SỰ THẬT CHẤN ĐỘNG Nằm Trong BẢNG ĐẤT SÉT 4000 Năm Tuổi | Thế Giới Cổ Đại

Chào mừng các bạn đã đến với kênh Thế giới cổ đại. Tôi là MC Quang Thiên, rất vui được đồng hành cùng các bạn trong video ngày hôm nay. Chúa Giê-xu rốt cuộc là ai? Liệu có thật sự tồn tại một con người như vậy hay không? Ngài có phải là con của Đức Chúa Trời không? Do Thái giáo, Ki-tô giáo và Hồi giáo đều có lập trường riêng, mỗi bên vận dụng logic trong vòng thông tin của chính mình để tranh luận, nhằm thuyết phục đối phương. Bạn nói Kinh Quran của bạn, người khác nói Torah của tôi. Tôi thì trích dẫn Kinh Thánh của mình. Bạn không tin tôi, tôi cũng không tin bạn. Kết cục là người xem rơi vào trạng thái mơ hồ, không thể phân định và hệ thống được mối quan hệ giữa các niểm tin ấy. Vì vậy, muốn hiểu con của Thần, trước hết phải làm rõ Thần là gì? Từ góc độ lịch sử, vị Thần này xuất hiện vào thời điểm nào, xuất hiện bằng cách nào? Nếu lần ngược về nguồn gốc, liệu chúng ta có thể truy đến tận thời đại nào? Nguồn khởi nguyên của vô số tin ngưỡng này rốt cuộc nằm ở đâu? Khi đã làm rõ quá trình xuất hiện của Thần, chúng ta mới có một trục mạch rõ ràng để hiểu khái niệm con của Thần. Hôm nay, tôi sẽ giúp mọi người sắp xếp lại khung lịch sử này. Và trong tập này, trục thời gian sẽ không được đẩy xa hơn, mà chúng ta sẽ bổ sung và làm dây thông tin trên tuyến thời gian hiện có. Giờ thì chúng ta cùng bắt đầu ngay nhé! Chúng ta bắt đầu với phần thứ nhất, những câu chuyện Đại Hồng Thùy ở Lưỡng Hà. Ở tập trước, chúng ta đã hệ thống rằng, người Israel phải đến khoảng sau năm 1000 trước công nguyên mới dần bước vào giai đoạn lịch sử có nhiều nguồn ghi chép song song. Cần phải hiểu rằng, họ không phải là cộng đồng duy nhất sinh sống tại khu vực này và ghi lại lịch sử dân tộc của mình. Nếu nhìn toàn cảnh Trung Đông, ở phía đông bắc của họ từ rất sớm đã tồn tại những nền văn minh phát triển cao có thể truy nguyên rõ ràng. Thời gian quay về ít nhất 5.000 đến 4.000 năm trước công nguyên. Tại đây có hai con sông lớn, một là sông Efret, một là sông Tigit. Về sau, người Hy Lạp gọi vùng đất này là Mesopotamia Lưỡng Hà, nghĩa là vùng đất nằm giữa hai con sông. Chính tại Lưỡng Hà đã hình thành nền văn minh nhân loại sớm nhất mà chúng ta có thể sang nhận được, đó là văn minh Summer. Người Summer dùng dao khắc chạm những hình ảnh lồi lõm trên các trụ đá hình trụ, thứ này được gọi là ấn trụ lăn. Khi họ lăn trụ đá ấy trên các bảng đất xét còn mềm, rồi đem phơi khô, một bức hình hoàn chỉnh sẽ hiện ra. Khoảng hơn 1.000 năm sau, người Summer phát minh ra cách dùng thân cây xây, ấn lên đất xét mềm, tạo thành các đường thẳng và hình nêm. Đây là hệ thống chữ viết sớm nhất trong lịch sử nhân loại, chính là chữ hình nêm. Nhờ những hình ảnh, văn bản ghi chép và các duy trì khảo cổ, chúng ta có thể tái dựng môi trường sống của con người thời kỳ ấy. Người Summer là những người đầu tiên đảo kênh, dẫn nước, xây dựng hệ thống thủy lợi dọc hai bờ sông. Từ đó hình thành xã hội nông nghiệp tới tiêu sớm nhất, tồn tại dưới hình thức các thành bang nhỏ trên vùng đất màu mỡ này. Một trong những điều kiện quan trọng để hình thành thành bang