Greenland - Từ "ý tưởng điên rồ" đến đòn bẩy địa chính trị của Trump

Lấp trường của Tổng thống Donald Trump về Greenland không phải một ý tưởng bốc đồng hay trò gây sốc truyền thông. Đó là biểu hiện cô đọng cho cách ông nhìn thế giới đang vận hành. Trong con mắt của Tổng thống Trump, trật tư quốc tế không còn xoay quanh các chuẩn mực ngoại giao hay đồng thuận đa phương mà quay trở lại bản chất cốt lói của chính trị quyền lực. Đó là cạnh tranh giữa các cường quốc. Ở trung tâm của cạnh tranh đó không phải Nga hay Iran mà là Trung Quốc, đối thủ duy nhất đủ tầm thách thức vị thế dẫn dắt của Mỹ một cách có hệ thống. Vì vậy, mọi không gian chiến lược từ thương mại, công nghệ đến địa đí đều được ông đặt trong cùng một khung tư duy đối đầu dài hạn với Bắc Kinh. Greenland, tưởng như xa xôi và vô nghĩa, thực chất trở thành một phép thử ai kiểm soát những không gian chiến lược mới của thế kỷ 21 và ai sẽ bị gạt ra ngoài cuộc chơi khi trật tựa cũ dần tan giá. Greenland, từ ý tưởng điên rồ đến đòn bầy địa chính trị Quý vị thân mến, việc Tổng thống Donald Trump liên tục nhấn mạnh rằng Hoa Kỳ cần Greenland bằng mọi giá, không phải là một ý tưởng tùy hứng mà phản ánh một lô dịch chiến lược nhất quán trong tư duy quyền lực của ông. Ngay từ nhiệm kỳ đầu tiên, ông Trump đã nhiều lần đề cập đến khả năng mua lại Greenland. Và trong phát biểu gần đây, ông tiếp tục gắn nơi này với an ninh quốc gia sống còn và hệ thống phòng thủ tiên lửa vòng vàng. Điều đó cho thấy Greenland được ông xem là một điểm then chốt trong cấu trục an ninh chính trị, chứ không phải là một vấn đề ngoại giao thông thường. Về mặt quân sự, nơi đây án ngứ tuyến Bắc Cực, con đường ngắn nhất cho tiên lửa đạn đạo xuyên lục địa bay giữa Á, Âu và Bắc Mỹ. Mỹ hiện duy trì căn cứ không gian Petrofix, nơi đặt radar cảnh báo sớm thuộc hệ thống phòng thủ chiến lược. Nhưng với ông Trump, việc chỉ có căn cứ là chưa đủ, ông nhìn thấy rủi ro dài hạn, nếu Greenland vẫn nằm ngoài quyền kiểm soát trực tiếp của Mỹ trong bối cảnh Trung Quốc đang gia tăng hiện diện về kinh tế, khoa học và hạ tầng tại Bắc Cực. Bắc Kinh đã tự xưng là quốc gia cận Bắc Cực, đầu tư vào cảng biển, khai khoáng đất hiếm và tuyến vận tải khi băng tan. Đó là những định vực ông coi là đòn bầy chiến lược nguy hiểm. Từ góc độc kinh tế, Greenland sở hữu chữ được đất hiếm Uranium và khoáng sản chiến lược mà Mỹ đang phụ thuộc vào chuỗi cung ứng do Trung Quốc chí phối. Trong tư duy nước Mỹ trên hết, ông Trump không tin vào các bảo đảm đa phương hay thiện chí của đồng minh, ông tin vào quyền sở hữu và kiểm soát trực tiếp. Vì vậy, khi ông nói rằng Greenland phải thuộc về Mỹ, điều ông thực sự muốn nói là trong cuộc cạnh tranh hệ thống với Trung Quốc, Washington không thể để một vị trí chiến lược bậc nhất nằm ngoài tầm tay, dù cái giá chính trị có cao đến đâu. Khi ông Trump lần đầu đề cập đến việc Mỹ nên mua lại Greenland, phản ứng phổ biến của nhiều người là cưới cận. Đan Mạch bác bỏ thẳng thừng, truyền thông chính thống mô tả đây là một ý tưởng lập dị của một tổng thống không hiểu ngoại giao, nhưng cách tiếp cận đó đã bỏ lỡ bản chất của vấn đề. Greenland là hòn đảo lớn nhất của thế giới, nằm giữa