Chuyện Nhân Quả: Ông Lão Trồng Trúc Suốt Hai Mươi Năm, Đổi Lại Vận Mệnh Cả Một Ngôi Làng!

Có người tin rằng số phận đã được trời định, nhưng nếu điều ấy là thật, vì sao chỉ một gốc trúc nhỏ lại có thể cứu cả một ngọn núi? Có lẽ vận mệnh chưa bao giờ nằm trong tay ông trời, mà bắt đầu từ mỗi việc thiện rất nhỏ và mỗi suy nghĩ lương thiện của chín con người. Tại vùng núi hẻo lánh phía tây dãy Thanh Trúc, có một thôn nhỏ mang tên Khê Vân. Người trong thôn chẳng giàu sang gì, nhưng bao đời nay vẫn sống nhờ rừng trúc sau núi. Trê để dựng nhà, đan sọt làm cán quốc, măng để đổi lấy gạo. Con suối chảy quanh thôn cũng bắt nguồn từ cánh rừng ấy. Người già trong thôn thường nói rằng còn rừng thì còn nước, còn nước thì còn ruộng, còn ruộng thì còn cái ăn. Thế nhưng, theo năm tháng, chẳng mấy ai còn nhớ câu nói ấy. Mỗi khi một bụi trúc đủ lớn, người ta lại mang dìu lên núi. Chặt xong bó lại thành từng gánh, rồi gánh xuống chợ nhỏ ở Trấn Thanh Giã. Tiền bán trê chẳng nhiều, nhưng cũng đủ đổi lấy ít muối, vài đấu gạo hoặc một manh vải vá áo. Ai cũng nghĩ mình chỉ chặt một ít. Người này chặt một ít, người kia chặt một ít. Rồi cả cánh rừng cứ thưa dần theo từng mùa mà chẳng ai nhận ra. Trong thôn chỉ có một người mỗi ngày đều đi ngược với mọi người. Tên ông là Lữ Hàn. Mỗi sáng tinh mơ, khi tiếng gà còn chưa dứt, ông đã gánh hai sọt cây giống men theo con đường đất lên núi. Lúc xuống núi, hai chiếc sọt đều trống không. Có người nhìn thấy liền cười. Cây nhỏ như thế, trâu đi qua còn dẫm chết. Người khác tiếp lời. Trông làm gì? Đợi nó lớn thì dâu ông bạc hết rồi. Lữ Hàn chỉ cười hiền. Ông chẳng đáp. Nụ cười ấy khiến nhiều người càng cho rằng ông là kẻ gán dở. Hôm ấy, trên đường xuống núi, một cậu bé chừng 8 tuổi chạy theo sau lưng ông. Nó thở hồn hẹn. Bắt Hàn. Lữ Hàn dừng chân. Có chuyện gì vậy? Đứa bé chỉ lên sườn núi. Bác trồng nhiều thế để bán hả? Ông lắc đầu. Không. Thế để cho ai? Lữ Hàn nhìn những cây giống còn dính đất trên tay đứa bé rồi chậm giải đáp. Biết đâu sau này là cho chính con. Đứa bé ngơ ngác. Nhưng lúc ấy, bác còn ở đây sao? Lữ Hàn bật cười. Nếu không còn thì cũng chẳng sao. Đứa bé vẫn chưa hiểu. Nó ôm cây giống trả lại cho ông rồi chạy đi. Câu chuyện ấy chẳng mấy chốc lan khắp thôn. Đến quán nước đầu làng, mấy người đàn ông vừa uống trà vừa lắc đầu. Lữ Hàn đúng là chỉ biết lo chuyện trên trời. Một người làm nghề đan sọt chống cầm. Trong một ngày được vài cây. Chặt một ngày đổi được cả đấu gạo. Ta chọn đấu gạo. Mọi người cùng cười. Tiếng cười vang đến tận bìa rừng. Lữ Hàn nghe thấy. Ông chỉ cúi xuống lấp thêm một nắm đất quanh góc trúc non. Có lúc chính ông cũng tự hỏi mình có đang quá cố chấp hay không? Nhà ông chẳng khá giả. Mái tranh đã mục ở nhiều chỗ. Chiếc áo mặc trên người được vá đến mấy lớp. Trong chung gạo chỉ còn lưng đáy. Vợ ông từng nhìn những sọt cây giống rồi thở dài. Nếu mình bán số cây ấy đi, chắc cũng mua được ít gạo. Lữ Hàn im lặng. Ông hiểu vợ không sai. Cái đói luôn nói bằng thứ lý lẽ khiến người ta khó phản bác. Đêm ấy, khi mọi người đã ngủ. Ông ngồi trước hiên nhà nhìn lên ngọn núi mờ trong ánh trăng. Trong ký ức, ông lại thấy hình bóng người cha năm xưa. Ngày ấy, cha ông cũng từng dắt ông lên rừng trồng