Tiếng “BRRRT” huyền thoại của A-10 Warthog từng là thứ mà mọi binh sĩ dưới mặt đất đều muốn nghe trong khoảnh khắc sinh tử. Nhưng giờ đây, khi A-10 chuẩn bị nghỉ hưu, một câu hỏi lớn xuất hiện: ai sẽ thay thế A-10?
Liệu các chiến đấu cơ hiện đại hay UAV có thể lấp đầy khoảng trống mà A-10 để lại? Hay sự thật là… không ai thực sự thay thế được A-10? ----------------------------- 📋 ""CDMedia - Quân sự"" là một nền tảng chuyên sâu kết nối những kiến thức và thông tin xoay quanh lĩnh vực quân sự. Dựa trên các nguồn đáng tin cậy từ nhiều phía, kênh mang đến cho khán giả một cái nhìn đa chiều về các chiến lược quân sự, công nghệ quốc phòng từ quá khứ tới hiện đại.
Mọi sự ủng hộ cho kênh mời các bạn donate qua: - STK: 0393331668 - Ngân hàng BIDV - Nguyễn Việt Cường - Momo: 0393331668"
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Cơm thanh vừa rồi.
Đó chính xác là những gì mà người lính Mỹ và các lực lượng đồng minh dưới mặt đất muốn nghe
khi họ rời vào tình huống ngặt nhỏ nhất.
Tiếng cơm khô khốc của cậu pháo nòng xoay 30 ly chứ dành
báo hiệu con lợi loại A-10 Warthog đã xuất hiện
sẵn sàng nghiên nát bộ binh cũng như thiết giáp kẻ định về điều kiện.
Nhưng biểu tượng nào rồi cũng đến lúc phải rời sân khấu.
A-10 đang tiến dần tới ngành nhận sổ hưu.
Và cơ hội đã ra là cái tên nào đủ sức thay thế nó.
Một chiếc máy bay đẹp là một chiếc máy bay tốt.
Marcel Dassault, cha đẻ của tập đoàn hàng không danh tiếng Dassault Aviation
đến từ nước Pháp đã từng khẳng định như vậy.
Tuy nhiên điều này có lẽ không áp dụng được đối với A-10.
Chính hình hài thô cạch của nó đã phản ánh triết lý thiết kế rất rõ ràng.
Mọi chi tiết đều gần như được tối ưu cho một nhiệm vụ duy nhất
iểm trợ khỏa lực tầm gần.
Trung tâm của cấu trúc ấy là khẩu pháo nào xoay GAU-8A Avenger 30mm.
Thứ vũ khí không đơn giản được gắn thêm
mà chính là điểm xuất phát của toàn bộ thiết kế.
Thành phần chính này được bổ trí gần như trùng với trục dọc thân máy bay
giúp kiểm soát lực giật và duy trì độ chính xác khi tác xạ.
Với tốc độ bắn lên tới khoảng 3.900 viên mỗi phút
GAU-8A có thể phóng ra những viên đạn xuyên giáp
đủ sức xé toàn xe tăng cũng như các phương tiện bọc thép.
Trang bị cơ số đạn hơn 1.100 viên
Nó cho phép phi công thực hiện nhiều loạt bắn ngắn
mỗi loạt chỉ kéo dài vài giây
đúng bao khoảng thời gian cần thiết để nghiên nát mục tiêu
trước khi rời khỏi vùng hòa lực phòng không của đối phương.
Bên cạnh khẩu pháo biểu tượng này
A-10 còn mang được một danh sách vũ khí rất đa dạng
trên 11 giá treo ngoài
với tổng tái trọng chiến đấu lên tới khoảng 7 tấn.
Việc phải mang theo khối lượng đạn giật lớn
hoạt động liên tục ở tầm thấp
và tiếp xúc trực tiếp với hòa lực
đã đạt ra những yêu cầu rất khắt khe.
Trong khi phần lớn chiếu đức ở hiện đại được tối ưu
cho tốc độ cùng độ cao
A-10 lại được sinh ra với một hướng đi hoàn toàn đối lập
Cánh thẳng lớn
giúp nó tạo lực nâng tốt ở tốc độ thấp
cho phép vòng lượng thời gian dài
trên khu vực giao tranh.
