Vì sao Tết xưa lại đốt pháo? Tiếng pháo giao thừa có nguồn gốc từ đâu, và vì sao nó trở thành biểu tượng thiêng liêng của năm mới suốt hơn hai thiên niên kỷ?
Trong 7 phút của video này, chúng ta sẽ cùng trở về với truyền thuyết về quái thú “Niên” – sinh vật gieo rắc nỗi sợ hãi mỗi đêm giao thừa, và sự xuất hiện của ba “pháp bảo”: màu đỏ, ánh lửa và tiếng nổ. Từ câu chuyện dân gian ấy, phong tục đốt “pháo trúc” ra đời, dần được ghi chép trong sử liệu và phát triển cùng lịch sử phát minh thuốc súng thời Đường – Tống.
Không chỉ là một tập quán tạo không khí náo nhiệt, đốt pháo còn mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc: xua tà, trừ chướng khí, cầu mong bình an, thịnh vượng và khởi đầu hanh thông cho năm mới.
Dù ngày nay phong tục này đã thay đổi vì lý do an toàn và môi trường, nhưng tiếng pháo đêm giao thừa vẫn sống trong ký ức nhiều thế hệ như một thanh âm mở cửa mùa xuân – gắn với cội nguồn văn hóa Á Đông.
Mời bạn cùng theo dõi để hiểu rõ hơn hành trình lịch sử và giá trị biểu tượng của tiếng pháo trong Tết cổ truyền. Nguồn: Vạn điều hay/ Vandieuhay.net
Có bao giờ bạn nhắm mắt lại và thử nghe
Một cái tết của ngày xưa
Không phải tiếng nhạc xuân phát từ loa
Không phải tiếng xê cộ ngoài phố
Mà là tiếng pháo
Những tràng pháo giòn giả
Sền vang trong đêm giao thừa
Sát pháo đỏ rợt phụ kính xâm
Khói thầm nai ngái lên vào từng mái nhà
Ngày ấy, chỉ cần nghe một tiếng đoàn đầu tiên
Người ta biết năm cũ đã khép lại
Và khi chuỗi pháo vang lên giữa giờ tí
Cả rắc trời như được đánh thức
Để bước sang một năm mới đầy hy vọng
Nhưng bạn có từng tự hỏi
Pháo có tự khi nào?
Vì sao tết xưa lại nhất định phải đốt pháo?
Tiếng nổ ấy chỉ là để vui tai
Hay còn ẩm chứa một niềm tin sâu xa
Về tâm linh và vận mệnh?
Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau làm về
Hơn 2.500 năm trước
Cùng nghe câu chuyện về Niên
Là con quấy thú của đêm giao thừa
Về những ống trúc nổ lách tách trong lửa
Là hành trình từ pháo trúc
Đến pháo nhây rộng ràng khắp Á Đông
Pháo có tự khi nào?
Vì sao tết xưa lại đốt pháo?
Pháo trúc, còn được dân gian gọi là bọc trượng
Hoa tiên hay hưởng tiên
Từng là một phần không thể thiếu
Trong không khí tết cổ truyền
Vào đêm giao thừa
Nhà nhà đổ ra đường đốt pháo
Tiếng nổ vang vọng khắp ngõ ngách
Hòa cùng những nụ cười rạng rỡ
Khiến không gian tết thêm phần láo nhiệt và hứng khởi
Trước bữa cơm tối đêm 30
Người ta thường đốt một quả pháo
Gọi là bế môn pháo trường
Tượng trưng cho việc khép lại năm cũ
Đến giờ tí, tiếng pháo nổ dữ dội được dùng
Để xuôi đuổi tà ma, yêu quái
Đón chào năm mới bình an
Sang sáng mùa 1 tết
Khi mở cửa nhà
Mọi người lại đốt pháo gọi là khai môn pháo trường
Tùy theo số lượng
Người ta còn mang ý nghĩa cầu may mắn
Đốt 3 quả gọi là liên trung tam nguyên
Đốt 4 quả tượng trưng cho phúc lọc họ hỉ
Đốt 6 quả là lọc lọc đại thuận
Đốt một chuỗi trăm quả nhỏ gọi là bách tử vọc
Hay cũng được gọi là trăm quả pháo
Và khi xác pháo đỏ phụ kính sân