từng bụi trúc nhỏ. Ông còn nhớ mình đã cao nhào. Cha ơi, bao giờ mới được chặt? Cha ông xoa đầu con trai rồi cười. Con ăn được hôm nay là nhờ người trước đã từng trồng. Đừng ăn hết phần của người đến sau. Năm ấy, Lữ Hàn còn quá nhỏ để hiểu. Đến khi cha mất, mỗi lần đi ngang những bụi trúc cao vút, ông mới biết mình đang sống nhờ những điều người khác đã lặng lẽ để lại. Sáng hôm sau, một tin vui bất ngờ truyền khắp khê vần. Có đoàn thương lái từ phương Bắc xuống. Họ trả giá tre cao gần gấp đôi mọi năm. Cả thôn náo động. Tiếng rìu được mài vang khắp khắp sân nhà. Người người bột dây, sửa đòn gánh, chuẩn bị lên núi từ khi mặt trời còn chưa mọc. Một người ghé qua nhà Lữ Hàn. Hôm nay không đi thì uổng. Tre đang đáng giá lắm. Lữ Hàn nhìn về phía rừng. Ông biết chỉ một chuyến thôi cũng đủ mua gạo cho cả nhà nhiều ngày. Ông đứng rất lâu ngoài sân, bàn tay siết chặt cán cuốc. Rồi ông lặng lẽ bước vào góc nhà, gánh hai sọt cây giống lên vai. Ông đi ngược chiều dòng người. Phía trước là con đường dẫn lên nơi những gốc trúc non đang chờ được cắm xuống đất. Phía sau là tiếng rìu, tiếng cười và tiếng gọi nhau ý ới của cả thôn đang kéo vào rừng. Khi Lữ Hàn vừa đặt cây giống đầu tiên xuống đất, một tiếng cây lớn đổ dầm vọng từ xườn núi đối diện. Ông ngầm đầu nhìn sang. Một bụi trúc già vừa ngã xuống. Ngay sau đó, thêm một tiếng nữa vang lên. Những ngày sau đó, giá tre vẫn chưa hạ. Con đường lên núi từ sáng sớm đến tận chiều tối lúc nào cũng đông người. Tiếng rìu bổ vào gốc tre vang lên không ngớt. Hết cây này đến cây khác đổ xuống, lá trúc quét vào nhau phát ra những âm thanh khô khốc. Lữ Hàn vẫn đi con đường cũ. Trên vai ông không có dỉu, chỉ có hai sọt cây giống. Có người nhìn thấy liền lắc đầu. Cả đời chẳng khá lên nổi cũng vì cái tính ấy. Một người khác cười. Ông chồng cho người khác hưởng, còn con cháu ông thì chịu đói. Lữ Hàn vẫn cúi xuống vun đất. Ông không tranh cái. Ông hiểu lời họ không hẳn sai. Buổi chiều trở về, vợ ông đang ngồi vá chiếc áo cũ dưới hiên. Bên cạnh là chiếc chung gạo chỉ còn lại một lớp mỏng dưới đáy. Bà khẽ hỏi. Hôm nay bán được gì không? Lữ Hàn lắc đầu. Bà nhìn đôi sọt trống. Ít nhất cũng nên mang về ít măng. Ông im lặng. Bà không nói thêm. Ánh mắt bà rừng rất lâu trên đôi dép cỏ đã mòn đến mức lộ cả bàn chân chồng. Đêm ấy, con trai ông từ ngoài đồng trở về. Chàng trai vừa đặt bó củi xuống đã mờ lời. Cha. Lữ Hàn ngẳng lên. Con nghe người ta nói thương lái còn ở lại ba ngày nữa. Ông gật đầu. Con biết. Hay cha bán số cây giống đi. Lữ Hàn hơi sữ ngửi. Vì sao? Nhà mình cần gạo. Con không muốn mẹ phải vai thóc thêm nữa. Căn nhà nhỏ chìm trong im lặng. Ngoài sân, gió thổi làm bụi trúc trước cổng khẽ nghiêng. Con trai ông nói tiếp. Cha vẫn có thể trồng lại sau. Chỉ năm nay thôi. Lữ Hàn nhìn con rất lâu. Ông thấy trong ánh mắt ấy không có sự tham lam, chỉ có nỗi lo. Chính điều đó khiến ông càng khó trả lời. Đêm xuống, ông mang chiếc đèn ra góc nhà, nơi xếp ngay ngắn từng bó cây giống. Ông cầm một cây lên, thân cây mạnh như chiếc đũa, dễ còn bám đầy đất ẩm. Nếu đem bán, số cây này cũng đổi được vài đầu gạo, gia đình sẽ bớt chật vật. Nhưng mùa mưa năm sau sẽ bớt đi vài chục góc trúc. Năm năm sau sẽ bớt đi cả một khoảng