Điều này cực kỳ quan trọng trong nghiệp trợ hòa lực tầm gần
khi phi công cần điều kiện quan sát
xác nhận mục tiêu trước khi phối hợp trực tiếp
với lực lượng mặt đất.
Vùng lái được bao bọc bởi lớp ráp ti tan dày
thường được gọi vui là 4 tắm ti tan
đủ sức chống chịu đạn cỡ nhỏ
cũng như mảnh pháo phòng không.
Các hệ thống quan trọng như điều khiển bay
hay khoang nhiên liệu
đều được thiết kế theo nguyên tắc
giữ phòng nhiều lớp
vụ trí tách biệt nhau
nhằm hạn chế nguy cơ mất khả năng điều khiển
khi chống đạn.
Ngay cả khi toàn bộ hệ thống thủy lực
bị vô hiệu hóa
phi công vẫn có thể điều khiển máy bay
thông qua cơ cấu cơ khí độc lập
một giải pháp gần như không còn xuất hiện
trên các chế độ cơ hiện đại.
Tương tự, hệ thống tạo lực đẩy
cũng được bố trí theo cùng một logic
Hai động cơ phần lực cánh quan
được đặt cao, tách xa thân máy bay
giúp giảm mức độ phơi nhiếm
trước khỏa lực từ mặt đất
đồng thời hạn chế nguy cơ hút phải dị vật
trong quá trình cất hạ cánh
trên đường bảng giã chiến
Nhờ vậy nó có thể hoạt động gần tiên tuyến
xuất kích nhanh và quay lại chiến trường
trong thời gian ngắn
Trong chiến tranh Vùng Vịnh 1991
H-10 được ghi nhận đã thực hiện
hơn 8.100 phi vụ chiến đấu
với tỷ lệ hoàn thành nhiệm vụ trên 95%
tiêu diệt gần 900 xe tăng
và hàng nghìn phương tiện khác
của lực lượng vũ trang Iraq
Với những người lính bộ binh
đang bị kìm chặt dưới hoạt lực đối phương
sự hiểm trợ kịp thời của nó
chẳng khác nào một vị cứu tình
Âm thanh đặc trưng phát ra từ khẩu pháo nòng xoay
nghe như tiếng lợn giống
trong khoảnh khắc lao vào trận địa
đã khiến binh sĩ yêu mến
và đặt cho chiếc máy bay này biệt danh
Warthog, nghĩa là lợn lòi
Một loài tuy có vẻ ngoài sâu xí
nhưng lại vô cùng dũng mãnh
và lì lợn
Nhưng chớ chưa thay
Trong hầu hết vòng đời hoạt động của mình
Mối đe dọa lớn nhất đối với A-10
lại không đến từ hoạt lực của đối phương
mà xuất phát từ những tranh luận
kéo dài về ngân sách
và học thuyết tác chiến
bên trong lồng đám góc
Suốt nhiều thập kỷ, các nỗ lực
nhằm loại bỏ dòng máy bay này liên tục diễn ra
dựa trên lập luận rằng
bối cảnh chiến tranh mà nó được thiết kế
để đối phó đã không còn tồn tại
Thực tế, A-10 Thunderbolt II
là sản phẩm trực tiếp của những bài học đắt giá
mà Mỹ rút ra từ cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam
Trong suốt thời điểm 1960
Không quên Mỹ tin rằng
Tốc độ và công nghệ tiên tiến
là chiêu khóa của chiến thắng
Những tiêm kích phản lực bay nhanh, bay cao
như F-4 Phantom
được kỳ vọng sẽ thống trị chiến trường
Thế nhưng khi phải thực hiện nhiệm vụ
iểm trợ bộ binh ở cự li gần
các chiến đấu cơ kiểu như vậy
tỏ ra thiếu chính xác
Ngược lại, những nền tảng chậm hơn
bay thấp hơn
như Armor Skyrider
lại chứng minh điều giá trị vượt trội của mình
Sử dụng đồng cơ piston cánh quạt
chiếc máy bay này có thể mang theo
một lượng nhiên lựu lớn
