NGHỆ SĨ VÀ SÀN DIỄN - Tâm tình những nghệ sĩ Hát Bội | Xuân Quan, Thanh Trang, Hữu Danh

Chào mừng quý vị đang đến với chương trình nghệ sĩ và sàn diễn do 3 doanh nghệ đài truyền hình TP.HCM thực hiện. Kính thưa quý vị, vừa qua tại lễ trao nhận danh hiệu nghệ sĩ nhân dân, nghệ sĩ ưu tú do nhà nước thông tặng nhà hát nghệ thuật khác bộ TP.HCM. Có rất nhiều những nghệ sĩ đợt này đón nhận danh hiệu cao quý. Và hôm nay chương trình nghệ sĩ và sàn diễn đã mời đến trường quay 3 nghệ sĩ đã đạt danh hiệu nghệ sĩ nhân dân. Đó là nghệ sĩ nhân dân Hữu Danh, nghệ sĩ nhân dân Thanh Trang và nghệ sĩ nhân dân Xuân Quang. Hôm nay thì Thanh Hiệp rất vui khi gặp cả 3 nghệ sĩ mà Thanh Hiệp ngưỡng mộ từ rất lâu qua những vai diễn trên sân khấu của nhà hát nghệ thuật khác bộ. Đầu tiên hết thì chắc có lẽ tin mời anh Hữu Danh sẽ có cái cảm xúc của mình như thế nào khi mà anh được nhận danh hiệu nghệ sĩ nhân dân đợt này. Nhận được cái danh hiệu nghệ sĩ nhân dân, cái danh hiệu cao quý của nhà nước phong tặng thì mình rất vui và hạnh phúc. Vì đã được nhà nước nghĩ đến trong quá trình hoạt động giang học nghệ thuật lâu dài. Của đời nghệ sĩ mà phải nói là được cái danh hiệu của nhà nước phong tặng rất là vinh dự. Quang và nghệ sĩ nhân dân Thanh Trang là hai vợ chồng mà nhận được chung một cái danh hiệu nhân dân. Đó là niềm hạnh phúc lớn lao nhất của cuộc đời làm nghệ sĩ từ bấy lâu nay. Phải nói là lần đầu tiên, nói mà Trang còn rung, lần đầu tiên mà Trang được nhận phải nói là rất là biết ơn. Trước tiên là ngân cha mẹ đã tạo cho Trang và định hướng cho Trang đi cái nghệ cao quý này. Thứ hai là rất là mang ơn tổn nghiệp đã tạo cho Trang có cái duyên dáng vũ đạo để phục vụ cho nghệ tổ. Cái thứ ba nữa là cảm ơn ban lãnh đạo các cấp đã chiếu cố quan tâm cho Trang, tạo điều kiện cho Trang đi thi để có ngày hôm nay. Và cái không quên nhất nữa là anh em, bạn bè, đồng nghiệp và quý trọng nữa là quý vị khán giả. Nhờ vậy mà Trang mới có được ngày hôm nay. Phải nói là khi mà đi biểu diễn, mình giới thiệu diễn dân, tự nhiên nó có cảm giác rưng rưng nước mắt lần đầu tiên. Phải nói là rất mừng, rất là hạnh phúc. Thanh Thiệt cũng xin chúc mừng cả ba nghệ sĩ của nhà hát chúng ta. Sự cống hiến của các anh chị đã được nhà nước và nhân dân ghi nhận. Phải nói là ai mà gắn bó với nghề trong thời điểm hiện nay, phải gọi là một sự ngưỡng mộ rất là lớn. Bởi vì bộ môn chúng ta thì ngày càng thu hẹp lượng khán giả. Và để diễn đúng những chủng mực của bộ môn này thì tập luyện phải rất là nỗ lực. Ở đây thì các anh chị đều là những người đã gắn bó lâu năm với nghề. Và hầu hết đều là những người đã nối nghiệp theo cha mẹ của mình, người thân của mình để gắn bó với nghề. Chắc có lẽ điều này thì anh Hữu Danh là người chia sẻ nhiều nhất. Thật sự là gia đình là ba thế hệ lận. Ông nội nè, đi hát bụi rồi tới ông già, rồi đến mình. Thì ngày xưa ông già là một nghệ nhân hát bụi tên là Hữu Thoại đó. Xưa ông già hổng có muốn con cái đi hát đâu. Tại vì nói một câu rồi nè, đi hát hát bụi là bội bạc lắm. Nên ông già hổng biết, hổng nói thôi các con đừng