Chủ tịch Cuba Miguel Díaz-Canel vừa chính thức xác nhận việc đàm phán trực tiếp với Washington. Đây là bước ngoặt lớn nhất trong quan hệ Mỹ - Cuba kể từ sau Chiến tranh Lạnh. Havana đã hết đường lùi khi Tổng thống Donald Trump siết chặt các lệnh trừng phạt khiến nền kinh tế này rơi tự do. Cơn địa chấn bắt đầu từ ngày 15 tháng 1 năm 2026, khi lực lượng đặc nhiệm Mỹ bắt gọn Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro ngay tại phòng ngủ ở Caracas và áp giải thẳng về New York. Cú đòn này chặn đứng vòi dầu cứu mạng của Cuba. Ngày 4 tháng 3 vừa qua, nhà máy nhiệt điện Antonio Guiteras – trái tim của mạng lưới điện quốc gia – chính thức ngừng hoạt động, nhấn chìm cả hòn đảo trong bóng tối triền miên.
Người dân Cuba đã quá mệt mỏi với những lời hứa suông và giờ đây họ đặt hết hy vọng vào sức ép từ Nhà Trắng. Tại Miami, liên minh các tổ chức đối lập đã ký kết 'Hiệp định Giải phóng', yêu cầu một chính phủ chuyển tiếp đa đảng. Tổng thống Trump đã công khai coi sự sụp đổ của cấu trúc cũ là điều không thể tránh khỏi. Ngoại trưởng Marco Rubio đang điều hành cuộc đàm phán với tâm thế của một người con xa xứ quyết tâm giành lại quê hương. Đây không còn là những phiên họp ngoại giao trà nước, mà là cuộc mặc cả sống còn giữa một chế độ đang rạn nứt và một chính quyền Mỹ đầy quyết liệt.
Chủ tịch Cuba Miquel Diaz-Canel vừa chính thức xác nhận việc đàm phán trực tiếp với Washington.
Đây là bước ngoặt lớn nhất trong quan hệ Mỹ-Cuba kể từ sau chiến tranh lạnh.
Havana đã hết đường lùi khi Tổng thống Donald Trump siết chặt các lệnh trừng phạt khiến nền kinh tế này rơi tự do.
Cơn địa chấn bắt đầu từ ngày 15 tháng 1 năm 2026 khi lực lượng đặc nhiệm Mỹ bắt gọn Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro
ngay tại phòng ngủ ở Caracas và áp giải thẳng về New York.
Cú đòn này chắc đứng vòi dầu cứu mạng của Cuba.
Ngày 4 tháng 3 vừa qua, nhà máy nhiệt điện Antonio Guterres, trái tim của mạng lưới điện quốc gia,
chính thức ngừng hoạt động, nhấn chìm cả hòn đảo trong bóng tối triển biệt.
Người dân Cuba đã quá mệt mỏi với những lời hứa xuông và giờ đây họ đặt hết hy vọng vào sức ép từ Nhà Trắng.
Tại Miami, Liên minh các tổ chức đối lập đã ký kết hiệp định giải phóng, yêu cầu một chính phủ chuyển tiếp đa đảng.
Tổng thống Trump đã công khai coi sự xúc đổ của cấu trúc cũ là điều không thể tránh khỏi.
Ngoại trưởng Marco Rubio đang điều hành cuộc đàm phán với tâm thế của một người con xa xứ, quyết tâm giành lại quê hương.
Đây không còn là những phiên học ngoại giao trả nước,
mà là cuộc mặc cả sống còn giữa một chế độ đang dạ nứt và một chính quyền Mỹ đầy quyết liệt.
Ngay sau đây, chúng ta sẽ lột trần những chi tiết đắt giá nhất trên bàn đàm phán,
nơi tương lai của Havana đang được định đoạt từng giây.