qua đó nâng cao thời gian hoạt động liên tục trên chiến trường
Cùng thời điểm ấy, tại châu Âu
chiến tranh lạnh cũng đang bước vào giai đoạn căng thẳng nhất
Các nhà hoạch định chiến lược NATO
bị ám ảnh
bởi một viễn cảnh mang tên
là sóng sắc của KU
Trong kịch bản đó
hàng chục nghìn xe tăng linh sâu
có thể tràn vào Tây Âu
thông qua các hành lang chiến lược
như Khe Hở Funda tại Đức
Vì vậy, trọng trách làm chậm
và bảo mòn mối nhọn thiết giáp đối phương
sẽ phụ thuộc rất lớn vào họa lực yểm trợ
từ trên không
Từ những yêu cầu ấy, Không quân Mỹ
cần một nền tảng hoàn toàn mới
một Skyrider cơ thể đại phản lực
vừa đủ bên bỉ để sống sót
trên chiến trường
vừa sử dụng hóa lực mạnh
cùng chi phí vận hành hợp lý
Với định hướng đó,
thiết kế của Fairchild Republic
đã vượt qua nhiều đối thủ
và được lựa chọn khai sinh ra cái tên
A-10 Thunderbolt II
Tuy nhiên, những diễn biến của chiến tranh
cường độ cao trong những năm gần đây
tiêu biểu là xung đột Nga-Ukraine
đã khiến các nhà hoạch định
tại Washington ngày càng quyết liệt hơn
trong việc đưa dòng máy bay này ra khỏi biên chế
Trong môi trường tác chiến
nơi các hệ thống phòng quân hiện đại
được triển khai dày đặc và liên kết chặt chẽ
ngay cả những máy bay
được bọc ráp tốt như Su-25 của Nga
vốn có chiếc lý thiết kế
khá tương đồng với A-10
vẫn phải chịu toán thất lớn
Một số nền tảng lớn hơn,
tân tiến hơn như Su-34
dù được trang bị radar mạnh
cùng vũ khí rất được chính xác
cũng không tránh khỏi việc bị bắn hạ
khi xâm nhập quá sâu vào khu vực nguy hiểm
Trong bối cảnh đó
ý tưởng đưa một chiếc A-10 bay thấp
lượn vòng trên chiến trường
để đối đầu trực diện với một đối thủ
có tiềm lực tốt, ngay càng trở nên
phi thực tế
Chính vì vậy, vào cuối năm 2025
khu quân Mỹ đã đề xuất
trong ngân sách tài quả 2026
việc đẩy nhanh tiến trình nghỉ hưu toàn bộ
162 chiếc A-10
với mục tiêu hoàn tất
trước năm 2027
Nguồn lực thu hồi từ quyết định này
được kỳ vọng sẽ chuyển sang phân bổ
cho các nền tảng đa nhiệm, linh hoạt hơn
Thay vì tiếp tục duy trì mức thiết kế
chỉ có thể đảm nhiệm duy nhất
một vai trò là tấn công mặt đất
Đề xuất này ngay lập tức
làm giấy lên những tranh luận quen thuộc
Một bên là yêu cầu
chuẩn bị cho chiến tranh công nghệ cao
Biết còn lại là nỗi lo
đánh mất phương án hiểm trợ hóa lực
với năng lực đã qua kiểm chứng
Tuy nhiên, một vấn đề then chốt
vẫn còn bị bỏ ngỏ
Dù sự thảo trên
có được thông qua hay không
A-10 cũng chỉ còn thời gian phục vụ tối đa
đến cuối thập niên hiện tại
Vậy khi chiếc cường kích huyền thoại này
chính thức ngừng hoạt động
khoảng trống mà nó để lại
trong nhiệm vụ hiểm trợ tầm thấp
liệu có thực sự được lấp đẩy
Và nếu có, đầu sẽ là cái tên
đủ sức thay thế con lợn lòi
trong một bối cảnh tác chiến hoàn toàn mới
Trên thực tế
việc tìm kiếm kẻ kế nhiệm cho A-10
Nguyên nhân nằm ở chỗ
Chiếc máy bay này gần như là kết tinh
