Có bao giờ giữa phố thị rực rỡ đèn hoa, bạn bỗng thấy lòng trống trải khi nhớ về cái rét ngọt cắt da thịt của Bắc Bộ hơn 20 năm về trước?
Video này là chuyến xe ngược dòng thời gian, đưa bạn trở lại buổi chiều 30 Tết trên chiếc xe đạp Phượng Hoàng cũ kỹ của bố. Ta sẽ cùng đi qua những con đường bùn nhão nhẹt, len lỏi trong dòng người đội nón lá nhấp nhô như cánh đồng nấm ở chợ quê. Bạn sẽ ngửi lại được mùi thuốc lá Tam Đảo quyện với mùi mồ hôi chua nồng trên vai áo bộ đội của bố, nghe lại tiếng loa phường rè rè bản nhạc xuân kinh điển, và thấy bàn tay run run vuốt phẳng từng tờ tiền giấy cotton ẩm hơi sương để mua bằng được nhành đào phai.
Tết 2026, chúng ta có đủ đầy vật chất nhưng liệu có còn tìm thấy sự an tâm tuyệt đối khi áp má vào tấm lưng ướt đẫm nước mưa của bố? Tết không nằm ở mâm cao cỗ đầy, Tết nằm ở khoảnh khắc ta vượt qua bùn lầy gió rét để mang hy vọng về nhà.
Toàn bộ hình ảnh và âm thanh được tái hiện dựa trên tư liệu lịch sử chính xác về đời sống miền Bắc thập niên 90, không sử dụng kỹ xảo ảo hóa.
Có bao giờ, dưa như ngày giáp tết hiện đại,
khi đang ngồi trong chiếc xe hơi ấm sợt mùi điều hòa,
lết qua những con phố rực rỡ đèn hoa,
bản bỗng thấy lòng mình trống rống.
Một cảm giác thiếu vắng mơ hồ,
mà không một món hàng hiệu
hay một giỏ quà tiền triệu nào có thể lấp đẩy.
Lúc ấy, tôi thường nhắm mắt lại,
để mặc cho ký ức kéo tuột mình về một buổi chiều 30 tết
của hơn 20 năm về trước.
Cây thời mà chúng ta,
những ngứa trẻ 8x, 9x,
lớn lên như cỏ dài,
nhưng lại được tưới tắm
bằng thứ tỉnh yêu thuần khiết nhất.
Ký ức của tôi bắt đầu bằng cây lạnh,
cây rét ngọt cắt da cắt thịt đặc trưng của Bắc Bộ,
ngấm vào tận xương tùy.
Và mưa,
thư mưa phùn, mưa bổi,
lất phất như rắc phấn,
răng mắc khập đất trời,
làm cho vạn vật trở nên mờ ảo, ướt át,
nhưng cũng tỉnh tứ đến lạ lùng.
Chiếc xe phượng hoàng và buồn nhào.
Tôi nhớ rõ cái cảm giác ngồi vắt vẹo
trên cái gác ba ga sắt lạnh nắt,
phía sau chiếc xe đạp phượng hoàng cũ mềm của bố.
Ghét kít,
mỗi lần bóp phanh lại kêu lên những tiếng khảm thương.
Nhưng với tôi ngày ấy,
đó là cỗ xe ngựa kiệu vàng,
là phương tiện duy nhất đưa bố con tôi
đi xuyên qua thế giới của ngày cuối năm.
Đó là phiên chợ chiều 30 Tết.
Dưới chân không phải là gạch lát,
mà là một lớp bùn nhão nhuẹt đặc quánh như cháo.
Bùn bắn lên tận ống quần,
lấm lem, bẩn thiểu.
Nhưng lạ thay, chẳng ai bận tâm.
Tôi nhớ cái không khí đặc quánh hơi người ấy.
Hàng trăm con người chen chúc nhau
trong một không gian chật hẹp.
Nhìn từ xa,
khu chợ như một cánh đồng đấm khổng lồ di động,
tạo bởi hàng trăm chiếc non lá cu kĩ
ngả màu đâu xám.
Các bà, các mẹ
mặc những chiếc áo mưa ni lông mỏng tan,
xanh đỏ đủ màu.
Hoặc những chiếc áo tơi lá cọ,
co do ngồi sổm bên những bẻt hàng.
Tầm thành của phiên chợ chiều 30
là một bản giao hưởng hốn đổi,
nhưng đầy mê họa.
Tiếng gà vịt kêu khoang khoác.
Tiếng mặc cả cò kè,
bớt một thêm hai.
Ú ơi, nảy chuối này thâm vỏ rồi,
bớt cho con năm trăm.
Chặc, gớm, thâm vỏ nhưng đỏ lòng.
Hề hề, chuối ta đấy cô ạ.
Tiếng cười nói, tiếng cãi vã,
tiếng loa phường văng vẳng bài.
Mùa xuân trên thành phố Hồ Chí Minh,
rè rè từ cái loa nén treo trên cột điện.
Tất cả trộn lẫn vào nhau,
tạo nên một thứ âm thanh của sự sống,
của sự hối hả,
của cái khao khát được tươm tất
trong ngày cuối cùng của năm cũ.
Bố dắt chiếc xe đạp len lõi qua dòng người.
Tôi léo đéo bám chặt vào vạt áo mưa bộ đội
màu xanh rêu của bố.
