#toiyeubinhduong#riviubinhduong Chuồn chuồn không chỉ là một loài côn trùng quen thuộc quanh ao hồ, mà còn là một trong những kẻ săn mồi hiệu quả nhất từng tồn tại trên Trái Đất. Với tỷ lệ săn mồi lên đến khoảng 95%, chúng vượt xa nhiều loài săn mồi hàng đầu như sư tử hay chim săn mồi.
Điều gì đã giúp chuồn chuồn đạt được khả năng này? Trong video này, chúng ta sẽ khám phá toàn bộ bí mật đằng sau: từ cấu trúc cánh độc đáo với khả năng điều khiển độc lập, các kỹ thuật bay phức tạp như vỗ ngược pha, cho đến hệ thống thị giác gần 360 độ với hàng chục nghìn thấu kính.
Không chỉ dừng lại ở đó, bộ não của chuồn chuồn còn có khả năng dự đoán chuyển động con mồi, giúp chúng chặn bắt thay vì chỉ đuổi theo – một chiến lược cực kỳ hiếm trong tự nhiên.
Ngoài ra, video cũng sẽ giải thích vì sao tổ tiên của chuồn chuồn từng là những “quái vật bay” khổng lồ với sải cánh hơn 70 cm, nhưng ngày nay lại thu nhỏ đáng kể.
Đây không chỉ là câu chuyện về một loài côn trùng, mà còn là minh chứng cho sức mạnh của tiến hóa và sự tối ưu hóa hoàn hảo trong tự nhiên.
👉 Nếu bạn yêu thích những nội dung khám phá thiên nhiên theo phong cách documentary, đừng quên subscribe để không bỏ lỡ những video tiếp theo!
Comments are disabled for this video.
Sang mồi từ trên không là một trong những kỳ công phức tạp nhất mà sự tiến hóa mang lại.
Điều khiển thế giới trong không gian ba triệu trong khi cố gắng tắm lấy con mồi
cũng có những chiến thuật thoát thần ấn tượng tương tự, không phải là chuyện đơn giản.
Khi nghĩ về những kẻ sang mồi trên không,
ta thường nghĩ đến những loài chim sang mồi hung dữ như chim cát peregrine.
Đôi khi chúng lao vọt qua con mồi và sau đó phóng lên từ phía dưới để bắt nặng nhân giữa không trùng.
Nhưng một số nghiên cứu đã cho thấy tỷ lệ sang mồi thành công tổng thể của chim cát peregrine là 23,1%.
Những kẻ sang mồi trên không khác như diệu hầu chọn từng con mồi sinh lẻ từ đăng
với tỷ lệ thành công tương tự là 22,5%.
Các loài như chim cú, sang mồi bằng cách nghiêm con mồi xuống đất.
Mặc dù chúng thiếu các kỹ thuật sang mồi trên không phát triển cao,
nhưng vẫn có tỷ lệ thành công khoảng 25%.
Những kẻ sang mồi hang đầu khác trên trái đất cũng hiếm khi vượt trội quá với con số này.
Sư tử thành công dưới 30% số lần đi sang.
Chó hoang châu phi có lẽ là những kẻ sang mồi trên mặt đất tốt nhất,
với tỷ lệ thành công lên đến hơn 70% khi làm việc cùng nhau.
Nhưng con số này vẫn mơ nhạt so với một kẻ sang không có nhiều sự ấn tượng trên mặt đất.
Để tìm đường kẻ sang mồi này, bạn phải chuyển sự chú ý đến một sinh vật nhỏ hơn nhiều.
Chúng lơ lẫn gần các vùng nước với đôi cánh tuyệt đẹp và đôi mắt kép lớn.
Đây là chuồng chuồng.
Tỷ lệ thành công trong sang mồi của chuồng chuồng là một con số ấn tượng.
Chúng gần như đạt 100%.
Chuồng chuồng thuộc vào một trong những bộ côn trùng cổ nhất, Odonata, đã tồn tại gần 320 triệu năm.