đi. Để ba con đi học thôi. Nhưng mà sau dễ phóng thì gia đình gặp khó khăn. Các hậu trò của ông già mới về với thế vậy. Mới gọi lên trường nghệ thuật sơ khấu 2 để tiếp nối nghệ thuật hát bụi. Thì từ đó mình mới lên thành phố. Và từ đó mới học 4 năm ở trường nghệ thuật sơ khấu 2. Và tốt nghiệp qua nhà hát Bộ Hình Phố. Thật sự khi mà ra hát Bộ Hình Phố, mới có 2 năm thôi là mình đã lên dây kép dánh rồi. Là hát lúc đó là khán giả rất là đông. Từ cái may mắn đó, sau này là mình nổi tiếng với giai tạo ông Đình. Cái giai này là giai tướng dữ lắm. Mà mình đi thực tập Ba Miền Bắc Trung Nam. Thì các thầy cô ở phía ngoài cũng khen là hữu danh đóng giai tạo ông Đình rất là hay. Tới nay là ai nói đơn ông Đình là nói hữu danh. Anh Danh có nhắc đến cái giai tạo ông Đình. Một cái giai mà Thanh Hiệp cũng đã từng được xem anh hát. Rồi khán giả cũng ghi nhận với chuyên môn đánh giá cao. Bây giờ anh có thể lấy 1 câu nào đó trong cái giai này anh hát tặng khán giả. Nhân cái cuộc hội ngộ của chúng ta ngày hôm nay không? Khi mở màn có giáo đồ tuồn, có nhân vật ra giới thiệu mình là ai, tên gì, chức phẩm gì. Thì ông Đình còn trai tướng như Bạc Ràng Mang Râu. Cho nên là cái tính hôn bạo rất là lớn. Vậy mà khi hát ông Đình mà luyện tạo làm sao? Mình để hơi thật to để nó tạo ra tính cách nhân vật, nó qua dũng. Là như vậy. Thôi không nhớ đời chẳng nát Giữa tận nghiệp trong hương Trong nước vũ dây phải tuy Mà ra ông Đình là hát như vậy. Chị Thanh Trang ngày xưa thì Thanh Hiệp được biết đàn khủng là từ trong gia đình. Nhưng mà cái xuất diễn băng đầu tiên mà chị bước lên sân khấu chuyên nghiệp. Chị còn nhớ kỷ niệm đó không? Chị có thể kể cho khán giả nghe không? Cái kỷ niệm của chị hồi thở nhỏ đi học trường sân khấu Nam Quốc Cang. Là được ba chị định hướng cho chị vô nhà hát. Theo nghề của cha và ông nội. Năm 90 chị ra trường thì chị tham gia cái giai diễn. Chị làm vàng bao cái anh Trọng Nam về. Chị lên hát cái giai đầu tiên của chị là Điêu Thuyền Bái Nguyệt. Là cái giai đó là kỷ niệm đối với chị là giai đầu đời của chị. Chị Trang còn nhớ câu nào của Điêu Thuyền? Chị Trang hát tặng cho khán giả ngay bây giờ được không? Bài nó nói sương tên của vai Điêu Thuyền. Thiết nay tuyển nữ Chữ đặc Điêu Thuyền Điêu cầm ca Sắc xào nghề riêng Nét bốt thảo trao Rất là duyên gián đúng không? Lâu quá rồi. Hồi đó Thanh Hiệp có được xem chị diễn cái vỡ này. Rất là nhiều kỷ niệm. Phải nói là lúc đó thì Nhà hát của chúng ta lúc đó chỉ mang tên là Đoàn nghệ thuật hát bộ thôi. Thì đã lăng xê một vàng nhân viên trẻ mới. Trong đó có chị Thanh Trang. Tạo được dấu ấn với khán giả. Em biết không? Tới bây giờ chị ít tham gia biểu diễn. Nhưng mà chị nghe tiếng nhạc thôi. Là chị cũng muốn khóc rồi. Chứ đừng có nói mà. Chị hát lên. Anh Xuân Quang có thể chia sẻ, anh gắn bó với nghề hát bộ cho tới hiện nay. Thì nó đã có những động lực nào đã giúp cho anh có thể vương qua những khó khăn. Quang bước vào nghề. Thì phải nói là lúc đó còn nhỏ lắm. Còn rất nhỏ. Lúc đó là năm 1972. Lúc Quang mới 11 tuổi. Mẹ cô Quang muốn Quang theo cha. Nối tiếp cha