VỊNH BA TƯ THUỘC VỀ AI? NẾU BỊ PHONG TỎA SẼ RA SAO?

Thế giới tươi đẹp
339 người theo dõi
#BlvHaiThanh #BLVHảiThanh #BLVhaiThanhStory
Một vùng biển tưởng như bình thường… nhưng lại là “công tắc” của cả nền kinh tế thế giới 🌍
Không thuộc riêng ai, nhưng ai cũng phụ thuộc.
Chỉ cần một biến động nhỏ, cả thế giới có thể “nghẹt thở”.
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Chúng ta đang nói đến một vùng biển nằm lò thỏm giữa khu vực trung đông
và khu vực này, vùng biển này có tên là Vịnh Ba Tư.
Đây không phải là một đại dương mênh mông mà là một vùng nước khá kín,
dài khoảng 990 km, chỗ rộng nhất thì khoảng hơn 300 km
và tổng diện tích của nó người ta đo được là Vịnh Ba Tư có diện tích khoảng 251.000 km2
tức là gần như tương đương diện tích của nước Lào, to hơn diện tích của nước Lào một tí.
Và điều quan trọng nhất, Vịnh Ba Tư giống như một cái chai,
nó bị bịt miệng gần như hoàn toàn, chỉ có một lối thoát duy nhất ra biển lớn
và đó chính là eo biển Hormuz, chúng ta đã nói đến rất nhiều trong các video khác rồi.
Vậy thì Vịnh Ba Tư thuộc về ai?
Câu trả lời thì nghe có vẻ hơi bị hụt hững một tí.
Vịnh Ba Tư không thuộc về riêng bất kỳ ai cả, nó là vùng biển quốc tế.
Xung quanh nó có 8 quốc gia cùng chia sẻ đường bờ biển.
Iran có lẽ là quốc gia nổi tiếng nhất nằm bên bờ Vịnh Ba Tư.
Ngoài ra còn có một số quốc gia khác, ví dụ như là Ả Rập Xê Út,
các tiểu vương quốc Ả Rập Thông Nhất, Qatar, Ba Ranh, Coes, Iraq và Oman.
Mỗi nước cũng đều có phần lãnh hải của mình,
nhưng phần lớn diện tích của vùng Vịnh vẫn là vùng nước chung.
Quốc gia có đường bờ biển dài nhất tại Vịnh Ba Tư đó là Iran.
Tổng chiều dài bờ biển của Iran dọc theo Vịnh này là khoảng 1.500 đến 1.800 km,
tùy theo cách đo.
Lý do cũng rất đơn giản bởi vì Iran chiếm gần như toàn bộ một phần bờ của Vịnh Ba Tư,
kéo dài liên tục từ eo biển Hormuz cho đến phía sát của Iraq.
Ngoài ra Iran còn có nhiều hòn đảo lớn ở Vịnh Ba Tư,
và khi mà đo thêm những đường bờ biển các đảo này cộng lại,
thì nó mới ra con số là 1.800 km, còn không là 1.500 km.
Ngược lại, quốc gia có đường bờ biển ngắn nhất ở Vịnh Ba Tư đó là Iraq.
Thì cái chiều dài đường bờ biển của Iraq ở Vịnh Ba Tư này chưa đầy 60 km,
chỉ khoảng 58 km mà thôi.
Iraq thì gần như bị kẹt ở một khu vực của Vịnh Ba Tư,
chỉ có một đoạn rất nhỏ thông ra biển.
Chính vì bờ biển ngắn và hẹp, Iraq phải phụ thuộc rất nhiều vào các tuyến vận tải khác,
khiến vị trí này trở thành một điểm chiến lược cực kỳ nhạy cảm trong lịch sử của khu vực.
Nhưng tại sao không thuộc về Iran, không thuộc hoàn toàn với Iran,
lại có tên là Vịnh Ba Tư?
Bởi vì nghe đến Vịnh Ba Tư nhiều người sẽ nghĩ ngay, chắc là cái vịnh này của Iran.
