Napoleon 1812 - Cuộc Xâm Lược Kết Thúc Một Đế Chế

Mùa hè năm 1941, bất chấp mọi lời cảnh báo của các tướng lính, Quốc trưởng Adolf Hitler vẫn phát đầu chiến dịch Barbarossa, hòng xâm lược Liên Xô. Đó chính là khởi đầu cho sự diệt vong của đến 8 đế chế. Tuy nhiên, Hitler không phải là người đầu tiên phạm phải sai lầm này. Đúng 129 năm trước đó, nhà tranh phạt vĩ đại Napoleon Bonaparte cũng dẫn đại quân hùng mạnh tiến vào lãnh thổ Nga với niềm tin thất thẳng. Thế nhưng cuộc xâm lược này lại là thất bại lớn nhất của vị thần chiến tranh với tiệt đại hơn 50 vạn quân. Đồng thời, nó cũng tạo điều kiện cho các kẻ thù của Pháp trỗi dậy đánh bại Napoleon dẫn đến việc ông thói vị vào năm 1814. Vậy, chiến dịch ác mộng đó đã diễn ra như thế nào? Năm 1807, sau khi đánh bại quân Nga trong trận Friedland, Napoleon đã hồi kiến xa hoàng Alexander I. Cuộc gặp gỡ này đã đặt nền móng cho một quan hệ liên minh giai cường quốc lớn nhất châu Âu thời Bảy Sở. Tuy nhiên, tình bạn ấy không kéo dài lâu. Trong 5 năm tiếp theo, quan hệ Pháp-Nga xấu đi nhanh chóng. Nguyên nhân nghiêm trọng nhất chính là hệ thống phong tỏa lục địa do Napoleon thiết lập nhằm bóp nghẹt nền kinh tế nước Anh, bốn là kẻ thù truyền kiếp của Pháp. Dù xa hoàng từng đồng ý tham gia cuộc phong tỏa, nhưng chính sách này lại không được lòng dân và gây tổn thất nặng nề cho nền kinh tế Nga. Khi Napoleon phát hiện Alexander I ấm thầm nối lại hoạt động thương mại về Anh, ông đã vô cùng tức giận. Hai vị hoàng đế liên tục cáo buộc nhau thật tỉnh, và cả Pháp lẫn Nga đều hiểu rằng chiến tranh là điều không thể tránh khỏi. Năm 1811, Napoleon bắt đầu tập hợp đội quân lớn nhất mà châu Âu từng chứng kiến với khoảng 60.000 binh sĩ. Chưa tới một nửa trong số đó là người Pháp, số còn lại đến từ các quốc gia đồng minh của họ trên khắp châu Âu. Đội quân khổng lồ này được chia thành ba cánh chủ lực. Đạo quân chính do Napoleon trực tiếp việt huy. Một cánh khác được ông đặt giấy quyền cho Eugene, con trai riêng của người vợ đầu tiên. Nhánh thứ ba được lãnh đạo bởi em trai ước của Napoleon, Gérard, vua sự Westphalia. Tính đến thời điểm phát động chiến dịch, cả hai người này đều chưa có kinh nghiệm chỉ huy độc lập. Thật sườn trái của lực lượng chính là quân đoàn số 10 với lính phổ chiến phần lớn. Bên cánh phải, thân vương Schwarzenberg, dẫn đầu lực lượng người Áo. Phía sau họ là khoảng 10 vạn lính từ quân đoàn số 9 của thống chế Victor. Ngược lại, nước Nga ban đầu chỉ có khoảng 220.000 quân. Lực lượng này được chia thành tập đoàn quân số 1 do tổng tư lợi Barclay de Tauly trực tiếp chỉ huy. Tập đoàn quân số 2 giấy quyền thân vương Barclayson và tập đoàn số 3 của tướng Tomasov. Trong những tháng trước khi chiến tranh nổ ra, sao hoàng Alexander đã giành được 2 tháng lợi ngoại giao quan trọng. Đầu tiên là với Thụy Điển, quốc gia vừa mất phần lan vào tay Nga sau cuộc chiến kết thúc chỉ 3 năm trước. Lúc này, đất nước được lãnh đạo bởi Bernadotte, một cựu thống chế từng phục vụ dưới chứng Napoleon. Thế nhưng, biên hoàng đế Pháp bất ngờ cho quân chiếm đóng một phần lãnh thổ Thụy Điển đã làm phật ý Bernadotte, khiến ông tuyên bố giữ trung lập nếu Pháp-Nga nổ ra chiến tranh. Cùng lúc đó, Nga ký hoa ước về đế quốc Ottoman chấm dứt cuộc chiến kéo dài 6 năm ở biên giới phía Nam. Hai thỏa thuận này giúp họ bảo đảm an toàn cho các màn trận chiến lược, đồng thời cho phép tập trung toàn bộ lực lượng để đối phó với cuộc xâm lược của thần chiến tranh. Ngày 24 tháng 6 năm 1812, quân đội Pháp bắt đầu vượt sông Nema và tiến vào lãnh thổ Nga. Kế hoạch của Napoleon là tấn công về phía Bắc, vùng đồng lây Pripyat, nơi được cho là gần như không thể vượt qua và đánh bại tập đoàn quân của Barclay de Tauly tại thành Pinius. Trong khi đó, Jerome sẽ giữ chân lực lượng của Bagration. Cuối cùng, quân Pháp sẽ chuyển hướng xuống phía Nam và tiêu diệt Bagration bằng thế gọng kịp. Với sách lược này, Napoleon tự tin chiến dịch sẽ kết thúc chỉ trong vòng 5 tuần. Trước kế hoạch đó, Barclay đã quyết định rút lùi, bất chấp việc Bagration phản đối gày gắt. Trong quá trình triệt thoái, quân Nga tiến hành tiêu thổ kháng triển. Họ thiêu hủy làng mạc và mùa màng dọc con đường nhằm ngăn cả đối phương lấy