Cách Người Nhật Trồng Và Thu Hoạch Nấm Shiitake Loại Nấm Dinh Dưỡng Cao Được Ưa Chuộng Toàn Cầu

Làm Vườn
335 người theo dõi
Nông Nghiệp Kỳ Thú là kênh chia sẻ những quy trình thú vị từ chăn nuôi, thu hoạch, chế biến, đóng gói, cho đến những ứng dụng công nghệ hiện đại trong nông nghiệp và thực phẩm.
#toiyeubinhduong #riviubinhduong #lamvuon
Giữa những cánh rừng yên tĩnh của Nhật Bản, có những khúc gỗ nằm lặng lẽ suốt gần 2 năm trời.
Không phải để làm cùi, cũng không phải để xây dựng, mà để chờ đợi một thứ vô cùng đặc biệt xuất hiện.
Từ chính những thân gỗ ấy, từng cây nấm Shiitake mọc lên chậm rãi, hấp thụ trọn vẹn dưỡng chất từ thiên nhiên.
Có những cây nấm được bán với giá hàng trăm đô la cho mỗi kg, được các đầu bếp hàng đầu thế giới săn lùng.
Vì sao một loại nấm trong mục mạc lại có giá đắt đỏ đến vậy?
Điều gì khiến Shiitake trồng trong rừng Nhật Bản được xem là ngon bậc nhất thế giới?
Trong video hôm nay, hãy cùng bước vào rừng sâu để khám phá hành trình nuôi chồng, thu hoạch và chế biến nấm Shiitake,
một nghề đã tồn tại hơn 1.000 năm, nơi chất lượng luôn được đặt cao hơn số lượng.
Nghề trồng nấm Shiitake trên gỗ đã xuất hiện từ hơn 1.000 năm trước ở Đông Á và được người Nhật gìn giữ cho đến ngày nay.
Ban đầu, nấm chỉ mọc tự nhiên trên những thân gỗ mục trong rừng.
Từ đó, nông dân học cách cắt gỗ, cây giống và đặt lại vào rừng để nuôi chồng.
Phương pháp này gần như không làm thay đổi môi trường tự nhiên và được xây dựng trên một chiếc lý rất rõ ràng,
con người chỉ tạo điều kiện, còn hương vị của nấm được hình thành bởi thiên nhiên và thời gian.
Quá trình trồng nấm bắt đầu từ khâu chọn gỗ.
Người Nhật ưu tiên các loại gỗ cứng như gỗ sồi, gỗ rẻ hoặc gỗ rẻ gai vì thớ gỗ dày,
dầu dinh dưỡng và phân hủy chậm, giúp tơ nấm phát triển ổn định trong nhiều năm.
Cây được chặt khi còn khỏe mạnh, không sâu bệnh, rồi cắt thành khúc dài khoảng 1 mét.
Những khúc gỗ này được để nghỉ vài tuần dưới nơi thoáng gió,
nhằm giảm khả năng kháng khuẩn tự nhiên và giúp tơ nấm dễ xâm nhập, bám dễ.
Khi gỗ đã đạt trạng thái thích hợp,
người chồng bắt đầu khoan những lỗ nhỏ dọc theo thân gỗ theo khoảng cách đều nhau.
Những lỗ khoan này là cánh cửa để tơ nấm shiitake xâm nhập vào bên trong thớ gỗ.
Dông nấm được nén thành các chốt nhỏ rồi cẩn thận đưa vào từng lỗ,
sao cho tiếp xúc chặt với lớp gỗ bên trong.
Mỗi khúc gỗ thường có vài chục điểm cấy,
đủ để tơ nấm lan đều và dần chiếm trọn thân gỗ theo thời gian.
Sau khi cấy xong, các miệng lỗ được bịt kín bằng sáp nóng để giữ ẩm và bảo vệ tơ nấm non khỏi vi khuẩn,
côn trùng cũng như sự thay đổi đột ngột của môi trường.