Nhưng thực tế cái tên này không phải xuất phát từ chuyện ai sở hữu vùng vịnh này,
mà là từ lịch sử.
Ngày xưa thì Iran không gọi là Iran, họ gọi là Persia,
và chúng ta dịch ra Hán Việt có nghĩa là Ba Tư.
Đây là một trong những đế chế mạnh nhất thế giới cổ đại.
Cách đây hơn 2.500 năm, Ba Tư từng kiểm soát một vùng lãnh thổ rộng lớn khủng khiếp,
kéo dài từ Trung Đông sang đến tận một phần của Ấn Độ bây giờ,
thậm chí là có những chỗ chạm đến cả châu Âu.
Người Hy Lạp cổ đại là những người khi mà đi lại buôn bán và những người ghi chép bản đồ,
thì họ mới nhìn thấy cái vùng biển này nằm cạnh đất của người Ba Tư.
Và theo cách đặt tên rất đơn giản thời đó, họ gọi luôn là Vịnh Ba Tư.
Cái tên này sau đó được dùng liên tục qua hàng nghìn năm,
từ thời La Mã, Trung Cổ cho đến những bản đồ hiện đại.
Và người ta cứ gọi là Vịnh Ba Tư cho đến tận bây giờ.
Xem thật thú vị đó là trên thế giới không phải cứ mang tên nào là của nước đó,
thế nên không phải cứ mang tên Vịnh Ba Tư là của Iran.
Chúng ta có một ví dụ rất điển hình, ví dụ như là Vịnh Thái Lan,
thì Việt Nam cũng có biển ở đó,
thậm chí đảo lớn nhất của Vịnh Thái Lan là đảo Phu Quốc cũng của Việt Nam,
chứ không phải là toàn bộ của Thái Lan đâu.
Hay là tên Vịnh Mexico chẳng hạn,
nhưng mà Vịnh này lại được chia sẻ bởi Mexico, Mỹ và Cuba nữa.
Thậm chí Mỹ mới là nước khai thác dầu khí mạnh nhất ở Vịnh Mexico
và gần đây có những ý kiến phải gọi là Vịnh Mỹ hoặc là Biển Nhật Bản.
Biển Nhật Bản thì nằm giữa Nhật Bản, Hàn Quốc và Nga,
nhưng Hàn Quốc không thích gọi là Biển Nhật Bản, Hàn Quốc muốn gọi nó là Biển Đông
vì biển này nằm ở phía đông của Hàn Quốc,
nó dẫn đến những tranh cãi tên gọi cáo dài nhiều năm.
Hoặc ngay cạnh các nước Ả Rập thì có một vùng biển gọi là Biển Ả Rập,
thì Biển Ả Rập nằm giữa Ấn Độ, Pakistan, Oman và UAE nhưng lại mang tên là Ả Rập.
Thực tế đây là vùng biển của nhiều quốc gia Nam Á và Trung Đông,
đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc vận chuyển dầu mỏ.
Và lại nói về Ả Rập, thì đến thời hiện đại, khi các quốc gia Ả Rập đã bắt đầu phát triển mạnh lên,
thì họ bắt đầu không thích cái tên Vịnh Ba Tư, lý do cũng rất đơn giản thôi,
họ có bờ biển ở đây, họ cũng sống ở đây, vậy tại sao lại mang tên là Ba Tư?
Thế là mới xuất hiện một cuộc chiến tranh tên gọi âm thầm,
phía Iran kiên quyết giữ tên gọi Vịnh Ba Tư vì đó là di sản lịch sử,
trong khi nhiều nước Ả Rập lại dùng tên gọi là Vịnh Ả Rập.
Quay trở lại với câu chuyện về địa lý của Vịnh Ba Tư,
nếu chúng ta ví Vịnh Ba Tư là một cái hồ,
thì eo biển Hormuz chính là cái vòi nước duy nhất của cái hồ ấy.
