"Trà không chỉ là một thức uống, trà là một con đường dẫn lối về với tâm an."
Chào mừng bạn đến với tập đầu tiên của Đạo Trà Đạo Tâm. Trong buổi gặp gỡ thân mật này, chúng tôi – những người dành tình yêu thuần khiết cho lá trà – sẽ cùng ngồi lại để chia sẻ về lý do ra đời của kênh và ý nghĩa sâu thẳm đằng sau cái tên: Đạo Trà Đạo Tâm.
Tại sao lại là "Đạo"? Và tại sao "Trà" lại đi đôi với "Tâm"? Buổi trò chuyện này không chỉ là lời giới thiệu, mà còn là lời mời gọi những tri kỷ trà cùng bước vào không gian của sự tĩnh lặng, hoài niệm và thấu hiểu.
Trong video này, chúng ta sẽ cùng trao đổi về:
Ý nghĩa tên gọi Đạo Trà Đạo Tâm.
Sứ mệnh chia sẻ hiểu biết về trà Việt và văn hóa trà thế giới.
Hành trình tìm kiếm sự bình yên qua từng chén trà.
Hy vọng tách trà hôm nay của bạn sẽ thêm phần đậm đà khi chúng ta có duyên gặp gỡ tại đây.
Chào hừng quý vị và các bạn đã quay trở lại với Đạo Trà Đạo Tâm.
Nơi những tâm hồn yêu trà tìm thấy sự đồng điệu.
Hôm nay chúng ta có một chủ đề, ờ, phải nói là rất đặc biệt.
Nguồn tư liệu của chúng ta không phải là sách vở hay nghiên cứu,
mà là một khái nghiệm chết học thôi.
Gói gọn trong bốn chữ, Đạo Trà Đạo Tâm.
Vâng.
Nhiều người nghe muốn chúng ta cùng tìm hiểu.
Làm thế nào mà một ấm trà,
một thói quen từng chừng rất đơn giản,
lại có thể chứa đựng cả một chiếc lý sống?
Một nhiệm vụ rất thú vị,
bởi vì thực ra ngay trong tên gọi của nó đã chứa đựng câu trả lời rồi.
À, Đạo Trà là con đường của trà.
Nó là những hành động mình có thể thấy được.
Chọn nước này, lựa trà, pha hãm,
đó là phần kỹ thuật, phần thân.
Tôi hiểu.
Nhưng nó sẽ khá là vô hồn nếu thiếu đi Đạo Tâm,
con đường của thẩm thức.
Tức là phần hồn của việc uống trà.
Chính xác.
Đó là sự tĩnh lặng, sự trú tâm,
sự thấu cảm trong khi mình thực hiện những hành động kia.
Hai yếu tố này không tách rời.
Chúng là một.
Hành động bên ngoài chính là tấm gương phản chiếu trạng thái bên trong.
Vậy thì hãy bắt đầu từ điểm dễ cảm nhận nhất đi.
Đó là hương vị.
Hầu như ai uống trà cũng biết đến quy luật kinh điển này.
Vị đắng, chát lúc đầu,
rồi dần dần, à, là cái hậu vị ngọt thanh ở cuốn họng.
Đúng vậy.
Người ta hay ví von đây là chiếc lý khổ tận cam lai,
phải trải qua đắng cay rồi mới có ngày hưởng quả ngọt.
Liệu nó chỉ đơn giản như vậy hay còn tầng nghĩa nào sâu hơn không?
Đó là một cách diễn giải phổ biến và không sai chút nào.
Nhưng chiếc lý của trà đạo thì, ừ, nó đi xa hơn một chút.
Xa vơi như thế nào ạ?
Nó không chỉ nói rằng chúng ta hãy chịu đựng vị đắng để chờ vị ngọt,
mà nó dạy chúng ta hãy trân trọng cả vị đắng đó.
Trân trọng cả vị đắng?
Vâng.
Xem nó là một phần không thể thiếu của trải nghiệm trọn vẹn,
cũng như trong cuộc đời, khổ đau không phải là thứ cần loại màu bằng mọi giá.
Nó là một phần tất yếu giúp ta trưởng thành và cảm nhận hạnh phúc sâu sắc hơn.