Sự hiện diện của chúng trong hồ sơ hóa thạch tương đối hoàn chỉnh
và cho thấy hình thái của chúng hầu như không thay đổi qua thời gian.
Tuy nhiên, kích thước của chuồng chuồng đã thay đổi đáng ghẽ.
Họ hàng cổ đại của chúng là những gã khổng lồ so với những loài còn tồn tại ngày nay.
Vậy điều gì về hình thái của chuồng chuồng đã khiến nó trở thành kẻ sang mồi hiệu quả nhất hiện nay?
Và nếu hình thái này hiệu quả đến vậy, tại sao nó lại dân dân trở nên nhỏ hơn qua các thiên nguyên kỹ?
Tại sao sự tiến hóa lại lấy đi thế giới của những con quái vật trên không dài gần một mét từng thống trị bầu trời?
Odonata có nghĩa là những kẻ có răng trong tiếng Hy Lạp.
Và tên gọi của những kẻ sang mồi đáng sợ này xuất phát từ các bộ phần miệng nhai nổi bật với những chiếc răng sát nhọn nằm dưới đầu.
Chuồng chuồng cũng được đặc trưng bởi cái đầu có thể di chuyển tự do, râu rất ngắn, mắt kép lớn và phát triển cao cùng với mắt đơn tối giảng và hai cặp cánh dài.
Sự khác biệt duy nhất giữa chuồng chuồng đã tuyệt chủng và chuồng chuồng hiện tại là kích thước của chúng.
Một số loài thuộc kỷ Paleozoic có sải cánh vượt quả 70cm, trong khi các loài lớn nhất ngày nay chỉ đạt sải cánh 16cm.
Cả con đực và con cái đều có thể dễ dàng được quan sát khi đậu và bay quanh các môi trường sống dưới nước.
Một phần lý do cho điều này bi chứng chuồng chuồng phải được đẻ trong nước.
Chúng thường ăn mũi và các loài côn trùng bay nhỏ khác sống trong khu vực sàn bắc của mình.
Một điều thú vị là chuồng chuồng có thể ăn trong khi bay.
Mặc dù được coi là loài côn trùng tương đối nguyện thủy, chuồng chuồng sở hữu một số thích nghị bay độc đáo và tuyệt vời nhất nếu so sánh với bất kỳ loài động vật nào,
cho phép chúng vừa đạt tốc độ bay nhanh vừa rất linh hoạt.
Một trong những thích nghị mà chuồng chuồng có nhưng lại là điều mà rất ít loài côn trùng khác sở hữu, cơ bay trực tiếp.
Hầu hết các loài côn trùng có cánh khác đều có cái gọi là cơ bắp dán tím, được gắn vào thành ngực và làm ngực biến dạng khi chúng coi dẳng và mở rộng.
Sự biến dạng của ngực chuyên cộng hưởng của nó đến các cánh, làm chúng rung và bắt đầu chuyển động vỗ cánh.
Trong khi cơ bay dán tím có lợi thế riêng, chuồng chuồng thay vào đó lại có các cơ riêng lẻ được gắn trực tiếp vào gốc mỗi cánh của chúng.
Việc có thể điều khiển từng cánh một cách độc lập cho phép chúng di chuyển và điều khiển từng cánh trong ba trùng.
Có nghĩa là chúng có thể kiểm soát chuyển động theo chiều ngăn, dọc và xoắn.
Điều này mang lại cho chuồng chuồng độ chính xác và sự linh hoạt mà hầu hết các loài côn trùng có cơ bay dán tím không thể so sánh được.
Với sự kiểm soát độc lập này, chuồng chuồng là một trong số ít các loài côn trùng có thể tự đẩy mình theo sáu hướng.
Lên, xuống, trái, phải, về phía trước và thậm chí lùi lại.
Một điều đáng chú ý khác trong chuyến bay của chuồng chuồng so với các loài côn trùng khác là khả năng vỗ cánh trước và cánh sau của chúng theo các pha khác nhau, và có thể thay đổi pha tùy theo những động tác bay mà chúng muốn thực hiện.
