Đánh thức khả năng tự chữa lành cơ thể thao hoàng đế nội kinh - sống khỏa thuận tự nhiên

Tại sao người xưa không có bác sĩ mà ít bệnh hơn người nay? Hoàng đế Nội Kinh trả lời Hàng nghìn năm trước, không có bệnh viện, không có thuốc kháng sinh, không có mấy chục các lớp, không có phòng bổ vô trùng Không có bất cứ thứ gì mà y học hiện đại coi là nền tảng để chữa bệnh và cứu người Vậy mà người xưa sống khỏe Rất nhiều người trong số họ sống đến trăm tuổi, không phải nằm liệt dường trăm tuổi, mà là đứng dậy đi làm, viết sách, bắt mạch cứu người cho đến khi gần nhắm mắt Điều đó xảy ra như thế nào? Người hiện đại có bệnh viện, có thuốc men, có công nghệ tiên tiến nhất trong lịch sử loài người, vậy mà bệnh tật nhiều hơn bao giờ hết Ung thư, tiểu đường, huyết áp cao, im mạch, trầm cảm, những bệnh này ngày càng phổ biến và ngày càng trẻ quá Người chưa đến năm mươi đã mang trong mình hai ba loại bệnh mãn tính Đây là nghịch lý lớn nhất của thế giới hiện đại, chưa bao giờ con người có nhiều phương tiện y tế đến vậy, nhưng cũng chưa bao giờ con người bệnh nhiều đến vậy Câu trả lời cho nghịch lý đó không phải ở phòng khám hay bệnh viện Nó nằm trong một cuốn sách được viết ra cách đây hơn hai nghìn năm, cuốn Hoàng đế nội kinh Và câu trả lời đó bắt đầu bằng một cuộc trò chuyện giữa Hoàng đế và dị thầy của mình Thầy kỳ bá, với một câu hỏi mà cho đến ngày nay vẫn chưa ai trả lời đầy đủ hơn được Vì sao người xưa sống trăm tuổi mà không già yếu, còn người nay chưa đến năm mươi đã suy Video hôm nay, kinh bức sẽ mở cuốn sách đó ra những điều tin qua nhất Cuộc trò chuyện nghìn năm trước, và câu hỏi vẫn còn nguyên tính thời sự Hoàng đế nội kinh không phải là cuốn sách về thuốc Đây là cuốn sách về sự sống, về cách con người nên sống để cơ thể và tâm hồn ở trạng thái hài hòa nhất có thể Và cuốn sách mở đầu không phải bằng một bài giảng, mà bằng một câu hỏi Hoàng đế hỏi thầy kỳ bá rằng, người thường cổ sống hơn trăm tuổi mà giận động không yếu đi Sức lực vẫn còn, tinh thần vẫn tốt, điều này là do thời đại khác, hay do bản thân con người có điều gì đó? Đặc biệt hơn Câu hỏi này không chỉ là câu hỏi học thuật Đây là câu hỏi của một người đang thực sự muốn hiểu Tại sao có người sống thọ và khỏe mạnh, trong khi người khác mau già mau bệnh Và câu trả lời của kỳ bá không phải là danh sách thuốc men hay bài tập cụ thể Ông trả lời bằng một bức tranh về cách sống Kỳ bá nói, người thường cổ thông hiểu đạo dưỡng sinh, ăn uống có tiết chế, sinh sống có quy luật, không lao lực quá sức Cho nên cơ thể và tinh thần đều khỏe mạnh, sống được đến rất lâu Còn người thời nay thì khác, uống rượu như uống nước, hành di phóng túng, hao tổn tinh khí, không biết khống chế cảm xúc Chỉ chạy theo khoái lạc trong tâm hồn, thậm chí xem những hành di tổn hại sinh mệnh là thú vui, vì vậy sống đến 50 đã già Câu trả lời này được viết ra từ hơn 2000 năm trước Nhưng đọc lại ngày hôm nay, nói như đang mô tả chính xác thế giới chúng ta đang sống Uống rượu bia tràn lan, thức khuya triền miên, căng thẳng mãn tính, chạy theo khoái lạc ngắn hạn mà bỏ qua sức khỏe dài hạn Mọi thứ mà kỳ bá mô tả về người thời đó đang diễn ra ở quy mô lớn hơn nhiều trong thế giới hiện đại Và hậu quả cũng không khác, chỉ là đến sớm hơn và nặng hơn Điều quan trọng nhất trong câu trả lời của kỳ bá không phải là danh sách những thứ người xưa làm tốt Điều quan trọng nhất là triết lý đằng sau nó, người xưa không sống thọ vì họ may mắn hay vì ghen tốt Họ sống thọ vì họ hiểu đạo, hiểu cách sống thuận theo quy luật của tự nhiên và của thân thể Và người nay bệnh không phải vì thời đại xấu hơn hay vì con người kém hơn, mà vì đã mất đi sự hiểu biết đó Bốn nguyên lý sống mà người thượng cổ làm tự nhiên và người hiện đại đã đánh mất Kỳ bá tóm tác cách sống của người thượng cổ trong một câu rất ngắn, nhưng chưa đựng bốn nguyên lý sống đầy đủ Mỗi nguyên lý là một chương sách riêng và mỗi nguyên lý là một điều mà người hiện đại đang làm ngược lại Nguyên lý đầu tiên là ăn uống có tiết chế, không phải ăn theo chế độ kiên khem hay tính ca lo từng bữa Tiết chế theo nghĩa nguyên bản của nó là biết dừng lại, biết khi nào đủ, không đi quá giới hạn Người xưa ăn để sống, không sống để ăn, họ ăn khi đói, dừng khi vừa đủ, không ăn vì thèm thuồn hay vì lý do cảm xúc Đồng Y nói ăn bảy phần no là tốt nhất, người hiện đại thì ngược lại, ăn no đến mức phải nới thắt lưng Ăn khuya, ăn trong khi xem điện thoại, ăn để giải khuây khi buồn bã hoặc căng thẳng Già dày và tì dị luôn phải làm việc quá công suất, dần dần mất đi khả năng dẫn quá thức ăn thành năng lượng có ích cho cơ thể Lão Y Dương Hữu Hạc, người sống đến 103 tuổi