Đài Loan Thành Tâm Điểm: Trump Có Dám “Bán” Hòn Đảo Để Đổi Thỏa Thuận Với Trung Quốc?
LINH DAN
280 người theo dõi
14 Lượt xem video·14 thg 5, 2026
Cuộc gặp lịch sử Trump - Tập Cận Bình có thực sự chỉ là đàm phán thương mại? Video này sẽ giải mã bí mật ẩn đằng sau hơn 500 tấn thiết bị quân sự và siêu xe "Quái thú" (The Beast) được Mỹ cấp tốc độ tới Bắc Kinh. Đây không đơn giản là hậu cần, mà là màn phong diễn sức mạnh chiến lược chưa từng có! Cùng xà trần thật về hồi kết của kỷ nguyên "đại giao dịch" Mỹ - Trung. Khi các lá bài tẩy như Đài Loan, đất sét, chip bán dẫn và thuế quan đều đã ở đó, ai mới là người thực sự nắm giữ lợi thế trên bàn cờ địa chính toàn cầu? 👇 Nhấn Like, Đăng ký kênh và để lại bình luận góc nhìn của bạn về cư dân này nhé!
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Tháng 5 cuối cùng cũng đã tới, thời điểm Tổng thống Donald Trump chính thức đặt chân tới Trung Quốc để gặp Chủ tịch Tập Cận Bình.
Đây là chuyến thăm đã được phía Mỹ hé lộ từ tận tháng 3 năm nay,
đồng thời nhiều hãng truyền thông quốc tế như Reuters cũng liên tục tung tin trong suốt thời gian qua.
Bộ Ngoại giao Trung Quốc sau đó xác nhận lịch trình từ ngày 13 đến ngày 15 tháng 5,
còn Tòa Bạch Ốc nhanh chóng công bố kế hoạch công du chính thức của Tổng thống Mỹ.
Theo lịch trình, cuộc gặp Trump tập sẽ diễn ra vào ngày 14 tháng 5.
Bên ngoài, đây được xem là một cuộc gặp mang màu sắc thương mại và đàm phán.
Tổng thống Donald Trump tới Trung Quốc với mục tiêu giao dịch,
còn Chủ tịch Tập Cận Bình cũng chuẩn bị một cuộc giao dịch của riêng mình để tiếp đón Washington.
Thế nhưng phía sau lớp vỏ ngoại giao, nhiều chuyên gia bắt đầu cho rằng,
đây có thể là hồi kết của thời đại đại giao dịch Mỹ-Trung,
thậm chí là điểm cuối của một mô hình quan hệ đã kéo dài suốt nhiều thập niên giữa hai siêu cường.
Điều đáng chú ý là trước cả khi cuộc gặp Trump tập chính thức bắt đầu,
một diễn biến bất ngờ đã khiến dư luận quốc tế chấn động.
Hàng loạt máy bay vận tải chiến lược C-17 của Mỹ bị phát hiện đã hạ cánh xuống Trung Quốc từ rất sớm,
thậm chí sớm hơn chuyến thăm khoảng một tuần.
Tổng khối lượng hàng hóa được vận chuyển được cho là vượt quá 500 tấn.
Quy mô này khiến toàn bộ chuyến công du gần giống một cuộc di rời tổng hành dinh thu nhỏ của Tòa Bạch Ốc
hơn là một chuyến ngoại giao thông thường.
Ngay lập tức, câu hỏi lớn xuất hiện.
Rốt cuộc Washington đã mang theo thứ gì mà cần tới hơn 500 tấn thiết bị?
Muốn hiểu được điều đó thì phải nhìn vào hệ thống an ninh đặc biệt của Tổng thống Mỹ.
Khác với phần lớn nguyên thủ thế giới,
khi công du thường sử dụng phương tiện và hệ thống bảo vệ của nước chủ nhà,
Tổng thống Mỹ luôn mang theo cả một bong bóng an ninh riêng biệt dù tới đồng minh hay đối thủ,
Washington vẫn duy trì một mạng lưới bảo vệ độc lập gần như tuyệt đối.
Chỉ có điều, cấp độ triển khai sẽ thay đổi tùy theo mức độ tin cậy với quốc gia sở tại.
Thưa quý vị, lần gần nhất Tổng thống Donald Trump tới Trung Quốc là năm 2017,
khi ấy quan hệ Mỹ-Trung vẫn chưa rơi vào trạng thái đối đầu căng thẳng như hiện nay.
Washington khi đó chỉ điều động 2 chiếc C-17 để vận chuyển thiết bị hậu cần,
nhưng lần này, quy mô đã tăng hơn gấp 3 lần,
chưa kể khối lượng thiết bị được chuyên cơ Tổng thống Air Force 1 tự mang theo.
Cũng cần nói rõ rằng Air Force 1 không phải chỉ là một chiếc máy bay duy nhất như nhiều người vẫn nghĩ.
Trên thực tế, đây là 2 chiếc Boeing 747-200B được cải hoán đặc biệt dành riêng cho Tổng thống Mỹ,
mang số hiệu 28.000 và 29.000.
Những chiếc C-17 xuất hiện lần này chỉ là lực lượng vận tải bổ sung cho hệ thống đó.