À.
Thì từ đó mới nễ sinh ra một chiếc lý hành động rất đẹp, gọi là nhấc lên và đặt xuống.
Nhấc lên và đặt xuống?
Nghe có vẻ giống với khái điểm buông bỏ trong thiền định,
hay thậm chí là cách các doanh nhân nói về việc ăn mừng thành công nhưng không được bám chấp vào nó.
So sáng đó rất sắc bén, không hề sai.
Vâng.
Nhưng lớp nhĩa trong trà đạo còn gắn với một hình ảnh rất cụ thể.
Bạn hãy hình dung lá trà trong ấm nhé.
Vâng, tôi đang hình dung.
Khi mới rót nước sôi vào, lá trà cuộn tròn sẽ nổi lên trên bề mặt.
Nhưng khi ngấm đủ nước, chúng sẽ từ từ chìm sụn đáy.
Nổi và chìm, đó là hai trạng thái rất tự nhiên.
Và con người cũng vậy.
Đúng vậy.
Con người cũng có lúc nổi khi thành công, vinh quang, và có lúc chìm khi gặp khó khăn, thất bại.
Và hành động nhức chén lên và đặt chén xuống của người uống trà là sự mô phỏng cho quá trình đó.
Chính xác.
Chiến lý này dạy rằng, khi đang ở trạng thái nổi, hãy biết khiêm nhường, tận hưởng, nhưng không tự mãn.
Và khi cuộc đời bắt ta phải chìm, hãy giữ thái độ điểm nhiên, chấp nhận nó như một lẽ tự nhiên.
Nhức lên được, và cũng buông xuống được.
Đúng thế.
Cái khả năng nhức lên được những gánh nặng, những trách nhiệm, nhưng cũng sẵn sàng đặt xuống được những phiền muộn, những thành tựu đã qua,
đó chính là biểu hiện của một tâm hồn tự tại.
Có một câu nói chắc lọc trọn vận ý này.
Là gì vậy ạ?
Nhân sinh tựa trà, cuộc sống tựa nước.
Nước có thể biến trà từ đắng thành ngọt.
Nhân sinh không trải qua bể khổ, làm sao có thể hưởng ngọt ngào.
Thật ấn tượng.
Vậy cái tư duy đó là cốt lõi, là phần đạo tâm.
Nhưng tôi hình dung rằng, để đạt được trạng thái đó, thì các yếu tố vật chất, tức là phần đạo trà, cũng phải thật chỉn chu.
Vâng.
Chắc chắn không thể đạt được sự tự tại với một túi trà lọc trong một chiếc cốc giấy được, đúng không?
Một câu hỏi rất thực tế.
Đúng vậy.
Hình thức và nội dung phải tương xứng.
Người Dưa đã đúc kết 5 yếu tố cốt lõi, gọi là ngũ tuyệt.
Ngũ tuyệt.
Và đứng đầu, quan trọng nhất là nhất thủy.
Nước chiếm tới 50% chất lượng của một ấm trà ngon đấy.
50%?
Tại sao nước lại quan trọng đến vậy?
Tôi cứ nghĩ miễn là nước sạch, không mùi là được chứ.
Không chỉ là sạch, nó còn liên quan đến thành phần khoáng chất trong nước.
À.
Nước suối đầu nguồn hay xương động trên lá sen được xem là lý tưởng, vì chúng là loại nước mềm, rất ít khoáng chất.
Còn nước mái chúng ta dùng hàng ngày thường là nước cứng.
Nước cứng?
Tức là có nhiều canxi, clor.
Đúng rồi.
Canxi, manhê, đặc biệt là clor.
Những chất này khi kết hợp với các hợp chất trong lá trà sẽ làm hương vị trở nên khô, chát và rất gắt.
Dùng nước cứng để pha trà ngon cũng giống như cố gắng xem một bức tranh thủy mặc qua một cặp kính dâm vậy.
Một sự so sánh rất rõ ràng.
Nó làm mất đi toàn bộ sự vi tế.
Chính xác.
Nhất thủy.
Vậy tiếp theo là nhì trà, tam bôi, tứ bình.