CÁI GIÁ CỦA SỰ CÔ ĐỘC KHI DẦU MỞ TRỞ THÀNH VŨ KHÝ
Bức tranh năng lượng tại Carribe tháng 3 năm 2026 đang phơi bày sự cạn kiệt cùng cực của Cuba.
Đây không còn là những thiếu hụt mang tính mùa vụ, mà là sự đứt gãy toàn diện của mạch máu kinh tế.
Kể từ sau chiến dịch chớp nhóa ngày 15 tháng 1 năm 2026,
khi lực lượng đặc nhiệm Mỹ bắt gọn Nicolas Maduro ngay tại phòng ngủ ở Caracas
và áp giải về New York để đối mặt với tội danh Nacroterosim,
voi nước dầu mỏ từ Venezuela đã vĩnh viễn bị khóa chặt.
Trước đó, Venezuela đã cung cấp cho Cuba khoảng 35.000 thùng dầu mỗi ngày,
chiếm tới 50-75% nhu cầu năng lượng của đảo quốc.
Phần lớn dưới hình thức viện trợ hoặc trao đổi y tế, dầu mỏ, Cuba gửi bác sĩ, Venezuela gửi dầu.
Sau sự kiện 3 tháng 1, chính quyền Trump nhanh chóng kiểm soát ngành dầu mỏ Venezuela,
chặn mọi tàu trả dầu hướng tới Havana, đồng thời ban hành xác lệnh hành pháp ngày 29 tháng 1 năm 2026,
tuyên bố Cuba là mối đe dọa bất thường và nghiêm trọng đối với an ninh quốc gia Mỹ
và đe dọa áp thuế liên quan đến bất kỳ quốc gia nào, bao gồm Mexico, tiếp tục xuất khẩu dầu sang đảo.
Kết quả, nguồn cung dầu cho Cuba sụt giảm tới 90%, chỉ còn lại lượng giữ chữ ít ỏi và vài chuyến hàng lẻ tẻ.
Hậu quả bùng nổ ngay lập tức và lan rộng như một cơn bão.
Từ đầu tháng 2 năm 2026, một tàu trả dầu lớn cập vào cảng an toàn.
Các nhà máy điện, vốn phụ thuộc gần như hoàn toàn vào dầu nặng, bắt đầu đứng hình.
Định điểm là ngày 4 tháng 3 năm 2026, khi nhà máy nhiệt điện Antonio Guterres,
đơn vị sản xuất điện lớn nhất quốc gia nằm cách Havana khoảng 100km về phía đông,
gặp sự cố rò rỉ nghiêm trọng tại nồi hơi siêu nhiệt, dẫn đến ngừng hoạt động đột ngột.
Hệ thống lưỡi điện quốc gia sụp đổ từ Pina del Rio ở cước Tây đến Camagüey ở trung tâm,
ảnh hưởng tới hàng triệu người. Blackout kéo dài hàng giờ,
thậm chí hàng ngày, trở thành hiện thực thường trực. Một số tỉnh ghi nhận mất điện tới 20 giờ một ngày.
Trong khi những toàn tính về dầu mỏ, vàng và hạ tầng đang được đặt lên bàn cân,
một người phụ nữ Venezuela đã gửi thông điệp trực tiếp đến Tổng thống Donald Trump qua mạng xã hội.
Thưa ông, chúng tôi biết ông đang giúp Venezuela giành lại tự do, nhưng xin đừng quên những người anh
em ở Cuba, họ không có dầu mỏ, không có vàng để trả chi phí cho sự tự do đó. Nhưng chúng tôi,
những người dân Venezuela sẵn sàng đánh vác thành họ. Sau 26 năm chờ đợi,
chúng tôi biết thời điểm của lịch sử đã đến, Venezuela tự do, Cuba tự do.
