Nguyên Hàm Bản Chất Của Nguyên Hàm Antiderivative Vật Lý Chill

DUYÊN ĐẾN, EM LIỀN VIẾT
150 người theo dõi
138 Lượt xem video·15 thg 4, 2026
Xin chào các bạn! Chào mừng các bạn đã quay trở lại với kênh Vật Lý Chiêu.
Đây là một video mới toanh thuộc series giải tích,
và chúng ta sẽ nói về chủ đề Nguyên Hàm,
một kiến thức mà các bạn đã chờ đợi từ rất lâu rồi.
Trước khi xem video, các bạn cần nên biết thế nào là Đạo Hàm và Thích Phân.
Chúng mình đã có làm video về hai chủ đề này rồi,
cho nên mọi người hãy xem lại nếu mà mình có lỡ quên nhé.
Ok, vậy thế nào là Nguyên Hàm?
Chúng ta sẽ quy ước một hàm số F lớn là Nguyên Hàm của hàm số F nhỏ trên tập hợp K,
nếu đỡ hàm của F lớn bằng F nhỏ với mọi x thuộc K.
Để giúp mọi người hiểu rõ hơn thì chúng ta sẽ làm một ví dụ nhé.
Mình sẽ đi tìm Nguyên Hàm của x bình phương với x thuộc R.
Hay nói cách khác, mình sẽ đi tìm Đạo Hàm của cái gì sẽ bằng x bình phương.
Chúng ta hãy tiếp cận câu hỏi này bằng những gì gần cũ nhất nhé.
Ta biết là nếu mình đi tìm Đạo Hàm của x mũ 3 thì kết quả sẽ bằng x bình phương,
nhưng mà phải có thêm thể số 3 ở trước x bình phương nhé.
Từ đây, nếu mình để x mũ 3 chia 3 thì Đạo Hàm của nó sẽ bằng x bình phương.
Qua đó x mũ 3 phần 3 sẽ là Nguyên Hàm của x bình phương.
Ngoài ra x mũ 4 phần 4 sẽ là Nguyên Hàm của x mũ 3 do Đạo Hàm của nó bằng x mũ 3.
Còn x mũ 5 phần 5 là Nguyên Hàm của x mũ 4 do Đạo Hàm của nó bằng x mũ 4.
Từ các ví dụ này mình có thể suy ra x mũ N cộng 1 chia N cộng 1 là Nguyên Hàm của x mũ N.
Chưa hết, x mũ N cộng 1 chia N cộng 1 không phải là Nguyên Hàm duy nhất của x mũ N.
Giả sử như x mũ N cộng 1 chia N cộng 1 nhưng mà cộng thêm 2 nữa thì Đạo Hàm của nó vẫn sẽ là x mũ N.
Do đó đây được xem là một Nguyên Hàm khác của x mũ N.
Tiếp theo, thay vì cộng 2 thì nó vẫn có thể cộng 5 nè hay là cộng 9 nè và chúng đều có cùng kết quả Đạo Hàm là x mũ N.
Vì vậy, Nguyên Hàm tổng quát của x mũ N sẽ là x mũ N cộng 1 chia N cộng 1 cộng với lại C0, với C0 là một hạng số bất kỳ.
Hay nói một cách khác, nếu F lớn là một Nguyên Hàm của F nhỏ trên K thì F lớn cộng với C0 cũng sẽ là một Nguyên Hàm khác của F nhỏ trên K.
Mình mong rằng các ví dụ nhỏ nhỏ vừa rồi đã giúp mọi người hiểu khá rõ hơn về định nghĩa của Nguyên Hàm.
Bây giờ, mình xin được giới thiệu một công thức Nguyên Hàm khác mà sách giáo khoa thường sử dụng.
Hmm, nhìn khá là mới lạ ha.
Và chúng ta hãy cùng nhau phân tích công thức này.
Mình sẽ nói về cái ký hiệu tích phân FxDx trước.
Thông thường, khi nói về tích phân thì nó phải luôn có cộng trên và cộng dưới, để rồi sau đó mình có thể tính toán ra một giá trị xác định.
