VÌ SAO CHỈ VIỆT NAM CÓ CAFE PHIN?

Bình An
613 người theo dõi
#BlvHaiThanhplus #BLVHảiThanh #BLVhaiThanhStory
Vì sao chỉ Việt Nam có văn hóa cà phê phin? Từ lịch sử thuộc địa, hạt Robusta đậm mạnh, đến lối sống “chậm mà sâu” – tất cả tạo nên ly phin nhỏ giọt độc nhất, khác hẳn espresso phương Tây.
Tiền vào thì như nước sông đà, còn tiền ra thì nhỏ giọt như cà phê phin, người ta hay trục nhau như vậy.
Mỗi năm thì Việt Nam xuất khẩu cà phê đứng top 2 thế giới chỉ sau Brazil.
Những điều thú vị nằm ở chỗ, hơn 90 sản lượng đó là cà phê Robusta, loại đậm, mạnh, đắng, cà phê in cao và cũng là loại rất hợp để pha phin.
Trong khi đó các nước phương Tây hơn 70-80% cà phê tiêu thụ là Arabica,
Còn Việt Nam, một cảnh tượng rất quen thuộc. Sáng sớm, hàng triệu chiếc phin nhỏ xíu đang nhỏ giọt trên khắp đất nước.
Từ vỉa hè ở Hà Nội, quán cóc ở Sài Gòn, cho đến những góc phố ở Đà Nẵng, đâu đâu cũng thấy một thứ âm thanh rất đặc trưng.
Câu hỏi được đặt ra là, tại sao chỉ Việt Nam mới có văn hóa cà phê phin mạnh mẽ đến như vậy?
Tại sao không phải là Brazil, nước trồng cà phê số một thế giới, hay Ý, quê hương của Espresso, hay Mỹ, nơi tiêu thụ lượng cà phê cũng khổng lồ?
Muốn hiểu vì sao người Việt Nam lại uống cà phê theo kiểu rất riêng, phải quay ngược lại hơn 150 năm trước, vào thời điểm người Pháp bắt đầu đặt chân vào Việt Nam.
Trong quá trình mở rộng thuộc địa, họ mang theo nhiều loại cây trồng từ khắp nơi trên thế giới, trong đó có cà phê.
Ban đầu, cà phê được trồng thử nghiệm ở một số vùng phía Bắc như là Ninh Bình và Thanh Hóa, nơi khí hậu tương đối phù hợp.
Trước khi dần dịch chuyển vào Tây Nguyên, vùng đất sau này trở thành thủ phủ cà phê của Việt Nam với đất Brazil màu mỡ và độ cao có thể nói là lý tưởng.
Nhưng có một điểm rất quan trọng mà nhiều người hay bỏ qua, người Pháp mang cây cà phê vào Việt Nam nhưng họ không mang theo đầy đủ văn hóa thưởng thức cà phê như ở Paris.
Ở chính quốc, cà phê là một phần của đời sống đô thị tinh tế, gắn liền với quán xá, nghệ thuật và tầng lớp trung lưu.
Còn ở thuộc địa, cà phê chủ yếu được trồng để phục vụ mục đích kinh tế, tức là xuất khẩu và cung cấp cho tầng lớp cai trị.
Nói cách khác, cà phê lúc đó là một loại hàng hóa chiến lược chứ không phải là một đất văn hóa của Việt Nam bởi vì nó chỉ phục vụ cho người Pháp mà thôi.
Chính vì vậy, trong suốt một thời gian dài, cà phê là một thứ xa xỉ với người Việt Nam bình thường.
Nó không phải là thứ mà người lao động hay những người nông dân có thể tiếp cận.
Nếu có uống thì cũng không phải là theo tiêu chuẩn của Pháp với máy móc và kỹ thuật cầu kỳ.
Những thứ như espresso vốn cần máy pha áp suất cao gần như không tồn tại trong đời sống bình thường của người Việt Nam,
đơn giản vì chi phí quá đắt đỏ và không phù hợp với điều kiện kinh tế.
Vậy khi không có máy móc, không có hàng cà phê cao cấp, người Việt Nam đã làm gì?
Công trả lời cũng rất Việt Nam, chúng ta tìm cách thích nghi.