mình. Cha của Quang cũng là nghệ sĩ hát bộ. Hồi đó mình chưa hiểu hát bộ là gì đâu. Khi mà mình vô học, mình tiếp xúc. Mình học rồi bắt đầu mình... Càng ngày càng thấm. Càng ngày thấm dừng. Thế tự nhiên mê luôn. Mê luôn đến bây giờ luôn. Tức là phải nói là... 11 tuổi năm nay rồi. Cũng phải nói là 50 mấy năm rồi. Lúc kỳ diệu nó ngộ lắm. Học càng ngày càng thích. Tại vì nó khó. Mà khó mà mình học được. Mình hẳn là mình mừng. Mình... Tức là mình nấu nghiệp được cha mình. Nhưng mà có bao giờ trong thời gian làm nghề gặp những cái khó khăn, những cái thử thách... Mà anh muốn tìm một cái nghề khác không? Phải nói là khó khăn thì khó khăn rất là nhiều. Tác động rất là nhiều. Đa số thì khán giả cũng thích nhiều lắm. Chỉ những người lớn tuổi mới thích thác bội thôi. Phải nói là... Đôi khi mình buồn. Mình buồn tại vì cái nghề của mình nó khó. Nghề mình nó cực. Không rao khổ lượng. Cực khổ. Mà mình làm nghề. Mà mình nghe người ta nói như thế mình cũng hoang mang. Nhưng mà... Quang không vì lẽ đó mà quang bất mẹn. Hay là bị tiêu cực. Trái lẽ quang càng phấn đấu hơn nữa. Ở nhà quang không phải một mình quang đi nghề đâu. Còn anh rể quang cũng là nghệ sĩ Hồ Quảng. Cây lưu Hồ Quảng. Mà anh ấy nói với quang là lúc trước lúc nó khổ lắm. Thì anh ấy nói với quang là... Mày theo tao hát Hồ Quảng đi. Nhưng mà hát bộ thì sao mà sóc. Lúc đó anh ấy nói chắc chắn không là không. Chọn hát bộ là hát bộ. Hồ Quảng em cũng thích thiệt. Nhưng mà nếu mà cho em chọn em sẽ chọn hát bộ. Từ khi mà bước chân vô nghề đến giờ. Hiện tại đến giờ là năm nay là 52 năm rồi. Xuyên suốt từ 11 tuổi đến bây giờ là không bao giờ gián đoạn. Cho nên là lòng yêu nghề rất là sơ nổi. Cho nên không thể nào bỏ nghề được. Nếu mà lung lay là có lẽ đã chuyển nghề rồi đúng không anh? Chuyển nghề lâu rồi. Anh Xuân Quang thì có những vai diễn nào mà anh cảm thấy anh thích nhất trong sự nghiệp nghệ thuật của mình? Anh lần đầu tiên mà khi mà đi hội diễn ở Quế, năm 93. Thì cái đợt đó là đi 5 trích đoạn. Lúc đó anh đạo diễn Bảo Quỳnh dẫn đi. 5 trích đoạn mà trong khi đó quang hết 3 trích đoạn rồi. Tại lần đầu tiên mình đi mà. Cho nên là cứ sợ không lấy được quầy chương. Đợt đó là anh được quầy chương dàn này là Dương Hồng. Khi mà anh diễn rồi. Phải nói là khen. Anh gặp nghệ sĩ Xuân Yến. Em biết nghệ sĩ Xuân Yến không? Vừa tác giả vừa đạo diễn luôn. Mà ổng là chuyên môn giống da sải. Tình cờ anh tới nhà hát ở Trung ương. Anh chơi, anh vô phòng ổng. Thì ổng không biết anh, anh cũng không biết ổng nữa. Thì ổng hỏi, ổng hát da Dương Hồng đó. Hôm đó mình cũng gặp ổng. Dạ, em. Ổng bắt tay, ổng nói. Anh chưa thấy ai hát Dương Hồng như em hết. Ổng nghe, ổng nói câu đó mình bừng. Da Dương Hồng rất là khó. Da sải mà. Mút bột sải thôi mà. Còn cái da thứ 2 nữa là da Trịnh Ân. Phải nói cái da Trịnh Ân là cái da mà nuôi sống anh lắm. Anh hát bột da Trịnh Ân thôi. Cái tiền thưởng không là hơn cái tiền bồi dưỡng 1 đồng lễ luôn. Đại ca xài chính. Đã hát. Là người nên ghế gì. Em tin anh là bậc Minh Quỳnh. Nên hết lòng hòa tá. Cô về ở đâu. Dương Quỳnh ơi, anh đờn