Chỉ còn vài tuần nữa là đến Tết Bính Ngọ – dịp lễ lớn nhất trong năm, thời điểm mà theo truyền thống, mọi người đổ xô mua sắm để đón năm mới. Thế nhưng, không khí Tết năm nay lại mang một màu sắc khác lạ, thậm chí u ám: hàng loạt chợ truyền thống, sạp hàng và cửa hàng mặt phố đang đóng cửa ngay sát Tết, với biển "cho thuê mặt bằng", "sang nhượng quán gấp", "thanh lý toàn bộ" mọc lên như nấm sau mưa.
Chỉ còn vài tuần nữa là đến Tết Bính Ngọ, dịp lễ lớn nhất trong năm,
thời điểm mà theo truyền thống mọi người đổ xô mua sắm để đón năm mới.
Thế nhưng, không khí Tết năm nay lại mang một màu sắc khác lạ, thậm chí là u ám.
Hàng loạt chợ truyền thống sạp hàng và cửa hàng mặt phố đang đóng cửa ngày sát Tết,
với biển cho thuê mặt bằng, sang dưỡng quán gấp, thanh lý toàn bộ mọc lên như nấm sau mưa.
Điều này dường như đối lập với công bố GDP Việt Nam năm vừa qua tăng trưởng trên 8%.
Để tìm hiểu rõ hơn, hãy theo dõi chương trình của Khoai Tự nhiên hôm nay, quý vị nhé!
Từ những con phố sầm út ở thành phố Hồ Chí Minh như là Nguyễn Trái, Lý Tự Trọng
đến các khu chợ lớn ở Hà Nội và các tỉnh miền Trung, miền Bắc,
hình ảnh lối đi vắng tanh, sạp hàng im đìm,
tiểu thương ngồi lướt điện thoại hoặc là trò chuyện buồn bá đang trở nên phổ biến.
Nhiều tiểu thương chia sẻ trong nước mắt,
năm nay chỉ mong bán hỏa vốn, đủ trả tiền mặt bằng là mừng rồi,
chứ không dám mơ mang tiền về cho mẹ.
Tình trạng này không chỉ là câu chuyện của một vài trường hợp cá biệt mà là một xu hướng chung,
phản ánh sâu sắc tình hình kinh doanh khó khăn của người dân,
đặc biệt là tầng lớp tiểu thương và doanh nghiệp nhỏ.
Chúng ta hãy nhìn vào dữ liệu của Tổng cục Thống kê,
năm 2025 đã chứng kiến hơn 227.000 doanh nghiệp rút lui khỏi thí trường,
bình quân hơn 600 doanh nghiệp mỗi ngày,
chủ yếu là các hộ kinh doanh nhỏ lẻ với vốn dưới 10 tỷ đồng.
Dự báo sang năm 2026, làn sóng này tiếp tục lan rộng,
đặc biệt là vào dịp Tết, mùa gặt hái truyền thống nay trở thành mùa tháo chạy để tránh lỗ.
Ví dụ điển hình là tại thành phố Hồ Chí Minh, hạng loạt quán ăn nổi tiếng như quán Đồn Đất,
một địa chỉ quen thuộc với hơn 35 năm hoạt động chuyển các món ăn truyền thống ở miền Nam,
đã bất ngờ thông báo đóng cửa ngay đầu năm 2026.
Chủ quán cho biết lý do là muốn nghỉ ngơi, nhưng thực tế là do doanh thu sụt giảm mạnh,
chi phí vận hành tăng vọt và không thể cạnh tranh với các chuối lớn.
Tương tự trên đường Nguyễn Tri Phương, quận Nam Cú thì một quán ăn vặt và tráng miệng nổi tiếng
cũng treo biển sang nhượng, để lại khoảng trống hoang vắng giữa khu vực từng nhuận nhịp.
Ở Hà Nội thì tình hình cũng không khá hơn,
các chợ cóc hay là chợ tạm trên về hè đang bị xóa sổ theo kế hoạch của chính quyền thành phố.
Theo kế hoạch, Hà Nội sẽ xóa 231 chợ cóc tới nay đến hết tháng 6 năm 2027
nhằm trình trang đô thị và bảo đảm an toàn giao thâm.
Nhưng ngày trước Tết 2026 thì nhiều tiểu thương tại các khu chợ
như là Long Biên hay là chợ Đồng Xuân đã phải thu dọn hàng vá sớm vì sức mua yếu
cộng với áp lực từ các quy định mới về chất tự về hè.
Một chủ quầy hàng bán đồ ra tại chợ Đồng Xuân cho biết
doanh thu tính từ đầu năm đến nay giảm hơn 50% so với năm 2019.