Trong số các thiết bị được đưa tới Trung Quốc, nổi bật nhất dĩ nhiên là chiếc limousine bọc thép
huyền thoại mang biệt danh The Beast, quái thú,
nhưng gọi nó đơn thuần là xe chống đạn thì hoàn toàn chưa đủ.
Giới quân sự Mỹ thậm chí còn gọi nó bằng cái tên khác, lục quân 1.
Chiếc xe này nặng từ 7-10 tấn, gần bằng nhiều dòng thiết giáp hạng nhẹ trên chiến trường hiện đại.
Thế nhưng nhờ sử dụng vật liệu tối mật và cấu trúc bảo vệ đặc biệt,
khả năng phòng thủ của The Beast được cho là vượt xa nhiều loại xe bọc thép quân sự thông thường.
Nó có thể chống chịu các đòn tấn công trực diện bằng dốc két chống tăng,
trong khi phần cửa xe dày tới khoảng 8 mình,
chỉ riêng cánh cửa cũng nặng tương đương cửa khoang của một máy bay dân dụng.
Không chỉ vậy, phần gầm xe còn được ra cố đặc biệt để chống mìn.
Ngay cả khi cán phải mìn thông thường, chiếc xe vẫn có thể tiếp tục vận hành.
Trong kịch bản nghiêm trọng hơn, kể cả gặp mìn chống tăng,
cấu trúc khung gầm vẫn được thiết kế để hạn chế thương vong trí mạng cho người bên trong.
Điều đáng sợ nhất nằm ở hệ thống sinh tồn khép kín bên trong quái thú.
Xe được trang bị đầy đủ nguồn oxy riêng, hệ thống lọc không khí chống vũ khí sinh hóa,
chống phóng xạ hạt nhân và nhiều thiết bị cứu sinh tuyệt mật khác.
Nó gần như là một bong ke di động dành riêng cho Tổng thống Mỹ.
Chiếc xe này từng gây chấn động vào năm 2018 trong cuộc gặp giữa Tổng thống Donald Trump
và lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un tại Singapore.
Khi ấy, Kim Jong-un, thuộc thế hệ 8X và nổi tiếng yêu thích công nghệ cao,
đã đặc biệt tò mò trước The Beast.
Tổng thống Donald Trump thậm chí còn cho mở cửa xe,
để nhà lãnh đạo Triều Tiên tận mắt quan sát nội thất bên trong.
Tuy nhiên, quái thú chỉ là một phần nhỏ trong toàn bộ hệ thống an ninh
mà Washington triển khai lần này.
Những chiếc xe 17 còn mang theo đội cận vệ thân cận của Tổng thống Donald Trump,
các xe SUV bọc thép màu đen của cơ quan mật vụ Mỹ,
cùng lượng lớn thiết bị tác chiến điện tử và thông tin liên lạc tối mật.
Mục tiêu cuối cùng của toàn bộ hệ thống ấy là tạo ra cho Tổng thống Mỹ
một khoang chỉ huy tuyệt đối an toàn ngay trên lãnh thổ Trung Quốc.
Chỉ cần đóng cửa phòng khách sạn, Tổng thống Donald Trump
vẫn có thể liên lạc trực tiếp với Tòa Bạch Ốc và Ngũ Giác Đài theo thời gian thực,
tiếp nhận các báo cáo tuyệt mật và thậm chí ra lệnh điều động quân đội Mỹ
mà không lo bị nghe lén.
Đó mới chính là phần đáng sợ nhất phía sau 500 tấn hàng hóa bí mật
được Washington đưa tới Bắc Kinh lần này.
Nói cách khác, mỗi lần Tổng thống Mỹ công du nước ngoài thực chất
đều giống như mang theo bên mình cả một Tòa Bạch Ốc thu nhỏ.
Và việc nhắc tới màn triển khai hậu cần khổng lồ lần này
hoàn toàn không phải câu chuyện bên lề để gây tò mò.
Bởi chính cuộc di chuyển tổng hành dinh, ấy mới là thứ đặt tông nền
cho toàn bộ cuộc gặp giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình.
Cấp độ an ninh trong chuyến đi lần này cao, tới mức mang màu sắc phô trương rất rõ rệt.
Nhưng đó không chỉ là bảo vệ nguyên thủ đơn thuần,
mà còn là một màn biểu dương sức mạnh kinh tế, công nghệ
và khả năng triển khai chiến lược toàn cầu của nước Mỹ.
Tổng thống Donald Trump vốn luôn thích những màn thể hiện mang tính áp đảo về hình ảnh.
Và thực tế, Chủ tịch Tập Cận Bình cũng là người đặc biệt coi trọng biểu tượng quyền lực.
Vì vậy, việc Washington điều động tới 7 chiếc C-17
cùng hơn 500 tấn thiết bị tới Trung Quốc trước cả chuyến thăm
không đơn thuần là hậu cần, đó là thông điệp.
Một thông điệp cực kỳ rõ ràng gửi thẳng tới Bắc Kinh,
rằng Mỹ vẫn đang sở hữu khoảng cách công nghệ và năng lực triển khai
mà Trung Quốc chưa chắc có thể bắt kịp,
cho dù nhiều năm qua Bắc Kinh liên tục tuyên bố muốn vượt mặt ở khúc cua.
Lần đầu tiên Tổng thống Donald Trump thăm Trung Quốc vào năm 2017,
phía Bắc Kinh mới là bên ra đòn phủ đầu về mặt biểu tượng.