rừng. Ông khẽ nhắm mắt. Trong đầu lại hiện lên lời cha. Đừng ăn hết phần của người đến sau. Sáng hôm sau, Lữ Hàn vẫn gánh cây giống lên núi. Con trai nhìn theo bóng cha khuất dần sau lối mòn mà không nói một lời. Lên đến sườn núi, Lữ Hàn bỗng đứng xứng. Hơn mười cây giống ông trồng ba hôm trước đã biến mất. Chỉ còn những hố đất nhỏ còn mới. Ông cúi xuống sờ từng góc. Có cây bị nhổ cả rễ, có cây bị bẻ ngang, đất vẫn còn ẩm. Rõ ràng chuyện này chỉ vừa xảy ra. Ông chậm dãi lấp lại từng hố đất, không hề nổi giận, không buông một lời trách móc. Ông mở sọt, lại lấy từng cây giống mới đặt xuống. Đúng lúc ấy, từ phía sau vang lên tiếng cười. Ta đã bào rồi. Trồng bao nhiêu cũng vô ích. Ba người đàn ông vác dìu đi ngang, một người chỉ xuống những cây giống mới. Mai ta lại nhổ. Đằng nào chỗ ấy cũng mọc mằng. Người còn lại cười lớn. Đợi chút lớn rồi, chính con cháu ông cũng chặt thôi. Lữ Hàn phủ lấp đất cuối cùng lên góc cây. Ông đứng dậy phủi tay. Nếu sau này chúng cần chặt, có nghĩa là hôm nay vẫn phải có người trồng. Ba người kia nhìn nhau, một người khịt mũi. Ông đúng là hết thuốc chữa. Họ bỏ đi. Tiếng cười nhỏ dần giữa rừng. Lữ Hàn nhìn theo rất lâu. Ông không giận. Ông chỉ thấy tiếc. Tiếc vì họ chưa từng được nghe câu nói của cha mình. Buổi trưa, khi ông đang tươi nước cho những cây mới trồng, phía sau bỗng có tiếng bước chân rất khẽ. Ông quay lại. Đó là cậu bé đã từng hỏi ông hôm trước. Trên vai nó là một chiếc bầu nước nhỏ. Nó đặt bầu xuống, ngượng ngùng nói. Hôm nay con mang nước. Lữ Hàn mỉm cười. Sao lại giúp bác? Cậu bé cuối đầu. Hôm qua con thấy bác trồng mãi. Con nghĩ, nếu một mình bác thì chắc lâu lắm. Lữ Hàn không nói gì. Hại ông đưa cho cậu bé một cây giống. Hai người cùng quỳ xuống. Một người đào hố. Một người đặt cây. Giữa khoảng rừng rộng lớn, chỉ có hai bóng người lặng lẽ làm việc. Nhưng từ phía xa, sau một góc trúc giả, dường như còn có một ánh mắt khác đang âm thầm dõi theo họ. Ánh mắt ấy thuộc về Lão Trịnh, người già nhất thôn Khê Vân. Lão trống gậy đứng dưới tán trúc rất lâu. Không lên tiếng, cũng không bước tới. Đợi đến khi cậu bé về trước, Lão mới chậm dãi lại gần. Lữ Hàn. Ông quay lại. Bá Trịnh. Lão nhìn những cây giống vừa được trồng. Hôm qua lại bị nhổ nữa. Lữ Hàn cười nhẹ. Có nhổ thì mình trồng lại. Lão khẽ thở dài. Đời người ngắn lắm. Có những việc làm cả đời cũng chẳng thấy kết quả. Lữ Hàn cúi xuống nén thêm đất quanh góc trúc. Nếu việc gì cũng đợi thấy kết quả mới làm, e rằng chẳng còn ai chịu gieo hạt. Lão Trịnh im lặng. Một lúc sau, Lão tháo chiếc bầu nước bên hôm đặt xuống cạnh ông. Hôm nay ta còn khỏe. Để ta tưới giúp vài góc. Hai người già chẳng nói thêm lời nào. Chỉ có tiếng nước chảy xuống từng hố đất nhỏ. Ngày hôm sau, cậu bé lại đến. Lần này phía sau nó còn có thêm một cô bé gầy gò ôm theo chiếc quốc con. Con bé rụt rẻ. Chả con bảo lên đây hái mắng. Nhưng con muốn trồng cây. Lữ Hàn mỉm cười. Ông chia cho mỗi đứa một cây giống. Chúng hí hưởng đào từng hố nhỏ. Bàn tay non nớt, lấm đầy bùn đất. Đến giữa buổi, một bà quá quá trong thôn gánh nước đi ngang. Bà nhìn mấy đứa trẻ rồi đặt đôi thùng xuống. Trẻ con làm cả buổi chắc khát. Bà múc nước cho từng đứa. Xong việc lại lặng lẽ đi. Chiều hôm ấy, một ông