Và cái vòi này nhỏ đến mức nào, ở chỗ hẹp nhất,
chiều rộng chỉ khoảng 33 km,
nhưng tuyến tàu thực tế thì còn hẹp hơn,
vì phải chia làn đi và làn về, mỗi bên chỉ một vài km.
Điều đáng nói không phải là kích thước mà là tầm quan trọng,
mỗi ngày có khoảng 20 triệu thùng dầu đi qua đây,
con số này thì được nhắc đi nhắc lại rất nhiều lần rồi,
và con số này tương đương với khoảng 1 phần 5 lượng dầu tiêu thụ toàn cầu.
Tức là, cứ 5 thùng dầu trên thế giới,
thì có một thùng đi qua eo biển Hormuz, cửa thoát của Vịnh Ba Tư.
Ngoài tên gọi thú vị như vậy, thì Vịnh Ba Tư có tài nguyên gì hay không?
Nếu phải nói ngắn gọn về tài nguyên của Vịnh Ba Tư,
thì đó chính là dầu mỏ.
Đây là khu vực tập trung khoảng gần một nửa chữ lượng dầu mỏ
đã được chứng minh của toàn thế giới.
Chữ lượng dầu mỏ đã được chứng minh,
tức là con người đã biết là có bằng đấy dầu mỏ thì một nửa nằm ở Vịnh Ba Tư,
biến nơi này trở thành một vùng cực kỳ dầu có.
Các quốc gia quanh Vịnh, ví dụ như là Ả Rập Xê Út,
Iran, Iraq, GOES hay là các tiểu vương quốc Ả Rập Thống Nhất,
đều sở hữu những mỏ dầu thuộc vào loại lớn nhất trên hành tinh.
Và cái điều thú vị ở đây không chỉ nằm ở số lượng,
mà còn nằm ở chi phí khai thác dầu mỏ ở Vịnh Ba Tư là cực rẻ.
Ở nhiều nơi khác, khoan dầu giống như đào vàng rất khó,
thì ở Vịnh Ba Tư gần như là cứ khoan xuống là có tiền.
Chính điều này giúp dầu ở đây trở thành nguồn cung chủ lực,
tri phối giá năng lượng của cả thế giới.
Mỗi ngày khu vực này xuất khẩu hàng chục triệu thùng dầu,
và phần lớn lại đi qua eo biển Hormuz.
Bây giờ hãy thử bóc tách cho dễ hình dung.
Ả Rập Xê Út thì có khoảng 260-270 tỷ thùng dầu,
Iran chữ lượng khoảng 150-200 tỷ thùng,
Iraq giao động khoảng 140-150 tỷ thùng,
Kuwait khoảng 100 tỷ thùng.
Thì riêng 4 nước này cộng lại đã chiếm một phần
cực lớn chữ lượng của toàn thế giới.
Đây đều là những ông chùm dầu mỏ,
mà chỉ cần họ thay đổi sản lượng một tí
là giá dầu thế giới đã lập tức nhảy búa ngay.
Không chỉ nhiều về chữ lượng,
Vịnh Ba Tư còn là nơi bơm dầu ra thị trường nhiều nhất thế giới.
Nhiều nơi có chữ lượng lớn nhưng họ không khai thác nhiều,
còn khu vực này có chữ lượng lớn và khai thác nhiều.
Khu vực này cung cấp khoảng 30-35%
tổng sản lượng dầu toàn cầu mỗi ngày,
tương ứng với khoảng 25-30 triệu thùng dầu mỗi ngày.
Một điều khiến dầu ở đây
thú vị và quyền lực hơn các nơi khác
đó là chi phí khai thác dầu cực kỳ thấp.
Ở những khu vực khắc nghiệt,
ví dụ như Bắc Cực hoặc những vùng biển dâu,
chi phí để khai thác một thùng dầu
có khi lên đến 40-70 USD một thùng.
Như ở Vịnh Ba Tư,
nhiều mỏ chỉ cần 5-10 USD
là đã có thể khai thác được một thùng dầu rồi.