Từ những nguyên liệu và công cụ có sẵn, người Việt bắt đầu thử nghiệm cách pha đơn giản hơn và dễ tiếp cận hơn.
Không cần kỹ thuật phức tạp và cũng không cần máy móc cầu kỳ, chỉ cần một phương pháp đủ hiệu quả để triết xuất được hương vị cà phê.
Và chính trong quá trình đó, một giải pháp cực kỳ thông minh đã dần hình thành, đó là cà phê phin.
Thực tế thì cái phin cũng không phải là một phát minh hoàn toàn từ con số 0,
nó có họa hàng với phương pháp lọc cà phê nhỏ giọt gọi là drip ở châu Âu, đặc biệt là Pháp.
Nhưng điều đáng nói là người Việt đã không sao chép nguyên bản mà biến đổi nó để phù hợp với điều kiện của chúng ta.
Thay vì dùng giấy lọc, thứ phải nhập khẩu và dùng thì không dùng lại được,
thì chúng ta chuyển sang dùng kim loại như nhôm, rẻ, bền lại có thể sử dụng lâu dài.
Sự thay đổi này cực kỳ quan trọng, khi mà kinh tế còn khó khăn,
một công cụ phát cà phê mà dùng đi dùng lại được hàng trăm lần, hàng nghìn lần, hàng chục nghìn lần sẽ giúp giảm chi phí đáng kể.
Đồng thời, cấu tạo của phin cũng được tối sản hóa,
chỉ gồm một thân chữa cà phê, một nắp gai để nén, một đĩa lọc và một nắp đậy.
Không có một chi tiết thừa nào, cũng chẳng có công nghệ gì phức tạp ở đây,
nhưng lại đủ để tạo ra một ly cà phê đậm đặc đúng gu của người Việt.
Chính sự đơn giản này đã giúp phin nhanh chóng phổ biến.
Bất kỳ ai cũng có thể sở hữu một chiếc phin, từ người bán hàng rong đến quán nước vỉa hè.
Chẳng cần đầu tư lớn gì cả, cũng chẳng cần kỹ năng cao,
chỉ cần cà phê say, nước nóng và một chút kiên nhẫn.
Đây là một điểm cực kỳ quan trọng vì nọc biến cà phê từ một thứ xa xỉ
trở thành một thứ có thể tiếp cận với nhiều người.
Và rồi, có một yếu tố tưởng trưng rất nhỏ,
nhưng lại trở thành linh hồn của cà phê phin, đó là thời gian.
Không giống các phương pháp phai nhanh, cà phê phin buộc người ta phải chờ.
Từng giọt cà phê nhỏ chậm dãi, kéo dài vài phút,
trong thời gian đó có thể nói chuyện, suy nghĩ hoặc đơn giản là quan sát.
Dần dần việc uống cà phê không còn là nạp cà phê in, mà trở thành một nét văn hóa.
Thế là, từ một sản phẩm du nhập từ thời thuộc địa,
cà phê tại Việt Nam đã thi theo một con đường rất riêng,
không giống như ở Pháp, ở Ý, ở Mỹ, ở Tây, ở Tàu.
Người Việt không chỉ tiếp nhận cà phê, mà còn việt hóa nó,
biến nó trở thành một phần của đời sống, của văn hóa, của thói quen hàng ngày.
Và ở trung tâm của tất cả những điều đó,
đó chính là chiếc phin nhỏ bé, đơn giản, nhưng lại rất giàu bản sắc.
Ngoài ra, còn có một lý do cực kỳ quan trọng giúp cà phê phin
hầu như chỉ phổ biến ở Việt Nam, nó nằm ở loại hạt.
Việt Nam là vương quốc Robusta.
Robusta thì có những đặc điểm khác với Arabica,
đắng hơn, đậm hơn, cà phê in cao gần gấp đôi,
ít chua hơn và có vị gắt nếu mà pha không khéo.
Nếu mà dùng Robusta để pha cà phê kiểu như espresso của Ý,
rất dễ bị đắng khét.
Nhưng khi dùng phin, nhỏ giọt chậm, chết xuất từ từ,
vị đắng đó lại trở nên dày, sâu và rất đã.
Người Việt sau đó còn nâng cấp thêm bằng cách,
thêm sữa đặc có đường, một sản phẩm cũng do người Pháp mang vào.