lão làm nghề Dania mang theo nắm bánh bột kè. Ông đặt xuống rồi nói. Ăn cho có sức. Không ai nhắc đến chuyện trồng trúc. Không ai nói mình đang làm việc lớn. Mỗi người chỉ tiện tay giúp một chút. Cánh rừng vẫn vang tiếng rìu mỗi ngày. Những chuyến tre vẫn nối nhau xuống núi. Người trong thôn vẫn cho rằng chỉ cần bán thêm vài chuyến nữa là đủ tiền sửa nhà, mua trâu, cưới vợ cho con. Chẳng ai nghĩ đến mấy cây giống bé bằng ngón tay. Một buổi trưa, khi Lữ Hàn đang cắm cọc trống cho những cây mới trồng, có bốn người vác tre đi ngang. Một người cười. Ông trồng nhanh thật. Người khác nói. Đợi vài năm nữa tụi ta lại chặt. Lữ Hàn ngẳng lên. Nếu các anh còn phải chặt, có nghĩa là những cây này đã lớn. Mấy người kia khượng lại. Không ai đáp. Họ tiếp tục bước đi. Nhưng tiếng cười không còn rộn như trước. Vài ngày sau, mưa đầu hạ bắt đầu đổ xuống. Mưa kéo dài nhiều ngày liền. Đất trên sườn núi mềm hơn trước. Lữ Hàn đi dọc bia rừng kiểm tra từng bụi trúc. Đến một khúc dốc, ông bỗng dừng chân. Mặt đất xuất hiện một vết nứt nhỏ, chỉ rộng bằng đầu ngón tay. Người khác nhìn có lẽ sẽ chẳng để ý. Ông lấy chân lấp thử. Đất lại nứt ra. Ông im lặng rất lâu. Đúng lúc ấy, lão Trịnh trống gậy đi tới. Lão nhìn theo ánh mắt của ông. Có chuyện gì vậy? Lữ Hàn chỉ xuống mặt đất. Lâu rồi cháu chưa thấy núi nứt thế này. Lão Trịnh chậm dãi ngồi xuống. Đôi bàn tay đầy nếp nhăn khẽ sờ lớp đất. Một hồi lâu, lão khẽ nói. Hơn 30 năm trước. Cũng vào một mùa mưa như thế. Lữ Hàn nhìn sang. Lão tiếp tục. Hồi ấy, cha cháu còn sống. Một góc núi phía đông từng đổ xuống. Cả thôn tưởng sẽ mất hết ruộng. Nhưng nhờ rừng trúc dày nên đất bị giữ lại. Nước vẫn còn. Ruộng vẫn còn. Lão ngần nhìn sườn núi trước mặt. Giờ thì những người nhớ chuyện ấy chẳng còn mấy ai. Lữ Hàn cũng ngước lên. Những khoảng rừng bị chặt năm nay qua năm khác hiện rõ dưới màn mưa. Ông không biết cơn mưa năm nay sẽ dừng lúc nào. Cũng không biết ngọn núi còn chịu được bao lâu. Chiều hôm ấy, ông xuống núi muộn hơn mọi ngày. Khi đi ngang qua bãi tre mới bị đốn hạ, ông bất chợt nghe thấy một âm thanh rất nhỏ. Rắc. Rồi lại một tiếng nữa. Rắc. Ông quay đầu nhìn lên sườn dốc. Vết nứt ban sáng dường như đã dài thêm một đoạn. Sau cơn mưa ấy, Khê Vân đón thêm nhiều ngày trời âm ù. Mây đen phủ kín đỉnh núi từ sáng đến tối. Con suối chạy qua đầu thôn không còn trong vắt như trước. Dòng nước chuyển sang màu đục. Mang theo từng nhánh cây khô và đất bùn từ thượng nguồn. Người trong thôn chỉ nhìn một cái, rồi tiếp tục công việc. Có người nói, mưa lớn thì nước đục. Mấy hôm nữa sẽ trong lại. Chỉ có lữ hàn không yên lòng. Sáng nào ông cũng lên núi sớm hơn. Ông đi dọc những nơi từng trồng trúc. Cúi xuống xem từng gốc cây. Đám trúc non vẫn đứng vững. Dễ của chúng bám chặt vào đất hơn ông tưởng. Nhưng càng đi sang những khoảng rừng bị chặt nhiều, lòng ông càng nặng. Có nơi chỉ còn gốc tre mục. Có nơi đất bị nước khoét thành những rãnh rải. Những vết nứt nhỏ hôm trước giờ đã đủ để nhét cả bàn tay vào. Lữ hàn khẽ thở rải. Ông quay xuống thồn. Chiều hôm đó, khi dân làng tụ tập dưới gốc đa để nghỉ chân sau buổi làm, lữ hàn bước đến. Ông chấp tay. Tôi có một lời muốn thưa. Mọi người quay sang nhìn. Ông nói chậm rãi. Mùa mưa năm