Ví dụ như ở trong video tích phân, chúng mình có tính tích phân của x-2-4 khi x chạy từ 0 đến 4 sẽ bằng một giá trị xác định đó là 37,333.
Do đó, ký hiệu tích phân có cận còn được gọi là tích phân xác định.
Vậy, đối với ký hiệu tích phân không cận thì sao?
Bởi vì nó không có cận, cho nên mình sẽ không có đủ thông tin để tính toán ra một giá trị xác định từ tích phân này.
Do đó, nó sẽ được gọi là tích phân bất định.
Nếu tích phân bất định không dùng để tính toán thì nó sẽ được dùng để làm gì ở trong công thức này nhờ?
Các nhà toán học sử dụng ký hiệu tích phân bất định để thể hiện cho một khái niệm mang tên họ nguyên hàm.
Và tích phân FxDx bằng F lớn x cộng c sẽ được hiểu là họ nguyên hàm của hàm F nhỏ là F lớn x cộng c.
Hay nói một cách khác, tập hợp tất cả các nguyên hàm của hàm F nhỏ sẽ có dạng F lớn x cộng c.
Nếu mình áp dụng các công thức này vào ví dụ x-n thì ta sẽ có họ nguyên hàm của x-n là x-n cộng 1 chia n-1 cộng c.
Hay tập hợp tất cả các nguyên hàm của x-n sẽ có dạng x-n cộng 1 chia n-1 cộng c.
Ngoài ra, chúng ta còn có họ nguyên hàm của những hàm cơ bản khác mà các bạn sẽ thấy sau này như là sin, cos, m1x, 1 chia x và v.v.
Vậy là chúng ta đã nói xong về khái niệm nguyên hàm và họ nguyên hàm.
Tuy nhiên, mình nghĩ sẽ có vài bạn tự hỏi là tại sao họ nguyên hàm lại liên quan đến tích phân?
Chúng ta hãy cùng nhau tìm hiểu điều này nhé!
Mình có một đồ thị của hàm F liên tục tinh đoạn từ A đến B.
Các bạn lưu ý, hàm F sẽ dựa trên biến T.
Tiếp theo, mình sẽ gọi phần diện tích màu cam này là S.
Nó được giới hạn bởi đồ thị hàm F trục T và 2 đường thẳng đứng A-B.
Do đó, nó cũng sẽ được thể hiện bằng tích phân của FT-DT khi T chạy từ A đến B.
Bây giờ, mình sẽ đặt phần diện tích S dưới dạng hàm số dưới trên biến X.
Trong đó, X được xem là cận trên của tích phân FT-DT với giá trị thuộc đoạn A-B.
Để giúp mọi người dễ dàng hình dung hơn,
thì khi mình thấy X bằng A, phần diện tích S sẽ co lại như thế này hay giá trị của tích phân sẽ bằng 0.
Còn nếu X bằng B, thì diện tích S sẽ trở nên rộng ra và tích phân sẽ có một giá trị xác định.
Ok, giờ mình có một phần diện tích A màu xanh được giới hạn bởi 2 đường thẳng đứng X và X-DT.
Tao cho chúng đều nằm trong đoạn A-B.
Câu hỏi được đặt ra đó là các bạn có thể giúp mình biểu diễn diện tích A dụ trên hàm S khi nãy được hay không?
Nếu ta nhìn thật kỹ, thì diện tích A sẽ bằng SX-DT trừ đi SX.
Rất là đơn giản đúng không nè?
Ngoài ra, mình vẫn có một cách khác để biểu diễn diện tích A.
Đó là mình sẽ thay thế hình A bằng một hình chữ nhật với cùng diện tích và chiều rộng.
Ở đây, chiều rộng sẽ là ΔX, còn chiều dài thì trùng với một giá trị của hàm F và mình sẽ gọi nó là FC với C thuộc đoạn A-B.
Do đó, diện tích khác của A được thể hiện dưới dạng hình chữ nhật sẽ là FC-ΔX.
Một bonus dành cho những bạn nào muốn tìm hiểu sâu hơn.
