Vì sao một xã thuần nông như Hòa Thịnh (Phú Yên) lại biến thành “đại dương thu nhỏ” với mức ngập tới 5 mét trong lũ lịch sử tháng 11/2025, vượt xa mọi mô hình dự báo trước đó.
Điều gì đã khiến kịch bản lũ thực tế cao hơn dự báo đến 2 mét?
Câu trả lời không nằm ở lượng mưa, mà nằm ở xung đột giữa phát triển hạ tầng giao thông và quy luật thoát nước tự nhiên.
Video sẽ bóc tách từng lớp vấn đề:
Địa hình “lòng chảo” và thế kẹp nước từ sông Ba – sông Bàn Thạch.
Cửa Đà Nông – “van xả” quá nhỏ cho một lưu vực khổng lồ.
Cao tốc Bắc – Nam, QL1A, QL29 và đường sắt – những “vách ngăn nhân tạo” vô tình biến Hòa Thịnh thành hồ chứa.
Hiệu ứng bậc thang, thiếu khẩu độ thoát lũ và rủi ro từ các công trình đang thi công như dự án kè sông Bàn Thạch.
Sự thu hẹp cửa sông Đà Rằng do đô thị hóa, khiến áp lực lũ dồn ngược vào vùng trũng.
Có phải Hòa Thịnh không ngập vì “ông trời”, mà vì những “bức tường” do chính chúng ta tạo ra.
0:00 Intro 01:21 Tại sao Hòa Thịnh trở thành "túi nước"? 02:25 Nguồn nước cấp - Cuộc tấn công gọng kìm 02:57 Lối thoát duy nhất - Cửa hẹp Đà Nông 03:56 Vách ngăn nhân tạo - Yếu tố "Nhân tai" 05:01 Cao tốc Bắc Nam - khi "mạch máu" giao thông làm tắc "mạch máu" thủy lưu 07:28 Dự án kè sông Bàn Thạch - 200 tỷ và sự phản tác dụng 08:42 Góc nhìn từ không gian - sự thu hẹp cửa sông Đà Rằng 10:09 Tầm Nhìn Chiến Lược - Trả lại không gian thoát lũ tự nhiên 13:04 Kết Luận
Chào mừng các bạn quay trở lại với BCNN
Hôm nay chúng ta sẽ thực hiện một phân tích chuyên sâu quy mô lớn về tư duy quy hoạch
Trọng tâm không chỉ nhìn vào những con số thiệt hại
mà sẽ đi sâu vào cấu trúc của hệ thống hạ tầng miền trung
để tìm ra nguyên nhân thật sự khiến một xã thuần nông như Hòa Thịnh, Phú Yên cũ
biến thành một đại dương thu nhỏ với độ sâu ngập lên tới 5 mét trong đợt lụ tháng 11 vừa qua
Tại sao BCNN lại gọi đây là một nghịch lý?
Bởi vì các mô hình giả định năm 2018 kịch bản xấu nhất cũng chỉ dần lại ở mức ngập 3 mét
Nhưng thực tế đã chứng minh sự tàn khốc vượt xa mọi tính toán
Trên lệch 2 mét nước đó không từ trên trời rơi xuống
Nó là cái giả của sự xung đột giữa phát triển hạ tầng giao thông và quy luật thoát nước tự nhiên
Đây là bài phân tích chuyên sâu bóc cách từng lớp vấn đề dựa trên những dữ liệu vệ tinh, thủy văn và hiện trường mới nhất
Kính mời quý vị cùng theo dõi
Tại sao Hòa Thịnh trở thành túi nước?