Điều đó có nghĩa là ngay cả khi giá dầu thế giới giảm mạnh,
các nước vùng Vịnh vẫn có lãi,
còn nhiều nơi thì lỗ nặng
bởi vì giá dầu thế giới nó mà giảm,
chi phí mà khai thác một thùng dầu nó tăng
thì bán chẳng ăn thua.
Đặc biệt, nơi đây còn sở hữu những mỏ dầu
thuộc vào hàng quái vật của thế giới.
Ví dụ như là mỏ dầu Gawah của Arab Saud,
mỏ dầu lớn nhất từng được phát hiện,
từng có khả năng sản xuất tới 5 triệu thùng dầu mỗi ngày,
tương đương sản lượng của cả một quốc gia tầm trung.
Những mỏ như vậy
đã biến Vịnh Ba Tư trở thành một cỗ máy bơm năng lượng
liên tục cho thế giới trong suốt nhiều thập kỷ.
Tóm lại, dầu mỏ
ở Vịnh Ba Tư không chỉ nhiều,
mà còn nhiều đến mức chi phối cả thế giới.
Cụ thể, gần 50%
chữ lượng dầu mỏ của thế giới nằm ở đây,
hơn 30% sản lượng của thế giới
nằm ở đây, và khoảng 20%
dòng chảy dầu toàn cầu cũng đi qua đây.
Thế nên, mọi biến động
ở khu vực Vịnh Ba Tư này
từ xung đột, cấm vận cho đến
căng thẳng quân sự, đều có thể lập tức lan ra
toàn cầu, ảnh hưởng trực tiếp đến
giá xăng, giá dầu, ảnh hưởng đến
trí phí vận tài, ảnh hưởng đến giá ship,
ảnh hưởng đến bát phở, bát cơm,
ảnh hưởng đến nền kinh tế của từng quốc gia,
trong đó có chính Việt Nam của chúng ta.
Trong kịch bản sẫu nhất,
nếu Vịnh Ba Tư bị phong tỏa, thì thế giới
liệu sẽ như thế nào nhỉ? Đầu tiên
phải nói rõ, phong tỏa đây không có nghĩa là
hay đôi khi có một phát biểu nào đó
là đủ để tạo ra những hiệu ứng dây chuyển.
Và trong cái thời gian căng thẳng
của thế giới, vào tháng 3 năm
2026, thì Iran
đã đề cập đến câu chuyện phong tỏa
và sử dụng đến mìn.
Trong chiến lược của Iran, mìn biển là một công cụ
cực kỳ hiệu quả. Đây là một
loại vũ khí vừa rẻ vừa khó phát hiện
nhưng lại có khả năng gây ra
thiệt hại lớn. Iran được cho là
sở hữu hàng nghìn quả mìn và có thể
triển khai rất nhanh bằng tàu nhỏ, tàu ngầm
hoặc thậm chí là những con tàu
dân sự hoán cải và cứ thế giải
mìn. Trong một vùng biển hẹp
như eo biển Hormuz và thậm chí
vịnh Ba Tư thì cũng không phải là quá rộng đâu.
Nơi luồng tàu thực tế thì rất
hẹp. Chỉ cần giải một lượng mìn nhất định
là đủ khiến khu vực này trở thành mỗi nguy hiểm.
Những điều đang nói, mìn
không cần phải nổ mấy cây tác động, không cần
phải nổ mấy sợ, mà chỉ cần có
thông tin rằng mìn đã được giải
hoặc có khả năng mìn đang ở dưới nước
là các công ty vận tài và bảo hiểm sẽ
phải đứng ngay lập tức. Tàu chở
dầu nó rất là đắt, có giá trị hàng trăm triệu
đô thì không ai dám mạo hiểm đi qua
một nơi mà chưa được giả phá mìn.
Phí bảo hiểm sẽ tăng và nhiều chuyến hàng
bị hoãn và dòng chảy dầu
bắt đầu sẽ chậm lại.