Việc tìm thấy chiều dài FC của hình chữ nhật màu xanh lá sẽ là hệ quả của định lý về giá trị trung bình của tích phân.
Nếu bạn nào muốn mình nói chi tiết hơn về định lý này cũng như là chứng minh nó thì hãy comment ở dưới phần bình luận nha.
Và wow, chỉ với một diện tích A mà ta có tới 2 cách thể hiện nó.
Đó là SX-DT trừ SX hoặc FC-DT.
Qua đoạn thức này, mình sẽ mang DT-X sang bên trái để thực hiện một thiết nghiệm nhỏ nhỏ.
Ở 2 vế của phương trình, chuyện gì sẽ xảy ra khi DT-X trở nên siêu siêu nhỏ hay giá trị của DT-X tiến đến 0?
Chúng ta sẽ phân tích vế bên phải trước.
Khi DT-X tiến đến 0 thì giá trị FC sẽ bị ảnh hưởng như thế nào?
Nhìn vào đồ thị, ta thấy khi DT-X trở nên nhỏ đi thì giá trị C sẽ càng ngày càng tiến đến X đúng không nè?
Khi DT-X trở nên quá nhỏ thì giá trị C dường như trùm với giá trị X luôn.
Vì vậy, ta nhận xét khi DT-X tiến đến 0 thì giá trị FC sẽ tiến đến FX.
Do đó, giới hạn của FC khi DT-X tiến đến 0 sẽ bằng FX.
Còn ở bên trái, nếu các bạn quan sát kỹ thì đây chính là công thức của đạo hàm.
Giới hạn của SX-DT-X trừ SX, phần DT-X khi DT-X tiến đến 0 sẽ được viết lại thành DS-DX hay đạo hàm của S dựa trên biến X.
Ngoài ra, hàm SX sẽ bằng tích phân của FT-DT khi T chạy từ A đến X.
Và ta-da! Chúng ta vừa mới phát hiện ra một công thức toán học rất rất là thú vị.
Vậy nó thú vị ở chỗ nào nhờ?
Nhìn vào công thức, ta thấy tích phân của FT-DT khi T chạy từ A đến X sẽ là nguyên hàm của hàm FX với điều kiện nó phải liên tục trên một đoạn có chứa A và X.
Ở đây, các bạn có thể thấy được sự liên hệ giữa khái niệm nguyên hàm với ký hiệu tích phân.
Tiếp đến, có một điều mà mình muốn chia sẻ đến với các bạn.
Nó là ở bên bên trái, hàm F nó dựa trên biến T và không bắt buộc phải như vậy.
Mình có thể gọi biến của F là gì cũng được, ví dụ như là U nè, hoặc là O.
Tuy nhiên, mình sẽ tránh gọi biến X bởi vì nó sẽ trùng với ký hiệu cận trên của tích phân.
Đó cũng là lý do tại sao mình gọi tích phân này là FT-DT.
Ok, nếu các bạn nào còn nhớ thì ở đầu video chúng ta có định nghĩa F lớn X cộng với C0 là một nguyên hàm của hàm F nhỏ.
Hay đạo hàm của F lớn X cộng với C0 sẽ bằng F nhỏ X.
Từ 2 biểu thức này, ta sẽ suy ra tích phân của FT-DT khi T chạy từ A đến X sẽ bằng F lớn X cộng C0.
Khoan, dừng khoảng dừng là 2 giây.
Các bạn có thấy cái công thức này nhìn na na cái gì không?
Đúng rồi, nó nhìn khá giống với công thức họ nguyên hàm mà mình đã đề cập.
Công thức ở trên có thể xem là tiền đề để các nhà toán học tạo ra khái niệm và ký hiệu họ nguyên hàm.
Vậy là các bạn đã biết thế nào là nguyên hàm cũng như bản chất toán học của nó.
Thế còn ứng dụng của nguyên hàm, nó có thể giúp ta tính toán được những gì nhỉ?
Quay trở lại với công thức tích phân của FT-DT khi T chạy từ A đến X.
Nếu mình thế X bằng A, thì tích phân của FT-DT khi T chạy từ A đến A sẽ bằng 0.