là điên thơ và thần điện ở trung tâm thành phố. Mỗi bang đều có vị thần được thơ phụng riêng, ví dụ như tại Uruk, người ta thờ An, cha của chư thần và Inanna, nữ thần tình yêu và chiến tranh. Ở Nippu thì có Elin thần gió, tại Lhasa thì có Utu là thần mặt trời. Ở Eridu có Enki, thân nước và trí tuệ. Tại U thì có Nanna là biểu tượng của mặt trời. Những vị thần này phản ánh cách con người thời kỳ cổ đại lý giải các hiện tượng tự nhiên. Họ tin rằng mặt trời, mặt trăng, các vì sao trên trời, rộng đất xung quanh, gió mưa, sấm xét, bão tố, hạn hán hay lũ lụt, tất cả đều do thần linh tri phối. Qua thời gian dài biến đổi, con người có những cách hiểu khác nhau về các vị thần. Những câu chuyện liên quan đến thần linh được sáng tác, lưu truyền trong dân gian, lâu dần hình thành thần thoại. Trong quá trình ấy, những kỳ tích của thần ở các thời kỳ khác nhau không chỉ mang tên gọi khác nhau, mà còn có các phiên bản kể lại khác nhau. Phiên bản càng sớm thì thông tin càng ít, càng rời rạc. Giờ thì chúng ta hãy bắt đầu với câu chuyện có nguồn gốc từ thành Surupak. Sau khi chư thần tạo ra thế giới, con người và môn loại, các thành phố như Surupak, Nipu, Uruk, U lần lượt phát triển. Rồi đến một ngày, không nêu dõi nguyên nhân, chư thần quyết định dán Đại Hồng Thủy để tiêu diệt loài người. Tại Surupak, Enki, vị thần nước, đã bí mật cảnh báo một người tên là Jisura, bảo ông đóng một con thuyền lớn để tránh nạn. Đại Hồng Thủy quả nhiên xảy ra. Jisura sống sót, quy lệ trên con thuyền, dâng bò và cưu, tê lễ thần mặt trời. Sau khi nước rút, chư thần chỉ dẫn con thuyền dừng lại ở Đinh Bun, phía Nam, cho phép ông ở đó sinh sôi nội giống. Và câu chuyện kết thúc. Vậy câu chuyện này có nguyên mẫu lịch sử hay không? Trong quá trình khảo cổ, các học giả đã phát hiện danh sách các vị vua Samba. Trong danh sách này, có một danh giới rõ ràng, đó là sự kiện Đại Hồng Thủy. Toàn bộ danh sách vua được chia thành các nước trước Hồng Thủy và vua sau Hồng Thủy. Jisura được ghi nhận là con trai của vị vua cuối cùng trước Đại Hồng Thủy. Vậy Đại Hồng Thủy ấy có thật hay không? Và quy mô của nó lớn đến mức nào? Chúng ta không thể xác chứng tuyệt đối, nhưng kết hợp với những phát hiện khảo cổ sau này, có thể khẳng định rằng Jisura không phải là câu chuyện Đại Hồng Thủy duy nhất. Thời gian chuyển sang khoảng năm 2300 trước Công Nguyên. Ở vùng Trung Du và Thượng Lưu Lượng Hạ, từ phía Tây di cư đến một nhóm người dân rù mục gọi là Amorit. Họ định cư tại thành Akkad. Về sau, họ liên tục tiến hành các cuộc trinh phạt. Trước hết là thống nhất lãnh thổ của người Samba. Sau đó, tiến quân dọc theo hai con sông về phía Tây Bắc, rồi men theo bờ địa Trung Hải đánh xuống, thậm chí là thâm nhập vào vùng Càn An, xác nhập toàn bộ các bộ lạc và tiểu quốc vào lãnh thổ của Bình. Cuối cùng, với Akkad làm trung tâm, họ thanh lập đế quốc Akkad, đế quốc đầu tiên trong lịch sử nhân loại. Trong quá trình giao lưu và hòa trộn văn hóa, những người Akkad nói ngôn ngữ khác và tiếp nhận thần thoại Samba ở phía Nam, đồng thời mô phỏng việc sử dụng hình chữ nêm để ghi chép phiên bản câu chuyện của riêng mình trên các bảng đất set. Vị thân