hơn em bằng cách này. Mà huynh hỡi bằng dội quăng năm. Dương Quỳnh ơi, nâng sông ra tay lội bộ Trịnh Ân này. Trời ơi. Chị Trang thì có nhiều ba diễn. Lúc nãy chị có kể thì có điêu thuyền. Ngoài ra sau này còn có những ba diễn nào khác nữa à? Mới vô chị làm đào két con không à. Cái anh Nam về. Cái chị lên đào. Cái chị nghiêng về đào mùi không. Nói chung là giai nào chị cũng hoàn thiện hết. Nhưng mà sau này có chuyển hướng cho chị qua giai ác. Khoản diện. Cái chị cũng làm được luôn. Mà đưa chị qua bên đó chị ghét dễ sợ luôn. Nhưng mà mấy anh chị đồng nghiệp cũng nói. Trời ơi, cái này còn hay hơn bên kia nữa. Ví dụ như giai gì chị? Chị làm giai Hoàng Hậu Thị Anh. Trong cái tuần Trần Tráu Hôn á. Mới đầu làm thế nữ. Sau được vua yêu chịu. Hai chị em đi qua đây. Cái là kiếp chồng của chị. Rồi bắt đầu hẳn hại chị luôn. Giai Phương Châu. Thế thì chuyển qua cái giai tính cách. Diễn giai thẳng diện. Thì nó gặp những trở ngại gì đối với chị không? Mới đầu phân chị sợ. Bởi chị chưa có tiếp xúc, chưa có tiếp cận qua. Chị sợ lắm. Nhưng mà không thấy. Nó còn trơn tru hơn cái đầu mùi luôn. Chị cũng không hiểu sao luôn. Người ta còn nói. Đúng với bản chất của nó luôn. Mà chị đâu có khác đâu. Mà không hiểu sao. Chị nhìn. Chị thổi thôi là chị đã nhập giai rồi. Cái thổi thôi. Hồi đó chị nhớ chị nghe. Cái Tù Người Cáo. Thầy thọ vô dựng. Cái chị làm Đông Nhật thôi. Mà chị thổi thôi mà. Cái thầy thọ dồn chị vậy luôn. Có nghĩa là chị không có làm giả được. Chị thấy nó có máu kề nữa. Nó nhập vô chị hay sao. Rồi chị thổi. Ý như thiệt. Ý như là chị đang diễn vậy đó. Anh Hiệp tắc mắc cái thế này nè. Cả hai vợ chồng đều gắn bó với nghề. Vậy có cái kỷ niệm nào mà cả hai cùng đóng trên sân khấu? Hai vợ chồng đóng trên sân khấu. Mấy anh chị cũng biết. Ngoài đời là vợ chồng. Nhưng mà trên sân khấu. Mình cũng phải diễn vợ chồng. Nhưng mà cũng phải cách điệu một cái gì đó. Trên nghệ thuật. Trên sân khấu. Chị nhớ nhất là cái tường đóng chân. Lúc đó chị đóng dây đào mùi. Anh Xuân Quang. Đa phần là anh nghiêng về dây kép. Nghiêng về dây kép giỏ nhiều nhất. Nhưng mà hôm nay anh đóng dây kép văn với chị. Chị thấy nó sao sao. Kiểu như nó không có hòa nhịp chung với chị. Thành ra chị mỗi lần hát dây đó. Tôi với ông đóng dây này là làm như nó không có hợp hay sao. Vậy cứ nói hoài. Anh Hiệp được biết là trong nghệ thuật biểu diễn. Phải tập cái dạng cười. Thì có rất nhiều kiểu cười. Anh Hữu Danh có thể thị phạm bây giờ cho khán giả biết. Ví dụ như cười nịnh như thế nào. Cười gian hiểm. Rồi ông vua cười tảng khoái. Rồi cười hân hoan như thế nào. Rồi cười mỉa mai như thế nào. Nói chung là sân khấu hát mội có nhiều trình thức biểu diễn. Rất là nhiều ngôn ngữ để thể hiện. Thì trên sân khấu đó. Ngoài ngôn ngữ đề thoại, ngôn ngữ mặt nạ. Rồi phục trang, quá trang. Trong đó có tiếng cười sân khấu. Khi mà nhân vật lên sân khấu. Thì phải cười đúng cái chuẩn của nhân vật đó. Chứ không phải ai muốn lên sân khấu cười. Sao lại cười. Thì đặc biệt sân khấu hát mội có 2 tiếng cười. Còn gọi giống như là cơ bản. Cơ bản hình đó là tiếng cười trung