Quý vị có đang gặp tình trạng này: Mỗi sáng uống thuốc đều đặn, kiêng khem đủ thứ, nhưng chỉ số Creatinine vẫn tăng, chức năng thận cứ âm thầm giảm?
Nghịch lý nằm ở chỗ: Chúng ta tốn tiền mua thuốc bổ, nhưng lại bỏ qua "thời điểm vàng" buổi sáng để thận xả rác. Một ly cà phê khi bụng rỗng, một buổi tập quá sức, hay một bữa sáng nhiều muối... chính là những "sát thủ" thầm lặng đang ép quả thận làm việc quá tải ngay khi vừa mở mắt.
Trong video hôm nay trên kênh The 60's Wellness Guide, Bác sĩ Vĩnh và MC Hạnh Nguyên sẽ cùng quý cô bác, anh chị giải mã "Hệ thống thủy lợi" của cơ thể và hướng dẫn chi tiết 10 thói quen buổi sáng giúp hồi sinh chức năng thận, ổn định huyết áp và kéo giảm đà tăng Creatinine. 🔔 Đừng quên Đăng ký kênh (Subscribe) và nhấn chuông để không bỏ lỡ những lời khuyên sức khỏe thiết thực nhất cho tuổi trung niên và cao niên.
⚠️ Lưu ý: Thông tin trong video chỉ mang tính chất tham khảo và hỗ trợ giáo dục. Quý khán giả vui lòng tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị trực tiếp trước khi thay đổi phác đồ thuốc hoặc chế độ dinh dưỡng đặc biệt.
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Tóm tắt video
Được tạo bởi AI
Video này hướng dẫn chi tiết cách thiết lập thói quen buổi sáng để bảo vệ chức năng thận và kiểm soát chỉ số creatinine, đặc biệt cho người cao tuổi. Bác sĩ Vĩnh nhấn mạnh việc kết hợp uống nước ấm, vận động nhẹ nhàng và chế độ ăn uống lành mạnh để giảm áp lực lọc, ngăn ngừa suy giảm chức năng thận và duy trì sức khỏe bền vững thông qua kỷ luật lối sống hàng ngày.
Hạnh Nguyên xin kính chào quý cô bác, anh chị đang có mặt trong video ngày hôm nay ạ.
Quý vị có để ý không, mỗi sáng uống thuốc, đo huyết áp, kiêng đủ thứ
nhưng chỉ số creatinine vẫn tăng, chức năng thận cứ âm thầm giảm từng năm.
Nghị lý là rất nhiều người đi tìm thuốc bổ thận đắt tiền nhưng lại bỏ qua chính buổi sáng,
thời điểm vàng quyết định thận có được xả giác sau một đêm dài hay không.
Một ly cà phê đặc khi bụng rỗng, một bữa sáng toàn thịt, trứng, xúc xích,
một buổi tập nặng đến hụt hơi ngay từ 5 đến 6 giờ sáng.
Những thói quen tưởng là khỏe nhưng thực ra đang ép thận làm việc quá sức ngay từ đầu ngày.
Trong khi chỉ cần thay đổi 10 thói quen buổi sáng rất nhỏ,
từ cách uống nước ấm, chọn bữa sáng, đến vận động nhẹ và đo huyết áp đúng lúc,
chúng ta đã có thể giảm gánh nặng cho thận, kéo chậm lại đà tăng creatinine, đặc biệt ở người lớn tuổi.
Hôm nay bác sĩ Vĩnh sẽ chỉ rõ những giải pháp vàng buổi sáng thường bị bỏ quên đó.
Thưa bác sĩ Vĩnh, tại sao chỉ một vài thói quen sau khi thức dậy thôi
lại có thể quyết định cả hành trình suy hay khỏe của quả thận ạ?
Chào Hạnh Nguyên và chào quý vị đang theo dõi chương trình.
Tôi xin phép vào thẳng câu hỏi lúc nãy.
Chỉ vài thói quen sau khi thức dậy có thể quyết định thận đi theo con đường suy hay con đường khỏe
vì nguyên nhân nằm ngay ở những phút đầu tiên khi chúng ta mở mắt và chúng ta đối xử với quả thận như thế nào.
Nếu vĩ cơ thể là một thành phố thì thận chính là nhà máy xử lý rác thải ở cuối dòng.
Cả đêm thành phố vẫn âm thầm xả rác, tế bào rà cỗi, chất chuyển hóa, độc chất tất cả dồn về nhà máy thận.
Đến sáng, nếu chúng ta không cung cấp nước, không tạo điều kiện cho nhà máy hoạt động nhẹ nhàng
mà lại bắt nó tăng công suất thì sớm muộn hệ thống cũng quá tải.
Trong phòng khám, tôi gặp đi gặp lại vài sai lầm giống nhau.
Nhiều người vừa mở mắt ra là uống ngay một ly cà phê đặc khi bụng còn đói
mà cả đêm trước gần như không uống thêm giọt nước nào.
Có người không uống một ngụm nước nào đã lao ra công viên chạy bộ, tập tạ, cố xé cơ cho thật sung, cảm giác như mình rất khỏe.
Bữa sáng thì toàn đạm, thịt, trứng, xúc xích, phô mai, cả đêm đi tiểu ít.
Sáng dậy cơ thể đã hơi thiếu nước nhưng lại nói tôi không khát, khỏi uống.
Kết quả là máu vốn đã đặc hơn một chút, sau một đêm mất nước nhẹ, nay lại càng đặc hơn.