Cái hiệu ứng này giống như việc trên một
cao tốc chúng ta đang đi thì xuất hiện
tin là có đinh giải ở trên đường
và có đinh giải rất nhiều trên đường.
Dù chưa ai nhìn thấy cái đinh nào
hoặc là chưa ai vấp phải cái đinh nào
nhưng xe cộ chắc chắn là sẽ
lập tức giảm tốc độ, thậm chí là
có những xe dừng lại. Và với vịnh Ba Tư như vậy
bây giờ chỉ cần câu chuyện là
có mìn hoặc có một mối đe dọa nào đấy
là tất cả đều chậm lại ngay.
Cái kịch bản chúng ta nhìn thấy rất là
rõ đó là dầu mỏ bị ngẽn.
20% nguồn cung toàn cầu bị đe dọa
giá dầu chắc chắn là sẽ tăng sốc.
Đây chính là cái kịch bản mà chúng ta đã
trải qua rồi khi mà eo biển Hormuz
bị phong tỏa. Mà dầu tăng
thì không chỉ là chuyện của săng, của dầu
nó còn kéo theo cả nền kinh tế
giá vận tải sẽ tăng, hàng hóa sẽ tăng
vé máy bay sẽ tăng, chi phí
sản xuất sẽ tăng. Và cuối cùng
người dân tất cả các quốc gia trên thế giới
gần như tất cả những quốc gia trên thế giới
là những người cảm nhận rõ nhất qua giá
cả sinh hoạt. Và Việt Nam chúng ta cũng
không nằm ngoài cái vòng xoay đó
bởi vì chúng ta cũng vẫn phải nhập khẩu xăng dầu.
Nhưng chưa hết
các quốc gia Trung Đông cũng bị ảnh hưởng.
Ở đây ảnh hưởng không phải là họ
không bán được xăng dầu mà ảnh hưởng
ở cái chuyện nhập khẩu lương thực của họ.
Có những nước nhập khẩu đến 80
dù là 90% thực phẩm bởi vì
toàn sa mạc đâu có trồng được cái gì
và tất cả cũng phải đi qua eo biển Hormuz.
Nếu tuyến này bị chặn lại
không chỉ có dầu không ra được mà đồ ăn
cũng không vào được. Tức là không chỉ
khủng hoảng năng lượng mà còn có nguy cơ
khủng hoảng lương thực. Tất nhiên
lương thực thì có nhiều cách để chuyển đến
nhưng mà thường thì đi bằng tàu biển
vẫn là cách tiện nhất và rẻ nhất.
Và khi mọi thứ chạm đến mức đó
câu chuyện không còn là kinh tế nữa
mà sẽ là quân sự.
Tóm lại tên gọi Vịnh Ba Tư là di sản
của lịch sử. Nó không phản ánh quyền
sở hữu hiện tại thuộc về Iran.
Nó là dấu vết của một đế chế từng rất mạnh
và để lại dấu ấn cho đến tận ngày nay.
Còn hiện tại giá trị thực sự của vùng này
không chỉ nằm ở cái tên mà nằm
ở vai trò. Đây là nơi quyết định
dòng chảy năng lượng của cả thế giới
và chỉ cần một biến động nhỏ ở đây
hiệu ứng có thể lan từ trung đông
đến châu Âu, sang châu Á
rồi đến tận Việt Nam, nơi bạn đang ngồi xem
video này. Có bạn nào đang ngồi xem
video này mà không ở Việt Nam hay không?
Nếu thấy câu chuyện này hấp dẫn hãy nhấn nút
like và đăng ký kênh. Hẹn gặp lại
trong những câu chuyện tới với Bình luận viên
Hải Thanh Story.
Cảm ơn các bạn đã dành sự đồng hành
cùng Hải Thanh Story
đi qua những vùng đất
khám phá những điều mới
đừng ngân ngại hay để lại
những góp ý và xin được hẹn gặp lại.