Thì được viết như mãn địa kim tiền
Hay còn được gọi là tiền vàng trải đầy đất
Biểu tượng của sự thịnh vượng
Pháo trúc có lịch sử hơn 2.000 năm tại Trung Quốc
Ban đầu dùng để xuôi đuổi ma quỷ và trừ tà
Theo truyền thuyết nhân gian kể rằng
Xưa kia có một loại quái thú tên là Niên
Thân hình to lớn, sừng nhọn
Sống dưới đáy biển cả năm
Đến đêm giao thừa
Nó trồi lên bờ tàn phá làng mạc
Ăn thịt da súc và con người
Dân chúng rất sợ hãi nó
Và thường nhắc diếu nhau đi trốn
Vào núi sâu để tránh nạn
Vào năm kia khi mọi người đang chuẩn bị chạy trốn
Một ông lão tóc bạc từ phương đông
Đến sinh tá Túc một đêm
Dân làng khuyên ông nên chạy theo
Nhưng ông kiên quyết ở lại
Đêm đó khi Niên đến gần làng
Tiếng pháo nổ phang trời
Khiến nó hoảng sợ rung chảy
Không dám tiến tới
Cửa nhà mỡ toan
Ông lão mặc áo đỏ bước ra cười lớn
Niên sợ nhắc là màu đỏ
Ánh lửa và tiếng nổ
Vậy nên nó liền bỏ chạy mất dạng
Sáng hôm sau
Dân làng trở về
Thấy làng xóm vẫn bình yên
Thì mới nhận ra rằng
Ông lão ấy chính là thần tiên suốt nhất
Ba pháp bảo mà ông dùng
Để đuổi Niên là
Màu đỏ, ánh lửa và tiếng pháo nổ
Từ đó hàng năm vào dịp này
Nhà nhà thắp đèn sáng trưng
Canh thức và đốt pháo trúc
Để xua đuổi tà ma và đón may mắn
Phong tục dần lan rộn
Trở thành tập quán quan trọng nhất
Của Tết Nguyên Đáng
Các tài liệu lịch sử
Cũng ghi chép tương tự
Trong thần dị kinh của Đông Phương Sóc
Thời Tây Hán
Kể về quỷ sơn tiêu gây bệnh suốt chết
Sợ lửa phà tiếng nổ
Người ta đốt ống trúc trong lửa
Đến khi nứt ra keo bột bột
Để đuổi quỷ
Đây là dấu vết sớm nhất của pháo trúc
Đến thời lục quốc và nhà lương
Tục đốt pháo trúc vào
Mùa 1 Tết đạ phổ biên
Như ghi trong kinh sở tuế
Thời ký của Tông Lẫn
Gà gáy sáng
Đốt bột trúc và khỏ trước sân
Để xua đuổi quỷ sơn tiêu
Khai môn pháo trực chính xuất phát từ đây
Thời đường
Khi dịch bệnh hoành hành
Lý điền nhòi tiêu thạch
Là một loại khoáng chất vào ống trúc
Đốt lên tạo tiếng nổ lớn
Và khói mù
Giúp xua tan chứa khí
Đây là dạng pháo đầu tiên
Gọi là bọc can
Sau khi thuốc súng được phát minh khoảng thời đường Tống
Người ta bọc thuốc súng bằng giấy
Nối thành chuỗi
Gọi là miên pháo
Hay còn gọi là pháo dây
Từ thời đường Tống
Đốt pháo trở nên phổ biến khắp nơi
Không chỉ vào dịp Tết
Mà còn trong hỷ sử
Đám cưới và mừng thỏ
Phong tục đốt pháo trúc
Không chỉ tạo không khí vui tươi
Mà còn mang ý nghĩa tâm linh
Xua đuổi tà ma
Trừ biểu xấu
Đón điều lành
Cầu mong một năm mới an khang
Và thịnh vượng
Phong tục đốt pháo trúc
Không chỉ tạo không khí vui tươi
Mà còn mang ý nghĩa tâm linh
Xua tan điều xấu
Trừ tà ma
Đón biểu lành
Cầu mong một năm mới an khang
Thịnh vượng
Dù ngày nay ở nhiều nơi
Bao gồm cả Việt Nam và Trung Quốc
Đã cấm hoặc hạn chế đốt pháo
Vì lý do an toàn và môi trường
Nhưng ký ức về tiếng pháo
Bang trời đêm nhau thừa
Cũng là biểu tượng đẹp đẽ của Tết cổ truyền
Gợi nhớ về cõi nguồn văn hóa Á Đông
Chúc quý khán giả
Có một cái Tết thật ấm áp
Và chẳng đầy niềm vui