Chiếc áo đã bạc màu sương gió,
có mùi mồ hôi chua nồng
và mùi thuốc lá tam đảo.
Nhiệm vụ của bố con tôi chiều nay
là một trọng trách lớn lao,
mua một cành đào.
Năm ấy nhà tôi mất mùa,
mẹ bảo chắc tết này ăn hương ăn hoa thôi.
Nhưng bố với sự cố chấp
của một người đàn ông trụ cột
vẫn nhất quyết.
Đói ngày rỗ cha,
no ba ngày tết,
kiểu gì cũng phải có cành đào
cho sắp nhỏ nó vui.
Chúng tôi dừng lại trước một bảng cụ
bán đào gián đua.
Co so mỗi dưới gốc cây gạo.
Chỉ còn lại vài cành đào phai cuối cùng.
Dáng không đẹp,
thế không bay,
nhưng đủ thì nhiều vô kể.
Những nụ hoa ngậm sương
chúng chím như môi cười.
Lớp ló màu hồng phai dịu dàng
giữa đám lá xanh
và thân cảnh mốc thích.
Bố nâng lên, đặt xuống,
ngắm nhía thật kỹ
rồi rút trong túi áo ngực
ra một cuộn tiền
được buộc dây chun cẩn thận.
Những tờ tiền giấy có tông màu đỏ,
màu xanh cu kỹ,
mềm oạt vì hơi ẩm.
Bố đếm từng tờ,
vốt phẳng phiêu,
rồi đưa cho cụ bán hàng
bằng hai tay.
Lọc đây con ạ.
Cầm lấy cho may.
Cụ già cười móm mém,
rúi thêm cho tôi
một quả quất chín vàng
dụng từ cây bên cạnh.
Khoảnh khắc bố buộc cành đào sau xe
là cả một nệ thuật
của sự khéo léo
sinh ra từ thiếu thốn.
Không có dây rủ xịn,
bố dùng những sợi dây cắt ra
từ xăm xe đạp hỏng,
đen xỉ, dài nhách.
Bố chẳng buộc cẩn thận
lót biến rẻ sách
và chỗ tiếp xúc
để dây không cứa vào vỏ cây.
Cành đào là lọc,
là mặt mũi của cả nhà mình năm nay.
Sước một tí là mất sông.
Tôi đứng bên cạnh,
mắt tròn xoe
nhìn bố thao tác.
Cảm thấy như bố đang thực hiện
một nhi lễ thiêng liêng,
chứ không phải chỉ là buộc một món hàng.
Đường về nhà
là cả một cuộc chiến.
Trời sập tối nhanh,
mưa dày hạt hơn,
con đường đê trơn như đổ mỡ.
Bố gõ lưng đạp,
chiếc xe trao đảo
trượt qua trượt lại trên lớp bùn nháo.
Tôi ngồi sau,
tay ôm chặt lấy eo bố,
nín thở, chân co lên cao
vì sợ chạp đất bẩn.
Thì thoảng,
bánh xe trượt mạnh,
bố phải chống chân xuống.
Chiếc dép nhựa lún sâu vào bùn,
suýt nữa thì ngã.
Mối im con nhé,
đừng cựa quậy,
ngã gãy cành đào là mẹ mắng đấy.
Tiếng bố hổn hện
trong hơi thở ra khói.
Tôi nhìn tấm lưng rộng lớn của bố
ướt đẫm nước mưa phía trước.
Tấm lưng ấy
đang gồng lên để
chống đỡ cả gia đình,
để che chắn cho tôi
và che trở cho cả
mùa xuân mong manh phía sau xe.
Trong cái jet căm căm của chiều 30,
tôi bỗng thấy ấm áp
lạ kỳ,
một sự an toàn tuyệt đối.
Tôi áp má vào lưng áo ướt lạnh của bố,
ngửi thấy mùi đất,
mùi mưa
và mùi của sự hy sinh thầm lặng.
Rồi cũng về đến cổng nhà,
căn nhà ngói ba san
cú kĩ hiện ra mở áo
trong màn mưa.
Mùi hương bài từ bản thờ ông bà
bay ra thơm ngát,
quyện với mùi thịt kho
tàu mẹ nấu.
Mẹ chạy ra đón,
tay còn dính đầy cho bếp.
Vừa suýt xoa vỉ jet,
vừa cười rạng rỡ
khi thấy bố con tôi
và cành đào an toàn trở về.
Bố dựng xe,
cẩn thận tháo dây buộc,
dựng cành đào vào cái vỏ đạn pháo
105 ly.
Khi những đổ đào phai rung rinh,
tỏa sáng giữa ánh đèn
dây tóc vàng vọt,
cả căn nhà như bừng tỉnh.
Cái nghèo,
cái đói,
cái lạnh léo ngoài kia,
dường như dừng lại sau cánh cửa gỗ khép hờ.
Giây phút ấy,
tôi hiểu rằng tết không nằm
ở mâm cao cỗ đầy.
Tết nằm ở khoảnh khắc
người ta vượt qua bùn lầy gió xét
để mang về nhà
một chút hy vọng.
Chúng ta đã nghèo,
nhưng chúng ta đã giàu có biết tao nhiêu.
Đó là di sản
của thế hệ chúng tôi.
Những đứa trẻ lớn lên từ dơm giả,
biết ơn từng giọt mồ hôi
của cha mẹ.
Một ký ức đau đáu,
đẹp đẽ và vinh cửu.