Thói quen người tiêu dùng hiện nay thay đổi, họ thường đi chợ bằng điện thoại
chứ ít khi đến chợ truyền thống lựa đồ.
Còn tại phố Quốc, một điểm du lịch hấp dẫn bậc nhất
chợ Đêm Bạch Đăng hay là chợ Đêm Phủ Quốc
chính thức dừng hoạt động sau ngày 31 tháng 12 năm 2025
do hết hạn hợp đồng thuê mặt bằng tới năm 2015.
Dù chợ được phép kéo dài đến hết Tết để hỗ trợ tiểu thương,
không khí vẫn nặng nề với nhiều sạp hàng lưu niệm
và đặc sản biển đóng cửa sớm vì lượng du khách giảm do kinh tế khó khăn.
Những hình ảnh này không chỉ dừng ở các thành phố lớn
tại các tỉnh Biển Trung như Hà Tĩnh, chợ Giang Đình đã bị đóng cửa theo quy hoạch
buộc nhiều tiểu thương phải bỏ lại hàng hóa và tìm chỗ kinh doanh mới.
Ở miền Nam, chợ An Đông, TP.HCM, trung tâm bán sỉ thời trang lâu đời
chìm trong không khí ảm đạm với hàng loạt sạp hàng đóng cửa im niềm,
tiểu thương chỉ còn lướt điện thoại để giết thời gian.
Một tiểu thương chuyên hàng Bánh Kẹo chia sẻ
có nhiều sạp bỏ chống từ rất lâu rồi chứ không phải mới đây,
chỉ là ngày càng nhiều nơi đóng hơn, khách không có
mà nhiều khi họ cũng chỉ đến nhìn rồi đi chứ không mua.
Ế ẩm lâu ngày khiến cho chúng tôi không còn hào hứng mời chào hàng nữa.
Tất cả tạo thành một bức tranh ưu ám.
Tết, dịp lễ vui vẻ nay trở thành ngỗi lo lắng
cho hàng triệu người dân kinh doanh nhỏ lẻ.
Thức trạng đóng cửa hàng loạt là xu hướng chung
Tình trạng đóng cửa hàng loạt này là kết quả của một cơn bão
với nhiều yếu tố trồng cháo khiến cho tiểu thương và chủ cờ hàng không thể trụ vững.
Theo báo cáo của Bộ Công Thương, thị trường bán lẻ Việt Nam năm 2025
đạt khoảng 269 tỷ USD, nhưng kênh truyền thống vẫn chiếm tỷ trọng lớn khoảng 70%.
Tuy nhiên, với kế hoạch của Bộ Công Thương
chuyển đổi gần 7.000 chợ truyền thống thành cửa hàng tiện ích
hoặc là trung tâm thương mại đến năm 2030, nhiều tiểu thương đang bị đẩy vào thế khó.
Điều này không chỉ là nâng cấp hạ tầng
mà còn đe dọa sinh kế của hơn 1 triệu hộ gia đình.
Theo các chuyên gia phân tích thì các nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này bao gồm
thứ nhất là sức mua giảm mạnh do người dân thắt lưng buộc bụng,
thu nhập bấp bênh từ làn sóng xa thải âm thầm,
cắt giảm giờ làm tại các khu công nghiệp, thưởng tết thấp,
nhiều công ty chỉ thưởng 1-2 tháng đương thay vì 3-4 tháng như trước đây.
Cộng với chi phí sinh hoạt tăng vọt, tiền điện tăng 10-15%,
học với con cái, nợ cú đến hạn trả góp như mua nhà, mua xe
khiến cho người tiêu dùng chỉ ưu tiên nhu cầu thích yếu.
Họ chọn ăn xôi 20.000 cho chắc bụng thay vì tô phở 50.000 như trước đây,
tận dụng đồ cú thay vì xắm quần áo tết.
Kết quả là doanh thu của cửa hàng mặt phố chợ truyền thống giảm 30-40%,
thậm chí là không đủ bù chi phí.
Ví dụ tại chợ Bình Tây TP.HCM, hàng hòa tết như rong, biến,
mang khô, chất đầy còn tiểu thương ngồi thì ngóng khách,
vì khách hàng lớn tuổi giờ chuyển sang đặt hàng online để tiết kiệm.
Báo cáo của công ty nghiên cứu thị trường Numerator Việt Nam cho thấy
xu hướng chi tiêu thông minh đang dẫn dắt thị trường.
Người Việt sẽ ưu tiên những sản phẩm hướng tới tiện đợi,
thiết thực và thiết kiệm thời gian tiền bạc trong dịp tết.