và nịnh. Ngoài ra còn những tiếng cười khác nữa. Thì đây mình sẽ thị phạm cho 2 tiếng cười trung và nịnh đi. Thì các bạn có thể hiểu đồ nét như vậy đó. Về tiếng cười sân khấu của nghệ thuật hát mội. Tiếng cười trung là như vậy nè. Cười trung lượng luôn là mang râu dài. Mặt đỏ là người để sao dễ đánh cười. Tiếng cười nó khoan thay. Râu dài để tỏa ra. Tính khí là anh hùng hậu kiệt. Là người tôn tràn với vua đó. Là cười như vậy. Một lòng trung báo quất. Hai vai gánh. Giang sang. Đó là tiếng cười trung. Của nhân vật sân khấu. Và đặc biệt đối lập lại là tiếng cười nịnh. Tiếng cười nịnh phải qua mặt trắng. Và đeo râu cắt ngang. Để sao? Để tỏa ra thái độ của một người. Luôn luôn là có những cái tính là luôn luôn hạm hại người khác. Là người không tốt. Và người nịnh đã cười như vậy. Ngồi dưới một người. Mà ngồi trên trăm hồ. Là những nghệ sĩ đã gắn bó lâu năm với nghề. Mong muốn các anh chị như thế nào khi mà đổi mới nghệ thuật hát bội để gần gũi hơn với công chúng trẻ hiện nay. Thì có một cái may mắn là mình gặp anh Trọng Nam. Hồi xưa đó anh làm giám đốc. Anh mới định hướng cho mình. Mình bây giờ phải theo cái hướng của thầy Đinh Ngọc Phi. Giọng cái nghiên cứu để giúp cho cái nghệ thuật hát sướng này nó được tồn tại. Nó phát huy thế nào. Thì lúc đó mình mới bước qua sang cái lĩnh vực là nghiên cứu. Và lúc đó mình mới cầm ngựa bút mình viết. Thời gian dài mình viết thì mình cũng tiếp xúc rất là nhiều các thầy cô. Nhất là các nhà nghiên cứu tổ chức học. Thầy Bịch Quang. Thầy Hoàng Châu Ký. Thầy Duong Bình Liến. Mình mới học được một số về cái lĩnh vực nghệ thuật giang học. Từ đó mình mới cảm nhận được là làm sao để nhìn vô được cái nghệ thuật hát sướng nó được bệnh lâu và không đi mê mộ. Thật sự là hát bội có thời gian đầu năm sau mà giải phóng. Thì 10 năm đó hoạt động rất là tích cực. Coi như là cái thời Hoàng Kim của hát bội. Nhưng mà khi đến thời trường mở cửa thì có nhiều nhà nền văn hóa được du lịch Việt Nam thì lúc đó nghệ thuật nó bị trầm xuống cho nên là khán giả từ từ không đến xem hát bội nữa. Vì vậy mà trong cái giai đoạn khó khăn nhất thì lúc đó mình trở về nhà hát nghệ thuật hát bội thì có ra một kế hoạch cùng với các anh em biết nghề trong nhạc là phải làm sao để giữ được nghệ thuật hát bội để cho nó tồn tại. Thì lúc đó tất cả mọi người mới hợp lại và định hướng lại cái hướng đi của hát bội làm sao để hoạt động tốt. Thì lúc đó là tôi tự nhiên là cầm ngôi bốt làm tác giả rồi. Thì tôi biết làm sao tôi chuyển hướng cái dân chương của hát bội cho hát nhiều mình viết lại là cái dân Việt nhiều hơn. Vì cái tiếng hát ngày xưa hát là khán giả người ta tiếp thu ít lắm người ta không hiểu được nhiều. Lúc đó tôi mới viết nữ quá hết lại rồi viết lại. Trong lúc đó thì thời kỳ đó đã đưa ra cái câu là hát bội lúc này dễ nghe và dễ hiểu. Ví dụ như một câu nào mà anh chuyển từ tiếng Hán sang ngữ Việt của mình để các em hiểu hơn. Điểu nhập lung vô sở cao phi ngư lâm giọng vô phan lánh quả thì thật sự hát khán giả ta cũng không cảm nhận hát cái gì. Thì câu đó là như vầy. Điểu nhập lung là con