Chủ tịch Tập Cận Bình khi đó đưa vợ chồng ông Trump tham quan Tử Cấm Thành,
cố gắng sử dụng vẻ huy hoàng của đế chế Trung Hoa
và khí chất quyền lực kiểu hoàng gia để tạo áp lực tâm lý với nhà lãnh đạo Mỹ.
Khi ấy, Washington gần như không chuẩn bị bất kỳ màn đáp trả
tương xứng nào về mặt hình ảnh và khí thế,
khiến Tổng thống Donald Trump phần nào lép vế trong cuộc chiến biểu tượng quyền lực.
Nhưng lần này tình hình hoàn toàn đảo ngược.
Theo nhiều nguồn tin, Mỹ đã điều động tới 7 máy bay vận tải chiến lược C-17
tới Trung Quốc từ rất sớm,
mang theo lượng thiết bị nhiều gấp hơn 3 lần chuyến thăm trước.
Điều đó cho thấy chuyến đi năm nay được tiến hành trong trạng thái cảnh giác cực cao,
thiếu niềm tin sâu sắc và mang động tính răn đè chiến lược.
Tập Cận Bình thực sự nghĩ gì trước màn phô diện ấy thì không ai biết.
Nhưng có một điều rất rõ, trước cả khi cuộc gặp chính thức bắt đầu,
toàn bộ truyền thông quốc tế đã bị hút vào đội hình C-17 của Mỹ.
Tổng thống Donald Trump đã giành lợi thế đầu tiên trên mặt trận dư luận.
Và sau màn thị uy ấy mới tới phần quan trọng hơn, cuộc giao dịch Mỹ, Trung.
Lý do khiến nhiều chuyên gia cho rằng cuộc gặp Trump, tập lần này,
có thể là dấu chấm hết cho thời đại đại giao dịch Mỹ.
Trung nằm ở chỗ toàn bộ quân bài của hai bên giờ đây đều đã bị lật ngửa.
Không còn bí mật chiến lược, không còn khoảng mờ để mặc cả.
Quân nào là át chủ bài, quân nào là lằn danh đỏ,
cả Washington lẫn Bắc Kinh đều hiểu quá rõ.
Mỹ hiện nắm trong tay hai quân bài dưới.
Hai quân bài lớn đều bắt đầu bằng chữ T.
Đầu tiên là Tariff, thuế quan.
Thứ hai là Technology, kiểm soát công nghệ cao.
Còn nửa quân bài cuối cùng là hệ thống trừng phạt nhắm vào các thực thể Trung Quốc
bị cáo buộc hỗ trợ Nga và Iran.
Chỉ riêng hai chữ T này cũng đủ tạo ra vô số kịch bản đàm phán.
Thuế quan có thể tăng, có thể giảm, hoặc tạm hoán áp dụng.
Một số mặt hàng bị đánh thuế cực nặng trong khi mặt hàng khác được miễn trừ.
Thậm chí Washington có thể bỏ thuế nhưng thay bằng hạn ngạch nhập khẩu,
tức dựng lên một dạng hàng rào phi thuế quan khác.
Ở mặt trận công nghệ cũng tương tự.
Mỹ có thể siết hoặc nới tùy từng lĩnh vực.
Hiện thứ bị kiểm soát khát khe nhất là các dòng chip phục vụ năng lực tính toán AI,
nơi Washington vẫn đang tìm mọi cách chặn Trung Quốc tiếp cận công nghệ lõi.
Điểm đáng chú ý là các cường quốc hiện nay
Hầu hết quân bài đều được đặt công khai trên bàn đàm phán.
Tổng thống Donald Trump muốn gì, Bắc Kinh hiểu rất rõ.
Đầu tiên là những hợp đồng mua năng lượng, máy bay và nông sản Mỹ với quy mô lớn.
Đây là các thành tích kinh tế ngắn hạn mà ông Trump cực kỳ cần để phục vụ cuộc bầu cử giữa kỳ sắp tới.
Với Washington, các số liệu việc làm và tăng trưởng vài tháng tới
chính là bảng điểm trực tiếp trước cử tri Mỹ.
Ngoài ra, Mỹ cũng muốn đảm bảo nguồn cung đất hiếm ổn định cho ngành bán dẫn,
lĩnh vực mà Bắc Kinh hiện vẫn nắm lợi thế cực lớn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Tiếp theo là hồ sơ Fentanyl, chủ đề đã kéo dài nhiều năm nhưng vẫn khiến Washington đau đầu.
Mỹ muốn Trung Quốc phối hợp mạnh tay hơn để ngăn dòng ma túy tổng hợp này tràn vào lãnh thổ Mỹ.
Một mặt trận khác còn quan trọng hơn chính là địa chính trị.
Hiện Washington đang mở đồng thời hai bàn chiến lược với Nga và Iran.
Trong cả hai hồ sơ này, Mỹ đều cần sự phối hợp ở mức độ nhất định từ Bắc Kinh.
Tại chiến trường Nga, Ukraine, Washington vẫn là nhà tài trợ lớn nhất cho Kiev kể từ khi chiến sự bùng nổ.
Đến năm 2026, Mỹ vẫn chưa chấm dứt hoàn toàn hỗ trợ tài chính, nhưng hình thức viện trợ đã thay đổi.
