Những Dịch Bệnh Kỳ Dị Nhất Trong Lịch Sử Nhân Loại | Vũ Trụ Nguyên Thủy

Đình Sự
546 người theo dõi
Cái chết đen cướp đi mạng sống của một nửa dân số châu Âu.
Đại dịch hạch khiến cả London rơi vào cảnh tàng tóc.
Hay Harvey Viet, thứ đại dịch quái thai mà loài người vẫn đang phải chiến đấu từng phút từng giây.
Đó chỉ là một trong số ít những dịch bệnh kinh hoàng đã và đang diễn ra trên thế giới này.
Có thể nói rằng cái chết do đói khát và bệnh tật luôn là những cái chết đau đớn nhất.
Nhưng chúng ta biết làm gì ngoài co cụp và chiến đấu chống lại chúng.
Trong kinh thánh nói rằng, bốn kỵ sĩ khải huyền sẽ xuất hiện vào ngày tận thế,
mang theo bệnh tật, chiến tranh, nạn đói và cái chết, xóa sổ toàn bộ nhân loại.
Kỵ sĩ thứ ba mang đến dịch bệnh có thể chưa xóa sổ được chúng ta,
nhưng rõ ràng vẫn có vô số sinh mạng đã bị lấy đi.
Không như vậy, người kỵ sĩ ấy còn mang đến những thứ dịch bệnh thực sự quái dị,
khiến cho chúng ta không thể lý giải nổi.
Những thứ dịch bệnh khiến con người chết trong ví.
Chào các khán giả, đây là Vũ Trụ Nguyên Thủy và Hành Trình Mới Nhất
Dịch bệnh kỳ dị nhất lịch sử.
Vào mùa hè năm 1918, một dịch bệnh kỳ lạ ở thành phố Strasbourg, ngày đây thuộc Pháp,
đã khiến hàng trăm người nhảy múa không kiểm soát trong nhiều tuần liên tục,
cho đến khi chết vì kỳ sức.
Đây là những gì được mô tả lại về dịch bệnh kỳ quái đó.
Tôi tin chắc chắn là bạn cũng có cảm giác không đúng cho lắm.
Nhìn những người này giống như đang nhảy múa ăn mừng lễ hội hơn là đang bị bệnh.
Cô gái này tên là Proud Sophia, một cư dân của thành phố Strasbourg,
và cũng là điểm khởi đầu cho dịch bệnh kỳ quái.
Tuy nhiên có một thế lực mà ám điều khiển,
cô gái trẻ ra khỏi nhà và nhảy múa liên tục trong nhiều giờ đồng hồ.
Sophia nhảy cho đến khi ngã gục xuống, mồ hôi đầm đìa, người co giật trên mặt đất.
Như thế trong cơn mê, hôm sau, rồi hôm sau nữa, Sophia vẫn cứ liên tục nhảy múa, không thể dừng lại.
Nếu cứ tiếp tục thế này, cô ấy sẽ không qua khỏi mất.
Nhưng rồi, mọi chuyện lại không dừng lại ở đó.
Những người khác trong thành phố bắt đầu lây trứng nhảy múa cô Sophia,
và cũng đổ gia đình nhảy nhót không dừng được trong khoảng 2 tháng.
Số người mắc bệnh nhảy múa lên tới 400 người dân địa phương.
Không ai biết điều gì đã khiến cho người dân thị trấn cứ tự dưng nhảy múa,
dù họ chẳng hề muốn làm như vậy chút nào.
Hoặc tại sao trứng nhảy múa không kiểm soát đó lại tồn tại lâu như vậy,
nên rồi cuối cùng có tới 100 người chết.
Cây nhà sư học đã gọi sự kiện kỳ lạ này là dịch nhảy múa,
và mãi 500 năm sau, nó vẫn để lại những bí ẩn.
Chúng ta không biết gì về nguồn gốc của nó,
cũng chẳng biết cách thức mà nó hoạt động và giết chết những nạn nhân.
Mặc dù hồ sơ lịch sử về bệnh dịch nhảy múa
hay còn được gọi là trứng cuồng nhảy múa không rõ ràng,
nhưng các báo cáo còn để lại vẫn cho chúng ta biết phần nào về dịch bệnh lạ lùng này.
Sau khi dịch nhảy múa bắt đầu bằng cuộc vận động cuồng nhiệt
nhưng không hề vui vẻ của Frau Trophia,
cơ thể cô cuối cùng cũng không chống chịu nổi với tình trạng kiệt sức nghiêm trọng.
Đắng xuất là điều không thể tránh khỏi,
nó chỉ là vấn đề thời gian mà thôi.
Thực ra cũng sẽ có những lúc nạn nhân ngừng nhảy múa và chìm vào rất ngột sâu,
nhưng khi thức dậy,
Trophia lại bắt đầu tru kỳ nhảy múa điên cuồng trước sự hoang mang của hình thần.