và dẫn đi làm mỗi tuần 2 lần cho đến cuối đời Kể lại rằng suốt mấy chục năm ông chỉ có một nguyên tắc ăn uống duy nhất, dù cơm có ngon đến đâu cũng không ăn thêm một miếng Ông nói bỏ đi vài miếng thức ăn thừa có thể tốn 5 đồng, nhưng để tiêu quá mấy miếng đó cơ thể có thể phải tốn 500 đồng thuốc men về sau Câu nói nghe đơn giản, nhưng đây là triết lý mà ông sống theo suốt hơn 100 năm Nguyên lý thứ 2 là sinh hoạt có quy luật, người xưa dậy khi mặt trời mọc và ngủ khi trời tối Không phải vì họ không có đèn, mà vì họ hiểu rằng cơ thể con người được thiết kế để dẫn hành theo nhịp của tự nhiên Ánh sáng ban ngày kích hoạt cơ thể, bóng tối ban đêm là tín hiệu để nghỉ ngơi và tái tạo Đây không phải quan niệm cổ xưa lạc hậu, đây là sinh học thực nghiệm mà y học hiện đại đã xác nhận qua hàng nghìn nghiên cứu về đồng hồ sinh học của cơ thể Khi con người đi ngược lại nhịp đó, thức khuya, ngủ muộn, ăn tối lúc 11 giờ đêm, làm việc đến 2-3 giờ sáng Thì toàn bộ hệ thống nội tiết, tiêu quá, miễn dịch đều bị rối loạn Không phải ngay lập tức, mà từ từ, tích lũy theo 5 tháng, cho đến khi có triệu chứng thì đã muộn Nguyên lý thứ 3 là không lao lực quá sức Điều này nghe thụ động, nhưng thật ra là một triết lý rất thực tế về giới hạn của cơ thể Mỗi người sinh ra đều có một lượng nguyên khí nhất định, và nguyên khí đó tiêu hào theo từng ngày sống Lao động vừa đủ giúp khí quyết lưu thông Lao động quá sức tiêu hào nguyên khí nhanh hơn mức cơ thể có thể tái tạo Người hiện đại thường tự hào về việc làm việc 12, 14 tiếng mỗi ngày Người xưa gọi đây là quỷ ngoại thân thể Một bộ máy dù tốt đến đâu cũng không thể chạy liên tục không nghỉ mãi mãi Và cơ thể con người không phải là ngoại lệ Nguyên lý thứ 4, và đây là thứ ít ai chú ý nhất Là không để cảm xúc điều khiển hành di Người xưa không phải không có cảm xúc Họ cũng buồn, cũng vui, cũng tức giận Nhưng họ không để những cảm xúc đó kéo dài quá mất Không để oán giận ăn sâu vào lòng qua nhiều năm Không để lo lắng trở thành trạng thái mãn tính Kỳ bá nói người này không biết khống chế cảm xúc và chỉ chạy theo khoái lạc trong tâm hồn Hai điều này nghe có vẻ khác nhau nhưng thực ra là cùng một vấn đề Không có khả năng điều chỉnh trạng thái nội tâm Khi tức giận thì tức không kiểm soát được Khi vui thì vui đến mức mất kiểm soát Khi buồn thì chìm trong buồn mà không tự kéo mình ra được Và đây là cách nhanh nhất để tiêu hao tinh khí thần Ba thứ nền tảng của sức sống mà chúng ta đã nói đến trong các video trước Hoàng đế nội kinh dạy gì về nguyên nhân thực sự của bệnh tật Đây là phần mà hoàng đế nội kinh đi ngược hoàn toàn với cách y học hiện đại nhìn nhận bệnh tật Và đây cũng là phần mà nhiều người khi nghe xong sẽ nhìn lại sức khỏe của mình theo một cách hoàn toàn khác Y học hiện đại tiếp cận bệnh tật theo hướng Có triệu chứng thì tìm nguyên nhân, tìm được nguyên nhân thì chữa Ghi rút thì dùng kháng ghi rút Ghi khuẩn thì dùng kháng sinh Khối u thì phẫu thuật hoặc quá trị Đây là cách tiếp cận rất hiệu quả với bệnh cấp tính Những bệnh xảy ra đột ngột với nguyên nhân rõ ràng Nhưng với bệnh mãn tính, những bệnh phát triển âm thầm qua nhiều năm Thì cách tiếp cận này thường chỉ xử lý được triệu chứng chứ không chạm được đến gốc rễ Hoàng đế nội kinh nhìn bệnh tật theo cách khác Cuốn sách này có một câu được xem là kim chỉ nam của toàn bộ đông y Chính khí tồn nội, ta bất khả can Khi chính khí còn đầy đủ bên trong, ta khí từ bên ngoài không thể xâm nhập Và câu ngược lại, ta chi sở thấu, kỳ khí tất hư Bệnh ta xâm nhập được vào cơ thể là vì chính khí đã suy yếu từ trước rồi Nói cách khác, bệnh không phải do vi khuẩn hay virus tấn công Bệnh phát sinh vì cơ thể đã yếu đến mức không còn khả năng chống đỡ nữa Đây là sự đảo ngược hoàn toàn trong cách nhìn nhận Thay vì hỏi con vi khuẩn nào gây bệnh, hoàng đế nội kinh hỏi Cơ thể đã làm gì để trở nên yếu đến mức vi khuẩn đó có thể tấn công Thay vì hỏi thuốc gì chữa được bệnh này Cuốn sách hỏi, điều gì đã xảy ra trong nhiều năm qua khiến cơ thể mất đi khả năng tự bảo vệ Và câu trả lời, theo hoàng đế nội kinh Bao giờ cũng huy về một trong những điều mà kỳ bá đã nói Ăn uống thái quá, sinh hoạt không có quy luật, lao lực quá sức, hoặc cảm xúc không được kiểm soát Cuốn sách còn đưa ra một khái niệm mà y học hiện đại đang dần dần xác nhận qua nhiều thập kỷ nghiên cứu Âm dương mất cân bằng là nguyên nhân gốc rễ của bệnh tật Trong hoàng đế nội kinh có câu Âm bình dương bí, âm cân bằng, dương khí kính kẻ dẫn chắc Thì cơ thể tự nhiên khỏe mạnh, tinh thần tốt lên Âm dương mà mất cân bằng nhẹ thì cơ thể sẽ có chút không khỏe Nặng hơn thì sinh bệnh, mà mất cân bằng nghiêm