được nguồn tiếp thế. Chỉ 4 ngày sau, Napoleon đã tiến vào thành Pinius, nhưng Barclay đã không còn ở đó nữa. Ở phía Nam, Jerome thất bại trong việc giềm chân Bagration. Vì thế, khi quân đoàn số 1 dưới chừng thống chế Davout chuyển hướng xuống Đông Nam để bẫy đối phương, tàu đoàn quân số 2 của Nga đã kịp rút lùi an toàn. Người em trai của Napoleon nhanh chóng cho thấy bản thân không đủ năng lực cho chiến dịch này. Ông bị tổn thương bởi những lời chỉ trích từ Hoàng đế, và càng nhục nhã hơn khi quân của mình bị đặt dưới quyền chỉ huy của Davout đến quyết định từ chức rồi bỏ về Westfalia. Từ đây, kế hoạch của Napoleon bắt đầu bậc lộ những điểm yếu nghiêm trọng. Trước khi anh quân, vị Hoàng đế đã cho xây dựng các khó tiếp tế khổng lồ cùng đơn vị vận tài hậu cần để nuôi quân. Tuy nhiên, đoàn sẽ tiếp tế di chuyển vô cùng chậm chạp trên đường xá Nga, vốn thường biến thành bùn sau những cơn giông mùa hè. Sự chậm chẽ này tuy càn trở kế hoạch truy kích quân Nga của Napoleon, nhưng lại là cứu cánh cần thiết cho hàng chục nghìn tân binh chưa quen với việc hành quân khắc hiện. Nhưng như vậy vẫn là không đủ. Nhiều người nhanh chóng kiệt sức rồi tùn lại phía sau. Số khác thì đã ngủ. Đại quân nổi danh vì khả năng hành binh thần tốc, giờ đây lại trở thành một cỗ máy chiến tranh nghỉ ảnh. Sau một quãng nghỉ để tái tổ chức và hồi phục tại Venus, Napoleon tiếp tục tiến quân. Trong khi đó, Bacchlai de Tolly tiếp tục rút lui về Vitebsk, nơi ông hy vọng lực lượng của Bagration có thể hội quân với mình. Thế nhưng, Davud đã chặn đường tập đoàn quân số 2 ở Santanowska, buộc họ phải chuyển hướng về Smolensk. Tại Vitebsk, Napoleon giao chiến với lực lượng của Bacchlai. Một lần nữa, quân Nga lại thoát được sau khi phóng hỏa toàn bộ khó tiếp tế. Cách đó, gần 50 km ở phía nam, tập đoàn quân số 3 do tướng Tomasov chỉ huy đã đánh bại quân đoàn số 7, buộc Hoàng đế phải điều quân đoàn áo của Schwarzenberg tới cứu viện. Đến cuối tháng 7, Napoleon đã tiến sâu khoảng 400 km vào lãnh thổ Nga. Xa hơn nhiều so với dự tính ban đầu. Có điều, những cuộc hành quân dài trong cái nóng khắc nghiệt của mùa hè đã gây tổn thất nặng nề cho quân đội của ông. Dù chưa trải qua một trận đánh lớn nào, nhưng họ đã mất khoảng 20% bình lực, chủ yếu vì kiệt sức cũng như bệnh tật. Khi tiến vào Nga, quân đội Pháp mang theo khoảng 250.000 con ngựa. Nhưng giờ đây, gần 1.000 con chết mỗi ngày do lao lực và thiếu thức ăn. Thậm chí, càng ngựa kéo xe tiếp tế, xương sống của hệ thống hậu cần cũng lần lượt gục ngã. Tệ hơn là cuộc khủng hoảng sức kéo này xảy ra đúng lúc lực lượng kỵ binh Pháp gặp phải các đội Cossacks bên phía Nga. Họ là những kỵ sĩ xuất trúng và có phong cách chiến đấu hoàn toàn khác so với truyền thống châu Âu. Ngày qua ngày, Cossacks rình dập quanh đại quân của Napoleon. Mỗi khi phát hiện mục tiêu ngon ăn, họ lập tức lao tới tấn công. Nhưng nếu gặp phải lực lượng mạnh hơn, thì lại nhanh chóng rút vào rừng thẳng. Cùng với dô kích Nga, người Cossacks liên tục tập kích chấp nhoán các kỵ tiếp tế và hậu cần của Pháp, buộc Napoleon phải điều động hàng nghìn binh sĩ bảo vệ. Họ cũng phối hợp với lực lượng khinh kỵ binh chính quy để ngăn cản chính xác đối phương hoạt động. Điều này khiến Napoleon thường xuyên thiếu thông tin chính xác về đường xá cũng như vị trí của quân Nga. Ông ở lại Vitex suốt 16 ngày để cho binh sĩ nghỉ ngơi và cân nhắc bước đi tiếp theo. Trong lúc đó, Sparzenberg đánh bại quân Nga ở Gorodesna. Một tuần sau, tại Polos, liên quân Pháp Bavaria cầm chân thành công quân đoàn số một của đối phương. Dù lực lượng chủ lực ngày đã giảm còn chưa tới một nửa sau về ban đầu, nhưng những chuyến thắng này đã tiếp thêm tự tin để Napoleon tiến về Smalllands, hoang bố đối phương phải giao tranh. Ở phía bên kia chiến tuyến, Tổng Tư lệnh Barclay de Tolly đang chịu ốc lực từ xa hoàng Alexan và thân vương Barclayson. Họ liên tục thúc ép ông phải chiến đấu vì tinh thần quân sĩ cùng danh dự của nước Nga. Vì vậy, sau khi tâm đoán quân số một và số hai hợp nhất ở gần Smalllands, Barclay quyết định mở cuộc tấn công vào lực lượng Pháp đang tập trung quanh Gorodesna. Bắt đầu, lính Cossack đã thành công đánh úp một số đoàn kỵ binh đối phương