Tích Phân Bản Chất Của Tích Phân Integral intro Vật Lý Chill

DUYÊN ĐẾN, EM LIỀN VIẾT
150 người theo dõi
18 Lượt xem video·16 thg 4, 2026
Hello! Chào mừng các bạn đã quay trở lại với kênh Vật Lý Chiêu.
Mình là Tiên, một thành viên khác của kênh.
Qua các video vừa rồi, mình thấy rất nhiều bạn comment về việc khi nào video Tích Phân sẽ xuất hiện.
Và không để mọi người phải chờ đợi lâu hơn.
Ở video lần này, chúng ta sẽ nói về chủ đề Tích Phân thuộc series Giải Tích.
Trước khi xem video, các bạn cần nên biết thế nào là giới hạn hàm số, giới hạn đến vô cực và đạo hàm.
Nên là hãy xem lại ngay các video trước của tụi mình để hiểu rõ chúng hơn trước khi chúng ta bắt đầu vào nhé.
Ok, hãy vô chủ đề chính của chúng ta ngày hôm nay thôi nào.
Đó là bản chất của Tích Phân là gì?
Để mở đầu video, chúng ta hãy gặp Mr. Khát, một nhân viên môi giới bất động sản ngoài hành tinh.
Anh ta hiện đang rao bán 4 miếng đất với 4 hình dạng khác nhau và muốn nhờ các bạn đi tìm diện tích của chúng.
Đầu tiên, anh ta có 1 miếng đất hình chữ nhật chiều dài là 5m và chiều rộng là 3m.
Mình tin rằng ai trong chúng ta đều biết tính diện tích của 1 hình chữ nhật đúng không nè?
Nó sẽ bằng chiều dài nhưng với chiều rộng và ta nhận được 15m2.
Tiếp theo, miếng đất thứ 2 sẽ có hình dạng của 1 hình tam giác với chiều cao là 7m và độ dài cảnh đáy là 10m.
Diện tích của miếng đất này sẽ là cảnh đáy nhân chiều cao chi 2 và bằng 35m2.
Chuyển sang miếng đất thứ 3, nó là 1 miếng đất hình tròn có bán kính bằng 3m.
Diện tích của nó sẽ là Pi nhân bán kính bình phương hay bằng 9Pm2.
Qua cả 3 miếng đất vừa rồi, chúng ta có thể dễ dàng đi tìm diện tích cho chúng đều có các hình dạng rất là cơ bản.
Tuy nhiên, ở miếng đất thứ 4 nó sẽ có hình dạng khác phức tạp hơn.
Mình có độ thị của hàm Y bằng X bình phương cộng 4, trong đó cả Y và X đều có đơn vị là mét.
Miếng đất thứ 4 của anh Khát sẽ là cái phần S màu xanh này.
Các bạn có thể thấy nó được xứ hẹn bởi độ thị hàm Y, trục X, 2 đường thẳng đứng, X bằng 0 và X bằng 4.
Diện tích của S sẽ bằng…
Ồ, khoai đã, làm sao để tính diện tích của cái hình quái quỷ này đây?
Thật không may, chúng ta không có một công thức đơn giản nào để tìm ra diện tích của S một cách nhanh nhất.
Tuy nhiên, chúng ta có thể tiếp cận bài toán này theo một hướng khác.
Mình sẽ chia nhỏ hình S thành 4 hình chữ nhật với chiều dài bằng nhau.
Từ đây, ta có thể tính gần đúng diện tích của S bằng việc tìm tổng diện tích của 4 hình chữ nhật này.
Các bạn hãy cùng mình xả bài toán này nhé!
Ở hình chữ nhật đầu tiên, mình thấy chiều rộng của nó sẽ là Y0, hay bằng 4 mét, và chiều dài của nó sẽ là 1 mét.
Vì thế, diện tích của hình này sẽ là 4 x 1 bằng 4 mét vuông.
Ở hình chữ nhật thứ 2, nó có chiều rộng là Y1, hay bằng 5 mét, còn chiều dài thì bằng 1 mét.
Do đó, diện tích của hình thứ 2 sẽ là 5 x 1 bằng 5 mét vuông.
Cứ như thế, hình thứ 3 sẽ có chiều rộng là Y2, hay bằng 8 mét, và chiều dài bằng 1 mét.
Cho nên, diện tích sẽ là 8 x 1 bằng 8 mét vuông.