Thận vốn chỉ bằng nắm tay, phải cố gắng lọc một dòng nước bùn thay vì một dòng suối trong.
Creatinine và các chất thải cứ âm thầm tích lại.
Đến lúc đi xét nghiệm, mọi người ngỡ ngàng hỏi, sao chỉ số lại cao thế này, tôi có thấy gì đâu.
Để khắc phục sai lầm đầu tiên và phổ biến nhất này, tôi muốn giới thiệu luôn nhóm giải pháp số 1.
Giải pháp số 1 là, mỗi sáng, ngay sau khi thức dậy, trước khi uống cà phê, trước khi ăn sáng, trước khi tập thể dục,
hãy uống một ly nước ấm với lượng phù hợp, từ từ, không vội vã.
Nghe có vẻ rất đơn giản, nhưng với thận thì đó thực sự là một liều thuốc vàng.
Vì sao ly nước ấm buổi sáng lại quý đến như vậy đối với thận?
Quý vị hãy hình dung máu của chúng ta giống như dòng nước đang chảy trong một hệ thống ống nước rất dài.
Thận là cụm máy lọc được đặt ở đoạn cuối của hệ thống đó.
Cả đêm, cơ thể mất nước qua hơi thở, qua da, qua quá trình chuyển hóa.
Dòng nước trong ống bớt đi, đặt lại, giống như một đường ống ít dùng, để qua đêm, sáng ra mở vòi thấy nước chảy yếu và đục hơn.
Ly nước ấm buổi sáng chính là thao tác mở thêm van nước sạch vào hệ thống.
Khi chúng ta uống nước ấm, nước đi vào dạ dày và nhanh chóng được khấp thu vào máu.
Dòng máu trở nên loãng vừa phải, giống như thêm nước sạch vào một chậu nước đục.
Thận đón nhận được một dòng chảy dễ lọc hơn, áp lực trong các mạch máu nhỏ ở thận giảm xuống.
Bộ lọc không phải gồm mình làm việc.
Ngược lại, nếu không uống nước mà uống ngay cà phê đặc, chúng ta vừa không bổ sung nước, vừa bật thêm chế độ xả nước.
Vì cà phê có tác dụng lợi tiểu, lại kích tim đập nhanh, huyết áp tăng.
Hoặc nếu không uống nước mà lao vào tập nặng, chúng ta giống như ra lệnh cho các nhà máy trong thành phố chạy hết công suất ngay lập tức, sinh thêm nhiều rác thải.
Trong đó có sản phẩm phân hủy cơ khiến creatinine tăng.
Trong khi đó, nhà máy thận vẫn đang khát.
Bị bắt làm việc cực như vậy ngày này qua ngày khác, bộ lọc tất yếu sẽ mòn.
Vì vậy, một ly nước ấm đúng cách mỗi sáng chính là cách chúng ta tưới nước cho cái máy lọc,
rửa sơ đường ống, giúp hệ thống khởi động nhẹ nhàng trước khi bước vào một ngày dài.
Bây giờ tôi nói thật cụ thể để sáng mai quý vị có thể áp dụng được ngay.
Về lượng nước, với người lớn tuổi, thận đã có dấu hiệu yếu.
Mục tiêu hợp lý là khoảng 250-300ml tương đương 1 cốc nước đầy.
Với người còn tương đối khỏe, không có bệnh tim mạch nặng, không suy thận nặng,
có thể uống khoảng 300-500ml nhưng nên chia làm 2 lần, mỗi lần khoảng 1 nửa ly, cách nhau vài phút.
Điều quan trọng là tuyệt đối không ép uống thật nhanh và thật nhiều trong 1 lần.
Nếu đổ cả nửa lít nước vào dạ dày trong vài giây, nhất là ở người cao tuổi,
quý vị rất dễ cảm thấy đầy bụng, khó thở, buồn nôn, cơ thể phản ứng khó chịu,
thì chúng ta sẽ bỏ rỡ thói quen này chỉ sau vài ngày.
Về nhiệt độ, nước tốt nhất là nước ấm khoảng 35-40 độ,
tức là hơi ấm hơn thân nhiệt một chút.
Uống vào cảm giác ấm cổ, ấm bụng, dễ chịu nhưng không nóng rát.
Nước quá nóng dễ làm tổn thương niêm mạc thực quản và dạ dày,
đặc biệt là ở người đã có trào ngược hoặc viêm red.
Nước lạnh, đặc biệt là nước đá,
dù mang lại cảm giác sảng khoái lại khiến mạch máu co đột ngột.
Ở người cao tuổi, người bị huyết áp cao, tim mạch, phản ứng co mạch,
đột ngột này có thể làm chóng mặt, đau đầu, đau bụng,
và thận cũng phải điều chỉnh lại dòng máu một cách vội vã.
Hãy tưởng tượng chúng ta có một ống thủy tinh đang nóng,
rồi bất ngờ dội nước đá lên, ống rất dễ nứt.
Mạch máu của chúng ta, đặc biệt là những mạch nhỏ mong manh ở thận,
cũng không thích bị sốc nhiệt như vậy.
Cách uống cũng quan trọng không kém,
đừng ngửa cổ uống ở ngực cho nhanh.
Hãy xem mình đang tưới cây, chứ không phải đang sối nước.
Ly nước nên được chia thành nhiều ngụm nhỏ,
khoảng 10 đến 15 ngụm, uống giải rác trong 5 đến 10 phút.
Mỗi ngụm là một dòng nước nhỏ thấm dần vào máu,
giúp thận nhận nước đều đạn,
tim cũng không bị áp lực tăng thể tích đột ngột.