Việc rút trực tiếp vũ khí từ kho quân đội Mỹ để chuyển cho Ukraine gần như đã kết thúc,
thay vào đó là cơ chế bán thương mại hoặc viện trợ kèm điều kiện chính trị.
Washington muốn nhìn thấy thiện trí đàm phán từ phía Ukraine trước khi tiếp tục bơm nguồn lực quy mô lớn.
Trong khi đó ở mặt trận Iran, tình hình cũng bất ngờ nóng lên đúng lúc Tổng thống Donald Trump đang chuẩn bị tới Trung Quốc.
Tehran liên tục nâng yêu sách trong đàm phán với Mỹ lên mức rất cao,
tạo cảm giác như Iran vẫn hoàn toàn không khuất phục trước áp lực của Washington
hay nguy cơ phong tỏa eo biển Hormuz.
Nhưng phía sau động thái ấy lại có thể là một màn phối hợp ngoại giao với Bắc Kinh
nhằm nâng cao giá trị chiến lược của Trung Quốc.
Thông điệp mà Iran muốn gửi đi rất rõ ràng,
muốn giải quyết khủng hoảng vùng Vịnh, có lẽ Washington vẫn phải cần tới vai trò của Bắc Kinh.
Và trong bối cảnh hiện nay, cuộc cạnh tranh Mỹ, Trung đã trở thành sân khấu trung tâm của toàn bộ thế giới.
Trong khi cuộc cạnh tranh Mỹ, Trung vẫn là sân khấu chính của thế giới,
thì Nga và Iran hiện chỉ còn đóng vai trò như hai mặt trận phụ trong bàn cờ chiến lược toàn cầu.
Và điều đáng chú ý là tại hai mặt trận đó, Washington đang bắt đầu nhìn thấy những chuyển biến có lợi cho mình.
Sau lễ duyệt binh ngày chiến thắng tháng 5,
Tổng thống Vladimir Putin liên tục phát tín hiệu muốn sớm khép lại chiến sự Ukraine.
Nguyên nhân rất rõ ràng, nước Nga hiện thực sự đang chịu sức ép nặng nề
về cả nhân lực lẫn tài chính sau nhiều năm chiến tranh tiêu hào.
Trong khi đó, phía Iran dù vẫn tiếp tục tỏ ra cứng rắn,
nhưng giới lãnh đạo Tehran cũng có tính toán riêng rất thực dụng.
Họ muốn kéo dài căng thẳng ít nhất tới trước bầu cử giữa kỳ tại Mỹ,
thời điểm Tổng thống Donald Trump chịu áp lực chính trị lớn nhất trong nước.
Iran tin rằng nếu kéo dài đủ lâu,
họ sẽ có cơ hội buộc Washington nhượng bộ thêm trước khi chấp nhận xuống thang.
Chính vì vậy, ở thời điểm hiện tại,
điều Tổng thống Donald Trump cần không phải mở thêm xung đột,
mà là giảm nhiệt địa chính trị.
Ông cần làm chậm tốc độ đối đầu trên nhiều mặt trận cùng lúc.
Nếu tổng kết toàn bộ mục tiêu chuyến thăm Trung Quốc lần này,
thực chất Washington chỉ tập trung vào 3 vấn đề.
Thứ nhất là các kết quả kinh tế ngắn hạn có thể nhìn thấy ngay.
Thứ hai là ổn định chuối cung ứng toàn cầu.
Và thứ ba là hạ nhiệt căng thẳng địa chính trị.
Tuy nhiên, chủ đề khiến dư luận quan tâm nhất vẫn là Đài Loan.
Trước chuyến thăm, đã xuất hiện thông tin cho rằng
Bắc Kinh yêu cầu Tổng thống Donald Trump
phải công khai phản đối Đài Loan độc lập,
thay vì chỉ lặp lại lập trường không ủng hộ độc lập.
Thậm chí điều kiện này còn bị đồn đoán
là yêu cầu tiên quyết để chuyến thăm có thể diễn ra.
Thông tin đó lập tức tạo ra làn sóng lo ngại tại Đài Loan.
Nhiều người đặt câu hỏi,
với phong cách doanh nhân của Tổng thống Donald Trump,
liệu ông có thể đem Đài Loan ra làm món hàng giao dịch
nếu Bắc Kinh đưa ra lợi ích đủ lớn hay không?
Đây cũng là nguồn gốc sâu xa
của cái gọi là nghi mỹ luận trong xã hội Đài Loan hiện nay.
Nhưng nhìn từ góc độ chiến lược,
khả năng đó thực tế rất thấp.
Đúng là Tổng thống Donald Trump luôn thích nói về giao dịch,
nhưng mục tiêu giao dịch của ông chưa bao giờ đơn thuần là lợi ích cá nhân.
Điều ông theo đuổi cuối cùng
vẫn là làm cho nước Mỹ mạnh hơn và an toàn hơn.
Vậy nếu Mỹ công khai phản đối Đài Loan độc lập,
Washington sẽ mạnh hơn hay yếu đi?
Câu trả lời thực ra không quá khó.
Nếu Tổng thống Donald Trump công khai thay đổi lập trường,
điều đó sẽ ngay lập tức tạo ra cảm giác rằng
Mỹ đang chuẩn bị tư bỏ Đài Loan.