Cơ thể cô đáy chỗ bầm tím,
rớ máu vì ngã khụu khi vận động.
Không thể đưa ra bất kỳ lời giải thích hợp lý nào.
Đám đông những người chứng kiến mạng nhảy múa của Trophia nghi ngờ
đó là do tác động của má quỷ.
Họ nói rằng cô mang tội lỗi
mà không thể chống lại sức mạnh của ác quỷ đã chiếm quyến kiểm soát cơ thể mình.
Điều này cũng hoàn toàn là dễ hiểu.
Đám đông loài người luôn có xu hướng sợ hãi những gì mà họ không hiểu.
Sau nhiều ngày không ngừng nhảy múa
và không có lời giải thích nào cho sự mất kiểm soát cơ thể của mình,
Trophia được người dân địa phương đưa đến một ngôi đền nằm trên dãy núi Vosges
nơi cô phải hành lễ để chủ tội.
400 người là con số cuối cùng được ghi nhận về số người nhảy múa điên cuồng trên đường phố
vào lúc cao điểm của bệnh dịch này.
Tình trạng hốt loạn mất kiểm soát trong hơn khoảng 2 tháng
đã khiến nhiều người bỏ mạng vì đau tim, đột quỵ và kiệt sức.
Có thông tin nói rằng vào lúc đánh điểm có tới 15 người chết mỗi ngày.
Tính tổng cộng khoảng 100 người đã thiệt mạng trong cơn say kiệt sức của cơ thể.
Tại sao lại như thế?
Tại sao người ta lại liên tục nhảy múa trong nhiều tuần liền được?
Họ vẫn tỉnh táo, vẫn ý thức được hành động mình làm.
Không lẽ cơ thể của họ bị chiếm giữ hay sao?
Để điều tra tính xác thực của bệnh dịch nhảy múa năm 1918,
các nhà sự học hiện đại đã tìm kiếm và phân loại các thông tin về nó.
Họ cho rằng có đủ tài liệu chứng thức rằng dịch bệnh kỳ lạ đã thực sự xảy ra.
Các chuyên gia lần đầu phát hiện ra dịch bệnh này
nhờ các ghi chép của một bác sĩ thời trung cổ là Paracelsus.
Ông này đến Stratburg sau khi dịch xảy ra.
Hồ sơ khá phong phú về bệnh dịch nhảy múa cũng xuất hiện trong kho lưu trữ của thành phố.
Trong đó có đoàn ghi lại rằng
Gần đây có một dịch bệnh lạ xảy ra trong thành phố.
Nhiều người trong cơn biên loạn bắt đầu nhảy múa.
Họ cứ nhảy cả ngày lớn đêm không gián đoạn cho đến khi bất tỉnh.
Nhiều người đã chết vì đó.
Ban đầu trong một nỗ lực sai lầm để cứu chữa cho người dân bị dịch nhảy múa,
Hội đồng thành phố đã áp đặt một giải pháp dĩ động trị động.
Họ khuyến kích các nạn nhân tiếp tục nhảy nhót để khi chán và mệt không thể nhảy nữa.
Hội đồng còn cung cấp các hội quán để người dân nhảy múa,
tuyển các nhạc sĩ điện đạt.
Vậy nên mới có hình ảnh như chúng ta vừa thấy.
Nhìn nó giống như là một lễ hội hơn là dịch bệnh.
Nhưng sau khi hiểu rõ rằng bệnh dịch nhảy múa sẽ không sớm kết thúc,
Hội đồng thành phố đã đảo ngược cách tiếp cận.
Họ quyết định rằng những người nhiễm bệnh phải được đưa lên ngôi đền để chuộc tội.
Hoạt động nhảy múa, chơi nhạc bị cấm ở nơi công cộng.
Không chỉ có cô gái trẻ sâu sâu Sophia bị đưa đi trư tà,
mà những vũ công e sàng đều đã được đưa đến một ngôi đền thờ thánh Vitus
nằm trong hang động trên ngõ đồi ở thị trấn Severn gần đó.
Thật kỳ diệu màn khiêu vũ điên cuồng cuối cùng cũng kết thúc sau vài tuần.
Những nguyên nhân của nó và giải pháp nào đã giúp kết thúc cơn cuồng say khiêu vũ
thì vẫn là điều bí ẩn.
Mọi thứ cứ thế chỉ vọc quyền lã cho đến 556.
Các nhà sư học vẫn không thể chắc chắn điều gì đã gây ra dịch bệnh nhảy múa năm 1518.
Các giải thích thời gian đại khác nhau cho rằng
người dân có thể chịu tác động của một loại nấm mốc hướng thần được gọi là ergot
mọc trên thần cây lúa mạch đen ở chỗ ấm ướt
và có thể sản sinh ra một chất hóa học tương tự như thuốc cây ảo rác LSD.