Nhiều người hỏi tôi có nên vắt chanh hoặc cho mật ong vào hay không?
Câu trả lời là có thể, nhưng phải tùy người.
Vài lát chanh mỏng hoặc một ít nước cốt chanh là lựa chọn khá tốt.
Trong chanh có Acid Citric, chất này giúp giảm nguy cơ kết tinh sỏi thận,
giống như cho một ít chất làm tan cặn vào ấm nước để hạn chế đóng cặn vôi.
Tuy nhiên, không nên vắt quá chua.
Đặc biệt nếu quý vị đã có bệnh dạ dày, trào ngược, viêm red,
nếu uống vào mà nóng rát, ợ chua nhiều,
thì nên quay về với nước ấm lọc đơn thuần.
Mật ong thì phù hợp với người không bị tiểu đường.
Một muỗng cà phê mật ong nhỏ pha loãng trong ly nước ấm
có thể giúp dễ uống hơn, ấm bụng hơn.
Tuy nhiên, với người tiểu đường, tiền tiểu đường hoặc có nguy cơ cao,
tôi thường khuyên chỉ dùng nước ấm lọc, không thêm đường, không thêm mật ong
để tránh làm đường huyết nhảy vọt ngay đầu ngày.
Thời điểm vàng để uống ly nước ấm là ngay sau khi chúng ta đã tỉnh táo sơ bộ.
Quý vị có thể thức dậy, đi vệ sinh, rửa mặt, đánh răng,
sau đó ngồi xuống một chỗ yên tĩnh và uống ly nước ấm theo cách tôi vừa hướng dẫn.
Uống xong, chờ khoảng 15 đến 20 phút,
rồi mới đến bữa sáng uống thuốc huyết áp, thuốc nền theo chỉ định
hoặc uống cà phê nếu vẫn muốn.
Làm như vậy, thận đã có vốn nước để làm việc, máu đã bớt đặc.
Việc uống thuốc hay uống cà phê sau đó ít gây sốc cho hệ tim mạch và thận hơn rất nhiều.
Một câu hỏi nữa rất quan trọng là
nếu đã bị suy tim, suy thận nặng, phù nhiều,
có cần điều chỉnh ly nước buổi sáng hay không?
Câu trả lời là có và phải làm cẩn thận.
Với những trường hợp này,
bác sĩ điều trị thường đã quy định rất rõ tổng lượng nước trong ngày.
Ly nước ấm buổi sáng vẫn quan trọng,
nhưng lượng nước trong ly phải được tính vào tổng lượng nước của cả ngày.
Ví dụ, nếu một người chỉ được uống khoảng 1000ml nước trong 24h,
họ có thể dành 250 đến 300ml cho buổi sáng,
phần còn lại chia đều trong ngày,
tuyệt đối không tự ý tăng thêm.
Nếu coi cơ thể là một hệ thống bình chứa,
thì người suy tim, suy thận giống như cái bình đã gần đầy,
chúng ta không thể đổ nước vô tội vạ,
mà phải tính từng giọt.
Tóm lại, nhóm giải pháp số 1 là dùng một ly nước ấm,
uống đúng cách, đúng thời điểm,
như một nghi thức bắt đầu ngày mới.
Tên giải pháp rất dễ nhớ,
mỗi sáng uống một ly nước ấm với lượng vừa phải,
uống chậm, uống trước cà phê, trước bữa sáng, trước tập luyện.
Cơ chế thì quý vị chỉ cần giữ trong đầu hình ảnh máu là dòng nước,
thận là máy lọc, nước ấm là văn nước sạch được mở ra.
Còn cách dùng thì hãy coi việc uống nước như tưới cây,
nhẹ nhàng và đều đặn,
để quả thận được giải tỏa sau một đêm làm việc miệt mài.
Nghe bác sĩ nói về ly nước ấm buổi sáng thì Hạnh Nguyên thấy rất thuyết phục,
nhưng thú thật nhiều khán giả sẽ nghĩ như thế này,
chỉ uống nước thôi thì có vẻ đơn giản quá.
Cả một ngày dài còn bao nhiêu thứ khác ảnh hưởng đến thận,
tập thể dục, ăn sáng, uống cà phê,
rồi thuốc bổ, thực phẩm chức năng.
Thưa bác sĩ, nếu nhìn sâu hơn dưới góc độ y học hiện đại kết hợp với y học cổ truyền,
buổi sáng thực sự là điểm rẽ của quả thận như thế nào?
Và ngoài ly nước ấm da thì có những chiến binh chủ lực nào
mà người lớn tuổi bắt buộc nên có trong thói quen buổi sáng để bảo vệ thận ạ?
Câu hỏi của Hạnh Nguyên chạm đúng trọng tâm.
Ly nước ấm là bước khởi động,
nhưng để giữ cho thận khỏe lâu dài,
chúng ta cần một đội chiến binh buổi sáng phối hợp với nhau.
Tôi xin dùng một hình ảnh ẩn dụ lớn để dẫn dắt phần này.
Để suốt cuộc trò chuyện hôm nay,
quý vị chỉ cần giữ lại một bức tranh trong đầu là hiểu được cả chuyện bệnh thận.
Hãy tưởng tượng cơ thể mình là một hệ thống thủy lợi lớn của một vùng đồng vẳng.
Trên cao là một hồ chứa nước khổng lồ,
vừa là đập nước, vừa là nhà máy lọc.
Đó chính là thận.