Cuối cùng, hình chữ nhật thứ 4 sẽ có chiều rộng là Y3, hay bằng 13 mét, và chiều dài bằng 1 mét.
Cho nên, diện tích sẽ là 13 x 1 bằng 13 mét vuông.
Tổng hợp các kết quả lại, ta sẽ có diện tích S sắp xỉ 4 x 5 x 8 x 13 bằng 30 mét vuông.
Ở đây, ký hiệu S4 có nghĩa là diện tích của S được tính gần đúng bởi 4 hình chữ nhật với chiều dài bằng nhau.
Nhận xét về phép tính này, mình thấy nó không được chính xác cho lắm.
Lý do là vì các hình chữ nhật vẫn chưa thật sự vừa vặn với hình S, và nó vẫn còn các khoảng trống màu đỏ cần được khỏa lắp.
Nhưng nếu ta thử chia nhỏ S thành 8 hình chữ nhật với chiều dài bằng nhau, thì các khoảng trống sẽ trở nên nhỏ đi.
Mình thử tính gần đúng diện tích của S nhé.
Hình chữ nhật đầu tiên có chiều rộng là y0, hay bằng 4 mét, nhưng chiều dài lần này sẽ là 0.5 mét.
Do đó, diện tích của nó sẽ là 4 x 0.5 và bằng 2 mét vuông.
Hình chữ nhật thứ 2 sẽ có chiều rộng là y0.5, hay bằng 4.25 mét, còn chiều dài thì vẫn bằng 0.5 mét.
Vì vậy, diện tích của nó sẽ là 4.25 x 0.5 và bằng 17.8 mét vuông.
Áp dụng các bước vừa rồi, ta có thể dễ dàng tìm được diện tích của 6 hình chữ nhật còn lại.
Qua đó, sau khi tính tổng diện tích của 8 hình chữ nhật, thì diện tích gần đúng của S sẽ là S8 sắp xỉ, 33.5 mét vuông.
Kết quả lần này chính xác hơn so với S4 do các khoảng trống trở nên nhỏ đi.
Còn nếu mình muốn cải thiện kết quả này hơn nữa thì ta chỉ việc tăng số lượng hình chữ nhật lên, ví dụ như là 30 hình chẳng hạn.
Lần này, diện tích của S sẽ là S30 sắp xỉ, 36.278 mét vuông.
Nếu mình tiếp tục chia nhỏ S thành 90 hình chữ nhật thì diện tích mới sẽ là S90 sắp xỉ, 36.979 mét vuông.
Vậy nếu mình thử nâng số lượng hình chữ nhật lên 1000 thì sao dĩ?
Wow, nó nhìn mượt màu hơn đúng không nè?
Các khoảng trống trở nên quá nhỏ và ta có thể thấy được bốc dáng của hình S.
Diện tích gần đúng lần này của S sẽ là S1000 sắp xỉ, 37.301 mét vuông.
Mình sẽ thử chơi lớn hơn và chia S thành 10.000 hình chữ nhật luôn.
Nhưng mà nó nhìn không khác gì mấy nhở?
Tuy nhiên, diện tích S sẽ chính xác hơn đợt trước và sắp xỉ 37.330 mét vuông.
Ngoài ra, các bạn có để ý gì không?
Khi số lượng hình chữ nhật càng tăng thì diện tích S ngày càng tiếm gần đến một con số nào đó.
Để thấy rõ hơn về điều này, mình sẽ lặp một cái bảng nhỏ nhỏ để liệt kê ra các xác trị S và các đả tính.
Ở đây, N là số lượng hình chữ nhật khi hình S được chia nhỏ.
Và câu hỏi được đặt ra đó là từ cái bảng này, giá trị cuối cùng của S sẽ là gì?
Các bạn thấy là khi N ngày càng tăng hay N tiến đến vô cực thì giá trị của S sẽ tiến đến con số 37.33 với số 3 kéo dài.
Bạn vẫn có thể dùng máy tính để tìm diện tích của S khi N là 100.000 hay 1.000.000.
Và bạn sẽ thấy số lượng số 3 sau dấu phẩy ngày càng tăng.
Giờ đó, S sẽ bằng 37.333 với số 3 dài vô hẹn và đơn vị là mét vuông.
Ta-da! Vậy là chúng ta đã giúp Mr.Kart tìm ra diện tích S của manh đất bí ẩn rồi nè!
Mr.Kart ơi! Cảm ơn tụi tôi đi nghe! Chúc Mr.Kart bán được hết 4 miếng đất luôn!