chim ở trong lòng, vô sở cao phi là không thể bay cao được. Ngư lâm giọng là con cá nó dính với mắt lưới, khó mong dùng dễ có thể thoát được. Cho nên sau này mới đổi lại là chim vào lòng khó thể bay cao, cá mắt lưới khó mong dùng dễ. Vì hát gì khán giả đã cảm nhận được, đã hiểu được câu dân đó. Vì vậy mà qua quá trình viết đó tôi sẽ lược lại hết cái câu nào mà thuộc về thành nữ mà dân biết rồi đó. Như là thiên địa thì nó đã đi vào đồng người rồi ta biết hết rồi thì không cần phải chuyển qua đại đất. Còn những câu nào mà không hiểu được, nó khó hiểu, tự không hiểu thì mình phải chuyển lại tiếng Việt để cho khán giả nghe và xem mới hiểu được cái lời thổi thế nào để biết được cái nhân vật đang hành động trên khấu là cái gì. Qua quá trình đó rất là dài trong gần 10 năm đó là tôi cầm hội bút tôi chuyển từ từ từ từ đến nay. Thật sự đôi lúc chuyển ngày đó cũng bị ảnh hưởng là các ông thầy xưa ông nói là cũng dành phá cách của hát bội vì mất tiếng hát là không gọi hát bội nhưng mà trong lúc cấp bách để tồn tại để làm sao giữ được cái nền trong quán nghệ thuật hát bội Tại sao vậy? Tại vì nếu mà không hát hát nữa thì khán giả ta không biết, ta rời khỏi hết rồi. Bây giờ mình phải làm lại từ mới kéo khán giả lại thì đến nay thành công cái chỗ là hiện nay nha là khán giả trẻ bắt đầu đến xem hát bội rồi Hát hát nơi tôi nhìn xuống tôi thấy là khán giả đến thì xem bắt đầu là đến bắt đầu cảm nhận được hát bội rồi. Trong đó giới trẻ rất là mừng vì đến xem mà đôi lúc xem là hỏi tại sao như vậy thì mình phải giải thích và khi mà đứng trên sân khấu giãn đường sân khấu đó thì tôi giải thích từ cách hát từ cách vẽ mặt từ cái vụ bộ. Nói chung là các trình thức hát bội thì mình phải giãn giải làm sao giãn giải làm sao để khán giả xem được. Người ta mới hiểu được hát bội từ đó người ta mới nói hát bội. Anh Xuân Quang thì như thế nào ạ? Nhiều lần đã tham gia những cái chương trình đưa hát bội đến với khán giả trẻ ở Thảo Cầm Viên, ở rất nhiều trường học thì anh có cái cảm nghĩ như thế nào về cái hoạt động này của nhà hát? Hoạt động của nhà hát này trong hát bội ở TP.HCM này phải nói là rất là có tiến bộ. Ngày xưa thì những người lớn tuổi người ta chỉ mê hát bội thôi Nhưng mà bây giờ thì thế hệ trẻ nó vẫn xem hát bội và vẫn thích như thường Nhiều xuất diễn ở 23 tháng 9 lúc trước người ta cũng diễn nhiều lắm Một tuần để diễn một lần Khán giả rất là thích, còn coi rất là đông mà người ta coi, người ta hiểu Trước tiên hồi đó mình nói câu này là muốn hát bội tồn tại thì trước tiên phải tổ chức điều biểu diễn Vì có biểu diễn đưa cái nghệ thuật ra công chúng thì nghệ thuật nó mới tồn tại Thì sau này vô các sinh hóa học đường để hát cho các sinh viên học sinh xem thì nó có một cái ý nghĩa rất là cao về chỗ này. Thì khi mình vô mình biểu diễn thì mình mới nhắn đuổi các em như vậy nè là chúng ta hãy cùng nhau nhìn giữ cái bản sát văn hóa của dân tộc Vì không có văn hóa thì không thấy được hình ảnh của một đất nước Ví dụ như là chứ ấu dài thôi thì chúng ta biết là đây là trang phục truyền thống của Việt Nam nè Hay là chúng