Đây sẽ là thắng lợi tuyển truyền cực lớn cho Bắc Kinh,
đồng thời thúc đẩy mạnh hơn tham vọng thống nhất của Trung Quốc.
Quan trọng hơn, động thái đó sẽ khiến
toàn bộ chuối cùng ứng bán dẫn toàn cầu
rơi vào trạng thái bất ổn sâu sắc hơn nữa.
Mà đây lại chính là điều đi ngược hoàn toàn
với mục tiêu ổn định và giảm căng thẳng
mà Washington đang cố đạt được trong chuyến đi lần này.
Đổi lại, Mỹ có thể nhận được gì?
Có lẽ là vài hợp đồng thương mại ngắn hạn
và nguồn cung đất hiếm ổn định hơn
trong một khoảng thời gian nhất định.
Nhưng vấn đề nằm ở chỗ, toàn bộ lợi ích đó
đều phụ thuộc vào thiện trí của Bắc Kinh.
Trung Quốc hôm nay có thể đồng ý xuất khẩu,
ngày mai cũng hoàn toàn có thể lấy lý do kỹ thuật
hoặc hành chính để dừng lại.
Trong khi đó, nếu Washington thay đổi lập trường với Đài Loan,
tác động sẽ mang tính chiến lược lâu dài
và gần như không thể đảo ngược dễ dàng.
Nếu Tổng thống Donald Trump thực sự chấp nhận điều đó,
đây sẽ là một thương vụ còn tệ hơn cả
thỏa thuận hạt nhân Iran thời cựu Tổng thống Obama,
thỏa thuận mà chính ông Trump từng liên tục công kích suốt nhiều năm.
Và đó cũng là lý do nhiều chuyên gia cho rằng
thời đại đại giao dịch Mỹ-Trung đã thực sự kết thúc.
Bởi hiện nay vị trí chiến lược của Đài Loan đã trở nên quá rõ ràng
và quá quan trọng với toàn bộ cấu trúc an ninh khu vực.
Đài Loan không còn là vấn đề mà Washington và Bắc Kinh
có thể bí mật mặc cả với nhau như trước đây.
Nếu Mỹ nột ngột thay đổi lập trường,
Nhật Bản cùng nhiều đồng minh khác
chắc chắn sẽ không thể theo kịp cú xoay trục đó.
Hiện nay Đài Loan đã gắn chặt với chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu
và sự ổn định của chuỗi cung ứng này
không chỉ liên quan tới Mỹ hay Trung Quốc
mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới hàng loạt nền kinh tế lớn trên thế giới.
Trong khi đó, Nhật Bản hiện cũng đang tăng tốc
trở thành một quốc gia bình thường theo nghĩa chiến lược
tức mở rộng vai trò quân sự và an ninh
sau nhiều thập nghiên bị hạn chế.
Và trong cấu trúc đó, Đài Loan là đối tác
chiến lược cực kỳ quan trọng với Tokyo.
Nếu Washington nột ngột công khai
phản đối Đài Loan độc lập,
quan hệ Mỹ-Nhật sẽ bị tổn hại nặng nề
còn toàn bộ nền tảng an ninh Đông Á sẽ bắt đầu rung chuyển.
Đổi lấy tất cả những rủi ro chiến lược ấy
chỉ để có thêm vài đơn hàng thương mại ngắn hạn.
Rõ ràng là cái giá quá đắt.
Về phía Trung Quốc,
Bắc Kinh hiện cũng có 3 mục tiêu rất rõ ràng
Đài Loan, thuế quan và công nghệ.
Ngoài Đài Loan, Bắc Kinh muốn Washington
dỡ bỏ hoàn toàn thuế quan,
đồng thời hủy bỏ các biện pháp kiểm soát công nghệ cao
chứ không chỉ đơn thuần nới lỏng tạm thời.
Nhưng nếu xét toàn bộ kho vũ khí đàm phán
của Trung Quốc hiện nay,
quân bài mạnh nhất thực chất chính là đất hiếm.
Mỹ dùng chip bán dẫn tiên tiến để bóp cổ Trung Quốc.
Còn Bắc Kinh dùng nguyên liệu bán dẫn
tức đất hiếm để xiết ngược Washington.
Vấn đề là bên nào chịu đau tốt hơn
sẽ là bên có đòn bẫy lớn hơn.
Hiện nay, dù Trung Quốc đã tạm hoãn hạn
chế xuất khẩu đất hiếm tới tháng 11 năm này
để đổi lấy việc Mỹ hạ một phần thuế quan
và cho phép xuất khẩu chip H200,
nhưng lượng đất hiếm xuất sang Mỹ
vẫn chưa quay trở lại mức của năm 2024.
Nguyên nhân nằm
ở chiến thuật cực kỳ tinh vi của Bắc Kinh.
Trung Quốc không công khai phá vỡ thỏa thuận,
nhưng áp dụng cơ chế xét duyệt
từng lô hàng riêng lẻ đối với đất hiếm
có mục đích sử dụng đặc biệt.
Bắc Kinh muốn kiểm tra xem cuối cùng số nguyên liệu đó
có chảy vào ngành công nghiệp quốc phòng
hay hàng không vũ trụ Mỹ hay không.
Việc xét duyệt kéo dài khiến tốc độ xuất khẩu giảm mạnh
mà vẫn không vi phạm thỏa thuận trên giấy tờ.