Một kỹ đuộc bay được gọi là vỗ ngược pha, khi chúng vỗ cánh trước và cánh sau ngược pha 180 độ với nhau.
Điều này cho phép chúng lơ lửng hoặc bay rất chậm về phía trước, đồng thời tạo ra lực nâng lớn.
Để bay nhanh về phía trước, chuồng chuồng có thể sử dụng kiểu bay gọi là vỗ phạt, trong đó cánh sau đập xuống trước cánh trước với một góc trên lệch 90 độ.
Trong khi điều này tạo ra ít lực nâng hơn, nó lại tạo ra nhiều lực đẩy, với một số loài có khả năng đạt tốc độ bay hơn 50 km trên giờ.
Điều này cũng vô tình giúp chúng trở thành một trong những loài côn trùng bay nhanh nhất.
Chuồng chuồng cũng có thể sử dụng kiểu bay gọi là vỗ đồng bộ, trong đó cả cánh trước và cánh sau đập cùng lúc.
Kiểu bay này giúp chúng tăng tốc độ nhanh chóng hoặc thay đổi hướng dễ dàng, vì nó tạo ra một lượng lớn lực nâng.
Tuy nhiên, chúng không thể duy trì cách thức bay này trong thời gian dài, nên thường chỉ sử dụng khi đang đuổi bắt con mồi.
Ngoài ra, chuồng chuồng còn có khả năng bay lùi, một động tác bay hiếm gặp ở các loài động vật khác, ngoại trừ một số loài ruồi nhỏ và chim ruồi.
Chúng thực hiện điều này bằng cách nghiêng cơ thể lên một góc 90 độ để thay đổi hướng của lực tạo ra từ cánh.
Chuồng chuồng cũng có thể lựa chọn không vỗ cánh và lượng tự do, tận dụng lực nâng từ không khí để di chuyển.
Đặc biệt, trong một số trường hợp, con cái có thể được con đực chở theo, khi con đực sử dụng cánh để đẩy cả hai cùng bay.
Khả năng chuyển đổi giữa nhiều kiểu bay và thực hiện những động tác bay điêu luyện trên không hẳn là điều khiến chuồng chuồng trở thành những kẻ săn mồi hiệu quả khi săn côn trùng bay, cũng như khi tránh né những kẻ thù của chính chúng.
Cánh chuồng chuồng có một đặc điểm nổi bật gọi là pterostigma, là một đống màu nhỏ nằm ở ri trước và nặng hơn các phần còn lại của cánh.
Pterostigma hoạt động như một đối trọng, giúp di chuyển trung tâm khối lượng của cánh về phía trước so với trục xoắn tại vị trí của pterostigma.
Điều này giúp ngăn chặn hiện tượng giao động không mong muốn, hay còn gọi là flutter, ở ri trước của cánh khi chuồng chuồng bay nhanh.
Nếu thiếu pterostigma, cánh chuồng chuồng dễ bị rung lắc, gây ảnh hưởng đến khả năng lượng với tốc độ cao.
Hiện tượng này không chỉ gây nguy hiểm cho chuồng chuồng, mà còn ảnh hưởng đến các cấu trúc nhân tạo lớn hơn như máy bay và tòa nhà.
Và đây cũng là nguyên nhân gây ra sự sụp đổ của cây cầu Tacoma Narrows năm 1940.
Với chuồng chuồng, một đống nhỏ chỉ chím ít hơn 0,1% tổng trọng lượng cơ thể, nhưng đã cho phép chúng đạt tốc độ bay nhanh hơn từ 10 đến 25%, nếu so với việc không có đặc điểm này.
Cánh chuồng chuồng không phải là những bề mặt phẳng hoàn toàn. Các gân cánh tạo ra những đường vân ba chiều, giúp cải thiện hiệu suốt bay.