Từ hồ chứa này,
nước sạch tỏa đi khắp ruộng đồng qua hệ thống kênh mương, đó là mạch máu.
Trên dòng chảy còn có các trạm xử lý rác,
các nhà máy bên bờ sông,
đó là gan, ruột, phổi.
Trái tim là máy bơm trung tâm.
Mỗi buổi sáng,
cả hệ thống thủy lợi đó phải chuẩn bị bước vào một ngày làm việc mới.
Nếu van nước mở đúng,
lượng nước vừa đủ,
không có bùn rác đổ thêm,
không áp lực quá lớn lên bờ đập,
thì thận sẽ lọc êm,
mạch máu chảy đều đặn,
ruộng đồng xanh tốt.
Ngược lại,
nếu sáng nào cũng mở van đột ngột,
vừa thiếu nước,
vừa đổ thêm bùn,
lại tăng áp lực nước lên thành đập,
thì sớm muộn,
bờ đập cũng nứt.
Dưới góc nhìn y học hiện đại,
bệnh thận mạng phần lớn do 3 dòng áp lực đổ lên quả thận.
Huyết áp cao giống như
nước dồn nhiều và đập quá,
tiểu đường giống như thành đập bị bám đường,
dày lên rồi nứt,
và lối sống mất cân bằng,
khiến máu đặc,
nhiều bùn rác mà tôi tạm gọi là
chất thải chuyển hóa.
Còn dưới góc nhìn y học cổ truyền,
thận được xem là góc của thủy dịch trong cơ thể,
là kho nước,
và cũng là nơi tảng tinh,
nuôi sương cốt,
não tủy.
Thận sợ nhất 3 điều,
1 là lao lực quá sức,
2 là hàn lệnh đột ngột,
3 là thiếu nghỉ ngơi,
thiếu giấc ngủ sâu.
Buổi sáng là lúc dương khí bắt đầu bốc lên,
nếu vừa thiếu nước,
vừa ép thân thể làm việc nặng,
vừa dùng những thứ kích thích như cà phê đặc,
thì thận khí bị kéo căng,
trong khi thủy lại không đủ để nuôi dưỡng.
Lâu dần,
từ góc nhìn đông y,
đó là quá trình hao tổn thận.
Cho nên,
khi thiết kế thói quen buổi sáng,
chúng ta không chỉ uống một ly nước rồi thôi,
chúng ta sẽ sắp xếp một đội chiến binh chủ lực
để bảo vệ bờ đập thận
và hệ thống thủy lợi cơ thể.
Tôi xin giới thiệu nhóm giải pháp số 2,
là nhóm các thói quen còn lại,
nhưng cực kỳ quan trọng.
Tôi sẽ lần lượt nói tên giải pháp,
sau đó giải thích bằng hình ảnh hệ thống thủy lợi,
rồi mới hướng dẫn cách làm cụ thể
để quý vị mang về áp dụng.
Trước hết,
chiến binh thứ nhất trong nhóm giải pháp số 2
là vận động nhẹ nhàng buổi sáng.
Tên giải pháp rất rõ ràng,
thay vì tập nặng ngay sau khi thức dậy,
chúng ta chọn đi bộ chậm,
tập dưỡng sinh, thái cực quyền,
hoặc một bài kéo dãn người trong 15 đến 30 phút.
Trong bức tranh hệ thống thủy lợi,
vận động nhẹ,
giống như chúng ta mở từ từ các kênh dẫn nước nhỏ,
cho dòng nước bắt đầu lưu thông khắp dụng đồng
một cách êm ái.
Nước chảy là nước không tù động,
không sinh bùn lầy.
Máu chảy cũng vậy.
Khi chúng ta vận động nhẹ,
tim đập nhanh hơn một chút,
huyết áp nhích lên một chút,
nhưng trong tầm kiểm soát,
mạch máu dãn nở hài hòa,
thận nhận được dòng máu đều đạn,
không bị sốc.
Ngược lại,
tập nặng, chạy nước rút,
nâng tạ lớn ngay lúc vừa ngủ dậy,
giống như mở hết tất cả cửa xà đập
và bơm nước hết công suất cùng lúc.
Áp lực nước đập vào thành đập,
bờ kênh dễ bị sạt lở.
Trong cơ thể,
vận động quá sức đột ngột
sau một đêm nghỉ,
làm các sợi cơ bị tổn thương vi thể,
giải phóng nhiều chất thải,
trong đó có creatinine,
đổ vào máu,
tim phải làm việc gắng sức,
huyết áp tăng cao,
thận vừa phải lọc nhiều bùn rác hơn,
vừa chịu áp lực cao nhiều giờ.
Cách làm cụ thể là sáng dậy.
Sau khi uống nước ấm như chúng ta đã nói,
quý vị hãy dành 15 đến 20 phút
cho những động tác đơn giản.
Đi bộ chậm quanh nhà,
xoay khớp cổ,
vay hông đầu gối,
kết hợp hít sâu thở chậm.
Ai thích có thể theo một bài thái cực quyền
hay dưỡng sinh nhẹ nhàng.
Nguyên tắc chung là
khi tập,
quý vị vẫn nói chuyện được bình thường,
không thở dốc,
không đỏ bừng mặt,
không thấy tim đập loạn.
Nếu muốn tập nặng,
tốt hơn nên chuyển sang buổi chiều
hoặc buổi tối,
khi cơ thể đã được cấp nước đầy đủ
và hệ thống thủy lợi đã ấm lên.
Chiến binh thứ hai là ánh nắng sớm.