của một nhiệm vụ tác chiến vô cùng đặc biệt
Chính vì vậy, những nền tảng vốn được coi
là đa nhiệm và linh hoạt hơn
Dù đã không ngừng tiến hóa về công nghệ
vẫn khó có thể khỏa lấp trọn
vẹn khoảng trống mà A-10 để lại
Trong các năm gần đây
Không quân Mỹ đã lần lật thử nghiệm
nhiều phương án khác nhau cho bài toán này
Thế nhưng, mỗi ương viên chưa có thể đảm nhận
một phần vai trò, chứ chưa thể tái hiện đầy đủ
những gì mà chiếc cường kích huyền thoại
từng làm được
Trong ngắn hạn, các tiêm kích đa nhiệm
như F-15 hay F-16
đã được đưa vào sử dụng để gánh vác
một phần nhiệm vụ yểm trợ hỏa lực tầm gần
Đặc biệt sau khi những phi đội
A-10 đầu tiên nghỉ hiu vào năm 2023
Xét trên lý thuyết, đây là một lựa chọn
tương đối hợp lý
Cả hai nền tảng trên đều có khả năng
mang theo lượng lớn vũ khí rất được chính xác
Được trang bị hệ thống cảm biến hiện đại
và đã quá quen thuộc
với lực lượng không quân Mỹ
Tuy nhiên, hàn trình cốt lói
nằm ở mục đích thiết kế
F-15 và F-16
không sinh ra để tối ưu cho vai trò
tấn công mặt đất tầm thấp
mà được xây dựng xoay quanh tốc độ,
độ cao và nhiệm vụ chiếm ưu thế trên không
Khi bị đặt vào vị trí yểm trợ trực tiếp cho bộ binh
những chiếc tiêm kích này
buộc phải hoạt động ngoài vùng thoải mái của mình
Cách bổ trí buông lái
là một ví dụ tiêu biểu
Trên F-15 và F-16
khoang lái nằm gần trọng tâm thân máy bay
sát với gốc cánh
thay vì được đặt lệch về phía trước
và nhô cao như trên A-10
Khi phi công cần quan sát
mục tiêu mặt đất ở góc hẹp
phần cánh lớn cùng khung thân
thường che khuất tầm nhìn
Buộc họ phải thực hiện động tác nghiêng máy bay
để có góc quan sát cần thiết
Thêm vào đó, ghế ngồi
được thiết kế ngả về sau khoảng 30 độ
nhằm chịu lực G cao
khi không chiến
Nó khiến người điều khiển có xu hướng
nhìn ra ngoài và lên trên
hơn là quan sát trực tiếp xuống khu vực giao tranh bên dưới
Không chỉ vậy
buộc lái của chúng cũng không được bảo vệ
bằng lớp rắp dày như trên A-10
làm suy giảm khả năng chịu đựng
trước khóa lực phòng không tầm thấp
Đồng thời, bản thân đặc tính bay tốc độ cao
cũng đặt ra những giới hạn riêng
cho hai nền tảng này
F-15 và F-16 được tối ưu cho các pha tiếp cận nhanh
tấn công từ xa
rồi rút khỏi khu vực
Thay vì bay chậm, bán trụ
để liên tục điều chuyển hòa lực
theo diễn biến dưới mạng đất
Phi công vì thế phải dựa chủ yếu
vào hệ thống chỉ thị mục tiêu
cùng vũ khí dẫn được chính xác
chứ không thể quan sát trực tiếp thực địa
và phối hợp linh hoạt với lực lượng bộ binh
Cuối cùng, động cơ hiệu suất cao
vốn là thế mạnh trong không chiến
lại kéo theo mức tiêu thụ nhiên liệu lớn
khi bay thấp
khiến thời gian hiện diện trên khu vực
giao tranh bị rút ngắn đáng kể
Điều này đi ngược lại bản chất
của yểm trợ hòa lực tầm gần
Nơi mà việc ở lại đủ lâu để tạo áp lực
đôi khi quan trọng không kém
việc thực hiện tấn công chính xác