nay khác mọi năm. Tôi xin mọi người tạm ngừng chặt tre một thời gian. Đợi đất ồn rồi hãy vào rừng. Cả đám người nhìn nhau. Rồi tiếng cười vang lên. Một người bán tre khoát tay. Ngừng một ngày là mất một ngày tiền. Một người khác nói. Ông có nuôi cả thôn được không? Một phụ nữ ôm bó măng vừa đào được lắc đầu. Nhà tôi còn hai đứa nhỏ. Không lên núi thì lấy gì ăn? Lữ hàn lặng người. Ông nhìn từng gương mặt. Không ai cố ý chống lại ông. Họ chỉ đang nói điều họ thật lòng nghĩ. Cái đói luôn đến sớm hơn nỗi lo của nhiều năm sau. Ông cúi đầu. Tôi hiểu. Tôi chỉ mong mọi người bớt chặt một ít. Người đàn ông ban nãy cười nhạt. Ông cứ giữ phần của ông. Đừng giữ luôn phần sống của chúng tôi. Không khí bỗng nặng xuống. Lữ hàn không nói thêm. Ông lặng lẽ quay đi. Đêm ấy mưa lại chút xuống. Gió dít qua rừng trúc tạo thành những âm thanh dài như tiếng người thở than. Lữ hàn khoác áo tơi. Vác cuốc lên núi. Ánh đèn dầu trong tay chỉ soi được một khoảng nhỏ trước mặt. Ông bắt đầu đào từng hố mới. Mỗi hố cách nhau một đoạn. Ông cắm thêm từng cây giống dọc theo mép dốc nơi những vết nứt đang lan rộng. Đất nhão bám đầy đôi bàn tay. Nước mưa chảy xuống mặt. Ông vẫn không dừng. Một lúc sau, phía sau văng lên tiếng bước chân. Lữ hàn quay lại. Là cậu bé hôm trước. Trên lưng nó có một bó cây giống. Bác! Mẹ bảo con mang giúp. Ông chưa kịp nói gì thì lại có thêm một ánh đèn khác hiện ra. Lão Trịnh chống gậy bước tới. Sau lưng lão là bà góa vẫn thường mang nước. Rồi đến ông lão Dania. Mỗi người cầm theo một chiếc cuốc hoặc vài cây giống. Không ai nói mình đến để giúp. Lão Trịnh chỉ cười. Ở nhà cũng không ngủ được. Thế là từng người tản ra. Người đào đất. Người đặt cây. Người vun gốc. Chỉ có tiếng mưa và tiếng cuốc chạm đất vang lên trong đêm. Đến gần sáng. Khi mọi người chuẩn bị xuống núi. Phía xa lại xuất hiện thêm vài bóng người. Đó là hai thanh niên từng cười nhạo Lữ Hàn. Họ đứng rất lâu. Một người khẽ đặt bó cây giống xuống. Tụi tôi. Anh ta ngập ngừng. Không biết chồng. Lữ Hàn đưa cho mỗi người một cây. Đào sâu bằng nửa cánh tay. Lấp đất vừa kín rễ. Chỉ vậy thôi. Không ai nhắc đến chuyện cũ. Không ai xin lỗi. Cũng không ai trách móc. Khi mặt trời vừa nhô lên khỏi dãy núi. Mọi người nhìn xuống sườn dốc. Hàng trăm cây trúc non đã nối thành một dải xanh mỏng. Ai cũng mong mình vẫn còn kịp. Đúng lúc ấy. Từ phía trên cao bỗng vang lên một tiếng động dữ dội. Âm. Mặt đất rung nhẹ dưới chân. Đá từ sườn núi lăn xuống liên tiếp. Chim chóc hoảng loạn bay vọt khỏi rừng. Mọi người đồng loạt ngầng đầu. Một màng núi lớn đang bắt đầu trượt xuống. Lữ Hàn không kịp nghĩ nhiều. Ông lao thẳng về phía sườn dốc đang sụp lở. Ngay khi vượt qua dạng trúc đầu tiên. Cảnh tượng trước mắt khiến ông đứng sững. Không thốt nổi một lời. Trước mắt Lữ Hàn cả một khoảng sườn núi đã đổi khác. Nơi từng có những bụi tre già bị chặt trơ gốc. Giờ chỉ còn đất đá lẫn bùn đang ào ào đổ xuống. Những thân cây lớn bị cuốn đi như cọng dơm. Tiếng đá va vào nhau dội khắp thung lũng. Dòng bùn đỏ ngầu lao thẳng về phía những thửa ruộng dưới chân núi. Mọi người đứng chết lặng. Có người run rộng. Xong rồi. Năm nay mất trắng rồi. Một người khác ôm đầu ngồi thụp xuống. Không ai dám tiến thêm. Lữ Hàn đưa mắt