Đúng vậy.
Nhì trà là loại trà được chọn.
Nó phải phù hợp với thời tiết, không gian và quan trọng nhất là tâm trạng của người thưởng thức.
Tôi hiểu rồi.
Thế còn tam bôi?
Tam bôi là chén trà.
Chén trà của người Việt mình thường rất nhỏ, có khi chỉ vừa bằng một hạt mít thôi.
À, vâng, rất nhỏ.
Cái này có một dụng ý sâu sắc.
Nó buộc người uống phải tập trung vào chất lượng thay vì số lượng.
Phải nhấp từng mụn nhỏ để cảm nhận trọn vẹn sự tinh túy thay vì uống cho đã khát.
Còn tứ bình, tạc chấn là ấm trà rồi.
Vâng, tứ bình là ấm pha trà.
Thường làm từ đất nung hoặc gốm để giữ nhiệt tốt và rút thuần hóa hương vị của trà qua thời gian.
Nước, trà, chén, ấm.
Bốn yếu tố vật chất đã đủ.
Vậy yếu tố cuối cùng, ngũ quần anh, bạn trà thì sao?
Tôi thấy điểm này có chút thú vị.
Tôi vẫn nghĩ thưởng trà là một trải nghiệm cá nhân, một kiểu thiền định tĩnh lặng một mình.
Việc có người khác tham gia liệu có làm sao lãng quá trình tu dưỡng đạo tâm không?
Đây là một điểm khác biệt rất tinh tế trong văn hóa.
Nếu trong thiền tông Nhật Bản, sự tĩnh lặng tuyệt đối một mình là con đường để giác ngộ,
thì trong văn hóa Việt Nam, sự chia sẻ, đồng điệu tâm hồn lại là một phần không thể thiếu.
Vậy ngũ quần anh không chỉ là bạn bè thông thường.
Không chỉ đơn thuần là bạn bè, mà phải là chi kỷ, là những người cùng một thanh khí.
Cụ trò chuyện bên ấm trà không phải là chuyện phiếng ngoài đời,
mà là sự giao cảm sâu sắc.
Vị trà sẽ ngon hơn nhiều khi có người đồng cảm để sẻ chia.
Hay quá! Như nhà văn Nguyễn Tuân đã viết,
chỉ có người tào nhã cùng một thanh khí mới có thể cùng nhau ngồi bên một ấm trà.
Yếu tố con người chính là linh hồn làm cho bộ trà trở nên sống động và ý nghĩa.
Sự khác biệt về vai trò của bạn trà này làm tôi tò mò.
Rõ ràng dù có chung nguồn gốc, nhưng trà đạo ở Việt Nam, Nhật Bản và Trung Quốc
đã phát triển theo những hướng rất khác nhau.
Vâng, rất khác.
Dường như nó phản ánh chính xác tâm hồn của mỗi dân tộc.
Sự khác biệt đó cụ thể ra sao ạ?
Nếu đặt ba nền văn hóa này cạnh nhau, chúng ta sẽ thấy ba bức tranh hoàn toàn khác biệt.
Trà đạo Việt Nam, như vừa nói, đặt trọng tâm vào tâm tình.
Tâm tình là sự chân thành và mộc mạc.
Không gian thường là ngoài hiên nhà, giữa một gốc cây, trong sân vườn.
Nó cởi mở, hòa mình với thiên nhiên, không có sự phân biệt dạch dòi giữa chủ và khách.
Đó là sự bình đẳng và gần gũi.
Một không gian rất tự do và phóng khoáng.
Ngược lại, khi nghĩ đến trà đạo Nhật Bản, tôi lại hình dung ra những quy tắc nghiêm ngặt,
những nghi lễ gần như là một màn trình diễn cầu kỳ.
Đúng vậy. Trà đạo Nhật Bản, hay trà đô, thấm đẫm tinh thần thiền tông.
Trọng tâm của nó là nghi lễ.
Mọi cụ chỉ, từ cách cầm chén, cách lau dụng cụ, cho đến cách bước đi trong trà thất,
đều được quy định rất chặt chẽ.