Và đây mới là vấn đề lớn nhất trong quan hệ Mỹ
chung hiện nay.
Hai bên có thể đạt được thỏa thuận,
nhưng giữa các dòng chữ trong thỏa thuận
luôn tồn tại những khoảng trống chiến thuật.
Và chính các khoảng trống ấy
sẽ trở thành công cụ để cả Washington
lẫn Bắc Kinh tiếp tục đấu trí với nhau
trong âm thầm.
Về bản chất, trong các thỏa thuận chiến lược
giữa Mỹ và Trung Quốc hiện nay,
việc kéo dài vô thời hạn gần như cũng tương đương
với không thực hiện.
Và Bắc Kinh đã trở nên cực kỳ thành thạo kiểu chiến thuật này.
Họ không cần công khai phá vỡ thỏa thuận,
cũng không cần tuyên bố đối đầu trực diện.
Chỉ cần dùng thủ tục hành chính để trì hoãn,
kéo chậm và làm ngén tiến độ
là đã đủ biến một cam kết trên giấy
thành thứ gần như vô hiệu ngoài thực tế.
Chính vì vậy, câu chuyện đình chiến đất hiếm
có tiếp tục được gia hạn hay không
chắc chắn sẽ trở thành một trong những trận đấu trí
căng thẳng nhất giữa Tổng thống
Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình.
Vậy Mỹ có thể phá được thế bóp cổ đất hiếm
của Trung Quốc hay không?
Câu trả lời thực ra là có.
Y nhất xét trên điều kiện khách quan,
Washington hoàn toàn có khả năng thoát phụ thuộc,
nhưng vấn đề không nằm ở tài nguyên hay công nghệ,
mà nằm ở quyết tâm chính trị
và khả năng chấp nhận cái giá phải trả.
Khai thác và tinh luyện đất hiếm
là ngành cần lượng vốn đầu tư khổng lồ,
thời gian dài và đặc biệt phải vượt qua
vô số rào cản môi trường cực kỳ phức tạp.
Nếu vẫn đi theo đúng quy trình hành chính thông thường
của phương Tây, thì tiến độ sẽ rất chậm.
Trong nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Donald Trump,
cuộc chiến Mỹ trung khi ấy
vẫn chưa phát triển tới giai đoạn đối đầu toàn diện
về bán dẫn và nguyên liệu chiến lược.
Vì vậy, Washington chưa thực sự triển khai
kế hoạch khảo sát và khai thác đất
hiếm quy mô lớn trong lãnh thổ Mỹ.
Sau đó là 4 năm dưới thời cựu Tổng thống Biden,
chính quyền Mỹ gần như không thật sự
muốn thúc đẩy mạnh lĩnh vực này,
bởi kể cả có triển khai ngay,
thì kết quả cũng vượt quá nhiệm kỳ của ông Biden.
Một chính trị gia không còn nhiều động lực tranh cử tự nhiên
sẽ khó quá nhiệt tình
với những dự án cần nhiều năm mới thấy hiệu quả.
Nhìn tổng thể, nhiều người cho rằng
chính quyền Biden trong 4 năm qua
mang màu sắc khá chậm chạp
và thiếu quyết đoán trong điều hành chiến lược dài hạn.
Vì vậy, mãi tới nhiệm kỳ thứ 2
của Tổng thống Donald Trump,
kế hoạch xây dựng chuối cung ứng đất hiếm nội địa
mới được tái khởi động mạnh mẽ.
Lần này, Washington đã cảm nhận được áp lực thật sự.
Mỹ muốn tạo ra một hệ thống cung ứng
không còn lệ thuộc vào Trung Quốc,
nhưng dù tăng tốc đến đâu,
thì ngành đất hiếm vẫn cần thời gian.
Tổng thống Donald Trump từng tuyên bố rất mạnh rằng
Mỹ chỉ cần khoảng 18 tháng để giải quyết vấn đề.
Thế nhưng Bộ trưởng Tài chính Scott Besson
thận trọng hơn nhiều khi cho rằng
phải mất khoảng 4 năm,
trong khi giới chuyên môn đánh giá tối thiểu
cũng cần 5 năm.
Thực tế, khác biệt ở đây còn nằm
ở tiêu chuẩn đánh giá thành công.
Tổng thống Donald Trump có lẽ chỉ muốn nói
tới việc Mỹ bắt đầu sản xuất được sản phẩm nội địa
là xem như đã phá được thế độc quyền của Trung Quốc.
Nhưng Bộ Tài chính và giới chuyên môn
lại đang nói tới mục tiêu khó hơn nhiều,
tư chủ hoàn toàn chuối cung ứng đất hiếm.
Trung Quốc vẫn chiếm hơn 90% thị phần toàn cầu,
mà đây lại là vật liệu sống còn
với ngành quốc phòng hiện đại,
từ tên lửa, radar cho tới động cơ chiến đấu cơ.
Chính vì vậy, Washington và Australia
hiện đều đang tăng tốc phá thế độc quyền
của Bắc Kinh trong lĩnh vực này.
Trong năm 2026, cả Mỹ lẫn Canberra
đều đã đạt được một số bước tiến nhất định.
Nếu nhìn rộng hơn,
cuộc đấu đất hiếm ngày nay thực chất
rất giống một câu chuyện lịch sử từng xảy ra
trong Thế chiến I.