nước Enki, người từng cảnh báo Diu Sudra trong tiếng Akkad, được gọi là Ia. Trong các ghi chép của người Akkad, chúng ta có thể truy viết được những chi tiết sớm liên quan đến câu chuyện Sang Thế. Vào thủa ban đầu của công cuộc Sang Thế, thân chủ Enlin đã tạo ra một số tiểu thần. Nhiệm vụ của các tiểu thần này là lao động trên mặt đất như cải cấy, rộng đồng, đào kênh dẫn nước, quản lý sông ngòi và núi non. Nhưng những công việc nặng nhọc ấy kéo dài quá lâu, các tiểu thần bắt đầu oán thán và phản kháng, ôn ào, tranh cãi không ngừng. Lúc này, Ia, vị thân hiên lanh lên tiếng. Thôi đủ rồi, đủ rồi. Hãy để các tiểu thần được nghỉ ngơi. Chúng ta có thể tạo ra loài người để làm thay những việc nặng nhọc này. Nói cách khác, trong thần thoại Akkad, ý nghĩa tồn tại của con người chính là làm tồi tớ cho thần linh, làm nô lệ, làm công cụ để duy trì sự vận hành của mặt đất. Con người lao động vô cùng chăm chỉ, cải cấy không ngừng. Nhưng theo thời gian, Enlil bắt đầu nhận ra có điều không ổn. Con người sinh sôi nảy nở quá nhanh, dân số ngày càng phình to, lại còn ôn ào đến mức quấy giày giấc ngủ của ông ta. Vì thế, Enlil quyết định dáng một trận đại hồng thủy, tiêu diệt toàn bộ loài người. Ia không nỡ chứng kiến con dân bị tàn sát, nên đã bí mật cảnh báo một người, tên là Achahassid. Chưa thần sắp dùng đại hồng thủy để quét sạch mặt đất, hãy mau đóng một con thuyền, đưa gia đình người và các loại động vật lên thuyền, đóng kín cửa, chỉ có như vậy mới thoát được kiếp nạn. Achahassid nghe theo lời khuyên, ông huy động cả làng cùng giúp đóng thuyền, thợ thủ công, thợ mộc, ai gọi được đều gọi ra. Người đưa được thì đưa lên thuyền, gia sục đưa được cũng đưa lên. Sau đó, Enlil quả nhiên ráng đại hồng thủy, nước lũ và sấm xét tàn phá suốt 7 ngày 7 đêm. Achahassid sau đó sống sót và dâng lễ tế lên trư thần. Kết cục là Enlil nổi giận dữ dội, loài người vẫn chưa bị tiêu diệt sạch, Ia, người lại dám để lộ thiền cơ. Nhưng sau khi Ia ra sức cầu xin, Enlil cuối cùng quyết định cho phép loài người tiếp tục tồn tại. Sau đó thì câu chuyện kết thúc. Giờ thì quay trở lại với trục thời gian lịch sử. Đó là đế quốc Akkad chỉ tồn tại hơn 100 năm rồi nhanh chóng tan rã thành các bộ lạc, thành bang và tiểu quốc lớn nhỏ khác nhau. Tuy nhiên, sự tiếp nối văn hóa không bị cắt đứt chỉ vì chính quyền sụp đổ. Trong quá trình dài đăng đẳng của tan hợp rồi lại hợp tan, tiếng Akkad dần dần thay thế tiếng Summer. Thời gian tiến đến khoảng năm 1900 trước Công Nguyên. Ở Trung Lưu Lưỡng Hà xuất hiện một thành phố mang tên Babylon. Người dân nơi đây lấy Babylon làm trung tâm, nhanh chóng trỗi dậy, liên tục Nam Trinh Bắc Phạt, cuối cùng thống nhất Trung và Hạ Lưu Lưỡng Hà xây dựng nên Vương quốc Babylon. Cùng với sự củng cố lãnh thổ và sự cố định của các tầng lớp xã hội. Trải qua một quá trình phát triển lâu dài, tiếng Akkad bắt đầu phân hóa theo hướng Bắc Nam, hình thành thành hai nhánh. Đó là nhánh Thượng Lưu tiếng Assyria và nhánh Hạ Lưu tiếng Babylon. Trên trục thời gian chúng ta thấy những ghi chép sớm nhất bằng tiếng Summer, sau đó là ghi chép bằng tiếng Akkad. Vì tiếng Babylon và tiếng Assyria đều phân hóa