Nhưng mục đích của sự nghiêm ngặt đó là gì?
Sự nghiêm ngặt đó không phải để phô diễn,
mà là một phương pháp rèn liện.
Bằng cách tập trung tuyệt đối vào những hành động tỉ mị đó,
người thực hành sẽ dẹp bỏ được những suy nghĩ tạp niệm,
từ đó đạt đến sự tĩnh lặng nội tâm.
À, tôi hiểu rồi.
Chết lý của họ gói gọn trong bốn chữ
hòa, kính, thanh và tịch.
Hòa, kính, thanh, tịch.
Vâng.
Không gian là trà thất, một căn phòng nhỏ, biệt lập,
tách biệt hoàn toàn với thế giới bên ngoài.
Vậy còn Trung Quốc, nơi khởi nguồn của cây trà, thì sao?
Họ đứng ở đâu giữa sự gần gũi của Việt Nam
và sự nghiêm trang của Nhật Bản?
Trà đạo Trung Hoa lại mang màu sắc của một bộ môn nghệ thuật trình diễn.
Họ chú trọng vào kỹ thuật pha chế điêu luyện
và sự đa dạng, tinh tế của hàng ngàn loại trà khác nhau.
Tức là thiên về kỹ thuật và hương vị.
Đúng thế.
Người pha trà có thể biểu diễn những động tác rót nước,
xoay ấm rất đẹp mắt.
Không gian thường là các quán trà hoặc các không gian nghệ thuật.
Thật thú vị.
Cho nên, nếu chúng ta thử hình dung
có ba vị trà sư từ ba nước cùng ngồi lại,
có lẽ người Việt sẽ quan tâm nhất đến cuộc trò chuyện.
Người Trung Quốc sẽ tập trung phô diễn kỹ thuật
để tạo ra vị trà hoàn hảo nhất.
Còn người Nhật có thể sẽ im lặng,
trú tâm vào năng lượng và sự tĩnh tạ của khoảnh khắc.
Một bức tranh rất sống đậm.
Vậy thì, sau khi đã hiểu về chít lý
và các hình thức đa dạng như vậy,
chúng ta hãy quay lại với câu hỏi cốt lõi cho người nghe.
Vâng.
Trong cuộc sống hiện đại thất bật này,
làm thế nào để biến việc uống trà mỗi sáng
từ một thói quen thành một khoảnh khắc thực hành đạo tâm,
một liệu pháp tinh thần thực sự?
Đây chính là lúc chúng ta đưa chít lý vào hành động.
Toàn bộ quá trình pha trà, nếu được thực hiện với sự trú tâm,
sẽ trở thành một bài thiền động.
Thiền động?
Vâng, Moving Meditation.
Mỗi bước đều có ý nghĩa riêng.
Hãy bắt đầu với việc dùng nước sôi để tráng ấm và chén.
Đừng xem đây là một công đoạn vệ sinh nhàm trán.
Mà hãy xem nó như một nghị thức.
Đúng, một nghị thức gột rửa.
Không chỉ gột rửa bụi bẩn trên trà cụ,
mà còn là gột rửa những lo âu phiền muộn trong tâm trí mình
trước khi bắt đầu một ngày mới.
Tôi đang cố hình dung.
Thay vì vội vãng tráng qua loa cho xong,
tôi sẽ làm chậm lại,
và thực sự nghĩ rằng
mình đang gạt bỏ những căng thẳng của ngày hôm qua.
À, nhưng liệu nó có hơi gượng ép không?
Ban đầu có thể sẽ thấy vậy,
nhưng đó là sức mạnh của ý định.
Tiếp theo, trong lúc hãm trà,
thay vì lướt điện thoại,
hãy thử quan sát.
Chờ đợi vài phút cho trà ngấm là một bài học về sự kiên nhẫn.
Quan sát điều gì ạ?
Lắng nghe tiếng nước geo khe khẽ,
ngắm nhìn làn hơi nước mỏng manh bốc lên.
Trạng thoái của làn hơi nước đó
đôi khi phản chiếu chính xác tâm trạng của bạn.
Nó bình lặng hay cuộn xoáy vội vã?
À, một cách để soi chiếu lại chính mình.