Tên giải pháp là buổi sáng phơi nắng nhẹ
từ 10 đến 20 phút
trong không giờ khoảng 7 đến 9 giờ
tùy vùng.
Trong bức tranh hệ thống thủy lợi,
ánh nắng giống như nguồn năng lượng
mặt trời chiếu xuống,
làm bốc hơi nước,
tạo mưa,
duy trì vòng tuần hoàn của nước
và làm khô những chỗ ẩm thấp,
dễ sinh nấm mốc,
rêu rác.
Trong cơ thể ánh nắng giúp ra
chúng ta tổng hợp vitamin D,
hỗ trợ hấp thu canxi,
làm xương chắc khỏe.
Từ góc nhìn đông nghi,
đó là lúc dương khí của trời đất
bắt đầu lan tỏa.
Nếu chúng ta đón nhận một cách điều độ,
xương cốt,
gân cơ được sửa ấm,
thận vốn chủ cốt,
chủ tủy
sẽ được hưởng lợi.
Tại sao xương chắc lại liên quan đến thận?
Trong y học hiện đại,
khi thận yếu,
khả năng cân bằng canxi
và phospho bị dối loạn,
cơ thể phải rút canxi từ xương ra
để bù,
lâu ngày gây loãng xương,
đau nhức.
Từ góc nhìn cổ truyền,
thận hư thì xương yếu,
lưng gối mỏi,
tai ủ,
trí nhớ giảm.
Cho nên buổi sáng đón ánh nắng vừa đủ,
như cung cấp ánh sáng cho cả hệ thống thủy lợi
để bờ đập,
bờ canh không lạnh vuốt,
không mục nát dần.
Cách làm rất đơn giản.
Sau khi uống nước ấm
và vận động nhẹ trong nhà,
quý vị có thể ra ban công,
sân vườn hoặc một nơi thoáng đãng
để ra tay,
ra mặt,
tiếp xúc với nắng nhẹ khoảng 10 đến 15 phút.
Không cần phơi quá lâu đến mức nóng rát,
mồ hôi vã ra.
Đối với làn da nhạy cảm,
chúng ta có thể đội nón,
che bớt mặt
chỉ để lộ cảng tay,
cảng chân.
Tránh nắng gắt giữa trưa
khi tia cực tím mạnh,
vì lúc đó nắng đã không còn là bạn tốt
của hệ thống thủy lợi nữa
mà trở thành bão nhiệt.
Chiến binh thứ 3
là bữa sáng thân thiện với thận.
Tên giải pháp là
giảm tài đạm động vật
và muối ở bữa sáng,
ưu tiên ngụ cốc nguyên hạt,
khoai,
rau củ,
sữa hạt
và các thực phẩm đơn giản,
Trong hệ thống thủy lợi,
đồ ăn giàu đạm,
nhiều muối,
thực phẩm chế biến sẵn
giống như chúng ta đổ thêm bùn,
cát và hóa chất vào dòng sông.
Nhà máy lọc nước ở cuối dòng
tức là thận
sẽ phải làm việc vất vả hơn
để loại bỏ lượng bùn và hóa chất đó.
Ăn sáng với xúc xích,
thịt nguội,
thịt mỡ,
phô mai mặn,
mì ăn liền nhiều lần trong tuần,
chẳng khác nào ngày nào cũng đổ
các bao rác xuống sông ngay đầu nguồn.
Trong y học hiện đại,
khi chúng ta ăn quá nhiều đạm,
đặc biệt là đạm động vật đậm đặc,
cơ thể sẽ tạo ra nhiều ure,
creatinine,
acid, uric
và các sản phẩm chuyển hóa khác.
Với người thận khỏe,
thỉnh thoảng ăn nhiều một chút chưa sao,
nhưng nếu ngày nào cũng bắt thận lọc
một lượng rác lớn ngay từ sáng sớm,
đặc biệt ở người cao tuổi
hoặc người đã có bệnh thận tiềm ẩn,
thì sớm muộn bơ đập cũng mòn.
Muối và phô phô trong thực phẩm chế biến sẵn
còn làm tăng huyết áp,
dối loạn cân bằng khoáng chất,
làm mạch máu cứng hơn.
Cách ăn sáng thân thiện với thận là như thế này.
Chúng ta chia lượng đạm cho ngày ra đều hơn,
không rồn hết vào buổi sáng.
Bữa sáng có thể là cháo yến mạch nấu với sữa hạt,
thêm một ít hạt ốc chó,
hạnh nhân nếu không dị ứng,
hoặc một củ khoai lang luộc,
kè một quả trứng luộc,
một ít rau luộc,
trái cây,
bánh mì nguyên cám
với một lát ức gà luộc,
ít muối,
thêm vài lát cà chua,
dưa leo.
Điều quan trọng là hạn chế các loại xúc xích,
thịt sông khói,
thịt nguội,
mì ăn liền
và những món quá mặn,
quá nhiều gia vị.
Chiến binh thứ tư là quản lý cà phê buổi sáng một cách khôn ngoan.
Tên giải pháp là không uống cà phê khi đói bụng
và không dùng cà phê thay cho nước
mà nếu vẫn muốn uống,
hãy uống sau bữa sáng
và sau khi đã cấp nước cho cơ thể.
Trong hệ thống thủy lợi,
cà phê giống như một lệnh tăng tốc cho máy bơm chính.
Máy bơm chạy nhanh hơn,
nước chảy mạnh hơn,
áp lực đập tăng lên.