tại Inkovo. Tuy nhiên, Barclay đã hủy bỏ chiến dịch do nhầm tưởng quân đoàn số bốn của Eugene đang đánh tạt sườn từ phía Bắc. Napoleon cũng vì thế mà yên tâm rằng không có mối đe dọa nặng. Ông lập tức triển khai một cuộc cơ động lớn xuống phía Nam nhằm chiếm Smalllands và cắt đường rút lùi của quân Nga. Sử dụng kỵ binh của thống chế Myra để che giấu hướng hành quân. Napoleon tiến tới sông Nipper vào tối ngày 13 tháng 8. Công binh nhanh chóng dựng bốn cây cầu và đến dạng sáng hôm sau, quân Pháp đã vượt sông thành công. Thống chế Davout cũng dẫn đầu một cánh quân khác qua sông tại Osa. Tại Krasny, trụ đoàn số 27 của Nga chiến đấu vô cùng ngoan cường và cố kéo đủ thời gian để bắt Krasny tăng viện. Điều này xóa bỏ tất cả cơ hội tung ra một đoàn tập kích bất ngờ vào thành phố. Phải đến hai ngày sau, cuộc tấn công chính vào Smalllands mới bắt đồng. Napoleon lựa chọn chiến thuật công kích trực diện. 150 khẩu pháo khai hỏa trong khi ba quân đoàn đồng loạt xung phong vào các công sự xây từ thời Trung Quốc. Quân Nga khắn cự quyết liệt nhưng Bạc Lầy lại ra lệnh rút lùi do lo sợ bị bảo vệ. Tập đoàn quân số 2 đi trước khi lực lượng của Bạc Lầy theo sau. Hầu quân của họ bị quân đoàn số 3 của thống chế này đánh chạn tại Valutino. Tướng Gino, chỉ huy quân đoàn số 8 được lệnh cắt đường rút lùi của Bạc Lầy. Nhưng sau khi vượt sông, Úc Ta lại không hành động khiến cơ hội tiêu diệt quân Nga vượt khỏi tầm tay. Napoleon nổi giận đến mức thề rằng Gino sẽ không bao giờ được phong hàm thống chế. Sau khi bỏ lỡ cơ hội đánh bại quân Nga, hoàng đế một lần nữa dừng lại để cân nhắc các lựa chọn. Quân lính của ông đã mệt mỏi ở rất xa quê hương và thời tiết thuận lợi cũng đang dần biến bất. Napoleon từng cân nhắc việc trú đông tại Smalllands rồi tiếp tục chiến dịch vào năm 1813. Nhưng giờ đây thành Moscow chỉ khoảng cách ông khoảng 370 km. Một thế kỷ trước, Peter Đại Đế đã chuyển thủ đô Nga tới Sankt Petersburg. Tuy nhiên Moscow vẫn là trái tim lịch sử và tinh thần của Sứ Bạch Dương nơi mà theo lẽ thường họ sẽ chuyển đấu đến cùng để bảo vệ. Napoleon hạ lệnh tiếp tục tiến quân. Phía Nga cũng đang phải đối mặt với lựa chọn sinh tử của riêng mình. Hoặc dừng lại quyết chiến hoặc tiếp tục rút lùn. Cuối cùng, xa hoàng quyết định phải có sự thay đổi. Lão tướng 67 tuổi, nguyên soái Mikhail Kutuzov với biệt danh Độc Nhát Tướng Quân được trao quyền tổng chỉ huy quân đội Nga thay cho Bạch Lệ để tổ lý. Dù đồng tình với chiến lược trì hoãn của Bạch Lệ, Kutuzov hiểu rằng những cuộc rút lùn liên tiếp đang hủy hoại sức khí quân đội cùng như đất nước. Nếu họ để Moscow thất thủ mà không chi đấu, hậu quả chính trị và tinh thần sẽ vô cùng thảm khốc. Cuộc đời Nga bắt tay chuẩn bị cho trận quyết chiến gần làng Borodino. Ngày động máu nhất trong lịch sử trinh phạt của Napoleon đã đến gần. 121.000 binh sĩ và 680 khẩu pháo dưới quyền nguyên soái Kutuzov chiếm giữ 2 tuyến đường chính dẫn từ Smolensk tới Moscow. Tập đoàn quân số 1 của Bạch Lệ chiếm giữ cánh phải, với mặt trận được che chắn bởi sông Kalasha không quá sâu. Ở cánh trái là tập đoàn quân số 2 dưới quyền thân phường Bagration. Vị trí này trống chày hơn nhưng được gia cố bằng những công sự đất quy mô lớn, bao gồm đại pháo đại và các thiết kế có hình dạng mũi tên. Bên cạnh đó, một pháo đại tiên tiêu ở Sevadino được kỳ vọng sẽ làm chậm bước tiến của quân Pháp. Ngày 5 tháng 9, lực lượng của Napoleon bắt đầu kéo đến từ phía Tây với khoảng 130.000 lính và 585 khẩu pháo. Vị Hoàng đế nhanh chóng nhận ra rằng pháo đại Sevadino phải bị đánh chiếm trước khi ông có thể triển khai toàn bộ quân đội. Lệnh tấn công lập tức được đưa ra. Một công kích do quân đoàn 1 dẫn đầu với sự hỗ trợ của quân đoàn 5 ở phía Nam. Pháo đại liên tục đối chủ trong hàng giờ giao tranh ác liệt. Kết cục sau cùng là Sevadino rơi vào tay người Pháp. Hoàng quân Nga rút lui viết tuyến phòng thủ chính trong tối mưa hôm đó. Để giá phải trả cho Napoleon là 4.000 vị sĩ. Phía bên kia Kutuzov mất khoảng 6.000 người. Tuy nhiên điều đáng chú ý là có rất ít lính Nga bị bắt làm thủ binh. Đối với Napoleon, đây là một dấu hiệu đáng lo ngại bởi nó cho thấy tinh thần chiến đấu ngoan cường của từng sĩ đối phương. Cả hai bên ra ngay