Xã Hòa Thịnh là một đơn vị hành chính mới được thành lập trên cơ sở sát nhập các xã cũ
gồm Hòa Đồng và Hòa Thịnh thuộc huyện Tây Hòa Cũ
nằm ở phía đông của tỉnh Đắk Lắc mới sau khi sát nhập với Phú Yên, cách thành phố Tây Hòa Cũ khoảng 20 km
Vị trí này khiến Hòa Thịnh trở thành rốn lũ, chịu thiệt hại nặng nề nhất trong các trận lũ lịch sử
Về mặt địa lý, Hòa Thịnh mang đặc điểm hiểm yếu bởi nó có địa hình lòng chảo thấp trũng
là vùng đất thấp, bán sơn địa với nhiều ô trũng, thoát nước kém
Vị trí này nằm ở hạ lưu sông, đóng vai trò là nơi đón và chứa lũ
mỗi khi lũ lớn từ sông Ba và thượng nguồn sông Bằng Thạch tràn về
Khu vực này còn nằm dưới chân núi, phía sau là dạy núi chắn gió gây mưa to cục bộ
Để hiểu được nguyên nhân, chúng ta phải hình dung Hòa Thịnh như một cái bùn tắm khổng lồ
nằm dưới chân dạy núi và chịu áp lật nước từ ba phía
Nguồn nước cấp
Cuộc tấn công gọn kim
Hòa Thịnh chịu tác đồng kép
Thứ nhất, nước từ thượng nguồn sông Ba đổ về tràn qua các vùng trụng thấp phía Tây, các tỉnh Lộ, DH83, DH76
Thứ hai, nước từ chính lưu vực nội tại của sông Bằng Thạch và nước mưa tại chỗ lên tới 730mm đổ xuống
Khối lượng nước này là khổng lồ, tạo ra một áp lực cực lớn lên vùng trụng này
Lối thoát duy nhất
Cửa hẹp đa nông
Đây là điểm máu chốt mà nhiều người nhầm lẫn
Nhiều người nghĩ Hòa Thịnh ngập là do cửa sông Đà Diễn, cửa chính sông Ba bị tắt
Đúng nhưng chưa đủ
Dữ liệu vệ tinh và phân tích dòng chảy cho thấy
Nước lũ vào Hòa Thịnh từ sông Ba nhưng không chảy ngược lại sông Ba
Nó buộc phải thoát theo hướng Đông Nam chảy vào sông Bằng Thạch để đổ ra biển qua cửa đa nông
Cửa đa nông là một cửa sông hẹp thường xuyên bị bồi lắp
Dù đã có một số nỗ lực nạo vết
Nhưng năng lực thoát lũ của nó chỉ như một cái vanh xả nhỏ cho một cái bùn tấm lớn
Khi lũ về quá nhanh cái vanh này bị quá tải ngay lập tức
Sự hạn chế thoát lũ này bị tăng nặng nghiêm trọng
Từ mức ngập ước tính 1-3m lên tới 3-5m
Có nơi 4-6m
Do các yếu tố nhân tài
Vách ngăn nhân tạo
Yếu tố nhân tài
Nếu chỉ có cửa đa nông hẹp
Nước sẽ dân lên từ từ và rút đi từ từ
Nhưng năm 2025
Nước dân lên đột ngột và dựng ở mức cao trong nhiều ngày
Ngoài việc nước xuống nhanh
Thi thủ phạm chính là hệ thống giao thông mới
Cao tốc Bắc Nam
Quốc lộ 1A mới
Quốc lộ 29
Và đường sát Bắc Nam
Các tuyển đường này chạy dọc theo hướng Bắc Nam
Vùng góc với hướng thoát lũ tự nhiên
Tây Đông
Với yêu cầu kỹ thuật cao
Nên đường cao tốc và quốc lộ
Được đắp cao hơn hẳn so với mặt ruộng
Thường từ 3 đến 5m
Về mặt giao thông
Đây là điều tuyệt vời