Thông điệp này không chỉ là lời khẳng cầu, mà là bằng chứng về một sự liên kết nhân văn giữa
hai dân tộc cùng chịu trung động kìm của sự độc tài. Tổng thống Donald Trump đã biến kinh tế học
thành vũ khí chiến lược sắc bén hơn cả tên lửa hành trình. Không cần đổ bộ quân sự trực tiếp lên
bãi biển Varadero hay Guantanamo, chính sách khóa chặt dầu mỏ kết hợp bắt giữ Maduro kiểm soát
nguồn cung Venezuela và đe dọa Mexico đã đẩy Havana vào thế cô lập hoàn toàn.
Trump công khai tuyên bố mục tiêu là thay đổi chế độ tại Cuba trước cuối năm 2026,
thậm chí đe dọa sẽ có quyền tiếp quản thân thiện nếu Havana không đàm phán.
Đến giữa tháng 3 năm 2026, dưới sức ép nhân đạo và kinh tế không thể chịu đựng,
chính quyền Cuba đã thừa nhận bắt đầu các cuộc đàm phán trực tiếp với Washington qua kênh
ngoại giao do Marco Rubio dẫn dắt để giải quyết các khác biệt song phương. Đây là bước nhượng
bộ lớn nhất trong nhiều thập kỷ, khi Havana buộc phải ngồi vào bàn dưới những điều kiện
mà Mỹ đặt ra, từ cải cách kinh tế mở cửa cho khu vực tư nhân, đến có thể nhượng bộ
về nhân quyền và quan hệ với các đồng minh cũ. Havana, bảo tàng của sự khốn cùng
Thực tế, tại Havana vào tháng 3 năm 2026 không còn là những bức ảnh hào
nhoáng trên bưu thiếp du lịch hay hình ảnh màu sắc rực rỡ của xe cổ và nhạc salsa.
Đó là một thành phố đang gồng mình dưới sức nặng của sự đổ nát toàn diện,
nơi thời gian dường như đã dừng lại từ thập niên 1950, nhưng không phải theo cách lãng mạn mà là
theo cách tàn khốc nhất. Dạo quanh khu Habana Veja, di sản UNESCO từng là niềm tự hào,
bạn không còn thấy về đẹp kiến trúc baroque hay những bàn công sắt rèn tinh xạo, thay vào đó là
những mảnh tường gạch vữa bong chóc lộ cả khung sắt hàn dị từ những tòa nhà xây dựng từ đầu
thế kỷ 20. Mưa xuống là nước thấm qua mái nhà không được bảo dưỡng hàng thập kỷ, biến các cằng
chệt thành những cái bẫy chết người trực trời sập đổ. Hàng ngày, khoảng 3 tòa nhà sụp đổ ở
Habana do thiếu bảo trì trên miên, với gần 50% công trình thành phố được coi là không ổn định và
90% ở trạng thái suy thoái nghiêm trọng. Các vụ sập nhà gần đây như tòa ISDI trên phố
Velasco Ain bị phá rỡ hoàn toàn vào đầu tháng 3 sau nhiều năm đổ nát từng phần, đã trở thành
biểu tượng cho sự thờ ơ của hệ thống, bụi mù mịt bao phủ vố giá, cư dân láng giềng sống trong
nỗi lo thường trực, còn chính quyền chỉ đến khi mọi thứ quá muộn mới hành động.
Cuộc sống hàng ngày của người dân xoay quanh những hàng đợi dài răng rặt, không phải để mua
sắm xa xỉ, mà để chờ vài đít dầu hỏa, xăng diesel hạn chế hoặc chút thực phẩm chợ giá từ
nhà nước. Mức lương công chức trung bình hiện nay khoảng 6.500-7.000 pesos cuba, tương đương chỉ
13-14 đô la theo tỷ giá chợ đen. Trong khi đó, một vị trứng 30 quả ở chợ đen thường vượt 3.000 cuốc,
một bao thịt bò xay khoảng 300 cuốc, thịt heo hoặc gà lên tới 500-1.000 cuốc trên một bao,
khiến việc ăn thịt trở thành xa xỉ. Đồng peso nội địa mất giá thảm hại đến mức nó chỉ còn giá trị
như giấy lộn trong giao dịch thực phẩm. Hầu hết người dân phụ thuộc vào remersat, tiền gửi từ
người thân ở Mỹ và Tây Ban Nha, bằng ngoại tệ để sống sót. Chợ đen trở thành ngân hàng thực sự,
nơi mọi thứ từ rau củ đến trái cây đều được định giá bằng USD hoặc MLC, tiền điện tử nhà nước.