Những đường vân này giúp cánh ổn định và ngăn ngừa biến dạng do cộng hưởng, cho phép chuồng chuồng dễ dàng điều chỉnh góc tấn công và tạo ra lực nâng mạnh hơn.
Nhưng sự nguy hiểm của chuồng chuồng không chỉ nhờ vào tốc độ, sự ổn định và khả năng điều khiển, mà còn nhờ vào cách chuồng chuồng quan sát thế giới xung quanh.
Đây cũng là một điều quan trọng giúp chúng có thể trở thành những kẻ săn môi xuất sắc trên không.
Chuồng chuồng không chỉ thống trị về khả năng bay, mà chúng còn có thể giác đắng kinh ngạc.
Với nồi mắt kép đặc trưng của chúng là lớn nhất trong thế giới côn trùng, bao cùng hơn 30.000 thấu kính đơn lẽ, Ommatidia.
Mỗi thấu kính hoạt động như một kính viễn vọng nhỏ, giúp phát hiện ánh sáng từ hướng mà nó chỉ về.
Vì mắt chúng bao quanh gần như toàn bộ đầu, chuồng chuồng có tầm nhìn gần 360 độ, hoàn hảo để quan sát xung quanh và tìm kiếm mục tiêu tiềm năng mà không cần phải di chuyển cơ thể.
Mỗi Ommatidia chứa từ 4 đến 5 oxyne. Đây là các protein nhạy sáng dùng hấp thụ các màu sắc khác nhau trong quang phổ, cho phép chuồng chuồng nhận diện màu sắc từ cam đến ti cực tím.
Điều này rất hữu ích khi chúng săn mồi vào ban ngày và phát hiện đối tượng thông qua các tín hiệu thị giác.
Với 30.000 Ommatidia, bao phủ một trường nhìn 360 độ, chuồng chuồng không có được độ sáng nét thị giác như con người hoặc chim.
Bù lại, chúng vô cùng nhạy cảm với sự chuyển động, và sự nhạy cảm này mạnh gấp nhiều lần nếu so với con người.
Một con mồi thường chỉ chiếm không quá 1 độ trong tầm nhìn của chuồng chuồng trước khi chúng quyết định truy đuổi.
Điều này có nghĩa là chuyển động chỉ qua 2 hoặc 3 Ommatidia đã đủ để não của chuồng chuồng phát hiện và xử lý chuyển động rất nhanh, giúp chúng ngay lập tức đuổi theo con mồi hoặc tránh một mối đe dọa.
Mắt chuồng chuồng cũng có sự chuyên biệt hóa theo từng vùng.
Vùng trên hay vùng lưng của mắt nhạy cảm nhất với bước sóng ngắn của ánh sáng, tức là tiên cực tím và màu xanh.
Nhiều loài chuồng chuồng bay thấp trên mặt nước khi tìm mồi. Điều này giúp các mục tiêu tìm năng nổi bật rõ ràng hơn so với màu trời xanh.
Mặt khác, vùng giữa và vùng dưới của mắt nhạy cảm với phạm vi bước sóng rộng hơn.
Điều này có khả năng hỗ trợ việc nhận dạng và theo đuổi những con chuồng chuồng khác.
Dù là bạn đời tìm năng hay đối đủ, chuồng chuồng thường tiếp cận từ phía trước hoặc từ trên xuống.
Nó cũng có thể giúp nhận dạng con mồi không di chuyển, như những con chuồng bị mắc vào mặt nhện.
Đây là chiến lợi phẩm mà chuồng chuồng thỉnh thoảng sẽ cướp từ nhện nếu không có mục tiêu bay nào.
Những khả năng về thị giác này kết hợp với kỹ năng bay điêu luyện đã tạo ra một kẻ săn mồi đáng gầm.
Tuy nhiên, chính cách hai yếu tố này được tích hợp đã làm cho chuồng chuồng trở thành loài săn mồi hiệu quả nhất còn tồn tại trên thế giới.
Nhưng không chỉ có cánh hay mắt làm cho chuồng chuồng trở thành kẻ săn mồi thành công, mà còn là bộ não của chúng.