Đảm bảo đường không ngập
Về mặt thủy lợi
Đây là thảm họa
Các con đường này hoạt động chính xác
Như những con DeWild
Chúng chặn dòng chảy trang bề mặt
Thay vì nước lũ chảy trang qua cánh đồng
Để ra sông Ban Thạch
Nó bị bức tường cao tốc chặn lại
Cao tốc Bắc Nam
Khi mạch máu giao thông
Làm tắt mạch máu thủy lưu
Hãy đi sâu vào câu chuyện
Của cao tốc Bắc Nam đoạn qua Phú Yên
Đây là trọng tâm
Của bài toán nguyên hạch
Mà chúng ta đang phân tích
Sự thiếu hụt khẩu độ thoát nước
Một nguyên tắc cơ bản
Trong thiết kế đường qua vùng lũ
Là độ trong suốt thủy lực
Tức là công trình phải cho phép nước đi qua
Như thế nó không tồn tại
Tuy nhiên
Phản ánh của cử tri
Và thực tế hiện trường cho thấy
Số lượng cống quá ít
Các cống thoát nước ngang
Được thiết kế dựa trên số liều thủy văn cũ
Hoặc chỉ tính toán cho việc thoát nước mưa
Nội vùng
Mà chưa tính đến kịch bản
Lũ tràn lưu vực từ sông Ba Sang
Tiếc diện cống quá nhỏ
Thay vì sử dụng các cầu cạn
Để mở toan không gian thoát lũ
Đơn vị thiết kế chủ yếu sử dụng
Phương án đất nền cao
Và đập cống hộp
Hoặc cống tròn
Khi lũ lớn mang theo rác
Cây cối bùng đất
Các miệng cống nhỏ này
Lập tức bị bịt kín
Biến con đường thành đập trắng nước hoàn hảo
Hiệu ứng hồ chứ bậc thang
Hãy nhìn vào bảng đồ
Chúng ta có quốc lộ 1A cũ
Đường sắc rồi đến đường tránh quốc lộ 1A mới
Và cao tốc Bắc Nam
Chúng xếp lớp như những bậc thang
Nước lũ tù Hòa Thịnh
Mỗi lần vượt qua 1 tuyến đường
Là 1 lần bị chặn lại
Dân lên rồi mới tràn qua được
Hoặc chui qua cống
Hệ quả là mực nước tại Hòa Thịnh
Bậc thang đầu tiên
Bị dồn ứ ở mức cao nhất
Không chỉ chặn nước
Cao tốc còn chi cắt không gian
Dữ liệu từ Bộ Giao thông Vận tải trả lời cử tri
Cho thấy khoảng cách
Giữa các hầm chui dân sinh
Lên tới hơn 700m
Trong điều kiện bình thường
Nông dân đã khổ sở vì phải đi vòng
Trong điều kiện lũ lụt
Khi nước dân cao
Việc thiếu các lối thông nhau
Biến các khu dân cư thành những ốc đảo cô lập
Ghe thuyền cứu hộ không thể tiếp cận
Từ phía đường lớn vào sâu trong làng
Vì bị vướng lên đường cao tốc
Trong khi dòng chạy tại các cống ngầm
Lại quá xiết
Gây nguy hiện chết người
Dự án kè sông Ban Thạch
200 tỷ và sự phản tác dụng
Nếu cao tốc là tường thanh phía đông
Thì dự án kè chống sạc lỡ sông Ban Thạch
Lại là một nút thắt
Ngay tại ít hầu thoát nước
Dự án trị giá 200 tỷ này
Đang trong giai đoạn thi công nước rút
Để thi công kè
Nhà thầu thường phải đắp dy vai dòng
Tập kết vật liệu
Máy móc ngay trong lòng sông
Khi lũ về bất ngờ
Toàn bộ dy
Và vật liệu này chưa kịp thanh thải
Chúng trở thành vật cản dòng chảy