hôm sau để chuẩn bị cho trận chiến quyết định. Thường chế Đạo Vũ đã đề nghị Hoàng đế cho phép quân đoàn 1 vòng xuống phía Nam để đánh tạt dần quân Nga. Tuy nhiên Napoleon bác bỏ ngay vì cho rằng như vậy là quá mạo hiểm. Thay vào đó, ông chuẩn bị cho một cuộc tổng công kích trực diện quy mô lớn. 6 giờ sáng ngày 7 tháng 9 trận chiến bắt đầu khi các trận địa pháo của Pháp đồng loạt khai hỏa về phía phương Nga. Quân đoàn số 4 Giuzin mở cuộc tấn công vào làng Borodino nơi chỉ được bảo vệ bởi các đơn vị bộ binh hạng nhẹ thuộc cận vệ Hoàng gia Nga. Sau khi quét sạch quân phòng thủ của ngôi làng, bộ binh vượt sông Calasa và tiến về đảo Hòa Đoạn nhưng sau đó bị đánh bất trở lại với tuân thất nạn nể. Quân Nga đốt trái cây cầu bắt qua sông nhưng không phản công. Tận dụng điều đó, Giuzin đưa pháo vào làng Borodino để bắn chéo xương vào đại pháo đoạn. Ở trung tâm mặt trận, quân đoàn 1 của đảo Vùng bắt đầu tiến đánh các công sự bụi tên và ngay lập tức hứng chịu hỏa lực dữ dội. Trong khi đó, ở cánh phải lực lượng Pháp, quân đoàn số 5 lực lệnh chiếm Utissa nhưng bị cầm chân giữa rừng rộng và những khe đối hiểm trần. Bước tiến chậm chạp của họ tạo cơ hội cho quân đoàn số 3 của Nga điều một sứ đoàn lên phía Bắc để tăng viện cho tuyến phòng thủ bụi tên. Lúc này, cả Barclay de Tauly và Bagration đều nhận ra đoạn tấn công chung lực của kẻ thù đang ráng xuống trung tâm và cành trái quân mình. Trước giữa phút sinh tử của vận bệnh dân tộc, cả hai đã gác lại mọi bất đồng. Barclay lập tức đưa quân đoàn số 2 xuống phía Nam để tăng viện cho Bagration. Giao tranh quanh các công sự bụi tên ngay càng trở nên khốc liệt. Quân Pháp nhiều lần chiếm được một phần tuyến phòng bụi, để rồi vẫn bị đánh bật giả hòa. Khi kỵ binh Nga mở cổ phạn công, thông chế Mira đã trực tiếp dẫn các kỵ sĩ Pháp sông lên nghị chiến. Quân đoàn số 3 của này lúc này cũng tham gia một cuộc tấn công. Ở phía Nam, quân đoàn 5 cuối cùng cũng chiếm được Utissa. Nhưng người Nga đã phóng hỏa ngôi làng trước khi giúp lưu. Tuy nhiên, quân tăng viện do Barclay đều đến đã xuất hiện đúng lúc để củng cố phòng người bên cạnh. Khoảng 10 giờ sáng, thường diện phát động thêm một đợt tấn công nữa vào đại pháo đại. Họ tạm thời chiếm được công sự này, nhưng nhanh chóng bị đánh bật bởi một cuộc phạn công dữ dội của quân Nga. Tuy nhiên, thiếu tướng Kutaisov, viên chiều hy pháo binh 27 tuổi, đã tử trận khi trực tiếp dẫn binh sĩ xuống phòng. Đây là một tuần thất hàng nề đối với khả năng tổ chức và phối hợp pháo binh của Nga trong phần còn lại của trận đánh. Giao tranh quanh các công sự mũi tên vẫn tiếp tục diễn ra khốc liệt. Quân Pháp đã mở tới 6 đợt công kích lớn với khoảng 45.000 binh sĩ tham chiến. Hàng trăm khẩu pháo từ cả hai phía liên tục nã đạn như mưa vào những đội hình dày đặc trên chiến trường. Nhiều lần, Bộ Binh Pháp chia đấu mở đường tiến sâu vào công sự Nga nhưng lại bị đánh bật ra ngoài bởi những trận róp lá cà về lễ lệ. Quân đoàn Westfalia của tướng Junod cũng được tung vào trận, hỗ trợ quét sạch các tay súng non kinh nghiệm của đối phương trong khu rừng phía Nam. Phía bên kia, bà Grashen luôn có mặt rất gần tiên tuyến, trực tiếp chỉ huy phòng thủ các công sự, được quân tăng viện ra phía trước và ra lệnh phản công liên tục. Khoảng 10 giờ sáng, ông bị trúng đạn và phải rời khỏi chiến trường. Mất đi vị chỉ huy khiến binh lính Nga mất tinh thần. Những đơn vị Bộ Binh đã chia đấu suốt nhiều giờ trong tình trạng kiệt sức bắt đầu lưui bước, và cuối cùng quân Pháp cũng chiếm được các công sự mới tên. Ngay sau đó, thông truyền Myra tung vào trận sư đoàn dương bị cuối cùng của quân đoàn số 1, được phố trợ bởi những đợt súng phong liên tiếp của kỵ binh hạng nặng ở cả hai cạnh. Mặc dù chiến đấu kiếm cường, nhưng những chức sức ép phối hợp từ pháo binh, Bộ Binh và kỵ binh đối phương. Tiến phong thủ của người Nga cuối cùng cũng không thể đứng vững. Khi họ rút lui, sư đoàn dương bị của Myra chiến đấu mở đường tiến vào làng Semenovskaya. Trung tâm trận tuyến Nga rơi vào hỗn loạn. Toàn bộ hệ thống phong thủ đang đứng trước nguy cận sụp đổ. Đây đúng ra là thời điểm để Napoleon tung đoàn kết liễu. Thế nhưng trong phần lớn thời gian của trận chiến, vị Hoàng đế vẫn