Cách Người Nhật Trồng Và Thu Hoạch Wasabi Thật – Loại Gia Vị Đắt Gấp Nhiều Lần Mù Tạt!

Làm Vườn
335 người theo dõi
Chào Mừng Các Bạn Đến Với kênh Nông Nghiệp Kỳ Thú. Video Ngày Hôm Nay Của Chúng Ta: Cách Người Nhật Trồng Và Thu Hoạch Wasabi Thật – Loại Gia Vị Đắt Gấp Nhiều Lần Mù Tạt!
#toiyeubinhduong #riviubinhduong #lamvuon
Một loại gia vị màu xanh, với vị cây sọc thẳng lên mũi
Có người gọi đó là mù tạt, cũng có người gọi nó là wasabi
Nhưng thực ra, hai cái tên này đang chỉ hai thứ hoàn toàn khác nhau
Ở Việt Nam và nhiều nước khác, thứ được phục vụ cùng sushi hầu như chỉ là cải ngựa nghiền
Pha thêm bột được xay từ hạt mù tạt và màu thực phẩm xanh, chứ không phải wasabi
Còn wasabi thật, wasabia japonica
Lại là một loài cây khó tính đến mức chỉ chịu lớn lên tại những thung lũng có dòng suối lạnh 10 độ C chảy qua, sâu trong núi rừng Nhật Bản
Để nuôi dưỡng một cây wasabi trưởng thành, người nông dân phải tỉ mỉ chăm sóc suốt gần 2 năm
Và giá của nó có thể chạm ngưỡng 500 đô la mỗi kg, mức giá khiến nó trở thành một trong những loại gia vị đắt đỏ nhất thế giới
Vậy điều gì khiến một thân dễ nhỏ bé lại có giá trị đến như vậy?
Tại sao cả thế giới đều muốn trồng, nhưng chỉ người Nhật mới có thể thuần hóa được loài cây này?
Và điều gì ẩn sau những dụng wasabi lấp lánh dưới làn nước suối trong vắt quanh ăm?
Hôm nay, hãy cùng khám phá thế giới của wasabi, nơi mà nông nghiệp không chỉ là nghề, mà còn là nghệ thuật, sự kiên nhẫn và lòng tôn trọng tuyệt đối dành cho thiên nhiên
Hành trình của wasabi bắt đầu từ cây con, và cây con wasabi thực ra có đến 3 nguồn khác nhau
Nguồn đầu tiên, cũng là phổ biến nhất, là cây con tách từ trồi
Sau hơn một năm sinh trường, cây wasabi mẹ được nhổ lên, rửa sạch phần gốc rồi tách những trồi nhỏ mọc quanh thân dễ
Những trồi này đã có thân, lá và dễ đầy đủ nên phát triển rất nhanh khi trồng lại
Nguồn thứ hai là cây con ươm từ hạt
Wasabi có hạt nhưng rất ít và khó nảy mầm, nên phương pháp này chủ yếu dùng trong nghiên cứu hoặc ở những nông trại muốn giữ giống truyền thống
Nguồn thứ ba là cây con nuôi cấy mô, được tạo ra trong môi trường vô trùng
Cây sạch bệnh và đồng đều nhưng chi phí cao nên chưa được sử dụng rộng rãi
Sau khi có cây con, wasabi sẽ được đưa vào một trong hai mô hình trồng chính của Nhật Bản
Hatake trồng trên đất khô và Sawa trồng trực tiếp trong dòng nước suối chảy liên tục
Trong mô hình Sawa, dụng được xây theo cấu trúc ba lớp
Đá lớn ở dưới để tạo khoảng rỗng cho nước chảy
Đá nhỏ và sỏi ở giữa để phân bố dòng nước và lớp cát mịn ở trên cùng để dễ bám vào
Xung quanh dụng là từng đá, còn nước suối tự nhiên được dẫn vào liên tục và giữ ở mức 10-15 độ C
Trước khi trồng, người nông dân sới tơi lớp cát trên cùng để làm phẳng bề mặt và loại bỏ tạp chất
Rồi điều chỉnh độ dày sao cho dễ có thể cắm xuống mà không bị lún quá sâu
Sau đó, nước suối được dẫn vào thử để kiểm tra dòng chảy
Nếu nước chảy quá mạnh họ săn lại cát, nếu bị đọng họ chỉnh lại độ dốc
Công đoạn này được lập lại cho đến khi dòng nước qua dụng ổn định và sạch
Khi mặt dụng đã ổn định, người nông dân bắt đầu trồng cây con