nhìn khắp sườn núi. Đúng lúc ấy, ông phát hiện một điều khác thường. Giữa khoảng đất đang sạt lở vẫn còn một dải xanh kéo dài. Những cây trúc non ông cùng mọi người trồng suốt nhiều năm vẫn đứng đó. Chúng nghiêng ngả trong gió nhưng không bật gốc. Dễ của chúng bám chặt vào đất. Lớp đất quanh gốc tuy nứt ra nhưng không bị dòng bùn kéo đi. Dải trúc ấy giống như một bàn tay vô hình giữ lấy cả sườn dốc. Lữ Hàn bước thêm vài bước. Ông cúi xuống. Đất dưới chân vẫn còn chắc. Ông ngước nhìn lên. Phía trên dải trúc, bùn đất bị chặn lại thành từng lớp. Nước len qua những gốc trúc rồi chảy thành nhiều dòng nhỏ. Không còn cuồn cuộn như trước. Lão Trịnh chống gậy đi đến. Đôi mắt già nua đỏ hoe. Lão khẽ nói. Chà cháu nói đúng. Rừng giữ đất. Đất giữ nước. Nước giữ người. Không ai đáp. Ai cũng đang nhìn dải trúc ấy. Người đàn ông từng lớn tiếng phản đối Lữ Hàn bước đến gần. Ông ta quỳ xuống. Đôi bàn tay run dậy chạm vào những gốc trúc còn lấm đầy bùn. Ông nghẹn giọng. Ta. Ta đã chặt quá nhiều. Bên cạnh, người bán tre năm trước cũng cúi đầu. Ông nhìn khoảng núi đã trôi mất rồi lầm bậm. Chỉ hơn một năm trước nơi này còn kín tre. Nếu lúc ấy. Câu nói bỏ dở. Không ai đủ can đảm nói tiếp. Dưới chân núi, dân làng bắt đầu chạy ra ruộng. Mọi người ngạc nhiên khi thấy con suối vẫn còn chảy. Nước tuy đục. Nhưng dòng chảy không bị bùn đất chạm kín. Những thửa ruộng gần suối vẫn giữ được nước. Láo nông gieo lúa nhiều năm quỳ xuống bóc một nắm bùn. Láo nhìn dòng nước rồi quay sang mọi người. Nếu con suối này mất. Cả vụ sau cũng chẳng còn. Ai nấy đều hiểu. Điều giữ lại con suối không phải may mắn. Chính là khoảng rừng trúc còn sót lại. Đứa bé từng theo Lữ Hàn trồng cây kéo nhẹ và đá ông. Bác, rừng mình thắng rồi phải không? Lữ Hàn nhìn đứa bé, ông khẽ lắc đầu. Không. Núi chỉ mới giữ lại cho mình một cơ hội. Ông quay nhìn khoảng rừng bị cuốn trồi. Trong mắt ông không có niềm vui. Chỉ có nỗi tiếc. Nếu những năm trước mọi người chịu trồng thêm một ít. Có lẽ phần núi bị mất hôm nay đã nhỏ hơn. Nếu chính ông bắt đầu sớm hơn vài năm. Biết đâu đã giữ được nhiều đất hơn nữa. Ông cúi xuống nhặt một cây trúc non bị nghiền. Nhẹ nhàng vuôn lại đất quanh góc. Giống như chưa từng tró chuyện gì xảy ra. Đúng lúc ấy người phụ nữ ôm bó măng hôm trước bước đến. Bà cúi đầu. Bác Hàn. Nhà tôi. Còn xin được giống trúc không? Lời vừa dứt. Một người khác cũng tiến lên. Rồi thêm vài người nữa. Chỉ trong chốc lát. Trước mặt Lữ Hàn đã có hơn hai mươi người đứng đợi. Ai cũng muốn xin vài cây giống để trồng lại phần đất của mình. Lữ Hàn lặng lẽ nhìn về căn tròi nhỏ nơi cất cây giống. Ông biết rất rõ. Số cây còn lại chỉ đủ trồng cho một góc núi rất nhỏ. Ông xiết chặt bàn tay. Nếu giữ lại cho riêng mình, ông có thể gây dựng lại khu rừng cũ. Nếu chia đi, mỗi người chỉ nhận được vài cây. Không ai biết lựa chọn nào mới thật sự cứu được cả ngọn núi. Sáng hôm sau, sân trước căn tròi của Lữ Hàn đông kín người. Ai cũng đứng lặng. Không còn tiếng cười cợt như trước. Không còn ai nói chuyện trồng trúc là việc ngốc nghếch. Thứ còn lại chỉ là những ánh mắt đầy mong mỏi. Lữ Hàn mở cửa kho nhỏ. Bên trong chỉ còn mấy bó cây giống được bó cẩn thận bằng dây mây. Ông đếm rất chậm. Đếm xong, chính ông cũng