài thơ dân gian vẫn vang lên trong lễ cưới. Một bài thơ thế kỷ 19 từng viết bằng tiếng mẹ đẻ, để người dân quê không biết chữ cũng có thể hát theo. Người ta tin rằng những phần thơ ấy mang lại may mắn, và khi đem xuống trên bếp củi, lời thơ vẫn được ngân nga dưới bầu trời đầy sao. Trên cung đường cổ xưa từng là một nhánh của con đường tơ lụa, các thương nhân có một bài hát ru dành cho lạc bà. Giai điệu trầm buồn, không tên, không rõ gốc tích, nhưng vẫn được truyền lại. Một ông lão ở Gilgit kể rằng khi ông hát, ông cảm thấy như đang gọi về quá cứ. Như thế tiếng hát đó có thể kết nối người sống hôm nay với những bước chân đã đi qua từ trăm năm trước. Những câu chuyện ấy không cần được chứng minh. Chúng sống trong trí nhớ của cộng đồng, trong thảm vệt, lời hát, và niềm tin rằng giữa thực tại đầy đổi thay, vẫn luôn có những điều thuộc về cội nguồn, lặng lẽ mà bền lâu. Những khu chợ thì thầm ký ức ngàn năm. Không nơi nào trên đất Pakistan cho bạn cảm giác được bước vào một câu chuyện sống như ở các khu chợ truyền thống. Những cong phố cũ kỹ, những gian hàng xếp sát nhau, tiếng rao, mùi hương, và cả ánh mắt thân thiện của người bán. Tất cả hòa vào nhau thành một bản giao hưởng kỳ lạ. Ở đây, mùa bán không chỉ là trao đổi hàng hóa, mà còn là trao nhau một chút ký ức, một mảnh văn hóa được chạm tay vào mỗi ngày. Tại Lahore, khu chợ Anakali đã tồn tại hàng trăm năm. Tên chợ gợi nhớ đến một cung nữ huyền thoại Thợ Mu Hanh. Và cũng chính nơi đây, bạn có thể ngửi thấy mùi nước hoa hồng, nghệ tây, mùi vải lùa ủ hương, và hương gỗ đàn hương thoang thoảng từ những hộp gỗ được chạm khắc tinh xảo. Mỗi món đồ ở đây như thị thầm. Tôi từng thuộc về một thời rất khác. Người bán hàng nơi đây không vội. Họ mời bạn ngồi xuống, rót trà vào ly nhỏ, và kể cho bạn nghe về nguồn gốc của chiếc vòng tay bạc, hay câu chuyện đằng sâu tắm khăn lụ theo tay. Mặt cả cũng là một nghệ thuật, không để thắng thua, mà là để tạo nên một cuộc trò chuyện ấm áp, một kết nối nhỏ giữa hai con người xa lạ. Tại Peshawar, chợ Vishawani, còn gọi là phố của những người kể chuyện, từng là điểm dừng chân của các đoàn lữ hành trên con đường tơ lụa. Tới đây, bạn có thể nghe tiếng rì rầm như gió lùa giữa bách đá. Đó là tiếng những người bán hàng kể về quá cứ, về các bộ lạc, các vị vua, những lần đổi chát xa xưa. Giang hàng nào cũng có câu chuyện riêng, có thể là chiếc đèn đồng cũ, đôi giày da theo, hay mảnh thảm nhỏ dệch bằng đen dê vùng núi cao. Không gian trong các khu chợ ấy dường như không thay đổi theo thời gian. Dù ngoài kia là đô thị hóa, là xe cổ hiện đại, thì bên trong những mái chợ gỗ vẫn là nhịp sóng cũ, vẫn là tiếng cười, tiếng gọi nhau, tiếng chuồng gió len ken treo trước cửa quầy. Pakistan hiện lên không phải như một trang sử ồn ào, mà như một giai điệu trầm với sự chậm rãi, sâu sắc và bền bỉ. Từ lớp tuyết dày ở Kashmir đến cát nóng của Cholistan, từ tiếng cầu nguyện trong nhà thờ đến lời hát ru lạc đà giữa sa mạc. Từng mạnh ghép cuộc sống nơi đây đều chứa được một phần hồn dân tộc. Cuộc sống vẫn tiếp diễn giữa khó khăn và hy vọng, giữa truyền thống và chuyển động. Và nếu bạn lắng nghe đủ lâu, quan sát đủ chậm, bạn sẽ thấy. Đằng sau vẻ ngoài giãn dị ấy là một thế giới phong phú, đầy bản sắc. Một vùng đất không chỉ để đi qua, mà để dừng lại, cảm nhận và lặng lẽ yêu thương.