ở sở chiều y gần Semenovskaya. Bệnh tật kết hợp những căng thẳng kéo dài của chiến dịch đã khiến Napoleon trở nên mệt mỏi và dễ cáu gắt hơn thường lễ. Khi trung tâm quân Nga bắt đầu lung lanh, Myra cùng các sĩ quan Thamil liên tục thúc giục Napoleon tung ra trận đội cận vệ Hoàng gia. Tuy nhiên Hoàng đế từ chối vì muốn giữ lại lực lượng dương bị tinh nhuệ này. Mặc dù vậy, ông vẫn cho phép một ngoại lệ. Khi họ phát hiện Barclay di chuyển lính từ cánh phải trước tham chiến của mình để tăng cường cho lực lượng này. Napoleon ra lệnh cho pháo binh cận vệ sung trận, trút xuống đầu quân Nga những cơn bão đoạn tàn khốc. Nhưng ngay cả khi hàng quốc liên tục bị xe nát, bộ binh Nga vẫn kiên quyết chủ vững. Trái ngược với tình cảnh ở đây, chiến sự ở cánh phải của họ gần như lăng xuống. Nhận thấy cơ hội, 8.000 kỳ binh Nga cùng Cossacks đã vượt xong Kalashka rồi bất ngờ mở cuộc tâm kích vào Borodino. Lực lượng Pháp và Ý Tài đây rơi vào khoảng loạn. Một quân đoàn kỳ binh số 3 phải rút về bên kia sông để đẩy lùi đối phương. Tuy nhiên cuộc đột kiếp của người Nga đã đạt được một kết quả quan trọng đó là làm chậm đợi tấn công tiếp theo của quân Pháp gần 2 giờ đồng hồ. Điều đó càng cục cố niềm tin của Napoleon rằng ông đã đúng vì giữ lại lực lượng dự bị. Khoảng 3 giờ chiều, quân Pháp mở cuộc tấn công lớn nhất từ đầu trận chiến vào Đại Pháo Đài. Các phó thủ Nga tập trung hòa lực vào bộ binh đối phương đang sông tới từ phía trước công sự. Nhưng điều này vô tình tạo cơ hội cho kỳ binh bình vọng quá sườn rồi bất ngờ đánh thẳng đội phía sau. Quân Nga bị lực lượng kỹ sĩ Sechsen chém gục gần như thế người cuối cùng. Khi bộ binh của Eugene thủng cố quyền kiểm soát Đại Pháo Đài, ông lập tức tung toàn bộ lực lượng kỳ binh còn lại nhằm khai thác thắng lợi này. Nhưng họ nhanh chóng bị những kỹ sĩ dự bị cuối cùng bị quân Nga chạm được. Nhờ thấy thời cực quyết định đã đến, Eugene khẩn thiết đề nghị Napoléon tung cận vệ hoàng gia vào trận. Nhưng một lần nữa, hoàng đế từ chối. Đến 5 giờ chiều, cả hai bên đều đã hoàn toàn kiệt sức. Chính trường ngồi ngang sát chết và người bị thương. Khi hoàng hôn buông xuống, giảo tranh cũng tạm ngưng. Napoléon và quân đội Pháp tin rằng trận đánh sẽ tiếp tục vào ngày hôm sáu. Nhưng khi bình minh lên, Kutuzov sau khi biết được quy mô tổn thất kinh hoàng của quân Nga đã ra lệnh rút lùi. Cụ thể, họ có tới 44.000 thường vọng. Con số này bên phía quân Pháp là khoảng 30.000 người, bao gồm 49 tướng lính với 12 người trong số đó từ trận. Borodino trở thành ngày giao tranh đẫm máu nhất trong toàn bộ các cuộc chiến tranh Napoléon. Từ thời điểm đó, quân Nga không còn khả năng tiến hành thêm một trận đánh lớn nào cho đến khi vào quân tiếp viện. Vì vậy, Kutuzov đi đến với một quyết định đau đớn nhưng cần thiết. Tùy bỏ Moskova. Ngày 15 tháng 9, chỉ một tuần sau chiến hạng đắt giá tại Borodino, Napoléon tiến vào trái tim tinh thần và lịch sử của nước Nga. Hầu mong đợi, các chức sách thành phố sẽ ra đòi tiếp và chính thức xin đầu hàng. Thế nhưng thay vào đó, 90% dân số đã bỏ định. Tệ hơn, Moskova đang chìm trong biển lược. Thống đốc thành phố đã ra lệnh phá hủy thành phố này thay vì để nó nguyên vẹn rơi vào tại cuộc xâm lược. Chỉ trong 4 ngày, 2 phần 3 Moskova đã bị thiểu dụng. Cùng lúc đó, tư địa Kremlin Napoléon gửi thư cho xa hoàng tại Saint Petersburg, mời ông đàm phán hòa bình và chấm dứt chiến tranh. Thứ ông nhận lại chỉ là sự im lặng. Napoléon tiếp tục chờ đợi, tin rằng cuối cùng Alexandre sẽ phải thương lượng. Nhưng theo thời gian, sự lo lắng của ông ngày càng gia tăng. Các cuộc tập kích của Cossack liên tục cắt đứt những tuyến liên lạc sống còn giữa Moskova và Paris. Đồng thời càng chờ việc vận chuyển tiếp kế. Trong khi quân Pháp ngay mở hào mòn, quân Nga lại liên tục nhận được viện binh. Lần đầu tiên, kể từ khi chiến dịch bắt đầu, Napoléon rơi vào thế yếu về quân số. Ông còn nhận được những tin đồn đáng ngại rằng 2 đồng minh miễn cướng của mình là Phổ và Áo đang bí mật đàm phán với các kẻ thù của Pháp. Napoléon từng dự định cho quân đội trú đông tại Moskova, nhưng ra đây kế hoạch đó ngày càng trở nên nguy hiểm. Cuối cùng, ông minh cướng chấp nhận rằng phải rút về Smalllands để tìm nơi