Những người theo giải thuyết này cho rằng
nấm mốc ergot gây ra ảo rác, co thắt và giảm mạnh nguồn cung cấp máu.
Một giải thuyết khác nghiêng về khả năng
dịch nhảy múa chỉ đơn giản là một triệu trứng của trứng cuông loạn hàng loạt thời trùng cầu.
Sở dĩ như vậy bởi người ta tin rằng
trứng bệnh này xuất phát từ những điều kiện sống khủng khiếp ở Strasbourg vào thời điểm đó.
Bạn phải có một trí tưởng tượng phong phú lắm mới nghĩ ra được
cảnh nghèo khổ, cung cực, bệnh tật vào đời khém khi ấy.
Nó có thể khiến người dân nhảy múa khi trứng loạn thần do cản thẳng.
Các nhà nghi cứu cũng cho rằng
trứng dỡ loạn tâm thần tập thể này có thể trở nên trầm trọng hơn
bởi những niềm tin siêu nhiên phổ biến thế đó
như truyền thuyết về Thánh Vitus.
Những bằng chứng về bệnh cuông Khêu Vũ đều bắt nguồn từ các thị trấn gần sông Danh
nơi truyền thuyết về Thánh Vitus rất phổ biến.
Trong đó có truyền thuyết cho rằng
khi nợ giận, vị Thánh sẽ phạt người nào đó nhảy múa điên cuồng.
Nếu trứng cuông Khêu Vũ thực sự là một trường hợp mắc bệnh tâm thần hàng loạn
chúng ta cũng có thể hiểu tại sao nó lại nhấn chìm nhiều người như vậy.
Cạn bệnh tâm thần tập thể này thực sự là một ví dụ điển hình và đáng sợ
về cách mà trí óc và cơ thể con người
có thể phối hợp với nhau để tạo ra sự hỗn loạn.
Và không dừng lại ở đó,
chúng ta còn có thêm một ví dụ tiêu biểu khác trong lịch sử.
Cười là cách thể hiện cảm xúc rõ ràng và phổ biến nhất của con người.
Tựa như việc rơi nước mắt,
cười là phản ứng ta gần như không thể bắt gặp ở động vật nào khác ngoài con người.
Thế nhưng nụ cười sẽ không còn mang ý nghĩa tốt đẹp như những gì vối có
nếu bạn mắc phải căn bệnh quá ác này.
Một căn bệnh có tên là Guru.
Một căn bệnh thoái hóa thân kinh đáng sợ và không thể chữa khỏa.
Thứ đó khủng bố người phò ở Papua New Guinea trong gần 100 năm.
Các triệu chứng của bệnh Guru xảy ra dần dần
nhưng không thể thay đổi được.
Bắt đầu bằng những cơn đau đầu, đau khớp, run ở bàn tay và bàn chân.
Lúc đầu nhẹ nhưng lại tăng dần về cường độ.
Nó giống như thể có một thế lực đang cố gắng kiểm soát cơ thể bạn một cách từ từ.
Các cử động của nạn nhân ngày càng trở nên vụn về, không thể phối hợp với nhau.
Còn tư thế và dáng đi khổng vững.
Trong mấy chốc, họ không thể đi lại được nữa.
Gặp tình trạng run nghiêm trọng và co thắt cờ bắp.
Sau đó là những triệu chứng đáng báo động nhất.
Khi các nạn nhân bắt đầu bật khóc hoặc cười không kiểm soát được mà không cần có lý do.
Họ rời vào tình trạng lú lẫn, mê sảng và tê liệt
cho đến khi họ không di chuyển, nói, ăn hoặc giao tiếp bằng mắt được.
Cuối cùng, 12 tháng sau khi xuất hiện các triệu chứng,
kẻ chết không thể tránh khỏi đã đến.
Câu chuyện về thứ bệnh quả ác này bắt đầu bằng những năm chiến tranh thế giới thứ nhất.
Đấy là New Guinea, thuộc địa của đế quốc Đức.
Khi mà Âu Quốc còn đang bận rộn với những cuộc chiến khốc liệt tại châu Âu,
Australia đã xâm lược và chiếm đóng thuộc địa này.
Sau khi chiến tranh kết thúc, với sự thất bại của nước Đức,
những khu vực mà sau này là Papua New Guinea vẫn nằm dưới sự kiểm soát của Australia trong 70 năm nữa.
Hành trình mang dân chủ và văn minh đến đây được cụ thể hóa
bằng việc đưa đến đây các nhà truyền giáo và sĩ quan tuần tra thuộc địa.
Họ mang tới đây cờ đốc giáo, luật pháp, hành chính và thực hành y tế phương Tây cho người dân bản địa trên đảo.
Và cũng từ đấy các ghi chép y tế trên đảo bắt đầu xuất hiện.
Vào đầu những năm 1950, quan chức thuộc địa bắt đầu lọc lại các báo cáo về một căn bệnh kỳ lạ.