Một chút tăng tốc có thể giúp nước đến ruộng nhanh hơn,
nhưng nếu sáng nào cũng bật chế độ tăng tốc
khi bờ đập còn khô,
chưa được kiểm tra,
thì rất dễ có ngày bờ đập nứt.
Cà phê làm tim đập nhanh hơn,
huyết áp tăng,
thận phải lọc nhiều nước tiểu hơn
vì tác dụng lợi tiểu.
Nếu nền tảng là một người đã có huyết áp cao,
tiểu đường,
thận yếu,
thì cú tăng áp đầu ngày này là điều chúng ta nên tránh
hoặc ít nhất là nên kiểm soát.
Cách làm cụ thể là sau khi thức dậy,
chúng ta ưu tiên nước ấm trước,
sau đó là bữa sáng nhẹ,
rồi mới đến cà phê nếu quý vị cảm thấy cần.
Và kể cả khi uống,
cũng nên chọn loại cà phê không quá đặc,
không uống liền một lúc mà chia thành nhiều ngụm nhỏ.
Người có bệnh tim mạch,
huyết áp,
loạn nhịp,
hoặc đã có suy thận
nên trao đổi với bác sĩ điều trị về lượng cà phê cho phép.
Đặc biệt,
không dùng cà phê thay cho nước lọc.
Vì như vậy,
chúng ta đang bắt máy bơm chạy trong điều kiện thiếu nước.
Chiến binh thứ 5 là tránh dùng thực phẩm bổ sung creatine
và các loại thần dược tăng cơ vào buổi sáng,
nhất là ở người lớn tuổi hoặc người có vấn đề vệ thận.
Tên giải pháp là nói không
với creatine và các sản phẩm tăng cơ không rõ nguồn gốc
trừ khi có chỉ định chuyên môn rõ ràng.
Trong hệ thống thủy lợi,
creatine giống như một loại nhiên liệu
giúp các nhà máy bên bờ sông chạy mạnh hơn,
sản xuất nhiều hơn,
nhưng càng sản xuất nhiều thì càng thải ra nhiều rác.
Trong cơ thể,
creatine khi vào sẽ chuyển hóa thành creatinine,
chính là một trong những chất mà thận phải lọc ra khỏi máu.
Ở người trẻ, cơ bắp khỏe, thận tốt,
đôi khi việc dùng creatine để tăng thành tích thể thao
vẫn có thể được cân nhắc và kiểm soát.
Nhưng với người lớn tuổi,
thận đã không còn mới.
Việc bổ sung creatine vô tội vạ
chỉ làm tăng gánh nặng cho bộ lọc.
Cách lựa chọn an toàn là nếu muốn tăng cường cơ bắp,
chúng ta ưu tiên đạm từ thực phẩm tự nhiên
như cá, trứng với lượng vừa phải,
các loại đậu, mè, hạt.
Khi thấy trên thị trường những loại bột viên uống
được quảng cáo là tăng cơ cấp tốc,
đốt mỡ cực nhanh,
quý vị nên rất thận trọng.
Tốt nhất là mang danh sách đó đến hỏi bác sĩ điều trị,
đặc biệt khi đã có kết quả xét nghiệm chức năng thận
không tuyệt đối bình thường.
Chiến binh thứ 6 là thái độ thận trọng
với các loại thực phẩm chức năng,
Tên giải pháp là chỉ dùng thực phẩm chức năng
khi có chỉ định rõ ràng, hiểu được thành phần
và phù hợp với tình trạng thận của mình
trong hệ thống thủy lợi.
Bất kỳ loại thuốc, viên bổ, thảo dược nào đi vào cơ thể
cũng giống như chúng ta đổ thêm một loại hóa chất xuống sông.
Có hóa chất giúp xử lý rác tốt hơn,
làm nước trong hơn,
nhưng cũng có hóa chất làm nước đục hơn,
tích tụ dưới đáy sông,
lâu ngày gây tác dòng.
Một số thuốc bổ thận, mát gan,
không rõ nguồn gốc có thể chứa nhiều cali,
phosphô hoặc kim loại nặng.
Những chất này, nếu tích tụ,
chính thận sẽ phải gánh.
Từ góc nhìn đông y,
thảo dược có thể là người bạn tốt của thận,
giúp bổ khí, dưỡng âm, cố tinh.
Nhưng đông y chân chính
không bao giờ khuyên uống bừa bãi.
Thang thuốc phải dựa trên mạch, lưỡi, sắc,
bệnh sử, cụ thể.
Cho nên, buổi sáng,
thay vì tự ý uống cùng lúc 3-4 loại viên bổ gan,
bổ thận, bổ khớp,
quý vị nên chọn cách mang danh sách đó
đến gặp bác sĩ hoặc lương y đáng tin cậy.
Hỏi xem, với kết quả xét nghiệm thận hiện tại,
mình có nên dùng hay không?
Dùng bao lâu?
Dùng vào thời điểm nào trong ngày?
Cuối cùng,
chiến binh thứ 7 trong nhóm giải pháp số 2
là theo dõi huyết áp và đường huyết lúc đói vào buổi sáng.
Và nền tảng sâu hơn là
giấc ngủ đủ vào đêm hôm trước.
Tên giải pháp là
mỗi sáng trước khi ăn,
những ai đã có tăng huyết áp,
tiểu đường hoặc nguy cơ cao
nên đo huyết áp,
đo đường huyết theo hướng dẫn
để kịp thời phát hiện những ngày nước lên bất thường.