từ Akkad, nên trong sơ đồ tôi sử dụng màu sắc tương đồng. Sau đó các bạn sẽ thấy nội dung thời kỳ Babylon vẫn được ghi chép bằng Akkad cổ. Bởi vì sự phân hóa ngôn ngữ là một quá trình vô cùng dài. Trong thời kỳ Babylon nên văn minh lượng hà đạt đến một đỉnh cao tương đối, để lại cho chúng ta rất nhiều di sản văn hóa quý giá và tư liệu khảo cổ cũng phong phú hơn hẳn. Trong đó, sự thi Gingham Head là một trọng tâm nghiên cứu lớn của các giới học giả. Nguyên mẫu của sự thi Gingham Head là một vị vua thời Summer tên là Gingham Head. Câu chuyện này đã lưu truyền nhiều phiên bản khác nhau và tồn tại dễ dạng nhiều mâu chuyện độc lập ngay từ thời Summer. Vì vậy, đây là một câu chuyện kéo dài hàng nghìn năm. Chỉ đến thời Babylon những mâu chuyện rời rạc ấy mới được biên soạn thành một thiên anh hùng ca hoàn trình tức sự thi Gingham Head. Bối cảnh chính của câu chuyện vẫn nằm ở hạ lưu lượng hà. Gingham Head là vị vua Một ngày nọ, ông bước lên hành trình tìm kiếm con đường đạt đến sự bất tử. Trong quá trình khám phá ông gặp một người trường sinh bất lão tên là Utnapishtim. Utnapishtim kể lại cho Gingham Head câu chuyện về hành trình mình đạt được sự bất tử. Thuổi ấy, ông sống tại Surupak. Một ngày nọ, chư thần quyết định ráng đại hồng thủy để tiêu diệt loài người. Vị thần quen thuộc Ia đã thông qua bức tường bằng sợi bí mật cảnh báo Utnapishtim bảo ông đóng một con thuyền lớn. Utnapishtim làm theo chỉ dẫn của thần, huy động cả làng, từ thợ thủ công đến thợ mộc, ai gọi được đều gọi đến giúp. Ông mang lên thuyền toàn bộ gia sản những người có thể sử dụng được và cả động vận hoang dã. Sau 7 ngày đại hồng thủy nước bắt đầu rút. Để thăm dò xem đã có đất liền hay chưa Utnapishtim thạm một con bồ câu nhưng nó bay trở về chứng tỏ chưa có đất. Ông tiếp tục thạm một con chim én, chim én cũng quay lại. Cuối cùng ông thạm một con vịt trời và lần này nó không quay về nữa. Điều đó cho thấy rằng đất liền đã xuất hiện. Utnapishtim sống sót, con thuyền dừng lại trên một đỉnh núi. Ông bày lễ vật và dâng tế lên trư thần. Trư thần chú ý đến lễ tế này, Enlil đặc biệt tức giận. Sao lại còn người sống sót? Ia liệt đứng ra càn rán. Hãy nương tay đi, Enlil. Sao người lại nhẫn tâm đến vậy? Đây chẳng phải cũng là con dân của người sao. Sau một hồn cầu sin Utnapishtim cuối cùng được trư thần bàn phúc, đạt được sự bất tử. Trên đây là 3 câu chuyện đại hồng thủy được lưu truyền tại Lưỡng Hà trong suốt ít nhất hơn 2.000 năm. Và trong lịch sử Lưỡng Hà chúng ta có thể thấy rõ rằng thân thoại và truyền thuyết luôn xuyên suốt, kế tiếp và không ngừng biến đổi. Tại Assyria, tại Maury, Ebla, Ugarit chúng ta còn có thể tìm thấy rất nhiều mảnh bảng đất xét. Trong gần 2.000 năm, ở những giai đoạn lịch sử khác nhau, chúng đều kể lại 3 câu chuyện ấy theo cách đại đồng tiểu di. Trong các câu chuyện này, chúng ta cũng thường xuyên bắt gặp bóng dáng của Ea và Enlil. Những vị thần đã xuất hiện từ thời văn minh Summer. Và trong phần tiếp theo, chúng ta sẽ còn thấy dấu vết của sự kế thừa và biến đổi văn hóa. Chẳng hạn trong thân thoại sang thế của Summer, thủy tổ của vũ trụ là Namu và hình thái của Namu là nước. Chỉ có