Bộ não của chuồng chuồng được tối ưu hóa cao cho các chiến lược săn mồi, cho phép chúng dự đoán con mồi sẽ đi đâu và kẻ đi săn nhanh chóng di chuyển để chẳng bắt đạn nhân.
Bộ não của chuồng chuồng không chỉ điều khiển khả năng bay và thị giác vượt trộn, mà còn giúp chúng phát triển một chiến lược săn mồi tối ưu.
Chuồng chuồng sử dụng chiến lược dự đoán vị trí con mồi, từ đó di chuyển để chẳng bắt thay vì chỉ đơn thuần đuổi theo.
Trong các nghiên cứu về các loài săn mồi khác, ví dụ như chim săn mồi và côn trùng săn mồi, người ta thấy rằng có hai chiến lược chính được sử dụng khi săn mồi.
Đó có thể là đuổi theo tracking và chẳng bắt interception. Trong đó, phương pháp chẳng bắt là khó để thực hiện hơn nhiều.
Phương pháp đuổi theo đơn giản hơn. Trong đó, kẻ săn mồi giữ con mồi ổn định tại vị trí trong trường nhìn của chúng và tăng tốc tiếp cận.
Kẻ săn mồi tiếp cận và dần dần rút ngắn khoảng cách với con mồi, cho đến khi tốc độ vượt trội của chúng cho phép bắt kịp.
Trong khi đó, phương pháp chẳng bắt đòi hỏi kẻ săn mồi bay theo một đường dự đoán để tới vị trí mà chúng nghĩ con mồi sẽ đến.
Điều này phức tạp hơn vì cần phải phân tích cả vị trí và tốc độ của con mồi lẫn kẻ săn mồi để có thể gặp nhau cùng một lúc.
Tuy nhiên, nếu có thể dự đoán chính xác, phương pháp này sẽ giúp giảm phụ thuộc vào lợi thế về tốc độ tuyệt đối,
giúp kẻ săn mồi tiết kiệm năng lượng hơn vì không phải bay nhanh và tăng tốc độc ngộ.
Mặc dù chuông chuông có đủ tốc độ và sự liên hoạc để sử dụng chiến lược đuổi theo con mồi,
nhưng chúng chủ yếu dựa vào chiến lược chẳng bắt để săn mồi.
Ở con người, việc học cách chẳng bắt là một hành vi cần được rèn luyện.
Nhưng đối với chuông chuông, các nhà khoa học cho rằng hành vi này có thể đã được lập trình sẵn trong hệ thống thần kinh của chúng,
liên kết hệ thống thị giác và vận động một cách trực tiếp.
Tuy nhiên, khi sử dụng phương pháp đóng đầu, con mồi hiếm khi nằm yên trong tầm nhìn của chuông chuông.
Điều này khiến việc săn mồi trở nên khó khăn hơn.
Các nghiên cứu cho thấy chuông chuông thường điều chỉnh đầu của chúng gần như đồng bộ với con mồi,
giữ con mồi ở những vùng mắt có độ nhảy thị giác cao hơn để theo dõi.
Thực tế, sự đồng bộ này chính xác đến mức chuyển động của đầu chuông chuông không chỉ là phản ứng,
mà dường như là hành động dựa trên dự đoán.
Sự kết hợp hoàn hảo giữa trí ốc và cơ thể đã giúp chuông chuông là loài có tỷ lệ săn mồi thành công cao nhất mà các nhà nghiên cứu từng ghi nhận.
Vào năm 2012, các nhà nghiên cứu tại Harvard phát hiện ra rằng chuông chuông bắt được khoảng 95% số con mồi mà chúng truy đuổi.
Đây là một con số vô cùng ấn tượng đối với bất kỳ loài động vật nào,
đặc biệt là đối với một loài có khả năng bay.