Đại Tây Dương và Bắc Băng Dượng. Trên đảo có căn cứ quân sự quan trọng của Mỹ, dù khoảng 80% diện tích bị băng tuyết bao phủ, nơi đây vẫn mang ý nghĩa đặc biệt đối với Mỹ về cả chiến lược lẫn tải nguyên. Trước hết, vị trí địa lý của Greenland từ lâu đã được coi là một điểm tựa then chút trong an ninh quốc gia Mỹ. Trong thời kỳ chiến tranh lạnh, Mỹ đã xây dựng căn cứ không quân Thule tại đây, hiện được đổi tên thành căn cứ không quân Peterfix. Căn cứ này có chức năng cảnh báo sớm và giám sát, có khả năng theo dõi các hoạt động tên lửa xuất phát từ Nga, Trung Quốc, thậm chí là cả Triều Tiên, và được xem là một mắt xích quan trọng trong hệ thống phòng thủ của Mỹ. Đồng thời căn cứ này cũng giúp Mỹ triển khai lực lượng nhanh hơn tới châu Âu hoặc châu Á. Thứ hai, Greenland còn được nhìn nhận là khu vực có tiềm năng kinh tế đáng kể. Nơi đây sở hữu nguồn khoáng sản then chút như đất hiếm, không chỉ phục vụ ngành công nghệ cao, điện thoại, xe điện mà còn có ý nghĩa chiến lược đối với công nghiệp quốc phòng. Trong bối cảnh Trung Quốc đang nắm giữ phần lớn chuỗi công ứng đất hiếm toàn cầu, tiềm năng tài nguyên của Greenland được cho là có thể mang lại thêm nguồn cung thay thế cho Mỹ. Tuy nhiên, việc Greenland ban hành luật cấm khai thác uranium vào năm 2021 cũng khiến cho các kế hoạch khai thác tài nguyên đối mặt với nhiều rào cản hơn. Ngoài ra, biến đổi khí hậu khiến bang ở Bắc Cực tan nhanh, làm ra tăng khả năng hình thành các tuyến hàng hải mới. Mỹ vì vậy mong muốn mở rộng ảnh hưởng tại Greenland nhằm ngăn chặn Nga và Trung Quốc gia tăng hiện diện tại khu vực Bắc Cực. Theo phân tích của bà Rebecca Grant, Phó Chủ tịch Viện Nghiên cứu Lexington, đăng trên Fox News hôm thứ Sáu, chỉ cần nhìn bản đồ từ góc độ Bắc Cực cũng có thể thấy Greenland nằm ở vị trí tiền tiêu chiến lược. Bờ biển phía đông của đảo kiểm soát hành lang Greenland-Iceland-Anh được xem là cửa ngõ thèn chốt để các tàu ngầm mang vũ khí hạt nhân của Nga tiến vào Đại Tây Dương. Bà cho rằng Greenland rất phù hợp để triển khai các hệ thống radar cảnh báo sớm với phạm vi giám sát bao trùm nhiều tuyến bay của máy bay ném bom và đường đi của tên lửa xuất phát từ Nga và Trung Quốc. Vì vậy, nó có giá trị thèn chốt đối với kế hoạch xây dựng hệ thống phòng thủ vòm vàng của Mỹ. Tổng thống Trump cũng nhấn mạnh nếu Mỹ không có Greenland, an ninh quốc gia sẽ xuất hiện một lỗ hỏng khổng lồ. Ngoài ra, sau cuộc gặp giữa lãnh đạo Mỹ, Đan Mạch và Greenland tại Tòa Bạch Ốc vào đầu tuần này, các quan chức Greenland tiết lộ rằng trong thời gian tới có thể sẽ có thêm nhiều lực lượng NATO được triển khai tới hoàn đảo. Pháp, Đức cùng các quốc gia Bắc Âu cũng cho biết sẽ tham gia một sứ mệnh quân sự của châu Âu triển khai tại Greenland. Bà Grant còn cảnh báo rằng yếu tố Trung Quốc có thể trở thành biến số thèn chốt của cung diện. Theo bà, trong những năm gần đây, Trung Quốc đã đẩy mạnh các hoạt động tại Bắc Cực bao gồm tàu phá băng, các chuyến thám hiểm và nghiên cứu khoa học, đồng thời thúc đẩy tuyến vận tải con đường tơ lụa vùng cực. Nếu trong tương lai tàu ngầm của Trung Quốc có khả năng hoạt động dưới lớp băng Bắc Cực, các căn cứ và cơ sở hãng tầng trọng yếu