khẽ thở dại. Quá ít. Ít đến mức chẳng đủ phủ kín một khoành đồi. Người đàn ông bán tre năm trước bước lên trước. Bác Hàn, cho tôi xin trước. Nhà tôi mất nhiều đất nhất. Chưa dứt lời, một người khác đã nói. Nhà tôi sát chân núi. Nếu không trồng ngay, mùa mưa tới sẽ nguy. Một bà lão cũng run run cất tiếng. Ruộng nhà tôi chỉ còn trông vào mấy gốc trúc. Tiếng người bắt đầu nhiều lên. Ai cũng có lý do. Ai cũng thật sự khốn khó. Lữ Hàn đứng lặng giữa sân. Ông biết nếu chọn người này thì người kia sẽ phải chờ. Mà chờ thì chưa chắc còn kịp. Đúng lúc ấy, cậu bé năm nào kéo nhẹ tay áo ông. Bác, hay mình giữ lại. Đợi nhân được nhiều rồi hãy chia. Lữ Hàn nhìn đứa bé. Ông chậm dãi lắc đầu. Nếu đợi, có khi núi không đợi mình. Ông cúi xuống, ôm toàn bộ số cây giống còn lại mang ra giữa sân đỉnh. Mọi người đều ngạc nhiên. Ông tháo hết dây buộc, những cây trúc non được đặt thành từng bó nhỏ. Lữ Hàn cất giọng bình tĩnh. Mỗi nhà lấy vài cây, đừng lấy nhiều. Cũng đừng để người khác thiếu, có người sững sở. Thế còn bác? Lữ Hàn mỉm cười. Ta giữ, thì chỉ xanh một gốc. Các người mang về. Cả ngọn núi mới xanh. Không gian bỗng im phăng phắc, không ai bước tới trước. Người bán tre cuối đầu. Nhưng... Tôi từng cười bác. Lữ Hàn chỉ nhẹ nhàng nhắc mấy cây giống đặt vào tay ông. Trúc không nhớ ai từng cười nó. Nó chỉ biết lớn. Người đàn ông run dẩy nhận lấy. Đôi mắt đỏ hoè, một người khác tiến lên. Chính là người từng nhiều lần nhổ cây giống. Ông ta quỳ xuống giữa sân. Bà con. Tôi có lỗi. Những cây trúc bị nhổ năm ngoái. Là tôi làm. Cả sân đình im lặng. Không ai trách. Cũng chẳng ai mắng. Người đàn ông cúi thấp đầu hơn. Nếu hôm ấy tôi để chúng sống. Có lẽ hôm nay núi còn giữ được thêm một phần. Lữ Hàn bước tới. Ông đỡ người ấy đứng dậy. Biết tiếc. Thì từ hôm nay đừng nhổ nữa. Chỉ một câu nói ấy khiến người đàn ông bật khóc. Ngay sau đó. Một thanh niên khác cũng bước ra. Tôi cũng từng chặt cả bụi trúc non. Rồi thêm một người. Tôi từng bảo con mình đừng phí công chồng. Một bà lão khẽ nói. Tôi từng bảo cháu đừng theo bác Hàn. Không ai bảo ai. Từng người lần lượt nhận lỗi. Không phải để xin tha thứ. Mà vì chính họ không muốn giữ sự im lặng ấy thêm nữa. Cậu bé đứng bên cạnh nhìn mọi người. Nó ngơ ngác hỏi. Sao hôm nay ai cũng nói thật? Lão trịnh mỉm cười. Bởi núi đã nói trước rồi. Chiều hôm ấy. Khắp sườn núi Thanh Trúc xuất hiện những bóng người quen thuộc. Người gánh nước. Người gánh phân mục. Người đào hố. Người cắm cây. Có cụ già chống gậy vẫn cố vun được một gốc. Có đứa trẻ hai tay lấm đầy bùn nhưng vẫn cười rất tươi. Không còn ai chờ người khác bắt đầu. Mỗi người chỉ lặng lẽ làm phần việc của mình. Lữ Hàn đứng trên trên dốc nhìn xuống. Từng khoảng đất trống dần hiện lên những chấm xanh nhỏ. Chúng thưa thớt, nhỏ bé. Nhưng trải dài khắp cả sườn núi. Cậu bé đứng cạnh ông khẽ hỏi. Bác. Sau này người ta có nhớ đây là rừng của bác không? Lữ Hàn nhìn những cây trúc non đang lây động trong gió. Ông khẽ mỉm cười. Đến lúc cả ngọn núi xanh lại. Ai trồng cây đầu tiên cũng không còn quan trọng nữa. Mùa xuân ba năm sau. Người đi ngang Khê Vân đều ngỡ mình lạc sang một nơi khác. Sườn núi từng loang lộ những khoảng đất trống nay phủ dần màu xanh. Những bụi trúc non ngày