NV10 - Bài 6: Sử dụng từ Hán Việt #vuihocvan #nguvan10bai6

Xin chào mừng trở lại! À, mọi người biết không, hầu hết các ngôn ngữ trên thế giới đều có vai mợn từ ngữ của nhau. Chuyện này rất bình thường. Ví dụ như tiếng Anh mợn từ tiếng Pháp, hay là tiếng Nhật mợn từ tiếng Bùa Đao nha. Thế nhưng, mỗi quan hệ giữa tiếng Việt và tiếng Hán thì lại là một câu chuyện hoàn toàn khác. Phải nói là nó cực kỳ sâu sắc và phức tạp hơn nhiều. Và hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau giải mã một phần cốt lõi, một lớp ngôn ngữ nằm ngay bên trong tiếng Việt. Đó chính là từ Hán Việt. Được rồi, để khởi động, chúng ta hãy thử đoán một câu hỏi nhanh nhé. Thử nghĩ xem, trong vốn từ vượng tiếng Việt mà chúng ta sử dụng hàng này, có khoảng bao nhiêu phần trăm là có gốc Hán? Cứ đưa ra một con số trong đầu đi. Tôi cá là câu trả lời sẽ khiến không ít người phải bất ngờ đấy. Đúng vậy, không nhìn nhầm đâu. Con số đó lên tới 70%. Một con số thật sự khổng lồ. Nó cho thấy một sức ảnh hưởng phải nói là vô cùng sâu rộng của lớp từ vượng này. Chúng ta gọi chúng là từ Hán Việt. Và chúng không chỉ đơn thuần là những từ vai mượn đâu, mà đã thật sự hòa quyện, trở thành một phần không thể tách rời, giúp định hình nên sự giàu có và phong phú của tiếng Việt ngày nay. Ok, vậy thì trong bộ phân tích hôm nay, chúng ta sẽ cùng đi qua một vài điểm chính. Đầu tiên là, từ Hán Việt chính xác là gì? Sau đó, chúng ta sẽ tìm hiểu về sức mạnh của nó trong việc tạo sát thái biểu cảm. Rồi đến vai trò của chúng trong việc khẳng định chủ quyền quốc gia. Tiếp theo là những lớp từ vai mượn qua các thời kỳ lịch sử. Và cuối cùng, tại sao kho từ vượng này lại quan trọng đến vậy? Rồi, chúng ta hãy bắt đầu ngay với câu hỏi cơ bản nhất. Vậy, chính xác thì, từ Hán Việt là gì? Hiểu một cách đơn giản nhất, từ Hán Việt là những từ mà tiếng Việt đã vai mượn từ tiếng Hán. Nhưng, điểm mối chốt ở đây là thế này. Phần lớn chúng không đứng một mình như những từ đơn lẽ. Thay vào đó, chúng hoạt động như những yếu tố, hay có thể hình dung là những viên gạch vậy đó. Những viên gạch này sẽ kết hợp với nhau để xây nên những từ ghép phức tạm hơn, dùng để diễn tả các khái niệm trù tượng, khoa học, hay là những ý tưởng trang trọng. Chắc hẳn, có lúc chúng ta cũng thắc mắc, tại sao cho cùng một sự vật, một hiện tượng, mà tiếng Việt lại có cả từ thuần Việt lẫn từ Hán Việt, chẳng hạn như vợ và phu nhân? Câu trả lời nằm ở một thứ rất tinh tế, đó là sức mạnh của sắc thái và phong cách biểu đạt. Việc dùng từ Hán Việt thường là một lựa chọn có chủ đích. Thứ nhất là để tạo ra một giọng văn trang trọng tôn kính, ví dụ như trong các văn bản nhà nước, các bài phát biểu quan trọng. Thứ hai, chúng giúp ta diễn đạt một cách tao nhã lịch sự hơn để tránh những từ ngữ bị cho là xù xã hoặc thô tục. Và cuối cùng, một khả năng rất đặc biệt là chúng có thể gợi lên một không khí cổ xưa mang đậm dấu ấn lịch sự. Đây, nhìn vào ví dụ này là thấy ngay sự khác biệt. Khi chúng ta nói từ vợ, nó rất gần gũi, thân thương, dân giả, đúng không? Nhưng khi yếu tố phụ xuất hiện trong các từ ghép như là phu nhân hay phụ nữ, thì sắc thái nó lập tức trở nên trang trọng hơn hẳn. Tương tự nhé, che là một từ quen thuộc, mang cảm giác rất đời thường. Trong khi đó, trà lại gợi lên một hình ảnh tinh tế, thanh tào hơn, giống như trong trà đạo chẳng hạn. Nhưng mà sức mạnh ủ tử Hán Việt không chỉ dừng lại ở sắc thái biểu cảm đâu. Đôi khi, chúng còn trở thành một công cụ, một vũ khí để khẳng định chủ quyền và bản sắc văn hóa của cả một dân động. Chúng ta hãy cùng xem một ví dụ phải nói là Đây chính là hai câu thơ mở đầu