trọng thì thân thể chắc chắn mất bệnh nặng Đây không phải triết học mơ hồ, đây là cách mô tả trạng thái cân bằng sinh lý của cơ thể Và những yếu tố làm phá dỡ sự cân bằng đó là điều đông y luôn tìm cách nhận diện và điều chỉnh từ trước khi bệnh phát sinh Và đây là điều quan trọng nhất Hoàng đế nội kinh có một câu mà tất cả các đại danh y đều xem là nguyên tắc cao nhất của y học, thường công trị dị bệnh Bậc thầy y thuật chữa bệnh trước khi bệnh phát Không phải chữa bệnh đang có, không phải ngăn bệnh đã có không nặng thêm Mà là ngăn bệnh phát sinh ngay từ khi cơ thể còn chưa có triệu chứng Đây là toàn bộ triết lý của dưỡng sinh Không phải tập để khỏe, không phải ăn để không bệnh Mà là sống theo một cách khiến bệnh không có lý do gì để phát sinh Ba nguyên nhân chính phá dỡ sự cân bằng Người hiện đại mắc cả ba Hoàng đế nội kinh không chỉ nói bệnh đến từ đâu theo nghĩa chung chung Cuốn sách chỉ ra rất cụ thể ba nhóm nguyên nhân phá dỡ sự cân bằng của cơ thể Và người hiện đại đang mắc cả ba nhóm đó cùng một lúc Theo cường độ mà người xưa không thể tưởng tượng được Nhóm nguyên nhân đầu tiên xuất phát từ cảm xúc Đồng ý gọi là nội nhân, nguyên nhân từ bên trong Thất tình, vui, giận, lo, khỉ, buồn, tợ, kinh hải Khi bảy trạng thái cảm xúc này ở mức bình thường Chúng không gây bệnh Đây là phản ứng tự nhiên của con người trước cuộc đời Nhưng khi chúng kéo dài quá mức Hoặc bùng phát quá dữ dội Chúng tấn công thẳng vào tạng phủ Giận hại can Vui quá hại tâm Lo nghĩ nhiều hại tỳ Buồn bả hại phế Sợ hãi triền miên hại thận Đây không phải ẩn dụ thi ca Đây là cơ chế y học được quan sát qua hàng nghìn năm Và ngày nay được khoa học thần kinh và tâm thần học xác nhận qua nhiều nghiên cứu Về ảnh hưởng của căng thẳng mãn tính lên cơ quan nội tạng Người hiện đại sống trong trạng thái cảm xúc thái quá liên tục Không phải vì họ có nhiều cảm xúc hơn người xưa Mà vì họ không có không gian và công cụ để xử lý những cảm xúc đó Người xưa sau một ngày làm việc thì tối về ngồi yên Ngủ sớm Không có màn hình điện thoại bơm thêm kích thích vào não lúc 11 giờ đêm Người hiện đại thì trải qua hàng trăm kích thích cảm xúc mỗi ngày Tin tức xấu So sánh trên mạng xã hội Áp lực công việc Không có gia đình Và không có khoảng lặng nào để hệ thống tự phục hồi Kết quả là cảm xúc tích lũy Không được tiêu quá Trở thành nguồn bệnh mãn tính Nhóm nguyên nhân thứ hai là ngoại nhân Nguyên nhân từ bên ngoài Phong hàng thử thấp táo quả Tức là gió, lạnh, nóng, ẩm, khô và nhiệt quá mức xâm nhập vào cơ thể Người xưa cũng chịu những tác nhân này Nhưng cơ thể họ đủ mạnh để chống đỡ Người hiện đại thì chính khí đã suy yếu vì những nguyên nhân khác Nên các tác nhân bên ngoài dễ xâm nhập hơn Và nghịch lý là Một số tác nhân bên ngoài gây hại nhiều nhất cho người hiện đại lại là những thứ do chính họ tạo ra Điều quà lạnh quá mức Thức ăn lạnh qua năm Ánh đèn nhân tạo thay thế ánh sáng tự nhiên Người xưa chịu đựng hàng khí của mùa đông tự nhiên Cơ thể được chuẩn bị cho nó Người hiện đại ngồi trong phòng lạnh 15 độ giữa mùa hè trong khi bên ngoài nắng nóng Cơ thể không được chuẩn bị cho sự thay đổi đột ngột đó Và hàng khí xâm nhập vào theo cách mà không có mùa đông tự nhiên nào làm được Nhóm nguyên nhân thứ 3 là bất nội ngoại nhân Không phải nội tâm cũng không phải môi trường bên ngoài Mà là từ thói quen sinh hoạt sai lầm Ăn uống không tiết chế Phương lực quá sức Phòng the thái quá hao tổn tinh khí Chấn thương do tai nạn Đây là nhóm nguyên nhân mà người hiện đại kiểm soát được nhiều nhất Nhưng lại ít kiểm soát nhất trong thực tế Bởi vì những thói quen này không gây đau ngay lập tức Ăn một bữa quá no không làm bạn bệnh ngay Thức khuya một đêm không làm bạn suy sụt ngay Nhưng làm những điều đó ngày này qua ngày khác Năm này qua năm khác Tổn thương tích lũy dần Và đến lúc bệnh phát thì người ta không nhớ ra Rằng nguyên nhân không phải từ hôm qua mà từ nhiều năm trước Điều đặc biệt là ba nhóm nguyên nhân này không hoạt động độc lập Chúng khuếch đại lẫn nhau Người bị căng thẳng cảm xúc nhiều thì ăn uống không còn điều độ Hoặc ăn quá nhiều hoặc không muốn ăn Người ăn uống không điều độ thì tì dị yếu Khí quyết không đủ để nuôi dưỡng hệ thần kinh Càng dễ bị cảm xúc cuốn trôi Người lao lực quá sức thì chính khí suy Hàng khí từ điều hòa và thức ăn lạnh càng dễ xâm nhập Đây là cái dòng xoáy mà người hiện đại đang mắc kẹt Và Hoàng đế nội kinh đã mô tả nó từ hàng nghìn năm trước Sáu chữ dàng của Hoàng đế nội kinh Triết lý sống mà người xưa áp dụng và người nay cần học lại Nếu Hoàng đế nội kinh chỉ nói về nguyên nhân bệnh tật thì đó mới là nửa câu chuyện Cuốn sách này không chỉ chẩn đoán