điều thời kỳ ấy quá sớm, những thông tin có thể khai quật được rất ít, vô cùng rời rạc. Nhưng khi khảo cổ các tư liệu từ đầu thời Babylon, chúng ta lại tìm thấy một thân thoại sang thế hoàn trình. Thông qua bản thân thoại dài hơn 1.000 dòng, chúng ta có thể hiểu được thế giới quan của họ. Và đáng chú ý là, khởi nguyên vũ trụ của họ cũng là nước. Bây giờ, chúng ta bước sang phần thứ 2, thân thoại sang thế Babylon, Enuma Elis. Công từ đầu tiên của bản thân thoại này là tiếng Akkad, Enuma Elis, nghĩa là when on high, khi ở trên cao, ở cõi trí cao. Không có thời gian, không có địa điểm, chỉ là trên cao. Bản thân thoại này được đặt tên chính bằng phiên âm của cụm từ mở đầu ấy, Enuma Elis. Hai câu đầu tiên nói rằng, vào buổi đầu của vũ trụ, khi trời và đất còn chưa được tạo ra, bàn sơ chỉ có 2 thứ, một là Apsu, thần nước ngọt, một là Tiamat, thần nước mặn. Tiamat và Apsu hòa lẫn nước của họ vào với nhau. Ta có thể hình dung, một bên là Apsu, một bên là Tiamat. Trong quá trình dung hòa trộn lẫn, hai vị thần ấy đã sinh ra trừ thần, trong đó có Elin và Ea. Nói cách khác, không gian vũ trụ khi ấy là một khối nước hỗn mang khổng lồ. Nhưng rồi trừ thần ngày càng đông, nhảy nhót, díu dít, ồn ảo, làm phiền Apsu, khiến ông ta lâu ngày không thể yên giấc. Vì thế, Apsu nảy ra ý định tiêu diệt trừ thần. Mô típ này nghe rất quen, giống như những yếu tố ta vừa thấy trong các câu chuyện trước. Thần trí tuệ kẻ biết hết mọi chuyện là Ea. Khi biết được âm mưu ấy liền nói được lắm. Ông liên kết với các thần khác du ngủ Apsu, nhân lúc đó giết Apsu và sau đó Ea cư trú ngay trong thân thể của Apsu. Về sau, Ea lại sinh ra một vị thần nữa tên là Maduk. Còn Tiamat khi chứng kiến mọi chuyện thì nổi giận. Tiamat tạo ra vô số quái vật tập hợp thành một đạo quân. Lúc này, Maduk kẻ có thân lực vật trội được Chư Thần Suy Tôn làm lãnh tụ đứng ra quyết chiến với Tiamat. Trận đại chiến ấy được mô tả cực kỳ dữ dội. Maduk cầm cung tiên gọi gió gọi mưa, sấm chớp vàng trời. Ông triệu hồi 7 tầng gió hỗn mang, ảo ảo kéo tới, bao vây thủy tổ vũ trụ Tiamat. Cuối cùng, Tiamat há miệng nuốt gió ác vào bụng. Nhưng cơn cuồng phong ấy làm nội tạng bà đảo lộn, vỡ vụn, dối loạn. Maduk liền nắm thời cơ, bắn một mũi tên xuyên vào bụng Tiamat giết chết bà ấy. Maduk chiến thắng. Nhưng lúc này vũ trụ vẫn đang trong trạng thái hỗn mang nước. Maduk bèn lấy thân thể Tiamat trẻ làm hai. Nửa trên làm trời. Bên ngoài bầu trời vẫn là nước của Tiamat. Nửa dưới làm đất. Dưới mặt đất là nước ngọt của Apsu. Maduk còn dùng đôi mắt của Tiamat để tạo ra hai con sông. Một là Ephraes, một là Tigit tức hai con sông của Lượng Hạ. Những chi tiết này cho thấy cách người Babylon lý giải thế giới. Vì sao trời lại có mưa? Vì sao bên trên bầu trời hẳn phải có nước? Khi mưa rơi, nước ấy lột bột đổ xuống. Vì sao sông ngòi lại có nước? Vì dưới lòng đất hẳn phải có nước. Là nước của Apsu thấm ngược lên. Toàn bộ trời đất thực chất được bao bọc trong khối nước khổng lồ. Đó chính là thiết lập sang thế của người Babylon. Sau khi tạo sông trời và đất Maduk còn tạo trên trời một nơi cư trú chuyên dành cho trư thần. Và nhiệm vụ tiếp theo là chỉ định Ia