của Mỹ ở phía Bắc sẽ phải đối mặt với áp lực lớn hơn, buộc Washington phải tìm cách ngăn ngừa rủi ro này. Greenland không phải là một hòn đảo xa xôi vô nghĩa với diện tích hơn 2 triệu km2, vị trí nằm giữa Bắc Mỹ, châu Âu và Bắc Cực và sở hữu chứa lượng tài nguyên chưa được khai thác khổng lồ, từ lâu đã là mảnh ghép chiến lược trong tư duy quân sự Mỹ. Ngay từ chiến tranh lạnh, Washington đã đặt căn cứ không quân tại đây để theo dõi liên xô. Điều ông Trump làm không phải là phát minh ra tầm quan trọng của Greenland, mà là đưa nó trở lại trung tâm bàn cỡ địa chính trị trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ-Trung. Greenland trong kiến trúc phòng thủ vòm vàng của Tổng thống Trump Quý vị thân mến, một yếu tố thêm chút giúp hiểu rõ hơn vì sao Tổng thống Trump coi nơi đây là lợi ích sống còn của Mỹ, nằm ở chiến lược phòng thủ tiên lửa mà ông gọi là vòm vàng. Dù chưa bao giờ được trình bày như một học thuyết hoàn chỉnh, vòm vàng phản ánh tham vọng quen thuộc của Tổng thống Trump, xây dựng một lái chắn phòng thủ chiến lược đa tầng, ưu tiên cảnh báo sớm, răn đe từ xa và kiểm soát không gian địa kỹ thuật số, thay vì dựa vào các cơ chế răn đe hạt nhân truyền thống. Trong kiến trúc đó, Greenland không phải là một điểm phụ, mà là mắt xích tiền tiêu. Vị trí của hòn đảo cho phép Mỹ triển khai các hệ thống radar cảnh báo sớm và giám sát không gian với góc nhìn tối yêu, với các quỹ đạo tiên lửa đạn đạo bay qua Bắc Cực, con đường ngắn nhất giữa châu Á, Âu và Bắc Mỹ. Trong tư duy của ông Trump, vòm vàng không chỉ nhằm đối phó với Nga, mà ngày càng hướng tới kịch bản cạnh tranh dài hạn với Trung Quốc, quốc gia đang đầu tư mạnh vào năng lực tiên lửa tấm xa, siêu vật âm và không gian. Một hệ thống phòng thủ hiệu quả đòi hỏi chuỗi vị trí kiểm soát đền hoàn từ không gian Bắc Cực cho tới các tuyến hàng hải và hạ tầng dữ liệu. Greenland vì vậy không chỉ là nơi đặt radar, mà là điểm neo chiến lược giúp Mỹ giữ lợi thế trong giai đoạn cảnh báo, quyết định, phản ứng. Không phải Nga, càng không phải Iran, Trung Quốc mới là đối thủ hệ thống Một điểm then chốt trong lập trường của Tổng thống Trump là Greenland không phải câu chuyện đối phó với Nga, càng không phải Iran. Nga đúng là đang gia tăng hiện diện quân sự ở Bắc Cực, tái kích hoạt các căn cứ thời chiến tranh lệnh và mở rộng hạm đội tàu phá bằng. Iran vẫn là mối đe dọa an ninh khu vực ở Trung Đông, nhưng trong tư duy chiến lược của ông Trump, cả hai đều là những thách thức có giới hạn, mang tính khu vực, bị giang buộc bởi năng lực kinh tế và công nghệ, và quan trọng nhất, không có khả năng thay thế vai trò dẫn dắt của Mỹ trong trật tự toàn cầu. Trung Quốc thì lại khác, ông Trump nhiều lần nhấn mạnh rằng Trung Quốc là quốc gia duy nhất hội tụ đủ ba yếu tố để thách thức Mỹ một cách hệ thống, quy mô kinh tế tương đương, tham vọng chiến lược toàn cầu, và năng lực công nghệ đang tăng tốc. Vì vậy, từ chiến tranh thương mại, kiểm soát công nghệ lõi, siết Huawei 5G, cho tới vấn đề Greenland, tất cả đều phải được đọc dưới cùng một lăng kính, chuẩn bị cho cạnh tranh dài hạn với Trung Quốc. Bắc Kinh không phải quốc gia Bắc Cực, nhưng từ năm 2018 đã chính thức công