Bye bye Mr.Kart song 2 rồi! Bây giờ hãy quay lại với bài học của chúng ta nhé!
Ok! Hãy phân tích cá tính diện tích S một cách tổng quét hơn nào!
Ta có một đồ thị hàm Y bất kỳ liên tục trên đoạn A, B.
Và ta muốn tính diện tích hình S được giới hạn bộ đồ thị hàm Y trục X được thẳng đứng X bằng A và X bằng B.
Từ các ví dụ trước, ta có thể tính gần đúng diện tích của S bằng việc chi nhỏ nó thành N hình chữ nhật với chiều dài bằng nhau.
Mình sẽ gọi các chiều dài này là delta X với delta X bằng B trừ A chi N.
Bây giờ chúng ta hãy tính gần đúng diện tích của S thôi nào!
Ở hình chữ nhật thứ nhất, nó có chiều dài là delta X và chiều rộng sẽ là YX1.
Do đó, diện tích của nó sẽ là YX1 x delta X.
Tương tự, hình chữ nhật thứ hai sẽ có cùng chiều dài là delta X nhưng lại có chiều rộng là YX2.
Tuy vậy, diện tích của nó sẽ là YX2 x delta X.
Mình sẽ tiếp tục cách tính diện tích này cho đến hình chữ nhật thứ N.
Nó vẫn có chiều dài là delta X nhưng chiều rộng sẽ là YXN.
Qua đó, diện tích của hình chữ nhật thứ N sẽ là YXN x delta X.
Và đây chính là công thức tổng quát để chúng ta tính gần đúng diện tích của S khi nó được chi nhỏ thành N hình chữ nhật.
Chưa hết, công thức S còn có thể được viết lại dưới dạng như sau.
Nó nhìn rất là gọn luôn và còn có tên là tổng Riemann được phát minh bởi nhà toán học người Đức Bernhard Riemann.
Cái ký hiệu bờ bự này sẽ được gọi là sigma hay có nghĩa là tổng.
Còn cái vế YXE x delta X sẽ tượng trưng cho diện tích của hình chữ nhật tại vị trí XE.
Trong đó, giá trị của Y sẽ chạy từ 1 cho đến N.
Rất là thú vị đúng không nào?
Chưa dừng lại ở đây, mình sẽ làm một tí mà thuật.
Như các bạn đã biết ở đầu video, nếu số lượng hình chữ nhật ngày càng tăng hay N tiến đến vô cực
thì ta có thể tính được diện tích của S một cách chính xác nhất.
Và khi nói về tiến đến thì chúng ta luôn nghĩ tới giới hạn đúng không nè?
Do đó, nếu mình thêm liêm N tiến đến vô cực vào tổng Riemann
thì mình sẽ nhận được công thức tính chính xác diện tích của S.
Wow! Tói học thật là vi diệu!
Thế nhưng, cách viết này nhìn khá là phức tạp, đặc biệt dành cho những ai mới học giải tích.
Vì vậy, để làm cho nó nhìn thân thiện hơn,
thì nhà tói học Godfrey Leibniz đã đề xuất viết nó lại thành như sau.
Ta-da! Đây chính là khái niệm tích phân mà các bạn mong đợi.
Mình xin nói về cách đọc trước.
Khi thấy biểu thức này, ta đọc là tích phân của Y khi X chạy từ A đến B.
Bây giờ, chúng ta hãy cùng nhau phân tích từng ký hiệu nào.
Cái dấu hình cong như con zoom này được gọi là dấu tích phân.
Nó được dùng để thay thế cho phần liêm N tiến đến vô cực và sigma.
Còn A với B được xem là cận dưới và cận trên.
Một cách dễ hiểu thì nó tượng trưng cho 2 đường tảng đứng giới hạn phần diện tích S.
Nếu A bằng 2 và B bằng 6, thì phần diện tích S sẽ co lại như thế này.
Còn khi A bằng 4 và B bằng 7, thì phần diện tích S sẽ dịch sang bên phải.
Hay khi A bằng 1 và B bằng 4, thì phần diện tích S sẽ dịch sang bên trái.
Nhưng nếu A và B đều bằng nhau như là 4 chẳng hạn,
thì sẽ không có hình S nào cả, và diện tích của nó sẽ bằng 0.
Mình mong là các minh họa vừa rồi có thể giúp mọi người hiểu được khái niệm cận trên và cận dưới.
Vậy còn cái vế YX x DX này là gì nhỉ?