ta thấy Jackie Bono thì biết đây là trang phục truyền thống của nhân tộc Việt Bản Thì hát bội nó nằm trong một cái bức tranh tổng thể về văn hóa Một bản sát văn hóa có rất rất lâu đời của nhân tộc Việt Nam Và cần được giữ Vậy mà chỉ cần các em cảm nhận được hát bội, lật dài trang sánh đọc qua về hát bội thôi thì các em cũng đã góp phần nhỏ vào công cuộc giữ gìn bảo vệ nghệ thuật hát sướng của nhân tộc Việt Nam Cái thời lượng của một chương trình đưa vào sân khấu học đường thì nó rất ngắn khoảng 2 tiếng tầm hồ hoặc là ít hơn Thế thì làm sao để truyền lại được đến các em cái đẹp, cái hay cái cần nói, cái cần đáng lưu ý đáng nhớ của cái nghệ thuật hát bội Có 2 phần, phần là giới thiệu về lý thuyết, nói về hát bội và hai nó là sự minh quả trực tiếp sân khấu để các em cảm nhận được Từ lúc các em không cảm nhận được tại sao hát bội là như vậy thì mình phải giải thích Hát bội là nghệ thuật cung đình mang tính chất tượng trưng như ước lễ Các em đâu có biết ước lễ là cái gì đó Thì mình mới giới thiết rõ là tượng trưng là lấy cái cụ thể để nói đến một cái khái niệm Chẳng hạn như là trên bộ câu này là tượng trưng cho hòa bình thì hát bội huấn luyến nghệ thuật lấy những sự việc cụ thể để mô tả cái trù tượng Ví dụ như trên sân khấu, người diễn cầm cái chèo trèo sân khấu Nhưng mà sân khấu không có sông nước Nhưng mà người xem cũng biết được cái nhân vật đó đang trèo dường sông nước Đó là tượng trưng Còn ước lễ, ước lễ là có những cái quy ước để được thống nhất Mà cái quy ước này nó thuộc về người xem Khi hát, diễn viên muốn khóc không cần phải khóc thật chỉ cần ước lễ, cuông tay lên ngang dai đầu bột xuống cánh tay thì khán giả cũng biết và hiểu được nhân vật đó là nhân bội Như vậy thì khán giả mới hiểu được hát bội là có những trình thức như vậy Rồi khi nói xong thì mình biểu diễn trình thức trích đoạn hát đó Diễn viên đó có cái chèo sân khấu có những đôi ngựa thì khán giả mới cảm nhận được à đó là cái hình thức tượng trưng hát bội thì thật sự nó có nhiều cái ngôn ngữ mặt nạ, mặt nạ thì cái mặt đỏ mặt trắng là tính cách thế nào dân dân dân dân thì mình giải thích cho các em là tại sao dạy mặt như vậy nữa Như vậy mà các em mới cảm nhận được hát bội là một lo hình nghệ thuật phát học và cần được kinh giữ và bảo tồn của quân Thanh Hiệp thấy có rất nhiều những dự án của thành phố chúng ta khi mà đưa nghệ thuật hát bội gắn liền với cái văn hóa du lịch Trước đây cũng có một cái vợ diễn mà đã từng đầu tư mà Thanh Hiệp quý anh Hữu Danh cũng có tham gia để có thể giới thiệu được hát bội đến du khách Nói đến hát bội thì du khách thuộc du khách thì nó hơi khó hơn tất cả các lĩnh vực khác, ví dụ là xiếc rối nước tất cả các lĩnh vực khác thì nó dễ hơn hát bội Như vậy mà khi mà mình ngày trước được diễn ra thuộc du khách thì có cái lệnh của trên là giữ đồng sao đúng cái hát bội không được lai căng Thì qua quy tình diễn như vậy thì khán giả người ta đến cũng không được nhiều Mình phục vụ trong và ngoài nước chứ không phải là khách nước ngoài Có cái trăn trở như này là hát bội mình phải kết hợp với các lĩnh vực