bố chính sách Bắc Cực của Trung Quốc, tự định danh là một cường quốc cận Bắc Cực. Chính sách này nêu rõ mục tiêu tham gia vào quản trị khu vực, khai thác tài nguyên, phát triển tuyến vận tải con đường tơ lụa vùng cực, và mở rộng diện tích khoa học, công nghệ tại Bắc Cực. Song song với đó là các khoản đầu tư vào tàu phá băng, nghiên cứu hải dương, hạ tầng cảng biển, viễn thông và khai khoáng tại các khu vực nhạy cảm về chiến lược. Trong bức tranh đó, Greenland trở thành điểm nhắm ý tưởng vì ba lý do thêm chốt. Thứ nhất, tài nguyên chiến lược. Nơi đây sở hữu chữ lượng đất hiếm uranium và khoáng sản thiết yếu cho công nghiệp quốc phòng, bán dấn, năng lượng sạch và công nghệ cao. Trong bối cảnh Trung Quốc đang kiểm soát phần lớn khâu khai thác và chế biến đất hiếm toàn cầu, việc để Bắc Kinh tiếp cận Greenland đồng nghĩa với việc Mỹ tự ra tăng điểm yếu chiến lược của chính mình. Thứ hai, vị trí quân sự và giám sát. Greenland án ngữ Bắc Đại Tây Dương và các tuyến hàng hải Bắc Cực đang dần mở ra do băng tàn. Ai kiểm soát không gian này có lợi thế theo dõi hoạt động hải quân, không quân, đường bay máy bay ném bom và quý đạo tiến lượm. Thứ ba, hạ tầng và giữ điệu. Các dự án cáp quang xuyên Bắc Cực, càng biển, sân bay và hạ tầng số tại đây từng thu hút sự quan tâm của doanh nghiệp Trung Quốc. Trong tư duy an ninh của Tổng thống Trump, cũng là quan điểm ngay càng phổ biến trong giới hoạch định chính sách Mỹ, không tồn tại khái niệm hạ tầng dân sự trung đậm khi các cường quốc cạnh tranh quyền lực. Nhìn vào toàn bộ chuối quyết định của Tổng thống Trump, Greenland không phải là một ý tưởng đơn lẻ hay là bốc động, mà là phần mở rộng tự nhiên của một chiến lược nhất quán nhằn kiềm chế Trung Quốc từ sớm và từ gốc. Điểm cốt lói trong tư duy của Tổng thống Trump là ông không xem Trung Quốc như một đối tác cạnh tranh thông thường, mà là đối thủ hệ thống, một cường quốc đang tìm cách định hình lại trật tựa kinh tế, công nghệ và an ninh toàn cầu theo hướng bất lợi cho Mỹ. Chủ cuộc đầu tiên của chiến lược này là đòn bày kinh tế thương mại. Mô lớn lên hàng hóa Trung Quốc không chỉ nhằm giảm thâm hồ thương mại, mà quan trọng hơn là làm lộ ra sự phủ thuộc cấu trúc của Mỹ vào phương Tây, vào chuối công ứng do Trung Quốc kiểm soát. Tổng thống Trump sử dụng thuế quan như một công cụ cưỡng bức chiến lược, buộc doanh nghiệp Mỹ phải đa dạng hóa chuối công ứng và buộc Bắc Kinh phải đối diện với chi phí thực của mô hình tăng trưởng dựa vào xuất khẩu. Chủ cuộc thứ hai là mặt trận công nghệ. Việc siết chặt Huawei và toàn bộ hệ sinh thái 5G của Trung Quốc phản ánh nhận thức của Tổng thống Trump rằng công nghệ là chiến trường trung tâm của thế kỷ 21. Trong tư duy của ông, hạ tầng số không chỉ là vấn đề thương mại mà là nền tảng của quyền lực quốc gia, cho phép công nghệ Trung Quốc thâm nhập đồng nghĩa với việc mở cửa cho rủi ro gián điệp, thao túng dữ liệu và phụ thuộc lâu dài. Thứ ba là kiểm soát đầu tư và thâu tóm chiến lược. Chính quyền Tổng thống Trump mở rộng thầm quyền để ngăn Trung Quốc mua lại hoặc là đầu tư vào các công ty công nghệ, năng lượng và hạ tầng then chốt của Mỹ. Đây là sự thừa nhận rằng quyền sở hữu kinh