Chính vì những giới hạn mang tính cấu trúc đó
F-15 hay F-16
chỉ có thể được xem như những bản vá tạm thời
giúp phần nào săn lớp khoảng trống
trong giai đoạn chuyển tiếp
chứ khó có thể trở thành kẻ kế thự thực thụ
của A-10 khi trước cơn kích này
tiến gần đến ngày người cứu
Khi các nền tảng thế giới cũ
tỏ ra chưa đủ phù hợp
rất nhiều ánh mắt gần như lập tức hướng
về F-35, tiêm kích được co
là hiện đại bậc nhất đang phục vụ
trong biên chế không quân Hoa Kỳ
Chiến đấu cơ này sở hữu cảm biệt tối tân
khả năng hợp nhất dữ liệu vượt trội
và mang theo khóa vũ khí dẫn đường chính xác
với sức công phá không hề thua kém
bất kỳ thiết kế nào trước đó
Nếu tạm gác yêu cầu tàng hình
sang một bên, hòa lực
mà F-35 có thể triển khai
thậm chí còn vượt xa A-10
trong nhiều kịch bản tác chiến
Tuy nhiên cũng chính tại đây
những vấn đề bắt đầu lộ diện
F-35 là một tiêm kích thế thứ 5
được thiết kế cho môi trường tác chiến công nghệ cao
chứ không tập trung vào khả năng bám trụ
và chịu đòn
tốt như một cơn kích thuần túy
Giao càng lớn nhất nằm ở chi phí
Mỗi chiếc F-35 có giá khoảng 80 triệu đô
Chưa kể mức tiêu hoa
theo giờ bay cũng cao vượt trội
so với A-10
Theo các số liệu công khai
nếu một chiếc A-10 tiêu tốn khoảng 17.000 đô
thì con số này với F-35
lên tới khoảng 42.000 đô
cao gấp gần 3 lần
Việc đưa một nền tảng đắt đỏ như vậy
xuống làm nhiệm vụ yểm trợ tầm thấp
nơi nguy cơ chống hoa lực mặt đất
luôn hiện hữu
bị nhiều ưu kiến xem là một sự lãng phí
khó biện minh về mặt kinh tế lẫn chiến thuật
Quan trọng hơn
bản chất công việc mà A-10 đảm nhiệm
muốn mang tính có thể tiêu hào
thường diễn ra trong những môi trường
mà rủi ro bị bắn trúng gần như không thể tránh khỏi
Trong bối cảnh đó
việc để một tiêm kích thể thứ 5
bị tổn thất
không chỉ là thiệt hại vật chất
mà còn trao cơ hội tạo ra tiếng vang cho đối phương
kéo theo những hệ quả tiêu cực
về mặt tâm lý cũng như chính trị
đối với Mỹ trên trường quốc tế
Ngược lại nếu giữa F-35
một khoảng cách an toàn để khai thác vũ khí
dẫn đường chính xác từ xa
Hiệu quả hỗ trợ bộ binh
theo thời gian thực lại bị suy giảm đáng kể
Hiểm trọng tầm thấp không đơn thuần
là chuyện đánh trúng mục tiêu
mà nằm ở khả năng hiện diện liên tục
phản ứng nhanh và điều trình
hóa lực sát về diễn biến dưới mặt đất
Chính vì vậy
dù sử dụng công nghệ vượt trội
F-35 vẫn là một người tên gây nhiều tranh cãi
khi nói đến việc thay thế A-10
Khi vực điêu phi công
vào vùng hóa lực tầm thấp trở nên quá đắt đỏ
và đầy rủi ro
Chính trương hiện đại bắt đầu tìm đến
những nền tảng có thể hiện diện lâu dài
chấp nhận tiêu hao
nhưng không phải đánh đổi bằng sinh mạng con người
Và đó là lúc
các máy bay không người lái bước lên
như một ứng viên nghiêm túc cho nhiệm vụ
thay thế vai trò mà A-10 để lại
So với các máy bay có người lái
UAV sở hữu một lợi thế
mang đến quyết định là chi phí vận hành cực thấp