trong Án Thiên Cổ Hùng Văn Bình Ngô Đại Cảo của Nguyễn Trãi. Chắc hẳn rất nhiều người đã quen thuộc với những câu này. Nghe thì có vẻ ngắn gọn, nhưng sức nặng ẩn chứa bên trong nó là tư tưởng và là lời tuyên ngôn của cả một quốc gia. Ở đây, Nguyễn Trãi đã sử dụng một loạt từ Hán Việt mang tầm vóc cực kỳ lớn lao. Nhưng nghĩa không chỉ là lòng tốt bình thường, mà nó là đạo lý để trị quốc. Văn hiến là để khẳng định một truyền thống văn hóa lâu đời, có chiều sâu. Hào kiệt là để tuyên bố rằng đất nước này chưa bao giờ thiếu người tài. Và tất nhiên, độc lập chính là một lời tuyên bố đanh thép nhất về chủ quốc. Vậy thì điểm mấu chốc ở đây là gì? Việc Nguyễn Trãi dùng chính kho từ Vượng Hán Việt để viết nên một bản tuyên ngôn độc lập không phải là ngộ nhiên. Đây là một nước đi cực kỳ thông minh về mặt chính trị và văn hóa. Nó giống như một lời khẳng định ngầm rằng nước Đại Việt chúng tôi cũng có nền văn hiến, nhưng mà câu chuyện còn một lớp nửa cơ. Nó còn phức tạp và thú vị hơn khi chúng ta biết rằng không phải tất cả từ Hán Việt đều được du nhập vào tiếng Việt trong cùng một thời điểm. Không, chúng đến theo từng lớp phản ảnh những giai đoạn lịch sử khác nhau. Về cơ bản, chúng ta có thể hình dung là có hai làn sóng lớn. Làn sóng đầu tiên là từ rất sớm, trước cả thời nhà đường. Những từ này du nhập vào tiếng Việt một cách rất tự nhiên, quài giao tiếp, mua bán hàng ngày. Chúng ta gọi đây là lớp từ Hán Việt cổ. Làn sóng thứ hai là từ thời đường trở về sau thì lại có hệ thống và bài bản hơn nhiều, chủ yếu là qua sách vở và giới học giả. Đây chính là lớp từ Hán Việt chuẩn mà chúng ta quen thuộc hơn ngày nay. Và đây, slide này phải nói là minh họa điều đó một cách không thể xuất sắc hơn. Mọi người hãy nhìn xem, cùng một chữ Hán gốc nhưng qua hai thời kỳ du nhập khác nhau nó lại tạo ra hai từ hoàn toàn riêng biệt Trong tiếng Việt, thật không thể tin được Chữ quẩy vừa cho ra từ mùi rất dân giả vừa cho ra từ vị nghe học thuật hơn Tương tự, chữ chả cho ra cả chè và chè Chữ phụ cho ra cả vợ và phụ Cái lớp từ Hán Việt cổ này này chúng đã hòa nhập sâu đến mức chúng ta gần như không còn nhận ra chúng là từ vai mượn nữa cứ ngõ là từ thuần Việt Ok, đi một vòng lớn như vậy rồi thì câu hỏi cuối cùng là Rốt cuộc thì tại sao việc hiểu về từ Hán Việt lại quan trọng? Biết những chuyện này để làm gì? Bởi vì đây không chỉ là câu chuyện về con chữ Thực sự không phải Khi chúng ta hiểu được các lớp nghĩa các sách thái của từ Hán Việt chúng ta có thể đọc một tác phẩm văn học cổ và cảm nhận trọng vẹn hơn dùng ý của tác giả Chúng ta nhìn vào lịch sử và thấy được những cuộc đối thoại ngầm những sự khẳng định về văn hóa Nó giống như là chúng ta có thêm một chiếc chìa khóa vạn năng để mở ra những tầng ý nghĩa sâu hơn của bản sát Việt Nam Và đừng nghĩ đây chỉ là câu chuyện của quá khứ nhé Không hề Di sản này vẫn đang sống đang thở cùng chúng ta mỗi ngày Chúng ta vẫn đang tiếp tục dùng các yếu tố Hán Việt để tạo ra những tường mới cho các khái niệm hiện đại như là lập trình hay là vi mạch Chính hệ thống này đã cho tiếng Việt một công cụ cực kỳ mạnh mẽ để không ngừng phát triển trở nên vô cùng phong phú và tinh tế Và tất cả những điều này dẫn chúng ta đến một câu hỏi cuối cùng rất thú vị Lịch sự của từ Hán Việt đã cho thấy ngôn ngữ là một dòng chảy không ngừng nghĩ Vậy thì, trong một thế giới ngày càng phẳng, ngày càng cách nối như hiện nay liệu tiếng Việt của chúng ta sẽ thay đổi như thế nào trong 500 năm nữa Đây là một câu hỏi mở để nhắc chúng ta về vẻ đẹp và sự năng động của chính ngôn ngữ mà mình đang sử dụng mỗi ngày Cảm ơn mọi người đã theo dõi