Khi ấy, anh dùng ưu thế hải quân để phong tỏa
đường biển của Đức,
khiến Berlin không thể nhập khẩu Niča Chile,
nguyên liệu cực kỳ quan trọng để sản xuất thuốc nổ
và phân bón công nghiệp.
Đòn phong tỏa đó gần như bóp nghẹt nền công nghiệp quân sự Đức.
Hải quân Đức lại không đủ sức đánh bại hải quân Anh,
và chính sức ép ấy đã buộc người Đức
tạo ra một cuộc cách mạng công nghệ.
Hai nhà hóa học Haber và Bosch
đã phát minh ra quy trình Haber-Bosch
cho phép biến niter trong không khí thành ammonia
phục vụ sản xuất công nghiệp.
Nhờ công nghệ này, Đức phá được vòng phong tỏa nguyên liệu chiến lược,
không khí là nguồn tài nguyên gần như vô tận.
Điều đó đồng nghĩa Đức không còn bị bóp nghẹt hoàn toàn
bởi việc mất nguồn Niča Chile.
Đúng là nước Đức khi ấy
vẫn chịu thiếu hụt phân bón và lương thực,
nhưng ít nhất nên công nghiệp quốc phòng
không sụp đổ ngay lập tức.
Chỉ riêng việc đó thôi đã là một kỳ tích chiến lược.
Nếu không có quy trình Haber-Bosch,
rất có thể chỉ khoảng một năm sau khi
thế chiến một bắt đầu,
toàn bộ cô máy chiến tranh của Đức đã tề liệt.
Còn hiện nay thì sao?
Mỹ có mỏ đất hiếm, Australia có mỏ,
ngay cả Ukraine cũng có mỏ.
Washington không thiếu công nghệ,
không thiếu vốn đầu tư.
Điều còn thiếu thực chất chỉ là quyết tâm hành động
và khả năng chấp nhận hy sinh một phần lợi ích môi trường
để đổi lệ an ninh chiến lược.
Muốn xây dựng chuỗi cung ứng mới,
Mỹ phải chấp nhận đối mặt áp lực từ các nhóm môi trường cánh tả,
đồng thời phải đủ kiên nhẫn với các dự án kéo dài nhiều năm.
Ngoài khai thác bỏ mới,
còn một hướng đi khác cực kỳ quan trọng,
tái chế đất hiếm từ linh kiện điện tử cũ.
Nhật Bản hiện là quốc gia có kinh nghiệm hàng đầu trong lĩnh vực này.
Vật liệu tái chế hiện đã đáp ứng khoảng
15% tới 20%
nhu cầu đất hiếm của Tokyo.
Đặc biệt, trong năm 2026,
Nhật Bản tiếp tục đạt bước tiến mới
với công nghệ phương pháp mối đồng,
giúp nâng hiệu suất tái chế nam châm và kim loại
hiếm lên mức cao hơn.
Mục tiêu của Tokyo là tới năm 2030,
vật liệu tái chế sẽ đáp ứng khoảng
30% nhu cầu đất hiếm trong nước.
Điều đó cho thấy quân bài độc quyền đất hiếm
trong tay Bắc Kinh hiện nay đúng là vẫn còn hiệu quả,
nhưng rất có thể chỉ mang tính tạm thời.
Và đây cũng chính là lý do
thời đại đại giao dịch Mỹ-Chung đang dần khép lại.
Bởi giờ đây cả Washington lẫn Bắc Kinh
đều hiểu rất rõ giá trị thật sự
của từng quân bài, biết nó mạnh thế đâu,
còn tác dụng bao lâu và khi nào
sẽ bắt đầu mất hiệu lực.
Bao giờ Bắc Kinh mới có thể chế tạo được
máy quang khác EUV hoạt động ổn định?
Bao giờ Trung Quốc mới có thể sản xuất
hàng loạt chip cao cấp với tỷ lệ
thành phẩm đủ lớn để cạnh tranh thật sự?
Không ai có thể trả lời chắc chắn.
Thậm chí, ngay cả việc cuối cùng
có thành công hay không cũng vẫn còn là dấu hỏi.
Và trên bàn đàm phán chiến lược,
thứ chắc chắn với thứ không chắc chắn
có giá trị hoàn toàn khác nhau.
Chính điều đó đã khóa chặt giá trị thật sự
của các quân bài mà Mỹ và Trung Quốc hiện đang nắm giữ.
Bây giờ hãy nhìn sang mặt trận thuế quản.
Có ý kiến cho rằng, Chủ tịch Tập Cận Bình
hiện không còn quá lo lắng trước sức ép
thuế quản Mỹ bởi tỷ trọng xuất khẩu
trực tiếp sang Mỹ trong tổng kim ngạch xuất khẩu
của Trung Quốc đã giảm xuống đáng kể.
Nhưng nếu chỉ nhìn như vậy,
thì chưa đủ. Bởi cùng lúc đó,
xuất khẩu từ Đông Nam Á sang Mỹ
lại tăng vòn bất thường. Và phía sau hiện tượng ấy
thực chất là rất nhiều năng lực sản xuất
của Trung Quốc đang âm thầm đi đường vòng
qua Đông Nam Á để tiếp tục tiến vào thị trường Mỹ.