đóng quân an toàn trước giả dét. Napoléon hiểu rất rõ một đồng nước Nga khắc nghiệt đến mức nào. Tuy nhiên, thế tuyết tháng 10 vẫn đẹp một cách bất thường, khiến vị Hoàng đế tiếp tục trì hoãn ngay khởi hành. Ông vẫn nuôi hy vọng rằng vào phút cuối, một bức thư từ Alexan sẽ tới mang theo lời đề nghị hòa bình. Nhưng nó không bao giờ xuất hiện. Ngày 13 tháng 10, tuyết bắt đầu rơi. Năm ngày sau, cuộc tù do bất ngờ tấn công đội tiền quân của thông chế Murat tại Vinkovo và giành chiến thắng. Điều này buộc Napoléon phải hành động. Ông ra lệnh cho toàn quân rời Moskova vào hôm sau. Cho đến lúc này, đám quân ấy vẫn chưa nhận ra rằng họ đang bước vào một trong những cuộc rút lui thảm khốc nhất lịch sử quân sự thế giới. Ngày Nga bắt đầu triển khai các đòn tấn công nhằm vào hai bên sườn hành lang chiến lược dài gần 900 km mà Napoléon đã tạo ra khi tiến vào lãnh thổ của họ. Và rồi có một kẻ thù khác đáng sợ hơn cả quân Nga. Thời tiết. Napoléon vẫn tin rằng quốc đội của mình có thể tới Smolensk trong vòng 20 ngày trước khi môi đồng khắc nghiệt thực sự ập tới. Kế hoạch ban đầu của ông là rút quân qua Kaluga. Đi qua những vùng đất chưa bị chiến tranh tàn phá nơi quân đội có thể tìm kiếm lương thực. Thế nhưng Kutuzov đã kịp điều của đoàn số 6 từ đánh trạn. Lương lượng Ý thuộc quân đoàn 4 đã đánh rời quân Nga ra khỏi nơi này. Nhưng đó là một truyền thắng vô cùng đắt giá gợi nhớ đến sự đớp máu của Borodino. Khi trận chiến kết thúc, Kutuzov vẫn đứng trán giữa Napoléon và Kaluga. Trước tình thế đó, Hoàng đế Pháp thực hiện một điều rất hiểm thấy. Ông triệu tập các thống chế để cùng bàn bạc quân Á hành động. Sau khi cân nhắc nhiều lựa chọn khác nhau, ông quyết định không mạo hiểm tìm kiếm thêm một trận quyết chiến nữa. Thay vào đó, đại quân sẽ rút lui theo chính con đường mà họ đã tiến vào Nga, lộ tiến Small-S. Đồng nghĩa với việc họ phải trở lại vùng đất đã cạn kiệt nguồn tiếp đế. Ở phía nam, quân đội của Kutuzov lặng lẽ bám theo ở một khoảng cách an toàn, luôn sẵn sàng trước lấy bất kỳ cơ hội nào. Vài ngày sau, nhiệt độ giảm xuống dưới mức đóng băng. Những con ngựa của người Pháp vốn đã đói khát và kiệt sức, bắt đầu chết hàng loạt. Kỷ luật trong quân đội dần tàn giả. Nhiều người đánh xe bỏ mặc thương bệnh binh đến vệ đường để tăng cội sống sót cho bản thân. Đoàn quân Pháp ngày càng kéo dài và rời rạp. Nhận thấy cơ hội, đội tiên quân của Kutuzov bất ngờ tấn công hộ quân do đảo vù chỉ huy bên ngoài Vyazma. Trong nhiều giờ, quân đoàn số một bị cô lập hoàn toàn. Chỉ nhờ sự xuất hiện kịp thời của Eugene và Ney, mà lực lượng này mới thoát khỏi nguy cơ bị tiêu diệt. Trận chiến kết thúc bằng những cuộc giao tranh đường khổ dữ dội tại Vyazma. Khi quân Pháp vừa đánh vừa tháo chạy phải tránh nằm bốc trái. Đối với những người lính của đại quân vốn quen với chiến thắng hơn là rước lui, Vyazma là một cuộc sốc tâm lý nặng nề. Ngày mùng 4 tháng 11, tuyết bắt đầu rơi dày đặc. Như đầu ban đêm lao dốc xuống âm 20 độ C. Hầu hết đoàn quân đều không có quần áo mùa đông thích hợp. Cũng chẳng có nơi chú à? Rất nhiều người chết cóng chỉ sau một đêm. Sáng hôm sau, phố số xe ngựa Đại Bác và phương tiện vận tải bị bỏ lại bên đường. Bản án sinh tồn bắt đầu lấn át mọi kỷ lục quân đội. Nhiều binh sĩ đánh khắp ngựa, tranh giành lương thực, rồi rời khỏi đoàn quân để tự đi tìm thức ăn trong vùng nông thôn. Một số bị quân cơ sách bắt lẻ và giết chết. Số khác bị cướp sạch mọi thứ rồi bỏ mặt giữa băng giá. Trong vài trường hợp, họ bị giao cho những người nông dân Nga đang nung nấu lòng cầm thủ đối với quân đội ngoại sông. Trong khi đại quân vật lộn tiến về Smalllands giữa những cơn bão tuyết, Napoleon giao lệnh cho quân đoàn số 4 của Eugene tới Vitebsk, nơi có những khó tiếp tế lớn. Nhưng khi họ đến nơi, thành phố đã rơi vào tay quân Nga. Quân đoàn số 4 lúc này quá suy yếu để mở đường máu và buộc phải quay lại với Hoàng đế. Chỉ ba tuần sau khi rời Moskova, một phần ba quân đội Pháp đã chết hoặc bị bắt. Khoảng một nửa số còn lại trở thành những kẻ tụt lại phía sau, không còn đơn vị, không còn tổ chức và chỉ chiến đấu để dành lấy cơ hội sổng sót. Ngày 9 tháng 11, Napoleon đến Smalllands. Nhưng thay vì tìm thấy sự cứu dỗi, ông sắp phải