Thứ hai, chi phí vận hành tăng cao trong khi doanh thu tụt dốc.
Tiền thuê mặt bằng neo cao tăng từ 5-15% so với năm ngoái,
nguyên liệu điện nước nhân công tăng vọt do lạm phát thực tế
ngoài chợ cao hơn con số chính thức, khoảng 10-15%.
Tháng tết còn phải chi nhân sự gấp 3-4 lần, rồi thì thưởng tháng thứ 13,
nhập hàng tết, nếu không bán được, hàng tuần kho sau tết có khi trở thành vô giá trị,
lỗ nhân lên gấp bội.
Do vậy thì nhiều chủ quán chọn buông xuôi để bảo toàn,
họ trả mặt bằng, mất cọc để giữ tiền mặt.
Thứ ba, cạnh tranh khốc liệt từ kênh hiện đại và trực tuyến.
Người tiêu dùng chuyển sang siêu thị, trung tâm thương mại,
nếu không thì họ mua ở ứng dụng Shopee, TikTok, Lazada với giá rẻ hơn,
giao hàng tận nhà, tiện lợi.
Thêm vào đó thì việc xét chặt chính sách thuế áp dụng hóa đơn điện tử
bắt buộc từ tháng 5 năm 2025 khiến cho nhiều hộ kinh doanh mất vùng sám lợi nhuận.
Trước đây họ hoạt động với 20-30% giao dịch không chính thức,
nay phải đóng đủ, lợi nhuận mỏng đi nhiều.
Tóm lại, sức mua giảm mạnh do khách chuyển sang mua online,
chi phí thuê gian hàng tăng, thủ tục hóa đơn phức tạp
khiến cho nhiều người không chủ nổi.
Thứ tư, yếu tố đặc thù và chính sách.
Một số chợ như là chợ Đêm Phú Quốc dừng hoạt động do hết hạn hợp đồng
nhằm sắp xếp lại đô thị và hạ tầng du lịch.
Tại Hà Tính thì chợ Giang Đình đóng cửa theo quy hoạch
Chính dịch lập lại trật tự về hè ở các thành phố lớn
khiến cho văn hóa dựng xe máy tạt vào mua nhanh, biến mất,
đẩy cửa hàng mặt tiền vào thế khó.
Tất cả những điều này tạo thành vòng xoáy đi xuống,
niềm tin mất nhanh, người bán không dám bán, người mua không dám mua,
kinh tế dân sinh lạnh léo, rủ tiết sắp đến.
Theo Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM,
trong tháng 9 năm 2025, TP.HCM có gần 20.000 doanh nghiệp
tạm dừng hoạt động hàng tháng, chủ yếu nhỏ và siêu nhỏ,
tăng 10% so với năm trước.
Thưa quý vị, tất cả những điều này cho thấy sự thu hẹp và chuyển dịch thiêu dùng,
trong khi báo đài đưa tin rằng GDP của Việt Nam trong năm vừa qua tăng cao.
Tại sao có nghịch đế như vậy?
Mời quý vị tìm hiểu trong phần tiếp theo của chương trình để tìm hiểu câu trả lời.
Năm 2025, Việt Nam đạt GDP tăng trưởng 8,02%, cao thứ 2 trong 15 năm,
thuộc nhóm rất đầu thế giới với quy mô kinh tế ước đạt 514 tỷ USD,
tăng 38 tỷ so với năm 2024, xếp hạng 32 toàn cầu theo Quỹ Tiển tế Quốc tế IMF.
Dữ liệu từ Tổng cục Thống kê cũng cho thấy các con số về thẳng dư thương mại,
sản xuất công nghiệp, giải ngân vốn đầu tư nước ngoài đều tăng,
xuất khẩu đạt kỷ lục, đầu tư công bùng nổ,
lại xuất thấp khuyến khích doanh nghiệp lớn bay vốn mở rộng.
Thế nhưng sự tăng trưởng này lại mang tính phân hóa rõ rệt và không đồng đều
để có thể lan tỏa xuống đến dân sinh.
Theo Ngân hàng Thế giới, tăng trưởng năm 2025 chủ yếu từ xuất khẩng và vốn nước ngoài,
nhưng Việt Nam vẫn ở khâu lắp giáp, giá trị thấp,
thế nên lương của người lao động không tăng đột biến.
Dòng tiền thì chảy vào dự án lớn tập đoàn đa quốc gia
hay các ông lớn bán đải hiện đại, trong khi doanh nghiệp nhỏ rơi rụng dần.
Để kích thích tăng trưởng thì ngân hàng nhà nước đã liên tục bơm tiền ra thị trường,
bảo đảm các ngân hàng thương mại luôn có đủ tiền cho vay.