Nếu cộng cả phần xuất khẩu gián tiếp này,
mức độ phụ thuộc thật sự
của nền kinh tế Trung Quốc vào thị trường Mỹ
thực ra không hề giảm mạnh như nhiều người tưởng tượng.
Logic phía sau rất đơn giản.
Chừng nào Mỹ vẫn còn là thị trường tiêu dùng
lớn nhất thế giới, thì các nhà máy Trung Quốc
vẫn sẽ tìm mọi cách bán hàng vào nước Mỹ.
Trong chương trình trước khi nói về Tô Châu,
chúng ta đã phân tích hiện tượng này.
Mức giảm xuất khẩu trực tiếp
từ Trung Quốc sang Mỹ gần như tăng giảm
song song với mức tăng xuất khẩu
từ Đông Nam Á sang Mỹ.
Trong giai đoạn năm 2024 tới năm 2025,
xuất khẩu trực tiếp từ Trung Quốc
sang Mỹ giảm khoảng 20%,
mức giảm mạnh nhất trong nhiều năm.
Nhưng cùng lúc đó, xuất khẩu từ Đông Nam Á
sang Mỹ lại tăng khoảng 30%.
Nếu xét giá trị tuyệt đối,
hai con số này gần như tương đương nhau.
Nói cách khác, phần lớn chỉ là các doanh nghiệp
Trung Quốc chuyển dây chuyển sản xuất
hoặc điểm trung chuyển sang Đông Nam Á
để né thuê quản Mỹ.
Nhưng vấn đề nằm ở chỗ quá trình đó
lại đang tạo ra tổn thương ngày càng lớn
cho chính nền kinh tế Trung Quốc.
Nhà máy rời khỏi Trung Quốc, dây chuyển sản xuất
dịch chuyển ra nước ngoài, doanh nghiệp bắt đầu
đóng thuế tại quốc gia sở tại ở Đông Nam Á.
Còn trong nước Trung Quốc thì nhà máy đóng cửa,
công nhân mất việc và áp lực thất nghiệp ngày càng lớn.
Đây thực chất chính là một dạng
chảy máu công nghiệp.
Chừng nào nguy cơ thuế quản Mỹ vẫn còn tồn tại,
quá trình dịch chuyển sản xuất này sẽ còn tiếp tục.
Ngoài thuế quản, có một vấn đề khác
ít được chú ý hơn nhưng cực kỳ quan trọng.
Iran và giá dầu,
có người cho rằng Trung Quốc hiện không còn quá
sợ khủng hoảng dầu mỏ bởi xe điện
đã phổ biến mạnh trong nước.
Mức độ phụ thuộc vào nhân liệu truyền thống rõ ràng
đã giảm đi đáng kể, nhưng nhiều người lại quên
mất một điểm then chốt khác.
Đó là ngành công nghiệp hóa chất của Trung Quốc
hiện đã phát triển thành một siêu cụm công nghiệp
với quy mô khổng lồ, thậm chí còn lớn hơn
cả bất động sản nếu tính tổng lao động
trực tiếp và giãn tiếp.
Mặt nền tảng đầu tiên của toàn bộ chuỗi hóa chất ấy
lại chính là lọc hóa dầu.
Trong khi hiện nay biên lợi nhuận của ngành này
đã bị nén xuống cực thấp, chỉ cần
giá dầu tăng mạnh thêm một đợt, khả năng
chịu đựng của toàn ngành sẽ lập tức bị
thử thách nghiêm trọng. Và đó cũng là lý do
Trung Quốc thực ra không hề thoải mái
trước nguy cơ khủng hoảng Iran leo thang.
Nếu tổng kết toàn bộ cục diện hiện nay,
có thể thấy điểm yếu của cả Tổng thống Donald Trump
lẫn Chủ tịch Tập Cận Bình đều đã lộ ra
khá rõ. Tổng thống Donald Trump
cần thành tích ngắn hạn để phục vụ
cuộc bầu cử giữa kỳ. Ông cần các con số
kinh tế, việc làm và đầu tư
đủ đẹp để trình diễn trước cử chi Mỹ.
Trong khi đó, vấn đề của Tập Cận Bình
lại là các khó khăn cơ cấu dài hạn
của nền kinh tế Trung Quốc, từ bất động sản,
thất nghiệp thanh niên, cho tới tình trạng
dịch chuyển công nghiệp ra nước ngoài.
Khi toàn bộ quân bài của cả hai bên đều đã bị lật ngửa,
không gian mặc cả thực tế cũng trở nên rất nhỏ.
Hai bên vẫn sẽ tiếp tục giao dịch,
nhưng sẽ không còn tồn tại
những đại giao dịch chiến lược như thời kỳ trước nữa.
Và giai đoạn hiện tại có lẽ
chỉ là khoảng lặng ngắn ngủi trước cơn bão tiếp theo
của cuộc cạnh tranh Mỹ-Trung.
Điều quan trọng nhất là phải hiểu rằng khoảng thời gian
yên tĩnh này thực chất chính là
thời gian trú ẩn rủi ro, cuối cùng
trước khi những va chạm lớn hơn xuất hiện.
Đến đây, chương trình của chúng tôi cũng xin phép
được tạm dừng. Hãy để lại quan điểm của mình
và cùng thảo luận với chúng tôi. Còn bây giờ,
xin chào và hẹn gặp lại!