Hệ quả là
Dòng chảy bị bóp nghẹt ngay cửa ra
Nước không thoát được ra cửa đà nông nhanh chóng
Dẫn đến hiện tượng dên nước
Ngược lên phía thượng lưu
Chính là xã Hòa Thịnh
Việc bê tông hóa bờ sông
Giúp chống sạc lỡ
Nhưng nó cũng làm mất đi vùng đềm tự nhiên
Giúp hấp thu năng lượng dòng chảy
Khi dòng sông biến thành
Một con kênh bê tông trơn tuột
Nhưng bị thắt hẹp
Vẫn tốc dòng chảy tăng lên
Nhưng nếu gặp vật cản
Như cầu cổng hẹp ở Hạ Lưu
Nước sẽ dân lên rất nhanh
Và tràn vào khu dân cư hai bên bờ
Góc nhìn từ không gian
Sự thu hẹp cửa sông đa rành
Bên cạnh câu chuyện nội tài
Của Hòa Thịnh
Chúng ta không thể bỏ qua bối cảnh lớn hơn
Sự biến đổi của cửa sông ba
Cửa đà diễn
Phân tích hình ảnh vệ tinh
Từ năm 2010 đến năm 2025
Cho thấy một sự thật đau lòng
Khu vực bãi bồi
Vùng ngập nước tự nhiên ở phía nam
Thành phố Tuy Hòa Cũ
Đã bị săn lấp để làm đô thị
Hệ quả là trước đây
Khi lũ về nước có thể tràn vào
Các bãi bồi này giảm áp lực
Cho dòng chính
Nay dòng sông bị bỏ trong hai bờ kè cứng
Và các khu đô thị mới
Nước không còn chỗ lan tỏa
Buộc phải dân cao và chảy siết hơn
Gây áp lực lên toàn bộ hệ thống
Cầu và trụ cầu
Sự xuất hiện dày đặc của các cây cầu
Như cầu Hùng Vương, cầu Đà Răng mới cũ
Cầu Đương Sắc
Với hàng loạt trụ cầu
Cắm xuống lòng sông
Cũng gây cản trở dòng chảy
Tạo ra các điểm co thác cục bộ
Dù dự án chỉnh trị cửa sông
Từ năm 2019 đến năm 2022
Đã giúp cửa miễn thông thoáng hơn
Nhưng nó không bù đắp được
Sự mất mát không gian thoát lũ
Do quá trình đô thị hóa lẫn sông gây ra
Tầm nhìn chiến lược
Trả lại không gian thoát lũ tự nhiên
Đợt lũ năm 2025
Dường như đang đặt ra cho chúng ta
Nhiều câu hỏi hơn là câu trả lời
Có lẽ thay vì
Cố gắng đối chọi với thiên nhiên
Chúng ta nên suy nghĩ
Về cách ứng xử hài hòa hơn
Với dòng chảy vốn có của nó
Chúng ta có thể
Trả lại không gian thoát lũ tự nhiên
Bảo tồn bãi bồi
Và vùng trổng
Trường hợp khu vực cửa sông Đa Răng
Cho thấy bãi bồi
Nơi vốn đóng vai trò đệm khi nước lũ tràn qua
Đã bị thay đổi đáng kể
Để phục vụ phát triển đô thị
Điều này gợi ra câu hỏi
Liệu việc giữ lại những khoảng không gian
Tự nhiên ấy
Có giúp dòng sông vận hành ổn định hơn
Khi lũ xuất hiện
Hạn chế lóng chiếm hành lan thoát lũ
Những bãi bồi, vùng trổng
Và khoảng đệm ven sông
Từng là nơi chứa nước tự nhiên
Nhưng nhiều nơi đã trở thành khu dân cư
Sau khi bị sang lấp
Có lẽ chúng ta cần cân nhắc kỹ hơn
Trước khi tiếp tục các hoạt động này
Vì chúng có thể ảnh hưởng
Đến khả năng thoát nước của cả vùng
Tránh tạo nút cổ chai
Ở những khu vực cửa sông
Bị thu hẹp bởi bồi lắng
Hoặc công trình nhân tạo
Kết hợp với đặc điểm sông ngắn
Và dốc của miền trung
Dòng chảy có thể gặp nhiều hạn chế
Điều này đặt ra vấn đề
Liệu những điểm nghẹn như vậy
Có đang góp phần làm tăng
Mức độ ngập ở hạ du hay không
Chiến lược cầu cạn hóa
Cho cao tốc miền trung
Trước đặc thù lũ lên nhanh
Dòng chảy mạnh
Nên đường đắp có thể chưa phải là lựa chọn tối ưu
Trong mọi trường hợp
Vì vậy có lẽ đã đến lúc
Xem xét lại cách tiếp cận
Đối với các đoạn cao tốc
Đi qua vùng trũng hay vùng thoát lũ
Như Hòa Thịnh Đông Hòa
Giải pháp cầu cạn
Có thể mở ra hướng suy nghĩ mới
Nó giúp dòng nước lưu thông tốt hơn
Hạn chế chi cắt cộng đồng
Và giảm nhu cầu về nguồn vật liệu đắt nền
Việc cân nhắc giải pháp này
Có thể mang lại lợi ích dài hạn
Thay vì chỉ tập trung
Vào chi phí xây dựng ban đầu
Quy hoạch tích hợp đa ngành
Tư duy quy hoạch theo từng ngành riêng lẽ
Dường như đang bọc lộ
Hệ thống giao thông không chỉ dành cho xe cộ
Nó còn là một phần của hệ thống thoát nước
Khu đô thị
Cũng không thể chỉ tối ưu hóa diện tích đất ở
Mà quên đi không gian cho dòng chảy
Có lẽ việc đánh giá lại tác động thủy lực
Của toàn bộ tuyến cao tốc Bắc Nam
Và quốc lộ 1A qua Phú Yên
Sẽ giúp nhận diện những vị trí
Cân nới rộng cống, hạ nền đường
Hoặc chuyển sang cầu cạn
Thưa quý vị, Hòa Thịnh ngập 5m
Không chỉ vì trời mưa to
Nó ngập vì chúng ta đã vô tình
Xây dận những bức tường ngăn cản
Dòng nước về với biển
Thiệt hại là quá đắt
Đừng để nó trở thành vô nghĩa
Hãy dùng bài học đau sóc này
Để thay đổi tư duy quy hoạch ngay từ hôm nay
Đừng để con cháu chúng ta
Sau này phải nhìn những dự án
Nghìn tỷ với ánh mắt sợ hãi
Mỗi khi mùa mưa về
Sự phát triển là tốc yếu
Chúng ta còn những con đường cao tốc
Để đưa đất nước đi lên
Nhưng một con đường thật sự hiện đại
Không chỉ là con đường cho xe chạy nhanh nhất
Mà phải là con đường an toàn nhất
Cho những người dân sống hai bên nó
Sắp tới
Việt Nam sẽ xây dận đường sát cao tốc Bắc Nam
Theo bạn
Bạn sẽ chọn phương án nào
Tiếp tục đắp nền đường
Để tiết kiệm ngân sách trước mắt
Hay chấp nhận đội vốn làm cầu cạn
Để thoát nước trong mùa mưa lũ
Và liệu chúng ta
Có nên luật hóa việc bắt buộc
Làm cầu cạn đối với cao tốc
Đi qua vùng lũ miền trung
Hãy để lại ý kiến của bạn
Ở phần bình luận bên dưới
Sự tranh luận văn minh của các bạn
Sẽ góp phần tạo nên tiếng nói chung
Gửi tới các nhà hoạch định chính sách
Nếu thấy bài phân tích này có giá trị
Hãy bấm like, share và đăng ký kênh
Bọc chung thông báo
Để không bỏ lỡ những gốc nhìn chuyên show tiếp theo
Xin cảm ơn
Xin chào và hẹn gặp lại