Từng cây được đặt trực tiếp lên lớp cát, sỏi, không trồng quá sâu để dễ có không gian phát triển và không bị nghẹt
Ở một số dụng có dòng nước mạnh, nông dân có thể đặt thêm vài viên đá nhỏ để cố định cây
Các cây được trồng cách đều nhau và duy trì trong dòng nước chảy nhẹ suốt 18-24 tháng, giúp dễ luôn mát và thông thoáng
Phía trên các dụng sawa thường được che bằng lưới đen để giảm ánh nắng, giữ nước suối ở nhiệt độ thấp
Tuy nhiên, những dụng nằm trong thung lũng hẹp hoặc nơi có nước suối rất lạnh quanh năm có thể không cần che, hoặc chỉ che vào mùa hè
Trong mô hình sawa, có hai kiểu dụng phổ biến
Loại bậc thang truyền thống được xây theo nhiều tầng ở những thung lũng dốc và loại luống dài ở các khu vực có địa hình bằng phẳng hơn
Kiểu bậc thang thường thấy tại vùng núi, nơi người nông dân tận dụng độ dốc tự nhiên để dẫn nước suối từ tầng trên xuống tầng dưới
Dù khác nhau về cách bố trí, cả hai kiểu dụng đều tuân theo cùng một nguyên tắc
Wasabi được trồng trực tiếp trong dòng nước suối lạnh chảy liên tục
Trong mô hình hatake, wasabi được trồng trên đất thay vì trong nước suối
Người nông dân làm đất thật tơi xốp, sau đó lên luống cao để đất thoát nước nhanh, tránh úng dễ
Đất trồng thường được trộn thêm phân hữu cơ và giữ pH ở mức 6-7
Mỗi dụng hatake đều có rãnh dẫn nước riêng, lấy từ mương tưới hoặc nguồn suối gần đó
Nhưng nước chỉ được đưa vào khi tưới và sẽ rút đi ngay sau đó
Khi trồng, cây con được đặt lên luống với khoảng cách đủ rộng để thân dễ phát triển
Đất được phủ nhẹ quanh gốc để giữ ẩm, và bề mặt luống có thể che bằng dơm hoặc màng nông nghiệp để giảm nắng
Nước được tưới theo rãnh hoặc tưới nhẹ, rút đất luôn ẩm nhưng không ngập
Nếu nước đọng quá lâu, người trồng sẽ điều chỉnh lại độ cao luống hoặc cải tạo đất để rút nước tốt hơn
Vào mùa hè, nhiều dụng cũng che thêm lưới đen để giữ nhiệt độ đất luôn mát
Trong hai mô hình này, Sawa được xem là cách trồng cho chất lượng wasabi cao nhất nhờ môi trường nước suối lạnh tự nhiên và điều kiện ổn định quay ngăm
Còn Hatake là mô hình phổ biến hơn, dễ mở rộng diện tích và phù hợp với nhiều vùng trồng, nên chiếm phần lớn sản lượng wasabi trên thị trường
Dù được trồng theo mô hình nào, wasabi vẫn cần được chăm sóc rất cẩn thận bởi đây là loại cây chỉ phát triển tốt trong phạm vi điều kiện rất hẹp
Người trông phải kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng và chất lượng nước mỗi ngày để cây không bị chết hoặc nhiễm bệnh
Sau khoảng 18-24 tháng chăm sóc, khi thân dễ đủ lớn và lá bắt đầu rả, wasabi bước vào giai đoạn thu hoạch
Người nông dân nhổ từng cây một bằng tay để tránh làm tổn thương thân dễ, bộ phận quý nhất của cây
Ở mô hình Sawa, cây nằm trong lớp cát, sỏi dưới dòng nước suối chảy liên tục nên việc thu hoạch thuận lợi hơn
Nước giúp nới lỏng phần gốc và rửa sạch đất cát, người trông chỉ cần luồn tay vào lớp cát và kéo nhẹ cây lên
Còn trong mô hình Hatake, đất thường khô hơn nên trước khi thu hoạch, nông dân sẽ dẫn nước vào rãnh để làm mềm đất
Khi đất đủ nhuyễn, họ mới bắt đầu nới gốc và nhổ cây, hạn chế tối đa việc làm hư hại thân dễ