vấn đề Nó còn đưa ra một triết lý sống hoàn chỉnh Và triết lý đó được đút kết trong sáu chữ mà người thực hành dưỡng sinh cổ đại xem là nền tảng Thuận, tỉnh, u, điều, ổ, ố Thuận là thuận theo tự nhiên Đây là chữ đứng đầu không phải ngẫu nhiên Toàn bộ triết lý của Hoàng đế nội kinh xây dựng trên nền tảng rằng con người là một phần của tự nhiên Không phải đứng trên tự nhiên hay tách rời khỏi tự nhiên Cơ thể con người tuân theo những quy luật giống với tự nhiên Có nhịp sáng tối, có chu kỳ theo mùa, có thăng và trầm theo từng giai đoạn của đời người Thuận là sống trong nhịp đó, không chống lại nó Ăn theo mùa, ngủ theo nhịp sáng tối, dận động theo sức, nghỉ ngơi khi cơ thể cần Đây là điều mà người xưa làm tự nhiên vì cuộc sống của họ không có cách nào khác Người hiện đại phải học lại vì đã có quá nhiều thứ nhân tạo can thiệp vào nhịp tự nhiên đó Tỉnh là để tâm an tỉnh xuống Hoàng đế nội kinh có câu Điềm đạm hư vô Chân khí tòng chi Tinh thần nội thủ Bệnh an tòng lai Điềm đạm hư vô thì chân khí sung túc Tinh thần giữ dững thì đẩy lùi bệnh tật Khi con người tỉnh lại, cơ thể giảm được rất nhiều tiêu hao không cần thiết Năng lượng không bị phân tán vào những thứ không quan trọng thì có thể tập trung vào việc tái tạo và phục hồi Người hiện đại sợ tỉnh Lúc nào cũng cần có kích thích Có tiếng ồn Có bằng hình Có thứ gì đó để xem hay để nghe Nhưng chính cái sự bất an đó Cái không thể ngồi yên đó Là biểu hiện của một tâm thần đang hao mòn liên tục Tu là tu thân hành thiện Trong kinh dịch có câu Tích thiện chi gia Tất hữu dư khánh Nhà tích chứa điều thiện ác sẽ có niềm vui Đây không chỉ là đạo đức Đây là y học Người sống thiện lương Bao dung Không chứa chấp oán giận trong lòng Thì tâm lý cân bằng Khí quyết điều hòa Chính khí đầy đủ Người sống với tâm tư tính toán Đố kị Oán thù Thì nội tâm luôn trong trạng thái chiến tranh Tiêu hao năng lượng mà không có bất cứ lợi ích nào cho thân thể Tôn Tư Mạc nói Đức hạnh tốt Dù không dùng thuốc bổ Cũng có thể trường thọ Hãy câu nói đạo đức Đây là kết luận y học của người đã quan sát hàng nghìn bệnh nhân trong suốt cuộc đời Điều là điều tiếc Điều chỉnh khi có sự mất cân bằng Cuộc sống không bao giờ hoàn toàn thuận lợi Có lúc ăn uống không được điều độ Có lúc phải lao lực quá sức Có lúc cảm xúc bị kéo đến cực điểm Chữ điều không đòi hỏi sự hoàn hảo Nó đòi hỏi khả năng nhận biết và điều chỉnh Nhận ra mình đang bị kéo khỏi trạng thái cân bằng Và có những hành động cụ thể để kéo lại Hít thở sau khi căng thẳng Nghỉ ngơi sớm khi cơ thể mệt Ăn nhẹ hơn sau một giai đoạn ăn uống thái quá Đây là thứ mà người hiện đại thường không làm được Không phải vì không biết Mà vì nhiệp sống quá nhanh không có khoảng dừng để nhận ra mình đang mất cân bằng Bổ là bổ sung những gì thiếu hụt Đồng y có nguyên tắc Biện chứng trước Bổ sau Phải xác định rõ đang thiếu gì mới bổ Bổ sai còn hại hơn không bổ Người hay tự ý mua thuốc bổ về uống mà không biết cơ thể đang ở trạng thái nào Đây là một trong những sai lầm phổ biến nhất Bổ đúng nghĩa là ưu tiên bổ bằng thực phẩm trước Dùng thuốc sau khi thực phẩm không đủ Và luôn kết hợp bổ với tả Bổ sung dinh dưỡng đồng thời với việc thải trừ những thứ dư thừa tích động Cố là giữ gìn Cố tin Cố khí Cố thần Giữ gìn những gì đã có Không để tiêu hào vô ích Nói ích để giữ thần khí Ngủ đúng giờ để giữ dương khí Tiết chế trong mọi việc để giữ tin Điều tiếc cảm xúc để giữ khí quyết không bị nhiễu loạn Sáu chữ này không phải sáu việc riêng lẽ Chúng là một dòng tuần hoàng Sống thuận thì tâm dễ tỉnh Tâm tỉnh thì dễ tu thân Tu thân thì biết điều tiếc Điều tiếc tốt thì biết bổ sung đúng chỗ Bổ sung đúng thì có thể giữ gìn được lâu dài Bài học từ những người sống trăm tuổi Họ không làm gì đặc biệt Họ chỉ không làm sai Có một điều mà người ta hay tìm kiếm khi nghe về những người sống thọ Bí quyết đặc biệt Loại thuốc gì Bài tập gì Thực phẩm siêu diệt gì Nhưng khi nhìn vào cuộc đời thực của những người sống trăm tuổi Điều đáng chú ý nhất không phải là những thứ họ làm thêm Mà là những thứ họ không làm Qua sĩ Tê Bạch Thạch sống đến 98 tuổi Và vẽ hơn 600 bức tranh trong năm cuối đời Khi được hỏi về bí quyết trường thọ Ông không nhắc đến loại thuốc bổ nào Ông tóm tắt cuộc đời mình bằng 7 điều từ bỏ Bỏ uống rượu Bỏ hút thuốc Bỏ lười biến Bỏ buôn trôi thời gian Bỏ vui mừng thái quá Bỏ suy tư loạn tưởng Bỏ buồn bực không nguy 7 điều đó không có gì là bí truyền Không có gì cần tiền mua Không có gì cần chuyên gia hướng dẫn Chỉ là không làm những thứ làm hao tổn thân tâm Giáo sư can tổ giọng Nhà y học nổi tiếng Sống đến 90 tuổi dẫn đến phòng khám làm việc hàng ngày Đứng giãn bài 2-3 tiếng không