Công đoạn này tưởng chừng đơn giản nhưng lại đòi hỏi sự tỉ mỉ và kiên nhẫn,
Tại Nhật Bản, công việc này đến nay vẫn được nhiều người cao tuổi đảm nhận.
Với họ, việc khoan gỗ, cây giống và chám sáp không chỉ là lao động mà còn là một cách sống chậm giữa rừng,
lạng lẽ đặt nền móng cho những mùa nấm chỉ xuất hiện sau nhiều tháng, thậm chí nhiều năm chờ đợi.
Sau khi cây giống, các khúc gỗ được vận chuyển ra đặt ngoài trời, trong rừng hoặc tại những bãi gỗ chuyên dụng.
Trong rừng, gỗ thường được xếp nghiêng, tựa vào nhau hoặc đặt thành hàng trên nền đất có lá khô và khả năng thoát nước tự nhiên,
giúp giữ ẩm mà không bị đọng nước quá lâu.
Tùy địa hình và lượng mưa, có nơi gỗ được đặt trực tiếp trên mặt đất,
có nơi được kê nhẹ bằng đá hoặc thanh gỗ để hạn chế ẩm ướt kéo dài.
Ở một số khu vực, người trồng dựng mái tre hoặc khu nhà tre bán kín để tránh mưa trực tiếp và nắng gắt.
Dù có mái bảo vệ, các khúc gỗ vẫn được thông gió và chịu tác động của khí hậu bên ngoài,
nên nấm shiitake trồng trên gỗ vẫn phải thích nghi với điều kiện tự nhiên,
chính điều đó tạo nên hương vị đặc trưng của chúng.
Sau khi các khúc gỗ được đặt ổn định trong rừng, quá trình ủ tơ bắt đầu cũng là giai đoạn dài nhất của cả chu trình.
Bên trong thân gỗ, tơ nấm shiitake âm thầm lan tỏa và chiếm dần các thớ gỗ trong suốt nhiều tháng,
thậm chí hơn một năm trước khi khúc gỗ sẵn sàng cho mùa nấm đầu tiên.
Khi điều kiện môi trường phù hợp, những trồi nấm nhỏ bắt đầu nhú ra khỏi bề mặt gỗ và phát triển rất nhanh.
Tuy nhiên, không phải khúc gỗ nào cũng cho nấm đồng đều,
có khúc mọc nhiều, có khúc chỉ lát đác hoặc gần như không cho nấm trong vụ đầu.
Tỷ lệ mọc phụ thuộc vào chất lượng gỗ, mức độ lan tơ bên trong và điều kiện môi trường tại thời điểm đó.
Khi đã nhú lên, chỉ sau vài ngày, thân nấm vươn cao, mũ nấm mở dần và đạt kích thước lý tưởng để thu hoạch.
Khi nấm Shiitake bước vào giai đoạn thu hoạch, cả khu rừng bỗng trở nên nhộn nhịp hơn.
Những cây nấm đạt kích thước lý tưởng được hái hoàn toàn bằng tay từng cây một nhằm tránh làm tổn thương phần thân gỗ còn lại.
Người trồng thường thu hoạch khi mũ nấm đã mở vừa đủ, mép mũ vẫn còn cong nhẹ và phần thịt đạt độ săn chắc cao nhất.
Nếu hái quá sớm, nấm chưa kịp tích lưỡi hương vị.
Nhưng nếu để muộn, mũ nấm mở to, kích cấu mềm hơn và giá trị thương phẩm cũng giảm đi đáng kể.
Điều thú vị là các cây nấm thu hoạch trong cùng một đợt hiếm khi giống nhau.
Ngay cả khi mọc trên cùng một khúc gỗ, mỗi cây nấm vẫn khác biệt về kích thước, độ dày, màu sắc và hình dạng mũ.
Có cây mũ dày, khép chặt và chắc tay, có cây mũ mỏng hơn, mở rộng nhanh và nhẹ hơn.