tế có thể chuyển hóa thành đòn bẩy an ninh, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh kéo dài. Tổng thống Trump không nhìn Greenland như một hòn đảo xa xôi, mà như một mắt xích trong chuối ngăn chặn dài hạn. Với ông, cạnh tranh với Trung Quốc không phải là bài toán ngắn hạn của một nhiệm kỳ mà là cuộc chơi thế kỷ, nơi Mỹ phải hành động sớm, mạnh và dứt khoát để bảo vệ vị thế dẫn đầu của mình. Phong cách Tổng thống Trump gây sốc để ép lựa chọn chiến lược Một trong những điểm thường xuyên bị hiểu sai trong cách tiếp cận của Tổng thống Trump là việc ông nói thẳng, nói sốc thường hay bị quy thành bốc đồng hoặc là thiếu chuẩn mực ngoại giao. Thực tế đây là một công cụ gây áp lực và đàm phán có tính toán được ông sử dụng nhất quán trong cả chính sách kinh tế lẫn an ninh. Đề xuất mùa Greenland vì thế không nên được hiểu như tham vọng thâu tóm lãnh thổ theo nghĩa truyền thống, mà là một đòn chiến lược nhằm buộc vấn đề an ninh bắc cực phải được đặt lên bàn công khai, khiến cho các đồng minh châu Âu không thể tiếp tục né tránh hay duy trì trạng thái mơ hồ chiến lược. Một số quốc gia NATO bắt đầu cân nhắc hoặc là tăng cường hiện diện quân sự tại Greenland nhằm khẳng định vai trò của liên minh ở khu vực có giá trị chiến lược ngày càng lớn. Ngược lại, việc quân đội Đức rút khỏi Greenland chỉ sau chưa đầy hai ngày đốn trú, dù ban đầu được mô tả là chuyến khảo sát và phối hợp trong khuôn khổ NATO, lại phản ánh sự lúng túng và chia rẽ nội bộ châu Âu trước áp lực địa chính trị mới. Dù Berlin viện dẫn lý do kỹ thuật và thời tiết, thời điểm rút quân diễn ra song song với việc Washington gia tăng sức ép, khiến khó có thể tách rời hoàn toàn khỏi bối cảnh chính trị rộng hơn. Trong lối dịch quen thuộc của Tổng thống Trump thì kinh tế luôn là công cụ quyền lực, việc ông công khai đe dọa áp thuế đối với các đồng minh châu Âu liên quan đến vấn đề Greenland cho thấy đòn bày thương mại được sử dụng như phần mở rộng của chiến lược an ninh. Cụ thể, Tổng thống Trump tuyên bố sẽ áp thuế bổ sung 10% đối với hàng hóa nhập khẩu từ một loạt nước châu Âu, trong đó có Đan Mạch và Đức kể từ ngày 1 tháng 2 năm 2026, và nếu các nước này không thay đổi lập trường, mức thuế có thể lên tới 25% trong giai đoạn tiếp theo. Ngay cả khi kịch bản dùng vũ lực để chiếm Greenland, không bao giờ xảy ra, mục tiêu của Tổng thống Trump đã đạt được ở cấp độ chiến lược. Greenland được xác lập công khai là lợi ích an ninh cốt lõi của Mỹ. Từ thời điểm này, mọi quyết định liên quan đến hạ tầng, tài nguyên hay là sự hiện diện của các thế lực bên ngoài tại hòn đảo đều trở thành phép thử về mức độ liên kết chiến lược với Washington. Với Tổng thống Trump, gây sốc không phải để ổn ào, mà để buộc hệ thống phải lựa chọn, đe dọa là cách mở màn cuộc chơi, còn xung đột với đồng minh là phương án cuối cùng, và trên thực tế, điều đó rất khó xảy ra. Và những thông tin vừa rồi cũng khép lại chuyên mục ngày hôm nay của Khoẻ Tự nhiên. Trân trọng cảm ơn quý vị đã đăng ký và đồng hành. Và quý vị có suy nghĩ như thế nào về chủ đề này? Xin hãy để lại ý kiến bên dưới phần bình luận để cho mọi người cùng được biết nhé! Còn bây giờ, xin kính chào và hẹn gặp lại!