mỏi Leo cầu thang thay thang máy Khi được hỏi Ông nói triết lý dưỡng sinh của mình chỉ gói gọn trong 8 chữ Đồng tâm, kiến thực, quy dục, hầu hành Tức là tâm hồn trong sáng như trẻ thơ Chiên trì làm việc đều đặn Điều chỉnh ham muốn Học cách sống chậm như con khỉ già Ông nói ông đã thực hành những điều này từ 50 năm trước Không biết đó là dưỡng sinh Chỉ thấy đúng và làm theo Lão y dương hữu hạc 103 tuổi dẫn đi làm Có một câu mà nhiều đệ tử của ông thuộc nằm lòng Bạn không dưỡng sinh, quỷ hoại cả đời Ông không nói điều này đe dọa Ông nói vì ông đã chứng kiến hàng nghìn bệnh nhân đến gặp ông khi bệnh đã nặng Và gần như tất cả trong số họ Nếu được hỏi kỹ Đều có thể nhận ra rằng những dấu hiệu đã xuất hiện từ rất lâu trước đó Họ chỉ không để ý Hoặc để ý nhưng không làm gì Điểm chung của tất cả những người này không phải là họ làm điều gì phi thường Điểm chung là họ kiên trì làm những điều bình thường Ăn điều độ Ngủ đúng giờ Giận động vừa đủ Giữ tâm bình thẳng Không để oán giận tích tụ Ngày qua ngày Năm qua năm Trong nhiều thập kỷ Không có ngày nào họ cảm thấy những việc đó đang tạo ra sự khác biệt lớn lao Nhưng tích lũy theo thời gian Sự khác biệt đó trở nên rõ ràng đến mức người xung quanh nhìn vào đều thấy Bài học của Hoàng đế nội kinh cho người sống hôm nay Câu hỏi mà Hoàng đế đặt ra từ hàng nghìn năm trước Vì sao người xưa sống thọ mà người nay mau già Không có câu trả lời phức tạp Câu trả lời của kỳ ba rất đơn giản Vì người xưa hiểu đạo và sống theo đạo đó Còn người nay thì không Đạo đó không phải thứ gì quyền bí Đó là bốn nguyên lý rất cụ thể Ăn uống có tiết chế Sinh hoạt có quy luật Không lao lực quá sức Và biết kiểm soát cảm xúc Đó là sáu chữ vàng Thuận Tỉnh Tu Điều Cổ Cố Đó là triết lý thường công trị vì bệnh Chăm sóc sức khỏe trước khi bệnh xảy ra Thay vì chờ bệnh đến rồi mới chạy chữa Nhưng hiểu thì dễ Sống theo thì khó Không phải vì những điều này quá phức tạp Mà vì thế giới hiện đại được thiết kế Để kéo con người ra khỏi những điều đó Màn hình điện thoại kéo con người thức khuya Thức ăn chế biến sẵn kéo con người ăn quá mức Áp lực xã hội kéo con người lao lực quá sức Mạng xã hội kéo cảm xúc con người giao động liên tục Không phải ai cũng có điều kiện để thoát ra hoàn toàn khỏi những thứ đó Nhưng bất kỳ ai cũng có thể bắt đầu từ một điều nhỏ Ngủ sớm hơn 30 phút Ăn chậm lại và dừng trước khi no hẳn Dành 10 phút mỗi ngày ngồi yên không làm gì Quyết định không ôm một mối oán giận thêm vào lòng Hoàng đế nội kinh không được viết ra để người ta đọc và tháng phục Nó được viết ra để người ta sống theo Và cách tốt nhất để tôn trọng một cuốn sách 2.000 năm tuổi Không phải là trích dẫn nó trong các cuộc trò chuyện học thuật Mà là thực hành một điều gì đó từ nó trong cuộc sống hàng ngày Bắt đầu từ hôm nay Đồng hồ sinh học 12 giờ Quy luật mà người xưa sống theo mà không cần ai dạy Khi kỳ bá nói sinh hoạt có quy luật Ông không nói chung chung Hoàng đế nội kinh có một hệ thống cực kỳ cụ thể Mô tả cơ thể con người dận hành như thế nào theo từng giờ trong ngày Được gọi là tí ngọ lưu chú Tức là khí quyết lưu chuyển qua các tạng phủ Theo một dòng tuần hoàng 12 giờ Mỗi tạng được nuôi dưỡng và phục hồi vào một khung giờ nhất định Khi con người sống đúng với nhiệm đó Cơ thể tự dận hành trơn tru Khi sống ngược lại Tạng phủ không có đủ thời gian để phục hồi Tích lũy tổn thương dần dần theo 5 tháng Giờ tí Từ 11 giờ đêm đến 1 giờ sáng Là thời điểm nởm Túi mật đang ở trạng thái dưỡng khí mạnh nhất Bắt đầu quá trình tiết dịch mật và tự phục hồi Đây cũng là thời điểm mà dương khí bắt đầu sinh ra sau một ngày tiêu hao Người nào còn thức lúc này đang trực tiếp cắt đứt quá trình đó Không phải một lần là thấy hậu quả ngay Nhưng làm đi làm lại mỗi đêm trong nhiều năm Đỡm suy Mật tiết không đủ Tiêu quá chậm Người hay thở dài Hay do dự không quyết đoán được Đây là những biểu hiện mà đồng y nhìn vào sẽ hỏi ngay Anh thường thức đến mấy giờ? Giờ sửu Từ 1 đến 3 giờ sáng Là giờ của gan Gan cần im lặng và nghỉ ngơi hoàn toàn để lọc máu Phân giải độc tố tích lũy trong ngày và tái tạo quyết dịch Người nào vẫn đang làm việc hoặc uống rượu trong khung giờ này Đang bắt gan phải vừa lọc độc vừa xử lý thức ăn và cồn Một gánh nặng kép mà về lâu dài không tạng phủ nào chịu đựng được mà không để lại hậu quả Giờ dần Từ 3 đến 5 giờ sáng Là giờ của phế Phổi Phổi phân phối khí thanh tịnh đã được tổng hợp qua đêm đến khắp cơ thể Chuẩn bị cho một ngày mới Đây là lý do người tập khí công và thiền định cổ đại thường dậy vào giờ này Không phải vì thích dậy sớm Mà vì họ hiểu đây là lúc khí của trời đất và khí của cơ thể đang ở trạng thái thanh tịnh nhất