nào đã cao quá đầu người. Lá trúc đan vào nhau. Mỗi khi gió thổi lại dì rào như tiếng nước chảy. Con suối đầu thôn cũng trong trở lại. Dòng nước mát lên qua từng phiến đá rồi chảy xuống cánh đồng. Ruộng lúa không còn nứt nẻ như những năm trước. Mùa ấy măng mọc nhiều hơn. Nhưng điều khiến người ta vui nhất không phải những gánh măng đầy. Là bởi sau mỗi lần chặt một bụi trúc đủ tuổi, người ta đều lặng lẽ trồng xuống hai bụi mới. Không cần ai nhắc. Cũng chẳng cần ai đứng canh. Việc ấy dần trở thành thói quen của cả thôn. Lữ Hàn vẫn lên núi mỗi sáng. Chỉ khác rằng bây giờ ông không còn đi một mình. Có khi là mấy đứa trẻ. Có khi là những người đàn ông từng phản đối ông. Có khi là cả những cụ già chống gậy. Mỗi người mang theo vài cây giống. Không ai nói nhiều. Ai cũng biết mình phải làm gì. Một buổi sáng, Lữ Hàn dừng chân dưới một bụi trúc lớn. Ông khẽ đặt tay lên thân cây. Đây chính là một trong những cây đầu tiên ông trồng sau ngày cha mất. Ngày ấy nó chỉ cao bằng cánh tay. Bây giờ đã vươn thẳng lên trời. Ông mỉm cười rất lâu. Cậu bé năm xưa nay đã thành một chàng trai khỏe mạnh. Cậu bước đến bên cạnh. Bác! Hôm nay để con dẫn bọn nhỏ lên trồng. Lữ Hàn gật đầu. Được. Từ nay con dẫn đường. Chàng trai nhận lấy đôi sọt cây giống. Bước chân vững vàng đi về phía sườn núi. Theo sau là mấy đứa trẻ ríu rít cười nói. Nhìn bóng trúng khuất dần giữa rừng trúc, Lữ Hàn bỗng thấy lòng mình nhẹ như cơn gió đầu xuân. Ông hiểu. Điều mình gìn giữ bao năm nay không còn là vài gốc trúc nữa, mà là một thói quen tốt đã bén rễ trong lòng người. Đến giữa trưa, có một đoàn khách từ thôn bên ghé qua. Họ đứng dưới chân núi nhìn lên rồi không ngớt lời khen. Một người hỏi. Ai là người gây dựng khu rừng này? Mọi ánh mắt đều hướng về phía Lữ Hàn. Ông chưa kịp đáp thì chàng trai năm xưa đã mỉm cười lắc đầu. Không. Không phải một mình bác ấy. Vậy là ai? Chàng trai nhìn khắp xường núi. Đây là khu rừng của những người biết chồng sau khi từng chỉ biết chặt. Mọi người đều im lặng. Không ai phản bác. Bởi ai cũng biết trong câu nói ấy có phần của chính mình. Đúng lúc đó một đứa bé khoảng 6 tuổi lom khom nhặt một cây giống vừa rơi khỏi sọt. Nó ôm cây vào lòng rồi ngức lên hỏi. Cha ơi! Ai cứu khu rừng vậy? Người cha nhìn con. Rồi nhìn Lữ Hàn. Cuối cùng lại nhìn khắp những bụi trúc đang đung đưa trước gió. Ông mìm cười. Nhưng không trả lời. Bởi trong lòng ông đã hiểu. Không có một người nào cứu khu rừng. Cũng không có một ngày nào làm thay đổi vận mệnh của Khê Vân. Chỉ có từng bàn tay chịu đào thêm một hồ đất. Từng người chịu trồng thêm một cây trúc. Từng lần viết nghĩ cho mùa xuân mình sẽ không còn được thấy. Những điều nhỏ bé ấy nối tiếp nhau qua 5 tháng lặng lẽ đổi thay cả một ngọn núi. Gió xuân lại thổi qua. Tiếng lá trúc xào sạc hòa cùng tiếng nước suối như một khúc hát quen thuộc của Khê Vân. Vận mệnh không phải là thứ cố định. Mỗi hành động thiện, mỗi suy nghĩ tích cực của chúng ta chính là thiên cơ để kiến tạo một tương lai tốt đẹp hơn cho chính mình và cộng đồng. Nếu một ngày trước mắt bạn chỉ có hai con đường. Một con đường mang lại lợi ích ngay hôm nay. Còn con đường kia chỉ để lại điều tốt đẹp cho những người đến sau. Liệu bạn sẽ chọn bước theo con đường nào?