Chuông chuông sẽ tiêu thụ bất kỳ con mồi bay nào có kích thước bằng hoặc nhỏ hơn đầu của chúng,
chẳng hạn như ong, bướm đêm, xuôi hoặc mũi.
Những loài lớn hơn thậm chí có thể bắt và ăn các loài chuông chuông khác.
Nhưng nếu chúng là những kẻ săn mồi giỏi nhất,
tại sao sự tiến hóa lại thúc đẩy chúng săn những con mồi nhỏ?
Và tại sao chuông chuông không thể tiếp tục là những gà khổng lồ với sải cánh 70cm và săn những con mồi lớn hơn?
Có hai giả thuyết chính về biện thu nhỏ kích thước của chuông chuông, và cả hai đều không loại trừ lẫn nhau.
Giả thuyết đầu tiên cho rằng 300 triệu năm trước, lượng oxy trong bầu khí quyển cao hơn rất nhiều so với ngày nay.
Người ta cho rằng lượng oxy dôi dao này có thể hỗ trợ cho những cơ thể côn trùng lớn hơn,
vì chúng phụ thuộc vào quá trình khuất tăng oxy qua các lỗ nhỏ trên vỏ ngoài để hồ hấp.
Khi nông độ oxy giảm xuống mức hiện tại, kích thước tối đa mà một loài côn trùng có thể đạt được cũng giảm theo.
Giả thuyết thứ hai cho rằng khoảng 150 triệu năm trước,
khi các loài khủng lồng bay nhỏ và chim bắt đầu tiến hóa,
chúng có thể đã cạnh tranh với các loài chuông chuông lớn trong cùng môi trường.
Vì chim chủ yếu săn mồi lớn hơn, trong khi chuông chuông nhắm vào các con mồi nhỏ hơn,
nên chuông chuông nhỏ ít bị cạnh tranh và có nhiều khả năng sống sót hơn.
Rất ít loài côn trùng có sự thành công ngăn bằng với chuông chuông.
Một loài đã tồn tại tương đối lâu và không thay đổi trong hàng trăm triệu năm,
với những sự thiết nghị hoàn hảo giúp chúng giữ vị trí kẻ săn mồi hàng đầu.
Không có gì ngạc nhiên khi các kỹ sư và nhà khoa học đều háo hức nghiên cứu
và sao chép khả năng bay cùng với khả năng săn mồi của chuông chuông.
Loài côn trùng ấn tượng này đã trở thành nguồn cảm hứng cho nhiều dự án mô phỏng sinh học,
nhằm tái tạo cách chúng theo dõi mục tiêu và thực hiện những động tác bay nhào lộn.
Cho đến nay, chưa có máy bay không người lái kí thước nhỏ nào tương đương với chuông chuông
có thể tự do bay trên không trùng.
Nhưng đã có một số nguyên mẫu của các phương tiện bay không người lái siêu nhỏ đang được phát triển.
Vì vậy, lần tới khi bạn nhìn thấy một con chuông chuông bay quanh ao gần nhà,
hãy dành chút thời gian để chim ngưỡng sát thủ trên bầu trời này
và hãy biết ân vì chúng có kích thước nhỏ bé như hiện tại,
hoặc ít nhất hãy vui mừng vì bạn không phải là một con ruồi trái cây.
Dù hình thái học quan trọng đối với sự thành công lâu dài của loài chuông chuông,
hành vi và chua kỳ sống của chúng cũng quan trọng không kém.
Chuông chuông không chỉ thống trị bầu trời của loài côn trùng,
mà ấu trùng của chúng là những kẻ săn mồi đáng sợ dưới nước
với những chiếc hàm có thể kéo dài một nửa cơ thể.
Thế giới của ấu trùng chuông chuông thậm chí còn kỳ dị hơn so với những con chuông chuông trưởng thành mà chúng ta quen thuộc
và chiến lược săn mồi của chúng cũng đáng sợ hơn nhiều.
Và bạn có ứng tượng với loài côn trùng độc đáo này không?
Để lại suy nghĩ của bạn dưới phần bình luận nhé!