Người hay thức dậy ho khang hoặc khó thở vào khoảng 3-4 giờ sáng mà không rõ lý do Đồng ý xem đây là tín hiệu phổi đang có vấn đề cần chú ý Giờ mảo Từ 5 đến 7 giờ sáng Là giờ của đại trường Ruột già Đây là thời điểm cơ thể được thiết kế để thải trừ Người nào dậy đúng giờ này thường đi vệ sinh đều đặn và dễ dàng Đây là dấu hiệu đại trường đang làm việc đúng nhịp Người nào ngủ đến 9-10 giờ sáng Bỏ qua khung giờ này Thường gặp vấn đề về táo bón mãng tính mà không hiểu tại sao dù uống đủ nước và ăn đủ chất sơ Không cần đi hết 12 giờ của hệ thống này Điểm mấu chốt chỉ là một Cơ thể có lịch trình riêng của nó Và lịch trình đó không thể thương lượng Có thể ép cơ thể chạy trái với lịch đó trong nhiều năm Nhưng không thể làm vậy mà không trả giá Và cái giá đó không bao giờ đến ngay lập tức Nên người ta thường không nhận ra mình đang trả Dưỡng sinh theo bốn mùa Khi cơ thể cần sống theo nhịp của đất trời Hoàng đế nội kinh dành một thiên riêng cho tứ thời dưỡng sinh Cách sống và chăm sóc cơ thể thay đổi theo bốn mùa trong năm Và nguyên tắc cốt lõi vẫn là chữ thuận Thuận theo quy luật của tự nhiên thay vì chống lại nó Mùa xuân, theo nội kinh, là mùa sinh phát Dương khí bắt đầu trổi dậy sau một mùa đông kích trữ Cơ thể con người cũng dẫn hành theo nhịp đó Nên vào mùa xuân, nên dậy sớm hơn Dận động nhiều hơn Để cơ thể được dũi ra theo đúng nhịp mà tự nhiên đang dẫn dắt Mùa xuân là mùa của căng khí Nên dễ bực bội, dễ nổi cáo hơn các mùa khác Người hiểu điều này thì không lạ khi thấy mình hay cáo gắt vào tháng 3-4 Không phải tính khí xấu hơn Mà là căng khí đang dượng Mùa hạ là mùa trưởng thành Dương khí đạt đỉnh Cơ thể cần được để cho ra mồ hôi tự nhiên Đây là cách cơ thể thải nhiệt và độc tố tích lũy Người hiện đại suốt mùa hè ngồi trong phòng lạnh 15 độ Không bao giờ ra mồ hôi Uống nước lạnh liên tục để giải nhiệt Đây là cách nhanh nhất để đưa hàng khí vào sâu bên trong cơ thể trong khi bề mặt cảm thấy mát mẻ Hậu quả không phải là cảm lạnh ngay Mà là nhiều năm sau Thấy người lúc nào cũng mỏi Tay chân lạnh dù trời không lạnh Tiêu hóa kém Tất cả đều có thể bắt nguồn từ những mùa hè liên tục ngồi điều hòa mà cơ thể không được phép dẫn hành theo nhịp của nó Mùa thu là mùa thu liễm Cơ thể bắt đầu thu lại Chuẩn bị cho mùa đông Đây là thời điểm nên bắt đầu ngủ sớm hơn một chút Ăn những thứ có tính nhuận Mật ong, lê, dừng Để bảo vệ phế khí trước không khí hanh khô của mùa thu Phế chủ về da và lông Nên da khô nứt nẻ vào mùa thu không đơn thuần là vấn đề da liễu Đó là tín hiệu phế khí đang không đủ để tưới nhuận bề mặt cơ thể Mùa đông là mùa tàn Tích trữ và bảo tồn Thận là tạng chủ về mùa đông Người xưa vào mùa đông ngủ nhiều hơn Giận động ít hơn Ăn những thứ có tính ấm và bổ thận Đây không phải lười biến Đây là thuận theo nhịp của đất trời Để nguyên khí được tích lũy lại sau một năm tiêu hao Người nào mùa đông giận thức khuya như thường Giận ăn thức ăn lạnh Giận giác sức làm việc Đang tiêu hao thận khí vào đúng mùa mà thận cần được nghỉ ngơi nhiều nhất Và thận là gốc rễ của sinh mệnh theo quan niệm đông y Hao thận là hao tuổi thọ Tam bảo, tinh khí thận Ba thứ nền tảng mà người xưa cả đời gìn giữ Có một khái điểm mà hoàng đế nội kinh nhắc đi nhắc lại nhiều lần Nhưng ít khi được giải thích đủ rõ với người hiện đại Tam bảo, tinh, khí, thần Ba thứ này không phải khái niệm quyền bí Đây là ba tầng cấu thành sức sống của con người Và hiểu ba thứ này thì mới hiểu tại sao người xưa làm nhiều thứ mà người hiện đại gọi là cổ hũ Thực ra đều có lý do rất thực tế đằng sau Tinh là nền tảng vật chất của sinh mệnh Gần với những gì khoa học hiện đại gọi là vật chất di truyền Hóc môn Và các chất nền tảng của tế bào Tinh có hai nguồn Tiên thiên tinh là thứ được thừa hưởng từ cha mẹ lúc sinh ra Và hậu thiên tinh là thứ được bổ sung hàng ngày qua ăn uống và nghỉ ngơi Tiên thiên tinh là cố định Không thể tạo thêm Chỉ có thể tiêu hao hoặc bảo tồn Đây là lý do người xưa cực kỳ coi trọng việc không hao tổn tinh vô ích Thức khuya hao tinh Phóng túng hao tinh Sợ hãi kéo dài hao tinh Lao lực quá sức hao tinh Mỗi lần tinh bị hao mà không được bổ sung kịp Cơ thể phải rút từ kho tiên thiên tinh Thứ mà một khi rút ra không có cách nào trả lại Khí là năng lượng dẫn hành Thứ làm cho cơ thể sống và hoạt động Khí lưu thông thì cơ thể ấm Tinh thần tỉnh táo Tiêu hóa tốt Miễn dịch mạnh Hào tán thì đau nhất Mệt mỏi Khí quyết không đến được chỗ cần đến Khí hao tán thì người lờ đờ Nói chuyện không có hơi Hay thở dài Làm gì cũng không có lực Điều quan trọng là khí và tinh chuyển quá qua lại Tinh đầy đủ thì sinh khí Khí đủ thì bảo vệ tinh không bị hao tán Khi một trong