khác để cho nó phong phú hơn để phục vụ Thì cái phục vụ khách trong và ngoài nước diễn đều du lịch thì chúng ta phải tính mức độ là tính hiệu quả của nó Thì vậy mà bắt buộc phải phối hợp với cái lịch vực là múa hình thể đội hình phương Nam Rồi đôi lúc có những cân khấu mà nó có sheet trên cân khấu và trong đó hạn chế là có cái ca nhạc nó cũng phối hợp với hát bội để biểu diễn trên cân khấu Tại sao? Để có cái tính đôi hút nó mạnh hơn Nó đông đảo thì mình thấy nó hạnh phúc hơn Nó vui hơn Thì vậy mà sau này có những cái chương trình mà nó phối hợp để biểu diễn mà tôi thấy công nhận rằng như vậy là cũng được Tại vì khi mà mình làm du lịch thì có những cái hướng đi thì nó sẽ có cái tính khác Nhưng mà khi mình phục vụ nói về cái truyền thống thì mình đem cái nghệ thuật hát bội riêng Việt mình phục vụ để nói lên cái dễ dàng cái bản sách hiệu quả như thế này cũng được Vậy mà sau này có những cái kịch bản mà phục vụ các nơi nhất là các lệ hội lớn thì hát bội phối hợp với các ca lĩnh vực khác, nghệ thuật khác thì thật sự khán giả đến quan hệ rất là nhiều liệt Đây cũng là một cái chuyện để chúng ta có thể bản tính tới để làm sao để hoạt động nghệ thuật cho hay hơn và hiệu quả hơn Sau này thì những gia diện của chị có truyền đạt cho các bạn nhân viên trẻ của nhà hát Chị nói thật với em là chị lãnh mạng ủ tố là chị muốn hướng sang trang mới chị muốn nhường lại cho các em chị truyền lại cho con cháu hết đứa này đứa nọ đủ hết, chị truyền đều hết nha Chị lại có cái tính là đều hết chứ không thiên dị một ai hết này thiên về giai này, này thiên về giai kia, giai nọ chị truyền đều hết hiện tại giờ anh là hư rồi, hư 2-3 năm rồi nhưng mà anh vẫn còn đi giảng dạy anh vẫn còn dạy bên sân khấu cho anh mà còn dạy bên đoàn cho nên là anh không có bỏ được cái nghề anh đưa vô con máu mình rồi cái nhiệm vụ của anh là phải truyền lại cho các em, các cháu để sau này nó nối nghiệp mình thì cái hát bộ này mới trồng đại chứ mình mình giấu, mình đem theo cho nên mình mới truyền lại cho các em, các cháu sau này các em, các cháu nó thành đạt sau này các em lớn lên nữa nó phải truyền lại cho thế hệ sau nữa thì nó tiếp, nó tiếp vậy thì cái bộ này không bao giờ mới một nữa anh rất mừng là hiện tại bây giờ nhà hát đang có thế hệ trẻ tuy rằng tụi mấy em nó còn non nhưng mà anh tin là nếu mà 2-3 năm nữa thì làm nghề mà đứng sân khấu nhiều thì nó quen thì nó sẽ giỏi tại nghề anh thì cũng xin đại diện những người thực hiện tiến trình này chúc cho các nghị sĩ luôn vòi vòi sức khỏe, hạnh phúc tiếp tục là cái điểm tựa cho các thế hệ trẻ nối theo cái sứ mệnh của mình để gìn giữ và bảo tồn nghệ thuật hát bội thưa quý vị khán giả thân mến hôm nay được cái buổi tòa đàm như thế này thì phải nói là xin cảm ơn xin cảm ơn đài truyền hình tạo điều kiện cho 3 nghệ sĩ nguyên dân chúng tôi đến đây để mà trải lòng về cái giai đoạn làm nghề về cái giai đoạn mà hạnh phúc được thăng hoa thì phải nói là rất rất là cảm ơn một lần nữa không biết nói gì hơn là xin cảm ơn xin cảm ơn quý vị đã theo dõi cuộc trò chuyện của chúng tôi xin chào tạm biệt