Nó đang hoành hành và gây ảnh hưởng cực kỳ nghiêm trọng đến người dân bản địa ở cao nguyên phía đông,
gồm người Phor và cả người Aue, Yate, Usufa ở vùng lân cận.
Người Phor gọi căn bệnh này là Kuru, bắt nguồn từ Kuriya có nghĩa là rung lắc hoặc run rảnh.
Căn bệnh này gây ra tình trạng mất kiểm soát cờ bóp dần dần và kết cục luôn là tử vọng.
Cả nhân tôi thấy rằng biểu hiện và triệu chứng của nó khá giống với bệnh Parkinson mà chúng ta biết ngày nay.
Kuru còn được gọi là Naginagi tức là bệnh cười do nạn nhân có xu hướng cười tự phát trong giai đoạn sau của bệnh.
Được cho là bắt nguồn từ khoảng đầu những năm 1900 đến những năm 1950,
Kuru đã trở thành một dịch bệnh bùng phát toàn diện, giết chết khoảng 200 người Phor mỗi năm.
Có sống 100 người mỗi năm thật ra không quá lớn.
Nếu so với tai nạn giao thông hay các sự cố khác thì thậm chí nó còn chẳng thấm vào đâu cả.
Điều khiến người ta nhớ về nó là sự kỳ lạ trong triệu chứng của nó.
Rất nhiều sĩ quan tuần tra, các nhà nhân trùng học đều đã nghiên cứu và ghi chép về căn bệnh.
Tuy nhiên tất cả đều bác bỏ thông tin rằng dịch bệnh này là một hiện tượng tâm lý thuần túy,
một dạng cuồng loạn tập thể bắt nguồn từ niềm tin của người Phor vào má thuật và sự chiếm hữu linh hồn.
Trong thực tế, ban đầu chính người Phor tin rằng Kuru do những phù thủy đầu gác từ các bộ lạc thu địch gây ra.
Các phù thủy lấy các bộ phận trên cơ thể nạn nhân như tóc hoặc móng tay và kết hợp với quần áo,
lá cây, máu và các thứ khác để tạo thành một bó Kuru.
Sau đó, thầy phù thủy lắc thứ đồ má thuật này hàng ngày cho đến khi nạn nhân mong tiêu bị run rảy và mắc bệnh Kuru.
Một số ý kiến lúc đó vẫn tin rằng Kuru là một bệnh mang tính tâm lý hoàn toàn.
Tuy nhiên, hai người đàn ông này lại không nghĩ như vậy.
Họ là nhà virus học người Mỹ Daniel Garzusek và bác sĩ Vincent Gigas.
Năm 1957, dựa vào niềm tin của mình, họ đã tiến hành nghiên cứu khoa học đầu tiên về Kuru.
Phân tích của hai nhà nghiên cứu được công bố trên tạp trị y khoa Australia,
cho rằng Kuru có thể có nguồn gốc di truyền được truyền lại theo dòng họ.
Tuy nhiên, việc xác nhận giả thuyết này sẽ cần nghiên cứu kỹ hơn về mối quan hệ họ hạng giữa những người Phor.
Vì vậy, vào năm 1961, nhờ khoản tài trợ nghiên cứu từ quỹ Rockefeller,
nhà nghiên cứu y học Michael Abels và nhà nhân chủng học Shirley Lindenborg
đã tới cao nguyên phía đông của Papua New Guinea
để tiến hành một nghiên cứu nhân chủng học và dịch tễ học kỹ lượng hơn.
Trong hai năm tiếp theo, Abels và Lindenborg phát hiện ra rằng
mối quan hệ họ hạng giữa người Phor không hoàn toàn dựa trên mối liên lạc sinh học.
Chúng là một hệ thống phức tạp của liên kết xã hội
và gắn kết với các cá nhân xung quanh trong cùng cộng đồng.
Họ phát hiện ra, Guru lây lan chủ yếu theo quan hệ họ hạng
nhưng không phải chỉ lây lan giữa các cá thể có quan hệ sinh học với nhau,
khiến bệnh này khó có thể được truyền qua các thế hệ.
Dữ liệu dịch tễ học loại trừ khả năng lây truyền qua không khí,
côn trùng hoặc nước bị ô nhiễm.
Vậy, căn bệnh lây truyền như thế nào?
Câu trả lời bất ngờ sẽ khiến giới khoa học troáng vang
và mở ra một trường bấy kỳ lạ trong nghiên cứu về bệnh tật của con người.
Vào thời điểm đó, người Phor thực hành một hình thức là ăn thịt người chết.
Cụ thể là ăn thi thể của các thành viên gia đình đã khuất theo nghĩ thức
để tôn vinh người chết và trả lại linh hồn hoặc sinh lực của họ cho cộng đồng.
Các thi thể sẽ được trồn cất trong vài ngày cho đến khi bị nhiễm dòi.