Chỉ riêng ngày 22 tháng 8 năm 2025 đã bơm 53.000 tỷ đồng thanh khoản với lại xuất thấp.
Khi nhà Đức bơm tiền, dòng tiền mới này sẽ chảy vào các doanh nghiệp lớn,
có tài sản thế chấp, dễ phai vốn, đầy giá tài sản lên,
trong khi người lao động sống bằng lương chịu tác động trực tiếp của lãm phát.
Giá nhà Hà Nội-Sài Gòn lên 80-120 triệu đồng một mét vuông,
vàng tăng từ 3,4 triệu đồng một chỉ năm 2018
đến 16 triệu đồng một chỉ, đô la Mỹ trạm trận.
Với tốc độ trậm trạp, lương bình quân chỉ tăng 8-9% một năm,
trong khi giá thực phẩm tăng 20-30%.
Năm 2020, thịt heo có giá 80-90.000 đồng một kg,
đến nay là 120-150.000 đồng một kg.
Điều này giải thích tại sao GDP thì cao mà sức mua trong dân giảm, thấy rõ trong dịp Tết.
Vâng thưa quý vị, cũng phải thừa nhận những mặt tích cực từ việc tăng trưởng GDP
như nó sẽ nâng vị thế quốc tế của Việt Nam.
Đất nước chúng ta đã vào nhóm thu nhập trung bình cao,
GDP bình quân đầu người khoảng 5.026 đô la Mỹ,
thu hút FDI mạnh mẽ, cơ sở hạ tầng được đầu tư cải thiện rất nhiều
như các dự án đường cao tốc Bắc Nam, sân bay Lòng Thành,
có thêm nhiều việc làm dài hạn từ các công ty tập đoàn lớn.
Thế nhưng GDP tăng không đồng nghĩa với tất cả mọi người,
tất cả các lĩnh vực của nền kinh tế đều giàu lên đồng đều.
Sự thập trung hóa về vốn gây khoảng cách giàu nghèo rãn rộng,
tầng lớp sở hữu tài sản như đất, vàng, cổ phiếu hưởng lợi từ lãm phát
trong khi người lao động hưởng lương cố định, chứng kiến sự bốc hơi giá trị.
Và một xu hướng có thể nhận thấy trong năm vừa qua,
tương tự những gì diễn ra ở các nước phát triển và mô hình kinh tế của Hàn Quốc, Nhật Bản,
đó là Việt Nam có thể phải chấp nhận thanh lọc những con cá nhỏ, yếu ốt để cá lớn vươn lên.
Thời gian gần đây thì xuất hiện cũng từ thanh lọc thị trường,
đoại bỏ mô hình manh muốn thiếu hiệu quả để nhường chỗ cho tập trung tư bản, số hóa chuỗi lớn.
Chẳng hạn như quán cà phê nhỏ với biên lợi nhuận 5%,
sẽ khó cạnh tranh với chuỗi lớn như Highland Coffee, Triệu Lố để chiếm thị phận.
Theo nghị quyết 6.8 tháng 5 năm 2025,
về phát triển kinh tế tự nhân, các công ty khởi nghiệp doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ được miễn thuế,
nhưng những gì họ phải đối diện là một cấu trúc thị trường không thay đổi.
Một start-up vẫn phải cạnh tranh trên Shopee, Tiktok Shop
với các chuỗi bán lẻ đồ sộ đã có thế đứng vững từ trước.
Rồi đây con đường khởi nghiệp của những người tầng lớp trung lưu,
tích lúy trong tay từ 500 triệu đồng đến vài tỷ đồng được dự đoán sẽ là chuỗi dài,
nhưng khó khăn thử thách.
Tết 2026 dự báo đơn giản hơn tiết kiệm, liệu cơm gắp mắm,
không mâm cao cỗ đầy, ưu tiên thiết yếu và thiệt lợi.
Đây không chỉ là mùa Tết chầm lặng,
mà là tín hiệu cho một kỷ nguyên kinh tế mới,
làm ăn phải bài bản, minh bạch thuế, vôn lớn kết hợp với kỹ năng công nghệ cao.
Nền kinh tế Việt Nam đang thay đổi nhanh hơn khả năng thích ứng của nhiều người,
nhưng vẫn còn cơ hội cho ai dám thay đổi và thích ứng.
Với GDP cao làm nền tảng,
hy vọng sau mùa đồng nạnh giá nền kinh tế sẽ hồi sinh,
mang lại lợi thế thực sự đến người dân.
Và những thông tin vừa rồi cũng khép lại chuyên mục ngày hôm nay của Khỏe Tự Diên.
Xin chào và hẹn gặp lại!