Những khác biệt nhỏ này đến từ vi khí hậu quanh từng vị trí mọc như độ ẩm, gó, ánh sáng và thời điểm nấm nhú lên,
khiến việc thu hoạch không thể làm hàng loạt mà đòi hỏi sự quan sát cẩn thận và kinh nghiệm của người chồng.
Vụ thu hoạch vì thế thường diễn ra trong thời gian ngắn, chỉ từ vài ngày đến khoảng một tuần, nhưng cường độ lao động lại khá cao.
Người chồng phải ra rừng mỗi ngày, thậm chí nhiều lần trong ngày,
để không bỏ lỡ khoảnh khắc thu hoạch lý tưởng khi chất lượng và giá trị của nấm đạt mức cao nhất.
Sau mỗi đợt hái, các khúc gỗ được để yên nghỉ, tiếp tục tích lũy dinh dưỡng cho chu kỳ sinh trường tiếp theo.
Với phương pháp chồng trên gỗ, mỗi khúc gỗ có thể cho từ 2 đến 4 đợt nấm mỗi năm
và duy trì trong 3 đến 5 năm trước khi sản lượng giảm dần theo thời gian.
Chính nhịp điệu thu hoạch ngắn ngủi nhưng lặp lại suốt nhiều năm ấy đã làm nên giá trị của nấm Shiitake chồng rừng,
nơi mỗi cây nấm không chỉ là thực phẩm,
mà còn là kết quả của sự kiên nhẫn, kinh nghiệm và sự tôn trọng đúng nhịp vận hành của thiên nhiên.
Đó chính là mô hình chồng nấm Shiitake trong nhà kính theo hướng công nghiệp khác hẳn với chồng trên gỗ trong rừng.
Thay vì sử dụng các khúc gỗ tự nhiên, mô hình này dùng giá thể nhân tạo,
chủ yếu là mùn cưa gỗ cứng, trộn với cám gạo hoặc cám lúa mỉ, vôi và nước theo tỷ lệ nhất định.
Hỗn hợp sau khi trộn được nén chặt thành từng bịch, đóng kín và đưa đi khử trùng hoàn toàn để loại bỏ vi khuẩn và nấm tạp,
tạo điều kiện cho nấm phát triển trong môi trường sạch và ổn định.
Sau khi cây giống, các bịch giá thể được chuyển vào phòng ụ tơ,
nơi nhiệt độ và độ ẩm được kiểm soát chặt chẽ để tơ nấm lan đều bên trong.
Khi tơ nấm phát triển đầy đủ, các bịch này được đưa sang khu vực nuôi chồng trong nhà kính,
nơi ánh sáng, độ ẩm và thông gió được điều chỉnh nhằm kích thích nấm mọc đồng loạt.
Nhờ môi trường ổn định và ít biến động, nấm sinh trưởng nhanh,
cho năng suất cao và giúp người chồng chủ động kế hoạch sản xuất, thu hoạch quanh năm,
thay vì phải chờ đúng mùa như chồng rừng.
Trên thực tế, mô hình chồng trong nhà kính hiện chiếm phần lớn sản lượng nấm Shiitake tại Nhật Bản.
Phương pháp này đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo nguồn cung ổn định cho siêu thị,
nhà hàng và thị trường xuất khẩu.
Trong khi đó, chồng trên gỗ trong rừng tuy được đánh giá cao về hương vị,
độ đậm đà và giá trị truyền thống,
lại chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ hơn do thời gian nuôi chồng kéo dài và sản lượng hạn chế.
Chính vì vậy, hai mô hình này hiện tồn tại song song, nhà kính đảm bảo số lượng,
còn trong rừng tạo ra giá trị và chất lượng cao cấp,
cùng nhau tạo nên bức tranh hoàn chỉnh cho ngành nấm Shiitake tại Nhật Bản.
Đối với ngành nấm Shiitake tại Nhật Bản,
nấm khô chính là sản phẩm chủ lực, chiếm phần lớn sản lượng chế biến và giá trị thương mại.