đi tạo ra loài người. Tạo loài người để làm gì? Để con người phục dịch trư thần. Điều này tương tự với mô típ trước. Con người thay thế tiểu thần để cành cấy, lao động và vận hành thế giới. Tiếp đó Maduk tạo ra ở khu vực Cần Efret. Một nơi để trư thần thỉnh thoảng xuống mặt đất thì có thể nghỉ ngơi. Nơi ấy chính là Babylon. Từ Babylon có nghĩa là cổng của thần. Thành phố nơi trư thần có thể xuống nghỉ trần. Sau khi Babylon được tạo dựng phần còn lại của văn bản chủ yếu là ca tụng Maduk. Enuma Elis kết thúc. Từ 4 phần nội dung này chúng ta có thể rút ra 2 chủ đề lớn. Chủ đề thứ nhất quan hệ chủ tớ giữa thần và người. Ví dụ khi vua Babylon Hammurabi ban hành bộ luật. Mở đầu ông tuyên bố rằng ta là người do Maduk phải xuống ta là đại diện của thần các người phải tuân theo những luận lệ ta sắp ban hành. Điều đó cho thấy rất rõ ràng. Thần là chủ nhân thế giới. Con người là tôi tớ của thần. Phải phục tung ý chí của thần. Quan niệm này đã xuyên suốt trong tư tưởng của cư dân lưỡng hà suốt hàng nghìn năm. Đó là phạm vi nhận thức mà họ có thể hiểu được trong thế giới quan của mình. Chủ đề thứ 2 đó là Đại Hồng Thùy như biểu hiện cơn thịnh nộ của thần. Khi Đại Hồng Thùy xảy ra người Sammer, Akkad, Babylon đều sẽ nghĩ rằng lũ đến rồi, thần đang nổi dần. Không chỉ lũ lụt, đói kém, dịch bệnh, hạn hán thiên tai đều được xem là dấu hiệu thần linh thịnh nộ. Thần có thể bất cứ lúc nào hủy diệt con người, giảm bớt dân số để khẳng định uy quyền của mình. Vì sao các câu chuyện Hồng Thùy lại xuất hiện dày đặc như vậy? Một trong những lý do là ở lưỡng hà mùa mưa thường xuyên gây lụt lội. Đó là một nguồn cảm hứng quan trọng cho việc sáng tác các chuyển thuyết. Nhưng cần nhớ rằng sự tiếp nối văn hóa không phải là một trạng thái đóng kín, tĩnh tại. Nếu nhìn toàn bộ giai đoạn từ năm 3100 trước công nguyên đến 1000 trước công nguyên tức gần 2000 năm phát triển, khu vực Trung Đông đã trải qua vô số cuộc chiến, những làn sóng duy cư của các tộc người, khai phá đất đai, giao thương qua lại và trao đổi văn hóa. Nói gọn lại thành một câu, lưỡng hà là nền văn minh Ai Cập ở xa tận sông Linh đã thông qua vùng Canan ở giữa khu vực sông Giọc Đan mà hình thành liên kết tạo nên một vùng giao lưu văn minh có hình lưỡi liềm. Và chính vì 4 con sông này đã cung cấp điều kiện cho nền nông nghiệp tới tiêu của các xã hội cổ đại phát triển khiến nơi đây thích hợp cho người sinh sống. Vì thế, hậu thế giới gọi khu vực này là vùng trang lưỡi liềm màu mỡ. Giữa môi trường đa thần của vùng trang lưỡi liềm màu mỡ đã xuất hiện một vị thần gọi các vị thần khác là kẻ thù, là sai lầm. Tên của vị thần này được viết bằng 4 chữ cái I, H, W, H. Về sau, người ta thêm nguyên âm để đọc. Ban đầu là Jaue rồi dân dân đọc thành Jehovah tức Jehovah. Đây chính là vị thần trong Torah của người Do Thái mà chúng ta đã nói ở tập trước. Ở tập trước, tâm nhìn của chúng ta chỉ tập trung vào một mảnh đất nhỏ hoàn toàn không quan tâm điều gì diễn ra xung quanh nó. Mọi trình bay đều lấy Canan làm trung tâm tuyệt đối. Nói cách khác, ở cấp độ thông tin thứ nhất tồn tại một rào cản về địa lý và góc nhìn. Chúng ta chỉ thấy được lịch sử nằm trong