đối mặt với giai đoạn đen tồi nhất của toàn bộ của rút lùi. Những binh lính đầu tiên tiến vào thị trấn đã cướp phá các kho tiếp tế, không để lại gì cho các đơn vị tiếp theo. Napoleon từng hy vọng biến Smalllands thành căn cứ chú đông cho quân đội. Nhưng tình trạng kiệt quệ của binh lính cùng sự thiếu hụt nghiêm trọng về lương thực khiến ông không còn lựa chọn nào khác ngoài việc tiếp tục rút lùi sau 5 ngày. Tuy nhiên, quãng thời gian đó đã vô tình trao cho Kutuzov cơ hội quý báu để vòng lên phía trước và chuẩn bị một cái bẫy mới. Khi quân Pháp tiếp tục di chuyển, lực lượng Nga bất ngờ tấn công tại Krasny, cách Smalllands khoảng 50 km về phía tây. Trong 3 ngày giao tranh tuyệt vọng giữa lớp tuyết dày đến đầu gối, Napoleon buộc về sử dụng cân vệ Hoàng gia để giữ cho con đường rút lùi không bị cắt đứt. Đúng lúc đó, các quân đoàn của Eugene và Davou phải chịu những tổn thất vô cùng nặng nề khi nỗ lực mở đường máu phá vòng vầy. Hai trong đoàn cân vệ được lệnh thực hiện một cuộc khoản công cạm tử nhằm giữ chân quân Nga. Để rồi gần như bị xóa sổ hoàn toàn. Kutuzov không nhân cơ hội này để tận diệt đối phương. Theo vào đó, ông giữ lại phần lớn lực lượng của mình. Mặc dù ban đầu nhận về một số chỉ trích, nhưng thực tế cho thấy quyết định của độc nhã tướng quân là hợp lý. Lý do bởi nhiều binh sĩ bổ sung là lính mới, thiếu kí nghiệm trong khi chính quốc đội Nga cũng đang chịu đựng cái lệnh giá khắc nghiệt không kém kẻ thù. Tuy nhiên, không phải quân đoàn nào của Pháp cũng thoát được khỏi Krasný. Ngày 18 tháng 11, thông trề này dẫn theo khoảng 6.000 lính đến nơi thì phát hiện con đường phía trước đã bị chặn bởi 60.000 quân Nga. Lực lượng cứu viện từ con đoàn số 1 của Đảo Vũ mà ông được khứa hẹn hoàn toàn không xuất hiện. Quân cường này lao vào phòng tuyến Nga với sự tuyệt vọng. Bất chấp bị hỏa lực đối phương tan sát, họ vẫn không chịu đầu hàng. Cuối cùng như thể có phép màu, thông trề này đã dẫn tàn quân thực hiện một cuộc vượt sông Nipper táo bạo trong đêm rồi tiếp tục hành quân hơn 70 km qua vùng đất chống trải dưới sự truy kích liên tục của các đội Cossacks để tới Osa. Khi nghe tin, Napoléon lập tức vinh danh ông là người dũng cảm nhất trong những người dũng cảm. Dù đã thoát khỏi một cái bẫy, nhưng giờ đây lực lượng Pháp phải đối mặt với 3 đạo quân Nga đang khép vòng vây từ các hướng khác nhau, và đông hơn họ gấp 3 lần. Ở phía đông là đại quân của Kutuzov với khoảng 65.000 người. Từ hướng bắc, 30.000 lính do tướng Wittgenstein chỉ huy liên tục đẩy lùi quân đoàn số 9 dưới quyền thông trề Victor. Dưới phía nam là 34.000 quân Moldova của đội đốc Tchichakov. Ông này đã cử 30.000 binh sĩ khác để ngăn 2 đạo quân Áo và Saxen tới tiếp ứng cho Napoléon. Mục tiêu của vị Hoàng đế lúc này là Minsk, một trung tâm tiếp thế khổng lồ, nhới chứa lượng lớn lương thực, quân Áo, dây dép và đạn dược mà quân đội công đang rất cần. Nhưng vào ngày 21 tháng 11, tin dữ ấp đến, Tchichakov đã kiểm soát được Minsk. Sau đó ông tiếp tục tiến về Borisov, đánh bật đơn vị đồn chủ Ba Lan và chiếm cái câu quan trọng bắt qua sông Berezina. Hẳn lẽ thường, con sông này lẽ ra đã phải đóng băng hoàn toàn vào thời điểm đó. Nếu vậy, quân Pháp có thể vượt qua ở bất kỳ đâu. Nhưng một đợt tàn băng bất thường đã biến Berezina thành dòng nước siết giá lạnh đầy băng trôi. Ít nhất thì Napoleon cũng được sự hỗ trợ của thông chế Odinot và quân đoàn số 2 của ông. Những người không bị thiệt hại nặng nề như đội quân chính trong cuộc rút lùi khỏi Polos. Thông chế Odinot theo lệnh Hoàng đế lập tức phản công tai chiếm Borisov tuy nhiên lại không ngăn được người Nga đốt chai cây cầu. Điều này đồng nghĩa với cách duy nhất để quân Pháp vượt dòng Berezina là một khúc cạn gần là Studianka. Napoleon lập tức phát đi hàng loạt mệnh lệnh. Quân đoàn số 2 sẽ nghi binh bằng cách giả vờ chuẩn bị vượt sông ở phía nam Borisov. Quân đoàn số 9 của thông chế Victor từ phía bắc kéo xuống giữ vai trò cầm chân lực lượng Nga ở Studianka. Trong khi đó công binh phải làm việc nhanh nhất có thể để dựng cầu phao vào sông Berezina. Số phận của cả quân đội giờ phụ thuộc vào chúng. Chiều ngày 25 tháng 11 2 cây cầu phao dài khoảng 90m bắc qua sông Berezina bắt đầu được