Nhờ khả năng bảo quản lâu, dễ vận chuyển vào hương vị đậm đà hơn sau khi chế biến,
phần lớn nấm sau thu hoạch được đưa thẳng vào nhà máy xử lý và sấy khô.
Ngay sau khi rời khỏi rừng hoặc nhà kính,
nấm được vận chuyển về nhà máy trong thời gian ngắn để giữ chất lượng tốt nhất.
Tại đây, nấm trải qua bước sơ tuyển ban đầu,
loại bỏ mảnh gỗ, lá khô hay tạp chất bám bên ngoài.
Nấm hầu như không được rửa nước,
nhằm tránh hút ẩm và ảnh hưởng đến chất lượng trong các công đoạn tiếp theo.
Tiếp theo là công đoạn sấy khô.
Nấm được xếp lên khay và đưa vào hệ thống sấy khí nóng có kiểm soát nhiệt độ.
Quá trình sấy diễn ra từ từ để nước trong nấm bốc hơi đều,
giúp nấm khô đạt chuẩn, giữ được hình dáng tự nhiên và đồng thời cô đặc hương vị umami đặc trưng.
Sau khi sấy đạt độ khô tiêu chuẩn,
nấm được cho vào túi hoặc thùng lớn và chuyển sang khu xử lý tiếp theo.
Tại đây, nấm đi qua các băng chuyển dung nhẹ nhằm làm rơi bụi khô,
vụ nấm còn sót lại và giúp các cây nấm tách rời nhau trước khi phân loại.
Công nhân kết hợp với máy móc để phân loại theo kích thước, hình dáng và độ nguyên vẹn của từng cây nấm.
Ở bước này, phần thân nấm thường được cắt bỏ,
chỉ giữ lại phần mũ nấm, bộ phận có cấu trúc dày, hương thơm rõ và giá trị cao nhất.
Phần thân vốn cứng hơn và ít umami nên không được dùng cho sản phẩm nguyên cây,
nhưng không hề bị lãng phí.
Trước khi đóng gói, toàn bộ nấm khô đều phải đi qua máy dò kim loại,
một bước bắt buộc trong các nhà máy thực phẩm tại Nhật Bản.
Thiết bị này giúp phát hiện và loại bỏ các dị vật kim loại cực nhỏ,
đảm bảo an toàn tuyệt đối cho người tiêu dùng và đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về xuất khẩu.
Cuối cùng là đóng gói.
Nấm đạt chuẩn được cân chính xác, cho vào túi hoặc hộp kín,
kèn gói hút ẩm và niêm phong cẩn thận.
Một số dòng sản phẩm còn được hút chân không để kéo dài thời gian bảo quản.
Từ đây, nấm Shiitake khô chính thức rời nhà máy,
sẵn sàng phân phối ra thị trường trong nước và quốc tế.
Tên gói Shiitake không chỉ là một cái tên ngẫu nhiên.
Trong tiếng Nhật, Shi là tên của một loại cây sồi bản địa,
còn Take nghĩa là nấm.
Ngay từ tên gói, người Nhật đã gắn loại nấm này với gỗ và rừng,
nơi nó sinh ra một cách tự nhiên.
Vì thế, suốt nhiều thế kỷ, Shiitake luôn được trồng trên gỗ,
chậm rãi hấp thụ dưỡng chất từ thân cây.
Điều đặc biệt là khi được xấy khô,
nấm không hề mất giá trị mà ngược lại còn đậm đà hơn.
Quá trình xấy giúp các hợp chất tạo vị umami được giải phóng và cô đặc,
khiến nấm Shiitake khô có hương thơm sâu và vị ngọt hậu rõ hơn cả nấm tươi.
Ngày nay, nấm Shiitake được trồng ở nhiều quốc gia,
nhưng cách trồng và giá trị lại rất khác nhau.
Trung Quốc là nước sản xuất lớn nhất,
chủ yếu trồng công nghiệp trong nhà bằng giá thể mùn cưa,
quy mô lớn, giá rẻ và sản lượng cao,
nhưng thiên về số lượng hơn hương vị.