hai suy thì cả hai cùng yếu Thần là tâm thức Ý thức Tinh thần Khả năng tư duy và cảm xúc Thần không phải thứ mơ hồ Đồng ý quan sát thần qua mắt Mắt có thần thì người còn khỏe Mắt vô hồn thì người đang suy Thần tiêu hao qua suy nghĩ quá nhiều Cảm xúc kéo dài Kích thích liên tục không ngừng nghỉ Người hiện đại đang tiêu hao thần với tốc độ chưa từng có trong lịch sử Hàng trăm thông tin mỗi ngày Hàng trăm quyết định nhỏ Hàng trăm kích thích cảm xúc từ mạng hình Thần hao thì không có khả năng tập trung Không ngủ sâu được dù mệt Hay quên Hay lo lắng không rõ lý do Những triệu chứng mà người hiện đại gọi là kiệt sức Đồng ý gọi là thần suy Ba thứ này tạo thành một tam giác Tinh sinh khí Khí dưỡng thần Thần điều khiển tinh khí Nó có ba cân bằng và đầy đủ Người ta sống khỏe Tinh anh Tràng đầy năng lượng mà không cần kích thích từ bên ngoài Khi một thứ suy thì hai thứ kia cũng bị kéo theo Và đây chính là lý do tại sao người xưa không cần bí quyết gì đặc biệt Họ chỉ không làm những thứ tiêu hao tam bảo Đó là toàn bộ bí mật Hơi thở Thực hành đơn giản nhất mà nội kinh xem là căn bản của dưỡng sinh Trong tất cả những thứ mà hoàng đế nội kinh dạy về dưỡng sinh Có một thứ được nhắc đến nhiều nhất và bị người hiện đại bỏ qua nhiều nhất Hơi thở Không phải bài tập thở phức tạp Không phải kỹ thuật đặc biệt Chỉ là cách thở Thứ mà con người làm mười mấy nghìn lần mỗi ngày mà gần như không bao giờ chú ý đến Nội kinh nói Hô hấp tinh khí Độc lập thủ thần Hô hấp tinh khí của trời đất Giữ dưỡng thần thức bên trong Người xưa hiểu rằng hơi thở là cầu nối trực tiếp giữa cơ thể bên trong và khí trời bên ngoài Mỗi hơi thở đúng cách là một lần bổ sung khí cho cơ thể Mỗi hơi thở nông và dội là một cơ hội bị bỏ lỡ Quan sát cách người hiện đại thở Đặc biệt khi căng thẳng Và bạn sẽ thấy hầu hết đang thở bằng ngực Nông và nhanh Đây là kiểu thở kích hoạt hệ thần kinh giao cảm Cơ chế chiến hay chạy mà cơ thể dùng khi đối mặt với nguy hiểm Vấn đề là người hiện đại thở kiểu này gần như cả ngày Không phải vì đang chạy trốn sư tử mà vì hộp thư điện tử chưa được trả lời Vì deadline Vì tin tức xấu trên điện thoại Cơ thể không phân biệt được nguy hiểm thật hay nguy hiểm tưởng tượng Nó chỉ đọc tín hiệu từ hơi thở và phản ứng theo Và khi hệ thần kinh giao cảm hoạt động liên tục không tắt Toàn bộ hệ miễn dịch, tiêu quá, sinh sản đều bị ức chế Vì cơ thể đang dùng tất cả nguồn lực vào chế độ khẩn cấp Thở bụng sâu Thứ mà trẻ sơ sinh làm tự nhiên và người lớn dần dần mất đi Kích hoạt hệ thần kinh phó giao cảm Đưa cơ thể vào trạng thái nghỉ ngơi và tiêu quá Nhịp tim chậm lại Quyết áp giảm Tiêu quá hoạt động trở lại Hệ miễn dịch phục hồi Và tất cả điều đó xảy ra chỉ sau vài hơi thở đúng cách Không cần thuốc Không cần thiết bị Không cần tiền Có một bài tập đơn giản mà nhiều dị đại danh y cổ đại thực hành mỗi sáng trước khi làm việc Ngồi yên Nhắm mắt Thở vào chậm bằng mũi trong 4 nhịp Giữ hơi trong 4 nhịp Thở ra chậm trong 8 nhịp Làm 10 lần như vậy Chưa đến 5 phút Đây không phải thiền định phức tạp Đây là cách đơn giản nhất để nhắc cơ thể rằng không có gì nguy hiểm đang xảy ra Rằng nó được phép thư giãn và phục hồi Người hay lo lắng Khó ngủ Hay hồi hộp không rõ lý do Nếu thực hành điều này đều đặn mỗi ngày trong 30 ngày Rất nhiều trong số họ sẽ thấy sự thay đổi mà không có loại thuốc nào tạo ra được theo cách tự nhiên đến vậy Cơ chế cụ thể Cảm xúc phá quỷ tạng phủ như thế nào Bài đã nhắc đến thất tình 7 trạng thái cảm xúc ảnh hưởng đến tạng phủ Nhưng cơ chế cụ thể là gì? Không phải ẩn dụ Không phải thơ ca Mà là cơ chế y học thực sự mà người xưa quan sát và đồng ý ghi chép lại Và ngày nay khoa học thần kinh đang dần xác nhận từng điểm một Khi tức giận Nội kinh nói nộ tắt khí thượng Giận thì khí sung lên trên Người đang tức giận thường đỏ mặt Đau đầu Huyết áp tăng Đây là khí và huyết dồn lên đầu theo đúng mô tả đó Cang chủ về sơ tiết Có chức năng điều tiết lưu thông khí huyết khắp cơ thể Khi giận kéo dài Cang khí uất kết Khí huyết không lưu thông được Tích tụ dần Đồng ý quan sát rằng người hay giận Hay ức chế cảm xúc Hay có khối u hoặc u sơ theo thời gian Không phải ngẫu nhiên Và nghiên cứu ung thư học hiện đại cũng đang tìm hiểu mối liên hệ giữa căng thẳng mãn tính Diêm nhiễm kéo dài và sự phát triển của tế bào bất thường Khi lo lắng và suy nghĩ quá nhiều Tư tác khí kết Lo nghỉ thì khí đình trễ Kết lại không lưu thông Tì dị Hay tiêu quá theo đồng ý Là tạng bị ảnh hưởng trực tiếp nhất Người hay lo lắng thường ăn không ngon Bụng đầy trướng Tiêu quá kém Không phải vì thức ăn có vấn đề Mà vì tỳ khí bị kết do suy nghĩ quá nhiều Điều thú vị là hệ tiêu quá có hơn 