Kết quả là một combo huyền thoại,
cà phê phin cộng sữa đặc bằng cà phê sữa đá.
Một ly cà phê vừa đậm, vừa ngon, vừa béo, vừa ngậy, vừa mạnh,
cực kỳ hợp với khí hậu nóng và dịp sống của Việt Nam.
Nhưng nếu chỉ có cà phê phin thôi thì chưa đủ
để tạo ra đế chế cà phê như hiện nay.
Một yếu tố quan trọng khác mang đậm dấu ấn Việt Nam,
đó chính là văn hóa cà phê vỉa hè.
Ở Việt Nam không cần phải bước vào những hàng quán sang trọng
mới được uống cà phê, mà có khi bước vào đó người ta lại không gọi cà phê.
Bạn có thể ngồi ở bất kỳ nơi đâu, một góc phố, một vỉa hè,
một quán cóc với vài chiếc ghế nhựa thấp,
thậm chí một chiếc bàn dựng tạm ở dưới gốc cây.
Và chính sự linh hoạt này giúp cà phê phin trở nên gần gũi đến mức,
ai cũng có thể tiếp cận.
Chi phí để mở một quán cà phê kiểu này gần như bằng không
nếu so với tiêu chuẩn quốc tế, đây là nếu so với tiêu chuẩn quốc tế,
chứ chẳng cái gì bằng không cả.
Một bộ phin chỉ vài chục nghìn đồng có khi còn rẻ hơn,
một ấm nước nóng, một ít cà phê say, thêm vài chiếc ghế nhựa là đủ để bắt đầu.
Không cần máy pha airpresso trị giá hàng chục, hàng trăm triệu,
không cần thời gian cầu kỳ, cũng không cần đào tạo chuyên nghiệp quá lâu.
Vì giao cản gia nhập thấp như vậy, cà phê phin lan rộng với tốc độ cực nhanh.
Từ thành phố đến nông thôn, từ ngõ nhỏ đến mặt phố,
đâu đâu cũng có thể trở thành quán cà phê.
Điều này tạo ra một mạng lưới cực kỳ dài đặc,
Nếu so với Ý, quê hương của airpresso, bạn sẽ thấy sự khác biệt rõ ràng.
Một quán cà phê ở Ý thường phải đầu tư máy móc, mặt bằng,
tiêu chuẩn phục vụ, chi phí vận hành không hề nhỏ.
Điều đó khiến việc mở quán trở thành một hoạt động kinh doanh
có quy mô và có tính chuyên nghiệp cao.
Còn ở Việt Nam, cà phê có thể bắt đầu từ những người bán hàng rong
và vẫn tồn tại tốt nhờ nhu cầu rất lớn của thị trường.
Kết quả cuối cùng là gì?
Cà phê phin không chỉ sống tốt mà còn bám dễ vào mọi tầng lớp của xã hội.
Từ sinh viên, công nhân, nhân viên văn phòng cho đến người lớn tuổi,
ai cũng có thể uống cà phê theo cách của mình,
không bị giới hạn bởi địa điểm hay chi phí.
Cà phê trở thành một phần tự nhiên của nhịp sống đô thị và nông thôn.
Vậy là cà phê phin, một thứ rẻ, dễ tiếp cận,
phù hợp với thói quen sinh hoạt, phù hợp với loại cà phê.
Và nó đã trở thành một nét văn hóa.
Cà phê phin ở Việt Nam chính là vậy,
không phải là thứ cao cấp nhất nhưng lại là thứ đúng người,
đúng thời điểm, đúng hoàn cảnh, cái gì cũng hợp.
Và chính điều đó mới là yếu tố quyết định khiến nó tồn tại bền vững đến ngày hôm nay.
Đó là yếu tố quyết định vì sao chỉ Việt Nam có cà phê phin.
Còn bạn, bạn thích uống phin hay là thích uống pha sẵn?
Thích ngồi đợi hay là giải quyết kiểu như thế nào?
Hãy để lại ý kiến dưới phần bình luận.
Cảm ơn vì đã quan tâm theo dõi câu chuyện này.
Nếu cảm thấy thú vị, hãy nhấn nút like và đăng ký kênh.
Hẹn gặp lại trong các video kế tiếp.