Những khoải khắc quan sát đó kéo tâm trí bạn về với hiện tại.
Sinh mạng nằm trong từng hơi thở của hiện tại.
Và chén trà ấm nóng trên tay
chính là thứ duy nhất trọn vẹn mà ta đang sở hữu ngay lúc này.
Tập trung vào hiện tại,
đó là cốt lỗi của tình thức.
Tôi còn nghe nói về việc kết nối hương vị trà
với thuyết ngũ hành để cân bằng cảm xúc nữa.
Đúng vậy.
Nghe thì rất hấp dẫn,
nhưng cũng khá chiều tượng.
Có thể cho một ví dụ thực tế được không?
Giả sử hôm nay tôi cảm thấy căng thẳng và dễ cáu gắt,
tôi nên chọn loại trà nào theo lý thuyết đó?
Một ví dụ tuyệt vời.
Theo ngũ hành,
sự cáu gắt, nóng giận thuộc về hành hỏa khóa vượng.
Hỏa vượng?
Vâng.
Để cân bằng,
vị đắng trong trà cũng được cho là thuộc hành hỏa.
Một loại trà có vị đắng nhẹ, thanh mát,
có thể giúp chuyển hóa năng lượng hỏa tiêu cực,
tức là nóng giận,
thành năng lượng hỏa tích cực là nhiệt huyết, yêu thương.
Vậy là dùng hỏa để trị hỏa,
nhưng ở một dạng ôn hòa hơn.
Chính xác.
Hoặc,
vị đậm đà của một số loại trà sẫm màu thuộc hành thủy
có thể giúp làm dịu ngọn lửa trong lòng,
mang lại sự bình tĩnh.
Bằng cách này,
việc chọn trà không chỉ dựa trên sở thích,
mà còn là một hành động tự chữa lành,
tự điều chỉnh tâm trạng một cách có chủ đích.
Như vậy,
có bổ cho chuyện này,
chúng ta đã đi từ hương vị của một tách trà
đến chiết lý về sự chấp nhận,
từ những yếu tố vật chất
đến tâm hồn của các nền văn hóa.
Và cuối cùng là cách biến nó thành công cụ tỉnh thức.
Vâng.
Rõ ràng,
đạo trà là việc rèn luyện sự tỉ mỉ,
nhẫn nại trong hành động.
Còn đạo tâm là mục đích cuối cùng,
đạt được sự an lạc và thấu sốt từ bên trong.
Tách trà trở thành cầu nối giữa con người với chính mình.
Đúng vậy.
Cuối cùng,
đạo trà, đạo tâm
không phải là một giáo điều ở đâu xa xôi.
Nó là một lời mời gọi,
một gợi ý
để mỗi người tự tạo ra một không gian tỉnh lặng cho riêng mình,
dù chỉ là 5 phút mỗi ngày.
Một khoảng lặng cần thiết.
Giữa một thế giới không mừng biến động,
những giá trị cốt lỗi về sự tỉnh lặng,
lòng kính trọng và sự chân thành
mà chén trà mang lại
vẫn sẽ luôn là chiếc la bàn vững trải
dẫn lối cho một cuộc sống ý nghĩa hơn.
Cảm ơn những phân tích sâu sắc này.
Và trước khi kết thúc,
có một câu nói trong trà đạo
mà tôi muốn để lại cho người nghe suy ngẫm.
Trà dù tốt đến mấy cũng có lúc nhạt đi.
Một lời nhắc nhở về sự vô thường.
Đúng vậy.
Vậy câu hỏi đặt ra
không phải là liệu mọi thứ có thay đổi hay không,
mà là hương vị nào trong cuộc sống của chúng ta
ngay tại thời điểm này.
Một mối quan hệ,
một dự án tâm huyết
hay một niềm vui bình dị hàng ngày
xứng đáng nhận được sự trú tâm trọn vẹn nhất
trước khi vị của nó phai nhạt dần theo thời gian.
Cảm ơn quý vị đã lắng nghe buổi trò chuyện hôm nay.
Chúc quý vị một Tết trà an yên.
Hẹn gặp lại trong những nhịp trả tiếp theo.