Trong hệ thống thủy lợi,
huyết áp giống như mực nước dâng lên bờ đập.
Đường huyết cao giống như nước bị lẫn đường,
đặc và dính,
dễ bám vào thành đập,
làm thành dày lên rồi nứt.
Nếu mỗi ngày người quản lý đập
đều nhìn bảng đo thủy chiều,
biết hôm nay nước lên bao nhiêu,
gió thế nào,
thì họ sẽ điều chỉnh việc mở van,
xả nước hợp lý,
bảo vệ bờ đập.
Nếu không đo gì cả,
cứ mở van theo cảm tính,
đến khi bờ đập sạt lở thì đã muộn.
Do đó, với những ai đã được chẩn đoán
tăng huyết áp hoặc tiểu đường,
việc đo huyết áp,
đường huyết lúc đói mỗi sáng
không phải là để tự làm bác sĩ,
mà để ghi lại một cuốn nhật ký.
Mỗi khi đi tái khám,
bác sĩ sẽ nhìn vào cuốn nhật ký đó
như người kỹ sư thủy lợi
nhìn vào biểu đồ mực nước,
từ đó điều chỉnh thuốc và lời khuyên.
Khi thấy nhiều ngày,
liền mực nước cao,
tức là huyết áp cao,
đường huyết cao,
chúng ta càng phải xem lại
đội chiến binh buổi sáng của mình
đã được thực hiện đúng chưa.
Còn giấc ngủ đêm hôm trước,
chính là nền móng của cả hệ thống.
Nếu bờ đập không được nghỉ,
van không được đóng lại để bảo trì,
thì sáng ra,
dù có uống nước,
có vận động nhẹ,
có ăn sáng lành mạnh,
thì bờ đập vẫn đã mòn từ bên trong.
Nghiên cứu cho thấy
ngủ dưới 6 tiếng mỗi đêm,
kéo dài,
làm tăng nguy cơ suy giảm chức năng thận.
Từ góc nhìn đông y,
ban đêm là lúc âm khí,
tức là phần nước của cơ thể,
cần được nuôi dưỡng,
ngủ là lúc thận tàng tinh,
phục hồi.
Nếu đêm nào cũng thức khuya,
làm việc não quá sức,
xem điện thoại,
xem phim đến tận khuya,
thì sáng hôm sau,
dù có cố gắng đến mấy,
thận vẫn mang trong mình sự mệt mỏi.
Tóm lại,
nhóm giải pháp số 2
chính là cả một đội chiến binh
phối hợp để bảo vệ đập nước thận mỗi sáng,
vận động nhẹ để mở kênh mương
một cách êm ái,
đón ánh nắng sớm
để tiếp năng lượng cho xương cốt,
cho dương khí,
ăn sáng thân thiện với thận
để đừng đổ thêm bùn rác vào sông,
quản lý cà phê như một công cụ
chứ không phải một ông chủ,
tránh creatine và các loại tăng cơ,
thuốc bổ không rõ ràng
để không lén đổ hóa chất vào dòng nước,
đo huyết áp,
đường huyết như người trông đập
nhìn bảng đo mực nước mỗi sáng.
Và trên nền tảng đó,
đêm hôm trước phải là một giấc ngủ đủ
để thận có thời gian phục hồi.
Khi những chiến binh này làm việc
nhịp nhàng mỗi sáng,
cộng với ly nước ấm mở đầu ngày mới,
quý vị đã xây cho bờ đập thận của mình
một hệ thống bảo vệ vững chắc,
giúp chỉ số creatine không còn tăng âm thầm
mà chúng ta không hay biết nữa.
Nghe bác sĩ phân tích thì Hạnh Nguyên nghĩ
rất nhiều cô chú đang xem sẽ tự hỏi
Rồi mai tôi phải làm cụ thể thế nào,
từng bước từng giờ ra sao?
Hôm nay,
bác sĩ có thể tặng khán giả
một lịch trình mẫu
Được chứ,
hôm nay tôi sẽ không nói chung chung nữa
mà đưa luôn một phác đồ buổi sáng mẫu
cho người lớn tuổi,
người có nguy cơ
hoặc đã có vấn đề về thận.
Quý vị có thể điều chỉnh giờ cho phù hợp
nhưng giữ đúng trình tự.
Tôi gọi đây là buổi sáng bảo vệ bờ đập thận.
Khoảng 6 giờ sáng,
sau khi thức dậy,
quý vị ngồi dậy từ từ,
không bật dậy đột ngột.
Việc đầu tiên là đi vệ sinh,
rửa mặt,
đánh răng nhẹ nhàng.
Đây là bước kiểm tra bờ đập,
xem cơ thể sáng nay
có tróng mặt,
có mệt,
khác thường hay không.
Từ 6 giờ 10 đến 6 giờ 20,
mời quý vị ngồi xuống ghế
hoặc mép giường,
bắt đầu mở van nước
bằng ly nước ấm.
Đó là nghi thức thứ nhất.
Uống khoảng 250-300ml nước ấm,
chia thành nhiều ngụm nhỏ
trong 10 phút.
Quý vị có thể thêm 1-2 lát chanh mỏng
nếu dạ dày cho phép.
Hãy coi,
đây là thời gian hít thở sâu,
nhìn ra ngoài trời,
cho thân và tâm thức dậy cùng lúc.
Khoảng 6 giờ 20 đến 6 giờ 40,
chúng ta bước sang nghi thức thứ 2
là vận động nhẹ.
Trong bức tranh hệ thống thủy lợi,
đây là lúc mở các canh mương nhỏ.