Sự thiếu hột y tế còn thảm khốc hơn. Đầy hệ thống chăm sóc sức khỏe từng là niềm tự hào
của chế độ đến bờ vực sụp đổ. Các hiệu thuốc nhà nước hầu như trống rỗng, không kháng sinh,
không hạ sốt, không kim tiêm hay bồng băng cơ bản. Bệnh viện phải ưu tiên cấp cứu, sản phụ và ung thư,
nhưng ngay cả những ca này cũng bị gián đoạn do blackout thường xuyên và thiếu thiết bị.
Hơn 16.000 bệnh nhân ung thư cần xạ trị và 12.000 cần hóa trị, không thể tiếp tục liệu trình vì mất
điện và thiếu tài nguyên. Các đơn vị lọc máu, nhi khoa và sản khoa bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Người dân phải quay về y học xanh, dùng lá cây thảo dược tự trồng để chữa trị cả
những bệnh phức tạp hoặc mua thuốc đen qua nhóm chát với giá cao gấp 50 lần.
Xe cứu thương nằm im vì cạn nhiên liệu, rác thải ùn ứ thành núi trên phố vì xe thu gom
không chạy được, dẫn đến nguy cơ dịch bệnh lan rộng. Điện năng giờ đây là món đồ sa sỉ thực sự.
Chính tại đây, niềm hy vọng không còn nằm ở những lời hứa từ chính phủ
D.S. Kennedy vốn kêu gọi chịu đựng sáng tạo và áp dụng Open Zero kiểu thời kỳ đặc biệt mà nằm
ở tin tức từ đài phát thanh Miami hoặc các nguồn độc lập. Người dân tìm kiếm một lối thoát,
một sự can thiệp nhân đạo hoặc đơn giản là viễn cảnh nơi họ không còn phải sống
trong một bảo tàng sống, đang dần sụp đổ dưới sức ác kinh tế, năng lượng và chính trị.
Ngoại trưởng Marco Rubio kẻ thách thức mang dòng máu Cuba
Khi Tổng thống Trump bổ nhiệm Marco Rubio vào ghế ngoại trưởng,
Washington đã gửi đi thông điệp cứng rắn nhất trong nhiều thập kỷ. Kỷ nguyên của sự nhân
nhượng với Havana đã chính thức kết thúc. Rubio không chỉ là một nhà chiến lược,
ông là con trai của những người Cuba nhập cư mang trong mình nỗi đau mất quỳ hược.
Việc bổ nhiệm này biến chiến dịch lật đổ chế độ tại Cuba thành một sứ mệnh cá nhân của người
đứng đầu ngành ngoại giao Mỹ. Ông từ bỏ hoàn toàn con đường ngoại giao mềm mỏng. Thay vào đó,
ông thực hiện một chiến lược xiếp vòng vầy, cắt đứt mọi nguồn thu từ du lịch, đóng băng các
giao dịch tài chính tại các ngân hàng quốc tế có liên quan đến giới lãnh đạo Cuba và loại bỏ
tầm ảnh hưởng của Havana tại các diễn đàn khu vực. Đối với Rubio, hệ thống tại Cuba không có
tính chính danh để thương lượng về những thay đổi nhỏ dọt. Ông đặt ra cái giá duy nhất trên bàn cờ,
sự tôn vong của chính quyền D.S.Kennel phải được trả bằng những thay đổi toàn diện về hiến
pháp và chuyển giao quyền lực. Ngồi ở phía đối diện, Raul Rodríguez Castro,
cháu trai của Raul Castro, được cử ra mặt để thương thuyết, nhưng thực tế chỉ là quân cờ
được gia tộc Castro đẩy ra để câu giờ. Rubio hiểu quá rõ hệ thống này. Ông không bao giờ
mắc bẫy bởi những lời hứa cải cách nửa vời từ phía Havana. Cuộc đấu giữa Rubio và thế hệ
lãnh đạo mới của Cuba không đơn thuần là tranh cãi về chính sách. Đó là cuộc đấu trí sống còn giữa
một bên quyết tâm thực thi công lý lịch sử và một bên đang dùng mọi thủ thuật để níu giữ những
mảnh vỡ quyền lực cuối cùng trước khi tuân bão thay đổi ập đến.