Mình sẽ phân tích kỹ ký hiệu DX trước.
Nếu các bạn xem video về đảo hàm của mình, thì DX được gọi là V-form.
Và trong trường hợp này, nó có nghĩa là đoạn delta X trở nên siêu siêu nhỏ.
Vậy tại sao lại như thế?
Các bạn nhớ lại khi mình chia S thành N hình chữ nhật,
với N là một số không quá lớn,
thì lúc này mình thấy rất rõ chiều dài delta X của mỗi hình chữ nhật.
Nhưng khi mình tăng N lên, thì delta X sẽ trở nên nhỏ hơn và nhỏ hơn.
Nếu N tiến đến vô cực, thì delta X sẽ trở nên siêu nhỏ,
đến nỗi mắt thường không nhìn thấy được luôn,
hay giá trị của delta X sẽ tiến đến 0.
Do đó, delta X tiến đến 0 sẽ được viết lại thành DX.
Vì vậy, khi YX x DX,
nó sẽ tượng trưng cho diện tích của một hình chữ nhật siêu siêu ốp.
Lúc đầu, các hình chữ nhật nhìn mập mập,
sinh sinh nhưng mà rồi cũng sẽ trở nên ốm tông ốm teo
khi delta X tiến đến 0.
Và đó, tích phân còn được hiểu là sự tích hợp
của các diện tích hình chữ nhật siêu siêu nhỏ
khi X chạy từ A đến B.
Nhiều bạn thắc mắc là chuyện gì sẽ xảy ra
khi ta đảo ngược vị trí của các cận như thế này,
hay là X chạy từ B đến A.
Mình sẽ phân tích điều này trên độ thủy nhé.
Đây là tích phân của Y khi X chạy từ A đến B,
với A bé hơn B.
Nói một cách khác, hướng đi của tích phân
sẽ là từ A đến B, hay từ trái sang phải.
Mình sẽ viết lại công thức này dưới dạng tổng Riemann,
với delta X là B-A-N.
Nếu mình đảo vị trí của cận A và cận B như thế này,
thì hướng đi của tích phân sẽ là từ B đến A,
hay từ phải sang trái.
Do đó, cái vế B-A-N cũng sẽ được đảo lại thành A-B-N.
Ngoài ra, mình vẫn có thể viết nó lại thành
trừ B-A-N.
Tiếp đó, mình sẽ đẩy cái dấu trừ này lên trước dấu sigma.
Và ta-da!
Để các bạn nhìn kỹ, các bạn sẽ thấy tổng Riemann này
chính là tích phân của Y khi X chạy từ A đến B.
Đúng không nào?
Vì vậy, ta có thể kết luận tích phân của Y
khi X chạy từ B đến A
sẽ bằng trừ tích phân của Y
khi X chạy từ A đến B.
Sau video này, mình tin là mọi người đã hiểu
thế nào là đảo hàm và thế nào là tích phân.
Đây cũng chính là hai kiến thức toán học cực kỳ quan trọng
đã hình thành nên mỗi môn giải tích.
Thế nhưng, chúng ta vẫn chưa thấy được
mối liên hại thực sự giữa chúng.
Đối với đảo hàm thì nó cho ta biết
xác trị độ dốc của đồn tích tuyến tại một điểm.
Tích phân thì giúp ta tìm phần diện tích được giới hạn
bởi hàm Y, trục X và hai đường thẳng đứng
X bằng A và X bằng B.
Thoạt nhìn thì chả liên quan gì cả.
Tuy nhiên, các nhà toán học thời xa xưa
tiêu biểu như Newton và Leibniz
đã chứng minh được mối liên hại giữa đảo hàm và tích phân
thông qua định lý cơ bản của giải tích
hay The Fundamental Theorem of Calculus.
Tất cả những kiến thức này
sẽ được nói rõ hơn trong video tiếp theo
khi mình nói về chủ đề nguyên hàm.
Và đó cũng là những gì
tụi mình có trong video lần này.
Cảm ơn mọi người đã chờ đợi tụi mình nha.
Phật Lý Chiêu đã mất hơn một tháng
để tạo ra video tích phân
vì bọn mình đầu tư rất nhiều
về mặt nội dung cũng như tạo ra các animation.
Do đó, mọi người hãy giúp like, share và subscribe
để tiếp thêm động lực cho cả kênh nha.
Cảm ơn mọi người rất nhiều. Bye bye.
Thank you.