Sau đó, người ta đào thi thể lên và cắt nhỏ, nấu chín rồi ăn chung.
Còn dòi được dùng như một món ăn phủ.
Mặc dù người Phor tránh ăn thi thể của những người đã chết
vì bệnh kiết lị, bệnh phong và các bệnh khác,
nhưng họ vẫn thường ăn thi thể của những người chết vì bệnh Kuru.
Alpers và Lineborg càng quan sát nhiều,
họ càng tin rằng tập tục này là nguyên nhân của dịch bệnh Kuru.
Ví dụ, việc nấu thi thể hầu như chỉ do phụ nữ đảm nhận
và do đó họ thường ăn thịt đồng loại nhiều hơn nam giới.
Có hai lý do chính cho điều này.
Thứ nhất, nam giới người Phor tin rằng
ăn thịt người sẽ làm họ yếu đi trong thời chiến tranh
và cần phải giữ một cơ thể khỏe mạnh để bảo vệ lãnh thổ.
Thứ hai, cơ thể của phụ nữ được cho là có khả năng chế ngựa linh hồn của người chết
tốt hơn so với nam giới.
Đáng nói hơn nữa,
não, cơ quan bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi bệnh Kuru,
cũng phần lớn do phụ nữ và trẻ em ăn.
Trong khi đàn ông, khi tham gia ăn thịt đồng loại,
chỉ thích ăn phần thân thể của những người đàn ông khác.
Kết hợp lại, những thông tin này dường như giải thích
tại sao Kuru ảnh hưởng chủ yếu đến phụ nữ và trẻ em.
Chỉ có khoảng 3% nam giới người Phor chết vì căn bệnh này.
Hiện nay, người ta tin rằng Kuru ở New Guinea
có nguồn gốc vào khoảng đầu năm 1900
khi một cá thịp phát bệnh một cách tự phát
và dần dần lây lan qua quần thể người Phor
thông qua tục ăn thịt đồng loại.
Tuy nhiên, bất chấp bằng chứng thiết phục trên
về nguồn gốc và đường lây truyền của Kuru,
các nhà khoa học vẫn không biết nguyên nhân thực sự gây ra căn bệnh này.
Để tìm hiểu, vào năm 1968,
Alpers đã thu thập các mô mẫu não từ cơ thể
của một bé gái như Phor 11 tuổi đã chết vì Kuru
và giao trùng cho Daniel Gadusek,
người mà chúng ta đã nhắc đến ở phần trước
tại Viện Y tế Quốc giả.
Cùng với công tác viên Gadusek,
đã nghiền nát các mẫu và tiêm trúng vào não
của tinh tinh để quan sát.
Trong vòng 2 năm, các con tinh tinh
bắt đầu có những dấu hiệu bệnh Kuru
như run dày dữ dội,
bất dần khả năng kiểm soát cơ bắc
và chức năng nhận thức.
Cuối cùng, nó tử vọng.
Rõ ràng là con vật thí nghiệm đã phải chịu
những tác động từ bệnh Kuru
sau khi tiếp nhận mầm bệnh từ não.
Khi tiến hành khám nghiệm tử thí con vật,
họ phát hiện ra rằng não của nó,
đặc biệt là tiểu não,
để điều khiển sự phối hợp của các cơ
có hàng triệu lỗ cực nhỏ
khiến não trông giống một miếng bọt biển
hoặc phò mát thủy sĩ dưới kính hiển bình.
Thí nghiệm này không chỉ xác nhận rằng
Kuru lây làn qua mùa bị nhiễm bệnh
và bệnh tấn công trực tiếp vào não,
mà còn là một trường hợp cực kỳ hiếm gặp
về bệnh lây truyền từ loài này
sang loài khác trong môi trường phòng thí nghiệm.
Đồng thời,
đây cũng là trường hợp đầu tiên được biết đến
về dối loạn thoái hóa thần kinh truyền nhiễm.
Đó chính là một bước tiến vượt bậc
cho người học.
Nghiên cứu này đã mang lại cho
Gatussek Giải thưởng Nobel về Sinh lý học
và Y học năm 1976.
Dù vậy,
ông vẫn không phân lập được
mầm bệnh thực sự gây ra bệnh Kuru.
Hết thí nghiệm này đến thí nghiệm khác
đã loại trừ vi khuẩn,
virus,
nầm và sinh vật nguyên sinh gây ra bệnh Kuru
nên tác nhân gây bệnh thực sự
vẫn còn là một bí ẩn khó hiểu.
Gatussek vẫn
miệt mài nghiên cứu về căn bệnh quài ác.
Phải đến cuối những năm 70,
cùng với sự trợ giúp của nhiều đồng nghiệp,
bí ẩn về Kuru
mới dần được hé mở.
Gatussek nhận ra
những điểm tương đồng lớn giữa Kuru
và căn bệnh Scrap-eye.