xây dựng. Các đội công binh làm việc ngày đêm và phải ngấm mình trong dòng nước lạnh giá đến Nga Ngực. Phần lớn không sống sót sau thử thách đó nhưng cái chết của họ không thể gối. Kế hoạch nghi binh của Napoleon thành công ngoài mong đợi. Chỉ trào gốc hoàn toàn bị đánh lửa và kéo quân xuống phía nam để đối phó với đoàn nghi binh. Như vậy quân đội Pháp bắt đầu vượt sông một cách thuận lợi. Điều tiền được dành cho những đơn vị còn giữ được đội hình chiến đấu. Trong khi đó hàng chục nghìn binh sĩ tuột lại phía sau vẫn bị mắc kẹt ở bờ đông. Khi chỉ trào gốc nhận ra sai lầm và vội vã kéo quân trở lại phía bắc, Napoleon đã kịp bố trí lực lượng bảo vệ khu vực vượt sông. Sư đoàn số 12 thuộc quân đoàn 9 với khoảng 40.000 lính còn tương đối sung sức được giao nhiệm vụ bảo hậu. Khi các đội Cossacks xuất hiện từ phía đông, báo hiệu sự tiếp cận của đại quân của Tuzov. Họ cố gắng rút lui để hội quân bị thống chế Victor. Nhưng giữa một cơn bão tuyệt dữ rồi khiến tầm nhìn giảm xuống chỉ còn 50 mét. Sư đoàn 12 đi lạc thẳng vào đội hình của tướng Wittgenstein. Kết quả là toàn bộ bị tiêu diệt hoặc bắt làm tù binh. Sáng hôm sau, chỉ trào gốc và Wittgenstein đồng loạt mở các quân tấn công phối hợp từ hai bên bờ sông. Quân Pháp rơi vào tình thế tuyệt vọng. Đúng lúc nguy cấp nhất, lực lượng kỵ binh hạng năng cuối cùng còn lại của đại quân đấm mở cuộc xung quốc quyết định và đánh tắt quân Nga. Ở bờ đông, các binh sĩ Đức và Bà Lan trong quân đoạn của thống chế Victor chiến đấu đến cùng để cầm trên đối phương cho tới khi màn điểm buông xuống, sau đó mới rút qua cầu. Trong hai đêm liên tiếp, các sĩ quan Pháp cố gắng thuyết phục hàng nghìn người tụt lại phía sau vượt sông khi còn có thể. Nhưng khi nhiệt độ xuống tới ấm 30 độ C, nhiều binh sĩ chọn ở lại bên các đống lửa thay vì di chuyển. Điều rồi vào sáng ngày 29 tháng 11, khi lực lượng chính đã rời đi và quân Nga đang áp sát. Hàng nghìn người hoảng loạn lao về phía những cây cầu. Hàng chục binh sĩ bị giấm đạp đến chết. Nhiều người khác bị sô đẩy hoặc tự nhảy xuống dòng đất băng giá với hy vọng có thể bơi qua sông. Điều mà gần như chắc chắn sẽ dẫn đến vòng mạng. Đến 9 giờ sáng, công minh Pháp châm lửa đốt cầu theo lệnh. Hàng nghìn người còn mắc kẹt ở bờ đông đã rơi vào tài quần cột xanh. Một số bị bắt làm tù binh, số khác bị kiết liễu ngay tại chỗ. Cuộc vượt sông Beresina đã cứu được Napoleon và phân con lại của đại quân. Nhưng cái giá phải trả là vô cục khủng khiếp. Lực lượng còn khả năng chiếm đấu giảm từ 124.000 xuống chỉ còn 20.000 người. Khi cuộc ruột lùi tiếp tục hướng về Venus, thời tiết càng trở nên khắc nghiệt hơn nữa. Lúc này các đạo quân Nga phân lớn không còn cần phải tấn công trực diện nữa. Họ để cho mùa đông các đội cột xanh và những người nông dân Nga hoàn thành nốt công việc tiêu diệt quân xâm lược. Ngày 5 tháng 12, Napoleon bí mật rơi khỏi quân đội và nhanh chóng trở về Paris chỉ sau 13 ngày. Lý do bởi một cuộc đảo chính đã xảy ra ở Kinh Thành khi có tin Hoàng đế Bang Ha. Buộc ông phải tái lập quyền kiểm soát xây dựng lại quân đội và trấn an các đồng minh đang rào động. Ngày 9 tháng 12, tức 51 ngày sau cuộc ruột lùi bắt đầu, tàn quân 20.000 người cuối cùng cũng vượt qua sông Nema để trở lại lãnh thổ Bà Lan thần Pháp. Chiến dịch xâm lược nước Nga chính thức kết thúc. Đây là một trong những tham họa quân sự lớn nhất trong lịch sử nhân loại. Đại quân của Napoleon mất khoảng nửa triệu người cùng với 250.000 con ngựa và hơn 1.000 khẩu pháo. Không chỉ thiệt hại với quân đội, vũ khí và tài nguyên. Thất bại này còn là đòn ráng nặng nề vào uy tín cùng danh tiếng bất khả chiến bãi của thân chiến tranh. Nước Nga năm 1812 chỉ mới là khởi đầu cho sự sụp độc của đế chế. Các kẻ thù của Napoleon nhận ra thời cơ và bắt đầu chuẩn bị liên minh với nhau để tiến hành cuộc đối đầu quyết định chống lại Hoàng đế khiến ông phải thoái vị vào năm 1814. Hơn 2 thế kỷ trôi qua, chiến dịch nước Nga vẫn là một bài học kinh điển về tầm quan trọng của hậu cần trong chiến tranh. Đồng thời là lời canh báo rằng ngay cả những đế chế hùng mạnh nhất cũng có thể gục ngã khi đánh giá thấp thiên nhiên, khoảng cách địa lý và ý chí của một dân tộc quyết tâm bảo vệ quê hương mình.