Đòn Kinh tế khi nước Mỹ siết chặt chuỗi cung ứng toàn cầu
Washington không chỉ ép Havana vào thế đường cùng. Họ đang tái thiết lập toàn bộ trật tự
thương mại toàn cầu để cô lập các chế độ mà Nhà Trắng gọi là phi dân chủ. Kể từ ngày 11 tháng 3,
năm 2026, đại diện thương mại Mỹ Jameson Rea đã chính thức kích hoạt các cuộc điều tra
quy mô lớn theo điều khoản 301, mục tiêu không dừng lại ở Cuba mà nhắm thẳng vào hệ thống
trợ cấp công nghiệp của hàng loạt quốc gia. Mỹ cáo buộc các nền kinh tế lớn từ Trung Quốc,
EU cho đến những đối tác quan trọng tại Đông Nam Á đang tạo ra tình trạng dư thừa công suất toàn cầu,
trực tiếp làm tổn hại đến sản xuất trong nước của người Mỹ. Washington đang áp dụng chiến thuật
cắt tỉa, lần lượt đưa hơn 60 nền kinh tế vào tầm ngắm điều tra về lao động cưỡng bức và trợ cấp
Chiến lược này của ông Trump cực kỳ tinh vi, thay vì những sắc lệnh thuế quan trung trung dễ bị
tòa án tối cao bác bỏ, chính quyền Mỹ giờ đây nhắm vào các nhóm ngành cụ thể và các quy trình
tài chính. Họ kiểm soát dòng chảy tiền tệ thông qua hệ thống ngân hàng liên bang, khiến bất kỳ
quốc gia nào muốn tiếp tục giao dịch với Havana cũng phải đối mặt với nguy cơ bị đá băng khỏi
hệ thống tài chính Đô La Mỹ. Nước Mỹ đang dùng sức mạnh tiêu thụ khổng lồ của mình để buộc
các doanh nghiệp toàn cầu phải đưa ra lựa chọn, hoặc là rời bỏ các thị trường đang bị cấm vận
như Cuba, hoặc là mất quyền tiếp cận vào thị trường Mỹ. Với hệ thống hoàn trả thuế quan cũ lên
tới 166 tỷ đô la và kế hoạch áp thuế mới dự kiến sẽ nâng từ 10% lên 15% vào mùa hè này,
Washington đang biến thương mại thành một bàn cờ chiến tranh. Havana hiện tại không chỉ mất đi
nguồn dầu mỏ, họ mất đi khả năng tiếp cận với thị trường tài chính quốc tế, biến hòn đảo này
thành một ốc đảo kinh tế bị bỏ hoang trong dòng chảy thương mại thế giới.
Bóng ma phía sau hậu trường, sự hiện diện âm thầm của Bắc Kinh tại Carribe.