Hàn Quốc kết hợp trồng trên gỗ và nhà kính,
chất lượng ổn định nhưng sản lượng không lớn.
Tại Mỹ và châu Âu, Shiitake chủ yếu được trồng trong nhà kính công nghệ cao,
phục vụ nấm tươi cho nhà hàng và thực phẩm chay,
với chi phí cao và ít xấy khô.
Ở Việt Nam, Shiitake mới được trồng ở một số vùng khí hậu mát,
chủ yếu theo mô hình giá thể trong nhà,
quy mô còn hạn chế và phục vụ thị trường nội địa.
Trong bức tranh đó,
Nhật Bản vẫn nổi bật khi duy trì mô hình trồng Shiitake trên gỗ trong rừng,
chấp nhận sản lượng thấp để đổi lấy hương vị sâu.
Cấu trúc săn chắc và giá trị ẩm thực đặc trưng
tạo nên sự khác biệt rõ rệt so với các quốc gia khác.
Bên cạnh nấm Shiitake khô,
một phần sản lượng cũng được tiêu thụ dưới dạng nấm tươi.
Sau thu hoạch, nấm tươi được sơ tuyển nhanh,
làm sạch khô và phân loại theo kích thước
trước khi xếp vào khay hoặc hộp thoáng khí.
Nấm không rửa nước để tránh hút ẩm,
sau đó được bảo quản lạnh và đưa thẳng ra thị trường trong thời gian ngắn.
Do thời hạn sử dụng ngắn và khó vận chuyển xa,
nấm Shiitake tươi chủ yếu phục vụ thị trường nội địa và các nhà hàng,
trong khi nấm khô vẫn là dòng sản phẩm chính cho chế biến sâu và xuất khẩu.
Tại Nhật Bản,
nấm Shiitake không chỉ là thực phẩm quen thuộc
mà còn là nguyên liệu được các đầu bếp chuyên nghiệp và nhà hàng cao cấp đặc biệt săn lùng.
Những cây nấm trồng trên gỗ,
nhất là nấm rừng tự nhiên,
thường được ưu tiên cho ẩm thực truyền thống Nhật như nước dùng,
món hầm, lẩu và ẩm thực chay cao cấp.
Bên cạnh thị trường nội địa,
nấm Shiitake khô của Nhật còn được xuất khẩu sang châu Âu,
Mỹ và nhiều nước châu Á,
nơi nó được xem là nguyên liệu tạo umami tự nhiên thay cho bột nêm công nghiệp.
Về dinh dưỡng,
nấm Shiitake giàu chất sơ,
vitamin nhóm B và các khoáng chất như cali,
kẽm, sắt,
đồng thời chứa len thai nừng,
một hợp chất sinh học được nghiên cứu với vai trò hỗ trợ miễn dịch.
Đặc biệt,
nấm có hàm lượng chất béo rất thấp nhưng lại tạo cảm giác no và đậm vị,
phù hợp với xu hướng ăn lành mạnh hiện đại.
Khi nấu chín,
nhất là ở dạng khô,
Shiitake cho mùi thơm sâu,
vị ngọt hậu rõ rệt và cấu trúc thịt chắc,
khiến món ăn trở nên tròn vị mà không cần thêm nhiều gia vị.
Trên sự kết hợp giữa hương vị tự nhiên,
giá trị dinh dưỡng và tính thủ công trong quá trình trồng trọt
đã giúp nấm Shiitake Nhật Bản giữ vững vị trí đặc biệt trên thị trường,
không phải nhờ số lượng,
mà nhờ chất lượng mà các đầu bếp luôn tìm kiếm.
Đến đây,
hành trình khám phá về nấm Shiitake xin được khép lại.
Cảm ơn bạn đã dành thời gian theo dõi video.
Nếu thấy nội dung hữu ích,
đừng quên ấn like,
đăng ký kênh và bật chuông
để tiếp tục đồng hành cùng chúng mình trong những hành trình khám phá tiếp theo.
Xin chào và hẹn gặp lại ở những video sau.