Những nền tảng như
MQ-1B Predator
hay MQ-9 Reaper
chỉ tiêu tốn khoảng 3-4 nghìn đô la
cho mỗi sở bay
thấp hơn đáng kể so với mức 17 nghìn đô
của A-10
Sự tranh lệch này cho phép
chúng được triển khai với tầm sức cao hơn
mà vẫn không tạo ra áp lực lớn lên ngân sách
Tất nhiên, UAV cũng mang
trong mình những hạn chiến cố hiểu
đặc biệt là về tài trọng vũ khí
Một chiếc MQ-9 Reaper
có thể mang tới đa khoảng 1,7 tấn
vũ khí và cảm biến
thuộc kém rất nhiều
khi so với con số 7 tấn của A-10
Thế nhưng
điểm mà UAV bù đắp lại
chính là thời gian hoạt động liên tục trên chiến trường
Trong khi các máy bay
có người lái bị giới hạn bởi lượng nhiên liệu
cùng sức chiêu đựng của phi công
UAV có thể trực chiến
liên tục hàng chục giờ
Khả năng treo lâu trên không cho phép chúng
theo sát diễn biến mặt đất, chờ đợi thời cơ
và tung đòn tấn công
ngay khi bộ binh yêu cầu
thay vì chỉ xuất hiện trong những khung thời gian ngắn
như máy bay chiến đấu
Quan trọng hơn
Ngoài vai trò hiểm trọng hòa lực
UAV còn có thể đảm nhiệm hiệu quả vai trò trinh sát
giám sát
cũng như chỉ thị mục tiêu
Dữ liệu thu thập từ cảm biến quang điện tử
hoặc không ngoại được chuyên trực tiếp
về trung tâm chỉ huy
nơi các kiếp phân tích gồm nhiều chuyên gia
có thể xử lý, đối chiếu
và đưa ra quyết định gần như theo thời gian thực
Ngược lại
với A-10
Phần lớn thông tin tình huống
vẫn phụ thuộc vào khả năng quan sát
và đánh giá của khi công trong buồng lái
Quá trình truyền đặt dữ liệu
thường phải trải qua nhiều khâu trung gian
trước khi đến được lực lượng mặt đất
là hoàn chế cả tốc độ
lẫn mức độ chi tiết của thông tin
Chính sự khác biệt này đã khiến UAV
ngày càng được coi là một thành phần không thể thiếu
trong hệ thống yêm trọng hòa lực hiện đại
Dù chúng không thể
và có lẽ cũng không được kỳ vọng
thay thế hoàn toàn một cỗ máy
sinh ra để cận chiến như A-10
Dù thế nào đi chăng nữa
nhiệm vụ tìm ra một cái tên
đủ sức thay thế A-10 Thunderbolt 2
vẫn là bài toán chưa có lời giải chọn vẹn
Chiếc cực kích này
là một hiện tượng hiếm hoi trong kỷ nguyên
của hàng không công nghệ cao
nơi những đường nét thanh thoát
cùng vận tốc siêu thanh luôn thú sự chú ý
Di sản của nó không được đo
bằng kỷ lục tốc độ hay trần bay
mà bằng số lượng xe tăng
bị phá hủy, vị trí đối phương
bị vô hiệu hóa
và quan trọng hơn cả
là sinh mạng đồng minh được cứu sống
Trong hơn 4 thập kỷ
hình bóng của A-10
cùng tiếng gầm vang dội của khẩu phó 30 Li
đã trở thành biểu tượng cho một lời cam kết
giữa phi công trên bầu trời
với người lính dưới mặt đất
Cho dù thời gian phục vụ của nó
được kéo dài thêm nhiều năm nữa
hay cuối cùng phải rời biên chế rồi nằm lại
trong bãi phế liệu
A-10 vẫn khắc tên mình vào
biên niên sự hàng công quân sự
không phải như một cỗ máy hào nhoáng
mà là một người anh hùng
một vị thần bảo trợ mặt đất kiên cường
rung mãnh và không thể nào quên