Quý vị có thể đi bộ chậm quanh nhà,
xoay khớp cổ,
vai,
eo, gối,
làm vài động tác vươn vai,
cuối gập nhẹ.
Nguyên tắc là tập đến mức ấm người,
hơi ra mồ hôi là được,
vẫn nói chuyện bình thường,
không thở hồn hèn.
Từ 6 giờ 40 đến 7 giờ,
chúng ta đón nắng cho hồ chứa.
Ai có điều kiện có thể ra ban công,
sân nhà hoặc công viên gần nhà,
cho cánh tay,
cẳng chân tắm nắng khoảng 10 đến 15 phút.
Nắng sáng giống như ánh mặt trời
chiếu lên bờ đập,
giúp xương cốt ấm lên.
Thận được hỗ trợ từ phía xương
và tuần hoàn khoảng 7 giờ đến 7 giờ 30
là thời gian cho bữa sáng thân thiện với thận.
Thay vì xúc xích,
thịt nguội,
mì ăn liền,
quý vị chọn 1 chén cháo yến mạch,
1 củ khoai lang,
bánh mì nguyên cám với ít rau,
hoặc cơm ít với rau luộc,
1 quả trứng luộc.
Đạm chia đều trong ngày,
không dồn hết vào buổi sáng,
để dòng sông máu không bị đổ thêm bùn rác ngay đầu ngày.
Nếu cần uống thuốc khuyết áp,
thuốc tiểu đường,
thuốc nền,
quý vị uống sau bữa sáng
theo hướng dẫn của bác sĩ.
Còn cà phê,
nếu vẫn muốn,
hãy để nó đến sau cùng,
khoảng 7 giờ 30 đến 8 giờ.
Khi đó, cơ thể đã có nước,
đã có thức ăn,
máy bơm tim
và bờ đập thận,
ít bị sốc hơn.
Một tách nhỏ,
uống chậm,
không quá đặc,
không dùng để thay nước lọc.
Với những ai đã được chẩn đoán
tăng huyết áp
hoặc tiểu đường
trước khi ăn sáng,
tức là khoảng 6 giờ 40,
sau khi uống nước và nghỉ một chút,
quý vị đo huyết áp,
đo đường huyết
lúc đói
và ghi lại
vào 1 cuốn sổ nhỏ.
Đây là cuốn nhật ký mực nước
của riêng mỗi người,
để mỗi lần tái khám,
bác sĩ có thể điều chỉnh
hệ thống thủy lợi
cho phù hợp.
Nếu quý vị chỉ cần nhớ
một câu cho phác đồ này,
hãy nhớ trình tự là
thức dậy chậm,
nước ấm trước,
vận động nhẹ sau,
đón nắng sớm,
ăn sáng lành,
thuốc và cà phê
đứng sau bữa ăn
và đặc biệt,
đo huyết áp,
đường huyết
như người gác đập
nhìn bảng đo nước
mỗi sáng.
Chỉ cần kiên trì vài tuần,
quý vị sẽ cảm nhận được
bờ đập thận của mình
yên ổn hơn rất nhiều.
Thưa bác sĩ,
trước khi khép lại
chương trình hôm nay,
hãy nguyên xin thay mặt khán giả
xin bác sĩ một lời khuyên
cốt lõi cuối cùng.
Nếu ngày mai chỉ bắt đầu
được bằng vài thay đổi nhỏ,
thì ba chìa khóa vàng
quan trọng nhất cho thận là gì
và bác sĩ muốn
gửi gắm điều gì
để mọi người
đủ động lực kiên trì ạ?
Nếu phải chất lọc lại,
tôi xin gói gọn
thành ba chìa khóa vàng.
Chìa khóa thứ nhất,
ly nước ấm buổi sáng.
Đó là cú xoay van nhẹ nhàng
Chìa khóa thứ hai,
đội chiến binh buổi sáng.
Chìa khóa thứ ba,
đo huyết áp.
Đừng huyết lúc đói
và giữ cho mình
một giấc ngủ đủ
vào đêm trước đó.
Đó là cách chúng ta
làm người gác đập
có trách nhiệm
biết mỗi ngày
mực nước đang lên hay xuống
để không bị bất ngờ
khi bờ đập nứt.
Về chiết lý sống,
tôi chỉ muốn nói
với quý vị thế này.
Bảo vệ thận
không phải là chuyện
của một viên thuốc
hay một lần xét nghiệm
mà là câu chuyện
của từng buổi sáng
chúng ta đối xử
với mình ra sao.
Mỗi lần quý vị
chọn nước ấm
thay vì bỏ qua,
chọn đi bộ nhẹ
thay vì nằm thêm,
chọn bữa sáng lành
thay vì vội vàng
là mỗi lần quý vị
nói với cơ thể
tôi trân trọng bạn
tôi muốn sống khỏe
sống lâu
nhưng sống một cách tử tế
với chính mình.
Chúng ta không thể trẻ lại
nhưng chúng ta có thể
ngăn quả thận già
đi quá nhanh
chỉ cần bắt đầu
từ sáng mai
từng bước nhỏ
nhưng đều đặn.
Cảm ơn bác sĩ Vĩnh
vì những chia sẻ
rất cụ thể
và đầy cảm hứng.
Chúc quý vị
một giấc ngủ ngon tối nay
để sáng mai chúng ta
có thể cùng bắt đầu lại
với một ly nước ấm
và một tình yêu mới
dành cho chính sức khỏe của mình.
Xin chào và hẹn gặp lại!