Bây giờ mình sẽ giải C0 và nó sẽ bằng trừ F lớn A.
Thế C0 và biểu thức trên, ta sẽ có tích phân của FT-DT khi T chạy từ A đến X bằng F lớn X trừ F lớn A.
Kể đến, nếu mình thế X bằng B, thì vế trái sẽ trở thành một tích phân xác định.
Do lần này, ký hiệu của cận trên là B, cho nên chúng mình có thể gọi FT-DT thành FX-DX mà không phải sợ ký hiệu X sẽ trùng với các cận nè.
Và đây cũng chính là công thức để các bạn tính giá trị của tích phân xác định.
Và nếu bạn còn nhớ, thì ở trong video tích phân, chúng ta phải áp dụng phương pháp tính tổng Riemann để tìm ra giá trị của một tích phân xác định.
Cái tính này mất khá là nhiều thời gian, nhưng giờ đây với công thức mới, mình chỉ cần tìm nguyên hàm F lớn và tính F lớn B trừ F lớn A.
Wow, thật là hay quá đi.
Để giúp mọi người hiểu rõ hơn, chúng ta hãy cùng nhau làm một vài ví dụ tính giá trị của tích phân xác định nhé.
Mình có hàm Fx bằng x bình phương, và sẽ đi tìm tích phân của x bình phương khi x chạy từ 1 đến 3.
Nó sẽ bằng F lớn 3 trừ F lớn 1.
Đầu tiên, mình phải xác định nguyên hàm F lớn x là gì trước.
Họ nguyên hàm của x bình phương là x mũ 3 chia 3 cộng C.
Và mình sẽ chọn nguyên hàm F lớn x là x mũ 3 chia 3.
Vậy là chúng ta có thể tính tích phân được rồi.
Ta sẽ có 3 mũ 3 phần 3 trừ 1 mũ 3 phần 3, và nó sẽ bằng 26 phần 3.
Ở một ví dụ khác, mình có hàm Fx bằng xiên x, và sẽ đi tìm tích phân của xiên x khi x chạy từ 0 đến Pi.
Nó sẽ bằng F lớn Pi trừ F lớn 0.
Tiếp đó, mình sẽ xác định nguyên hàm F lớn x.
Vì họ nguyên hàm của xiên x là âm cos x cộng C, nên mình sẽ chọn nguyên hàm F lớn x là âm cos x.
Qua đó, ta sẽ có âm cos Pi trừ âm cos 0, và nó sẽ bằng 2.
Từ video này, các bạn có thể thấy đạo hàm và tích phân,
2 khái niệm tưởng như không liên quan đến nhau,
đã thể hiện được sự liên kết thông qua khái niệm nguyên hàm và họ nguyên hàm.
Sự kết hợp giữa kiến thức đạo hàm và tích phân đã góp phân tạo nên bộ môn giải tích.
Ngoài ra, 2 công thức ở trên mạng hình còn được gọi là định lý cơ bản của giải tích,
được chứng minh bởi Newton, Leibniz và các nhà toán học khác,
tạo ra nhiều bước mặt thay đổi thế giới.
Công thức đầu tiên thể hiện mối liên hệ giữa đạo hàm và tích phân.
Còn công thức thứ 2 thì cho ta thấy ứng dụng của nguyên hàm trong việc tính tích phân.
Và do đó cũng là những gì mà bọn mình có trong video lần này,
đội ngũ Vật Lý Chiêu chân thành cảm ơn những tình cảm,
cũng như là sự chờ đợi của các bạn dành cho kênh và cho video nguyên hàm lần này.
Mong là video này đã mang đến cho các bạn thật nhiều kiến thức hữu ích và nhiều điều thú vị.
Ở trong các video tiếp theo, chúng ta sẽ nói chi tiết hơn
về các ứng dụng thực tế của nguyên hàm trong đời sống,
cũng như là trong cơ học của vật lý nè.
Do đó, nếu các bạn nào quan tâm thì hãy để lại phần bình luận ở bên dưới nha.
Xin chào tạm biệt và hẹn gặp lại.
Bye bye!