100 triệu tế bào thần kinh Nhiều hơn tuổi sống Và y học hiện đại gọi đây là bộ não thứ 2 Mối liên hệ giữa trạng thái tâm lý và hệ tiêu quá mà đồng ý mô tả từ hàng nghìn năm trước Khoa học hiện đại chỉ mới bắt đầu hiểu rõ trong vài thập kỷ gần đây Khi sợ hãi kéo dài Khủng tắc khí hạ Sợ thì khí tuột xuống dưới Người đang rất sợ thường cảm thấy chân tay yếu Muốn tiểu tiện Đây là cơ chế thần khí không cố được do sợ hãi Thần chủ về tinh và về xương tuỷ Người sống trong trạng thái lo sợ mãn tính Lo mất việc Lo tương lai Lo bệnh tật Theo đồng ý đang tiêu hao thần khí liên tục Hậu quả dài hạn là xương yếu Tai kém Tóc bạc sớm Lương đau mãn tính Sinh lực giảm suốt Tất cả đều thuộc thần theo hệ thống đồng ý Hiểu những cơ chế này không phải để lo lắng thêm Mà để nhận ra rằng mỗi lần chọn buông bỏ một mối oán giận Mỗi lần chọn không để lo lắng kéo dài qua đêm Mỗi lần chọn tìm bình tĩnh thay gì để cảm xúc leo thang Đó không chỉ là quyết định tâm lý Đó là quyết định y học Ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của các tạng phủ bên trong Khi khoa học hiện đại bắt kịp nội kinh Năm 2017 Giải Nobel Y học được trao cho ba nhà khoa học người Mỹ Vì công trình nghiên cứu về đồng hồ sinh học Cơ chế phân tử điều chỉnh nhịp sinh học của tế bào theo chu kỳ 24h Đây là lần đầu tiên khoa học hiện đại xác nhận ở cấp độ phân tử Điều mà hoàng đế nội kinh đã mô tả từ hơn 2.000 năm trước Cơ thể con người có nhịp riêng của nó Và sống trái với nhịp đó là gây hại cho sức khỏe theo những cơ chế rất cụ thể Nghiên cứu về epigenetics Khoa học về cách lối sống ảnh hưởng đến biểu hiện gan Cho thấy rằng những thói quen sống như ăn uống, ngủ nghỉ, căng thẳng không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của chính mình Mà có thể thay đổi cách các gan được biểu hiện và thậm chí truyền lại cho thế hệ sau Điều này rất gần với quan niệm đồng ý về tiên thiên tinh Thứ được thừa hưởng từ cha mẹ và có thể bị ảnh hưởng bởi cách sống của nhiều thế hệ Nghiên cứu về diêm nhiễm mãn tính Chronic inflammation Đang ngày càng được y học hiện đại xem là gốc rễ của hầu hết các bệnh mãn tính Y mạch, tiểu đường, ung thư, an dây mơ, trầm cảm Và nguyên nhân chính gây diêm nhiễm mãn tính Căng thẳng kéo dài, ngủ thiếu, ăn uống sai lầm, lối sống ít dẫn động Chính xác là 4 thứ mà kỳ bá mô tả từ hàng nghìn năm trước là nguyên nhân gây bệnh Điều này không có nghĩa là đồng ý đúng hơn Tây Y Hay ngược lại Điều này có nghĩa là người xưa qua hàng nghìn năm quan sát cẩn thận Đã nhận ra những quy luật thực của cơ thể con người Và ghi lại chúng bằng ngôn ngữ của thời đại họ Khoa học hiện đại đang tìm ra cơ chế phân tử đằng sau những quy luật đó Hai hệ thống nhìn vào cùng một thực tại từ hai góc độ khác nhau Và ngày càng gặp nhau ở nhiều điểm hơn Bắt đầu từ đâu, khi không thể thay đổi tất cả mọi thứ cùng một lúc Đọc đến đây, có thể có một cảm giác quen thuộc xuất hiện Cảm giác rằng tất cả những điều này đều đúng, đều hay Nhưng thực tế cuộc sống không cho phép áp dụng Công việc bận, áp lực nhiều Không thể đi ngủ lúc 9 giờ tối khi còn hàng đống việc chưa xong Không thể không lo lắng khi cuộc sống có đủ thứ để lo Không thể thay đổi tất cả mọi thứ cùng một lúc Điều đó hoàn toàn đúng Và Hoàng đế nội kinh không yêu cầu sự hoàn hảo Chữ điều trong sáu chữ dạng không đòi hỏi trạng thái hoàn hảo Chỉ đòi hỏi khả năng nhận ra và điều chỉnh Điều chỉnh một chút, đều đặn Trong thời gian dài, đây mới là dưỡng sinh thực sự Có một cách để bắt đầu mà không cần thay đổi toàn bộ lịch trình Hay từ bỏ bất cứ điều gì lớn lao Chọn một điều nhỏ nhất trong bốn nguyên lý của kỳ bá Và làm nó trong 30 ngày liên tục Chỉ một điều, ngủ trước 12 giờ đêm mỗi ngày Không có ngoại lệ Hoặc ăn chậm lại và dừng trước khi no hẳn Trong mỗi bữa Hoặc dành 5 phút mỗi buổi sáng ngồi yên không làm gì trước khi cầm điện thoại Hoặc quyết định không ôm theo một mối oán giận cụ thể nào đó mà bạn biết đang tiêu hào năng lượng của mình 30 ngày làm một điều nhỏ đều đặn sẽ thay đổi cơ thể và tâm trí nhiều hơn là 3 ngày làm tất cả mọi thứ rồi bỏ cuộc Đây là điều mà tất cả những người sống trăm tuổi mà chúng ta đã nhắc đến đều có chung Không phải họ làm nhiều thứ phi thường Mà họ làm những thứ bình thường với sự kiên định phi thường Trong nhiều thập kỷ Hoàng đế nội kinh đã tồn tại hơn 2000 năm không phải vì nó quyền bí hay khó hiểu Nó tồn tại vì những gì nó nói là thật Và sự thật không có hạn sử dụng Câu hỏi mà hoàng đế đặt ra từ hàng nghìn năm trước vẫn còn nguyên tính thời sự Và câu trả lời của kỳ bá vẫn đang chờ mỗi người chúng ta Không phải để đọc và tháng phục Mà để sống theo từng ngày một Bắt đầu từ hôm nay