Loại bệnh gây các tình trạng
suy thoái trung tâm thần kinh
và bệnh CYD.
Được mô tả lần đầu tiên vào thế kỷ 18,
Scrap-eye là một các bệnh
chủ yếu gây ảnh hưởng đến cừu và dê.
Được đặt tên theo cảm giác ngứa
khiến những con vật mắc bệnh
phải cọ ra vào cây và hàng giảm.
Còn CYD là
một chứng dối loạn thoái hóa thần kinh hiếm gặp
người, được mô tả lần đầu tiên
vào những năm 1920.
Giống như Kuru, cả hai bệnh trên
đều không điều trị được và luôn gây tử vong.
Trong một loạt các thí nghiệm
mang tính đột phá, các nhà nghiên cứu
đã chứng minh rằng Scrap-eye
có thể lây chuyển qua mô não bị nhiễm bệnh
đã được khử trùng hoàn toàn.
Các nhân gây bệnh, bất kể đó là gì
đều không bị phá hủy do nhiệt,
tia cực tìm và bức xạ yêu hóa.
Điều này dẫn họ
đi đến một kết luận cân bản
rằng những căn bệnh này
không phải do mầm bệnh thông thường gây ra
mà là do một thứ gì đó
xa lạ hơn. Các protein
bất thường được gọi là prion.
Không giống vi khuẩn,
sinh vật nguyên sinh,
nấm hoặc virus,
prion không thực sự sống.
Chúng là các protein
cùng loại tạo nên cơ thể của người và động vật
khỏe mạnh. Tuy nhiên,
prion là một biến thể bất thường,
dị dạng, không có khả năng
thực hiện chức năng sinh học ban đầu.
Khi một prion xâm nhập vào cơ thể,
nó sẽ bám vào một phiên bản bình thường
khác của cùng loại protein đó,
khi nó biến đổi thành dạng đột biến
giống như trình đó.
Điều này lại kích hoạt một phản ứng
dây chuyển chết người, dần dần biến đổi
và phá hủy toàn bộ mô của vật chủ.
Mặc dù các bệnh
liên quan prion thường mắc phải
từ các vật chủ bị những bệnh khác,
nhưng chúng có thể xảy ra một cách tự phát
khi các protein bình thường
biến đổi thành dạng ác kính
gây ra cùng một chỗ phản ứng biến đổi.
Nghe vẫn còn
quá mông lung đúng không?
Rốt cuộc thì chính xác prion là thứ gì?
Nó có nguồn gốc từ đâu?
Và con người đã bao giờ phải đối mặt
với nó hay chưa?
Trong những năm 1980 và 1990,
một đợt bùng phát lớn
bệnh bò điên ở Anh có liên quan
đến việc sử dụng bột xương thịt,
cách gọi khác là MBM
trong thức ăn trà nuôi.
MBM được sản xuất
từ các bộ phận của động vật bị giết mổ,
được coi là không thích hợp làm thực phẩm
cho con người như máu, xương,
móng guốc, sừng,
da, não và mô thần kính.
Việc chuyên bệnh viêm đảo,
thể bọt biển ở bò
và thức ăn bị nhiễm bệnh
đã tàn phá ngành trà nuôi của Anh,
gây ra lệnh cấm thịt bò Anh trên toàn thế giới.
Bệnh này khiến hàng trăm
con bò chết và khiến
4 triệu con bị giết và thiêu hủy
để nỗ lực ngăn chặn dịch bệnh bùng phát.
Bình kỳ hơn nữa,
177 người đã mắc bệnh CYD,
một dạng bệnh bò điên ở người
do ăn thịt bò bị nhiễm bệnh
và tất cả được tử vong.
Sau khi dịch bệnh bùng phát,
Anh đã cấm sử dụng MBM
trong thức ăn cho bò, cừu, dê
và các động vật nhà hay lạ,
mặc dù đây vẫn là một thành phần phổ biến
trong thức ăn trà nuôi.
Mặc dù biết tới prion trong gần một thập kỷ,
nhưng mãi từ năm 1982,
prion mới được phân lập
trong Hoàng Thủy Nhiệm.
Người phân lập thành công prion là
nhà nghiên cứu người Mỹ Stanley Prusiner
thuộc đảo California
và nghiên cứu ấy cũng giúp ông giành giải
Nobel sinh lý học và y học năm 1997.
Phát hiện về
tác nhân truyền nhiễm hoàn toàn mới này
đã mở ra một lĩnh vực mới mẻ trong
nghiên cứu về các loại truyền nhiễm.
Nó khiến các nhà di truyền học phải
suy nghĩ lại về một số giả định
liên quan đến việc truyền thông tin cấu trúc
giữa gen và protein.