vòng tròn đỏ và vòng tròn đỏ ấy chính là toàn bộ thế giới mà chúng ta cho là tồn tại. Hôm nay, chúng ta đổi góc nhìn, kéo tâm nhìn lên cao nhìn bác quát toàn bộ bờ Đông Điện Trung Hải và bờ Tây Vịnh Bà Tư. Trong môi trường thông tin rộng lớn này, chúng ta mới thu hẹp tiêu điểm trở lại Canan. Đó chính là sự khác biệt của góc nhìn, hãy cảm nhận điều đó. Các học giả cho rằng phần mở đầu của Sáng Thế Ký rất giống một phiên bản kể lại bằng lời của Enuma Elis hoặc cách nói khác là Enuma Elis đã được phi thần thoại hóa. Và một điều không thể phủ nhận là, những yếu tố trong Torah không phải là độc nhất vô nhị. Không chỉ Sáng Thế Ký giống Enuma Elis mà Adam và Eva trong tổ hợp Ginghamet, Enkidu cũng có thể tìm thấy những yếu tố tương đồng. Con tàu của Noah và các câu chuyện hồng thủy Mesopotamia cũng cực kỳ giống nhau. Dĩ nhiên, nhiều niềm đơn minh khác nhau cũng có truyền thuyết đại hồng thủy. Nhưng việc Noah thả quả vào bồ câu và việc Eunapis tìm thả chim qua bồ câu thì giống nhau đến đáng ngạc nhiên. Rốt cuộc, Torah đang làm gì? Torah không phủ nhận thế giới thần thoại cổ đại cũng không cố xóa bỏ ký ức tôn giáo đã tồn tại hàng nghìn năm trước đó. Ngược lại, nó đứng ngay trong khung tư duy của thời đại mình sử dụng chính những hình ảnh quen thuộc của thế giới cổ đại như nước hộn mang, trời đất được phân tách, dòng sông khởi nguyên, quyền năng thần thánh nhưng rồi bè lái toàn bộ ý nghĩa Nơi từng là nhiều thần Torah chỉ giữ lại một thần duy nhất Nơi từng là chiến tranh giữa các vị thần Torah thay thế bằng lời phán tuyệt đối không cần bạo lực để tạo lập trật tự Và nơi con người từng được sinh ra để làm nô lệ cho thần linh Torah tuyên bố con người được tạo dựng theo hình ảnh của thần có phẩm giá và mối quan hệ trực tiếp với ngài Vì thế, Torah không phải là sự lập lại của thần thoại Babylon mà là một câu trả lời có chú ý đối với thế giới thần thoại ấy một sự phản biện bằng tư tưởng Độc thần giáo không xuất hiện một cách đột ngột hay siêu nhiên rơi xuống từ trời mà nảy sinh ngay trong lòng một thế giới đa thần đã tồn tại lâu dài rồi dần dần được hình thành thông qua quá trình kế thừa chất lọc và cải biến Khi hiểu được điều đó chúng ta mới có đủ nền tảng để quay lại câu hỏi ban đầu Giê-xu là ai? Con của thần có ý nghĩa gì? Bởi lúc này thần không còn là khái niệm mơ hồ hay bỗng nhiên xuất hiện mà hiện ra như kết quả của một tiến trình lịch sử tư tưởng kéo dài hàng thiên niên kỳ Trong đó do Thái giáo rồi Ki-tô giáo và Hồi giáo đều là những mắt xích nối tiếp nhau Vậy, bạn đã có câu trả lời của mình chưa? Đến đây nếu bạn vẫn còn mơ hồ thì hãy xem Abraham Tổ phụ của 3 tôn giáo lớn Do Thái giáo, Ki-tô giáo và Hồi giáo ra đời như thế nào? Nếu chỉ đọc Tô-ra bạn sẽ thấy Abraham rời u để đến Canaan và rất dễ hình dung rằng ông đang băng qua những vùng đất hoang vu bịt mù không người Nhưng khi đặt câu chuyện ấy trong bức tranh lịch sử của Lưỡng Hà và vùng trăng lưỡi liềm mỏng bỡ chúng ta sẽ nhận ra một điều hoàn toàn khác Abraham không hề đi trong khoảng trống Ông đang di chuyển bên trong một mạng lưới văn minh đã hình thành từ hàng nghìn năm trước Úc không phải là một ngôi làng nhỏ bé Đó là một trong những đồ thị lớn của Summer có đền thờ, tư tế thương nhân, luật lệ, chữ viết và nằm ngay trên trục giao thương quan trọng của Hạ lưu Lưỡng Hà Nếu Abraham xuất thân từ Úc thì ông không phải là một người nguyên thủy mà là một con người đã sống trong môi trường đà thần, văn minh, thương mại Vậy điều đó có nghĩa là trước khi nghe tiếng gọi của Yahweh, Abraham đã biết đến các vị thần khác Ông đã sống trong thế giới của Anu, Enlil, Ia, Ishtar, Marduk Niềm tin độc thần của ông không xuất hiện trong chân không Lộ trình trong Torah U, Haran, Kanan không phải ngậu nhiên Đó chính là tuyến giao thương hình vòng cung nối Hạ lưu Lưỡng Hà Trung Lưu, Bắc Syria, Kanan Nói cách khác Abraham đi theo con đường mà thương nhân mục dân, đoàn xe buôn đã đi suốt nhiều thế kỷ Điều này cho thấy hai khả năng rất quan trọng Một là câu chuyện của Abraham phản ánh ký ức lịch sử có thật, chứ không phải một hành trình tưởng tượng Thứ hai tư tưởng tôn giáo của ông được hình thành trong quá trình tiếp xúc liên tục với các trung tâm văn hóa lớn Khi Abraham đặt chân đến Kanan Ông không đến một vùng trắng về tín ngưỡng Kanan khi ấy là nơi thờ En thần tối cao, Asera nữ thần mẹ, bà An Hadad thần bão, cùng vô số thần địa phương khác Đây chính là môi trường đa thần điển hình của vùng trăng lưỡi liềm bảo mỡ Và trong chính môi trường ấy Yahweh xuất hiện như một vị thần khác biệt Không có hình tượng Không có phả hệ thần linh Không có phối ngẫu Không nằm trong hội đồng trừ thần Yahweh không hòa nhập mà đối đầu Điểm then chốt nằm ở đây Torah không mô tả Abraham là người đầu tiên nghe đến khái niệm thần Ngược lại Ông là người được kêu gọi rời bỏ thế giới cũ Hãy rời bỏ xứ sở ngươi họ hàng ngươi, nhà cha ngươi Đây không phải là di cư địa lý mà là đất cảy tôn giáo và tư tưởng Abraham không phủ nhận rằng các thần khác từng tồn tại trong nhận thức con người Nhưng ông chọn chỉ đi theo một thần duy nhất Và đó là bước ngoặt lịch sử Trong giai đoạn của Abraham Yahweh chưa được trình bày rõ ràng là thần duy nhất của vũ trụ theo nghĩa triết học hoàn trình Ngài xuất hiện như thần của tổ phụ thần bảo hộ dòng tộc thần dẫn dắt hành trình Phải đến nhiều thế kỷ sau qua các biên cố như xuất hành lưu đầy Babylon biên tập Torah thì Yahweh mới được khẳng định tuyệt đối là độc thân Vì vậy Abraham không phải người khai sinh độc thân giáo hoàn trình mà là điểm khởi đầu của một quá trình kéo dài hàng trăm năm Khi đặt Abraham trở lại đúng bối cảnh lịch sử của lưỡng hà Canaan chúng ta thấy rõ rằng ông không bước đi trong huyền thoại trống rỗng mà bước đi giữa những nền văn minh rực rỡ nhất thời cổ đại và lựa chọn của ông chính là một cuộc nổi loạn tinh thần chống lại trật tự tôn giáo phổ biến lúc bây giờ Nếu các nền văn minh lưỡng hà nói rằng con người sinh ra để phục vụ thần linh thì câu chuyện Abraham đặt ra một mầm mống khác Con người có thể đối thoại ký giao ước và đi cùng thần Chính từ đây một con đường hoàn toàn mới được mở ra Con đường dẫn đến do Thái giáo Ký Tô giáo và Hồi giáo sau này Vậy theo bạn thần là gì? Con của thần là gì? Hãy để lại ý kiến trong phần bình luận nhé Còn bây giờ xin chào và hẹn gặp lại