Trong khi Mỹ xiết chặt kinh tế và năng lượng, Bắc Kinh âm thầm củng cố vị thế tại Cuba,
biến hòn đảo thành điểm tựa chiến lược trong cuộc đối trọng toàn cầu. Từ đầu năm 2026,
Bắc Kinh cung cấp hỗ trợ khẩn cấp, ngói viện trợ 80 triệu đô la, khoảng 90.000 tấn gạo,
đèn năng lượng mặt trời, vật liệu lập mái và nẹp giúp Havana giảm thiểu blackout và duy trì hạ tầng
thiết yếu trước chừng phạt Mỹ. Trọng tâm là công nghệ viện thông, Huawei và ZTE, kiểm soát phần
lớn mạng 4G, 5G, cáp quang và hạ tầng số tại Cuba. Các báo cáo tình báo Mỹ cảnh báo hạ tầng
này có thể hỗ trợ thu thập tín hiệu tình báo tại ít nhất 4 điểm, như Bezucan, cho phép giám sát
hoạt động quân sự Mỹ ở Đông Nam Hoa Kỳ. Bắc Kinh và Havana phủ nhận căn cứ gián điệp mới,
nhưng sự phụ thuộc viện thông ngày càng sâu. Bắc Kinh coi việc duy trì chế độ Havana là cách
phân tán nguồn lực Mỹ, hỗ trợ chủ yếu là viện trợ không hoàn lại hoặc khẩn cấp, không phải bẫy nợ
điển hình, vì nợ cũ đã được xóa phần lớn và Bắc Kinh tránh cho vay lớn mới. Cuba vẫn phụ
thuộc Remesat và hỗ trợ từ Trung Quốc, Nga để bù đắp thiếu đô la. Tóm lại, Bắc Kinh không cần
căn cứ quân sự công khai, chỉ cần hiện diện kỹ thuật sâu, viện thông, năng lượng tái tạo,
viện trợ nhân đạo để biến Cuba thành tiền đồn tình báo và chính trị sát biên giới Mỹ. Điều này
tạo thế kẹt cho Havana, vừa phải đàm phán với Washington qua Marco Rubio để giảm áp lực,
vừa dựa vào Bắc Kinh để tồn tại ngắn hạn, làm phức tạp hóa nỗ lực thay đổi chế độ của Mỹ năm 2026.
Ván cờ cuối cùng và tương lai của hòn đảo
Những gì đang diễn ra ở Cuba là hồi kết trong một mô hình quản trị đã bám dễ suốt gần 7 thập kỷ,
khi các đợt cắt điện luôn phiên vẫn bao trùm hòn đảo trong bóng tối, khi giá thực phẩm vượt
qua khả năng chi trả của người dân và sự giãn hứt nội tại từ chính bộ máy lãnh đạo đã lộ rõ liệu
chế độ có xung đổ hay không. Cuộc đàm phán tại Washington, dù dưới danh nghĩa thảo luận song phương,
thực chất là một phiên tòa mà tại đó Havana đang phải đặt lên bàn cân quyền lực của chính gia tộc Castro
để đổi lấy sự tổn vong. Tổng thống Trump và Ngoại trưởng Rubio đã tạo ra một thế trận mà ở đó,
mọi lựa chọn của phía Cuba đều dẫn về một kết cục, sự kết thúc của hệ thống độc đảng.
Nếu Diaz-Canel tiếp tục trì hoãn bằng những cải cách nhỏ giọt, cơn giận dữ từ đường phố,
dưới hình thức những tiếng gõ nổi chảng mỗi đêm sẽ sớm trở thành một làn sóng không thể kiểm soát.
Nếu ông chọn con đường nhượng bộ, đó cũng là lúc quyền lực của những người lãnh đạo cũ chính thức bị thước bỏ.
Những người cầm quyền tại Havana không còn đường lùi, chỉ còn lại một lựa chọn,
hoặc là bị lịch sử gạt bỏ khi những bức tường cũ kĩ cuối cùng cũng đổ sập theo đúng cách
mà chính những tòa nhà cổ kính tại trung tâm thành phố đang đổ nát từng ngày.
Video của chúng tôi đến đây là kết thúc.
Nếu quý vị có suy nghĩ gì, hãy comment ở phần bình luận bên dưới nhé. Xin chào và hẹn gặp lại!