Một số nhà khoa học hiện nay cũng nghi ngờ rằng
bệnh Alzheimer cũng có thể
do một loại prion gây nên,
mở ra những hướng nghiên cứu mới thú vị
để điều trị căn bệnh,
khiến 30 triệu người trên thế giới mắc phải mỗi năm.
Tuy nhiên,
vất chấp kiến thức mới này,
những bí ẩn vẫn bào quanh Guru,
căn bệnh liên quan prion đầu tiên
ở người được xác bệnh.
Ngay cả trước khi tục ăn thịt đồng loại
bị nghi ngờ là nguyên nhân gây ra bệnh Guru,
tập tục này đã bị các nhà truyền giáo
và sĩ quan tuần tra thuộc địa phản đối mạnh mẽ.
Đến nhất năm 1960,
dù người Florida
tư bỏ hoàn toàn tập tục ăn thịt người chết.
Dù vậy,
dịch bệnh này vẫn tiếp tục xảy ra trong nhiều thập kỷ.
Số các tử vong từ 1987
đến 1995
trung bình là 7 người mỗi năm.
Hiện tại, người ta biết rằng
Guru có thời gian của bệnh cực kỳ dài,
từ 3 cho đến 50 năm
kể từ khi nhiễm bệnh
đến khi xuất hiện các triệu trứng.
Nên các ca bệnh
vẫn xuất hiện rất lâu sau khi ngừng tập tục
ăn thịt đồng loại.
Trong thực tế, không có ai sinh sau năm 1960
từng mắc căn bệnh này.
Do đó đã khẳng định mối liên lạc
giữa Guru và tập tục ăn thịt đồng loại đã chết.
Rất may là có lý do để tin rằng
sau hơn 100 năm,
dịch Guru cuối cùng
cũng có thể kết thúc.
Người cởi cùng chết từ Guru vào năm 2009
và không có ca mới nào kể từ năm 2010.
Điều đáng khích lệ hơn nữa
là có vẻ như người phò
thực sự đã phát triển khả năng biễn dịch với bệnh Guru
bảo vệ họ khỏi những đợt bùng phát
trong tương lai.
Trong lịch sử được ghi nhận,
Guru có thể coi là một dịch bệnh nguy hiểm và kỳ lạ,
tuy nhiên nó không phải là dịch bệnh
kỳ dị duy nhất mà con người
phải đối mặt.
Và bạn biết không?
Tấn công bộ não cũng là cách mà bệnh truyền nhiễm
đáng sợ nhất lịch sử nhân loạn đã
và đang làm với con người.
Dù cho được biết tới
từ hàng ngàn năm trước,
đến nay loài người vẫn phải chấp nhận đầu hàng
trước dịch bệnh khủng khiếp này.
Tôi đang nói từ bệnh dại.
Bệnh dại là
một trong những bệnh lâu đời nhất
được biết đến trong lịch sử,
với các trường hợp được ghi nhận đã có
từ khoảng 4.000 năm trước.
Trong suốt 4.000 năm đó,
cách thức bệnh dại lây nhiễm vẫn không thay đổi,
chung đến từ một loại virus RNA
hình viên đạn có vỏ bọc
kích thức 180 x 70 nm,
thuộc chủng
Lysavirus, trong họ
Rhabdovirus.
Virus này nằm trong nước bọt của vật chủ bị nhiễm bệnh,
thường là các vật nuôi trung thành
như chó, mèo,
sau đó được truyền sang một sinh vật không bị nhiễm bệnh,
ví dụ như con người.
Điều nguy hiểm ở virus này
là nó khiến cho những con vật được xem
là bạn thân của con người trở nên dễ bị kích động,
dối loạn chứng đáng tự chủ,
dẫn tới biểu hiện hung hạn
và quay trở lại thân công chúng ta.
Thời kỳ này diễn biến thông qua
một số biểu hiện có thể nhận thấy
như vật chủ trở nên bồn trồn, đứng ngồi không yên,
khó nốt đồ ăn,
tính kêu trở nên khan khan và gãy từng nhát.
Giai đoạn sau thậm chí còn đáng sợ hơn
khi mắt con vật trở nên đỏ ngầu,
chảy rãi như bọt sa bông quanh mép.
Lúc này,
bất cứ một sự kích thức nào dù nhỏ nhất
đều có thể làm cho con vật lên cơn giải,
lào vào cắn người
và các con vật khác.
Bệnh giải được coi là một
các bệnh nguy hiểm do một khi
các dấu hiệu lâm sang đầu tiên xuất hiện
thì không có phương pháp điều trị hiệu quả.
Có thời kỳ,
người ta sợ bệnh giải đến mức
sau khi bị một con vật có khả năng mắc bệnh giải cắn
nhiều người đã tự tử.
Trên thực tế,
chúng ta vẫn có những cách điều trị
sau phơi nhiễm hiệu quả để giữ suốt
tại server trái đất.
Đầu tiên bạn cần phải rửa kỹ vết thương
càng sớm càng tốt bằng xào phòng và nước
trong 5 phút
có tác dụng làm giảm số hạt lượng virus.
Tiếp theo,
khuyên cáo nên dùng Povidon Iod
hoặc Cohl nhằm làm giảm thêm lượng virus
một lần nữa.
Tuyệt đối không làm dập nát thêm vết thương
hoặc làm tổn thương rộng hơn
và cũng tránh khâu kí ngay vết thương.
Nếu bắt buộc phải khâu,
thì nên chỉ hoãn khâu vết thương
sau vài giờ cho đến 3 ngày
và nên khâu ngay qua mũi sau khi đã tiềm huyết
thành kháng dại vào tất cả các vết thương.
Tùy trường hợp cụ thể
có thể sử dụng kháng sinh
và tiêm phòng nguồn ván.
Điều trị sau phầy nhiễm có thể ngăn ngừa bệnh
nếu thực hiện kịp thời.
Nhìn chung là trong vòng 10 ngày từ lúc nhiễm
vaccine dại hiệu quả 100%
nếu áp dụng sớm
và vẫn có cơ hội thành công trong trường hợp chẳng trễ.
Mỗi năm,
có hơn 15 triệu người được chủng ngừa
sau khi nghỉ nhiễm virus.
Công tác chữa trị tuy hiệu quả
so với chi phí là đáng kể.
Ở Mỹ,
trung tâm kiểm soát và phòng ngừa bệnh tật
khuyên người dân nên tiêm 1 liều
globulin miễn dịch và 4 liều vaccine
trong 14 ngày.
Ra gií đắt và chiếm phần lớn
chi phí điều trị sau phầy nhiễm có thể lên đến
vài ngàn đô la.
Liều này nên được tiêm nhiều nhất
quanh vết cắn. Phần còn lại
tiêm sâu vào bắp, cách xa đến liều vaccine.
Một biên số quan trọng
trong việc kiểm soát bệnh dại phụ thuộc
vào yếu tố con người, bao gồm việc
sở hữu chó, chăm sóc chó
và kiến thức về bệnh tật.
Theo thống kê từ Tổ chức Y tế Thế giới,
hơn 95% trường hợp
bệnh dại dẫn tới tử vong ở người
xảy ra ở Trung Phi và Châu Á.
Con số này cho thấy
bệnh dại vẫn đang thực sự là mối đe dọa
tiềm mận đối với sức khỏe cộng đồng
ở các nước đang phát triển và truyền đổi
sang đô thị hóa. Vì thế,
nên dù không thể kiểm soát được bệnh dại,
nhưng loài người hoàn toàn
có thể không trên nó.
Như đã biết,
một phần của quá trình đô thị hóa
là làm gia tăng sự hiện diện của vật nuôi
truyền thống trong các hộ gia đình.
Đó là sự nổi lên của những khu trung cư
hoặc một nhóm các tòa nhà,
nơi tỷ lệ tiếp xúc giữa người
và chó tăng lên, đặc biệt là
sân chơi, khu giải trí và công việc.
Điều đáng lo ngại
là sự gia tăng khuyến sở hữu thu cưng
của các quốc gia đang phát triển là không tỷ lệ
thuận với kiến thức nuôi chó,
cũng như về các bệnh lây truyền từ động vật sang người.
Một nghiên cứu đánh giá kiến thức
và nhận thức về các bệnh lây truyền
từ động vật ở hạt Brazos, Texas
đã chứng minh rằng,
ngay cả ở những nước phát triển,
nhiều người vẫn thiếu kiến thức
về các bệnh lý lây truyền từ động vật sang chó,
có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe
và cuộc sống của loài vật này.
Các yếu tố gây ra vết cắn của chó
đều một phần liên quan đến trách nhiệm
của người trụ sở hữu nó.
Điều này không chỉ đến từ kiến thức chăm sóc,
bảo vệ vật nuôi,
mà còn là ý thức thả rông chó,
dọn mõm cho chó
tại các nơi hồng cộng.
Chúng ta không thể chống lại bệnh dạng,
vậy nên phải có cách sống chung với nó.
Dịch bệnh cho đến nay
vẫn luôn là nỗi ám ảnh đối với loài người.
Chúng ta không thể nào làm chúng si yếu,
nhưng có thể làm cho bản thân mình mạnh hơn.
Sức khỏe chính là thứ quý giá nhất
mà ta có,
vậy nên hãy bảo vệ nó thật tốt.
Bạn có còn biết dịch bệnh kỳ lạ nào
mà chúng ta đã bỏ sót hay không?
Thì để lại ý kiến của mình phía dưới video này.
Đừng quên quay trở lại
với Phú Trùng Nguyên Thủy trong các video tiếp theo.
Còn bây giờ mình cần thêm hẹn đại kiếp.
Xin chào, hẹn gặp lại.
Và chúc các bạn có một ngày tốt lành.