Sau khi được nhổ lên, wasabi được rửa sạch, cắt bỏ dễ phụ và tách riêng từng phần
Không chỉ thân dễ, phần đắt nhất, ma lá, cuống và cả hoa wasabi cũng được thu gom
Chúng đều có mùi thơm và vị cay nhẹ đặc trưng và được sử dụng để làm salad, tempura, đồ muối hoặc ăn kèm các món sống
Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp Nhật Bản, năm 2023 cả nước chỉ sản xuất được khoảng 1.380 tấn wasabi tươi
một con số rất nhỏ so với nhu cầu toàn cầu ước tính lên tới hàng chục nghìn tấn mỗi năm
Riêng trang trại Daioh, một trong những nông trại lớn nhất Nhật Bản, cung cấp khoảng 150 tấn, gần 10% sản lượng quốc gia
Thị trường wasabi toàn cầu, từ wasabi tươi đến các sản phẩm chế biến, được ước tính đạt 492 triệu USD vào năm 2024 và có thể tăng lên 786 triệu USD vào năm 2030
Những con số này cho thấy sự tranh lệch lớn giữa cung và nhu cầu ước tính, lý giải vì sao wasabi thật luôn khan hiếm và có giá trị cao
Sau khi được nhổ lên, wasabi được rửa sạch trong nước lạnh, cắt bỏ dễ phụ vào lá giả, thân dễ được cạo nhẹ để làm sạch và kiểm tra chất lượng
Sau đó, từng củ được phân loại, những củ đẹp sẽ bán tươi cho nhà hàng, còn củ nhỏ hoặc kém đẹp được đưa vào chế biến
Cuối cùng, wasabi được bảo quản lạnh để giữ độ tươi trước khi vận chuyển ra thị trường
Wasabi tươi sau khi thu hoạch được dùng theo hai cách chính, mài để ăn trực tiếp hoặc chế biến thành paste và bột
Trong ẩm thực Nhật Bản, wasabi tươi được mài ngay trước khi phục vụ để giữ hương vị tốt nhất, vị cay bốc nhanh, thơm và tan ngay, khác hẳn loại wasabi pha sẵn
Để mài wasabi, người Nhật sử dụng nhiều loại orosi, bàn mài, bàn mài kim loại hoặc gốm là phổ biến nhất
Còn trong các nhà hàng cao cấp, wasabi thường được mài bằng orosi da cá mập, cho lớp wasabi nhuyễn mịn và hương thơm đậm hơn
Wasabi tươi phải dùng ngay sau khi mài vì hương cay chỉ giữ được 10 đến 15 phút
Vì vậy, ở các nhà hàng Nhật, wasabi chỉ được mài khi khách vừa gọi món
Wasabi thường ăn kèm sushi, sashimi, soba, mì kiều mạch hoặc trộn vào các món như thịt nướng, tempura
Vị cay của wasabi không kéo dài, chỉ sọc lên mũi rồi biến mất nhanh, tạo nên hương vị đặc trưng không loại gia vị nào thay thế
Ngoài hương vị, wasabi còn chứa isothiocyanate, ITC, hậu chất có khả năng kháng khuẩn nhẹ, vì vậy rất phù hợp khi ăn cùng món sống
Nó cũng cung cấp vitamin C, chất chống oxy hóa và khoáng chất, hỗ trợ miễn dịch, tiêu hóa và giảm viêm nhẹ
Tuy nhiên, wasabi tươi chỉ nên dùng với lượng nhỏ, vị cay mạnh và tinh dầu dễ bay hơi khiến nó phù hợp nhất khi dùng như một gia vị điểm nhấn, thay vì ăn nhiều
Wasabi tươi còn được dùng trong nhiều món sáng tạo, tiêu biểu là thịt bò phết wasabi, nơi người đầu bếp phủ một lớp wasabi tươi lên thịt để khử mùi, làm mềm và tạo vị cay sọc lên mũi rất đặc trưng
Ngoài thân dễ, lá và hoa wasabi cũng được sử dụng, lá cay nhẹ, hợp với thịt nướng hoặc làm salad, còn hoa giòn thơm, thường muối chua hoặc dùng kèm các món áp chảo
Trên thị trường, hơn 95-99% sản phẩm mang tên wasabi thực ra không hề chứa wasabi thật
Chúng được làm từ cải ngựa nghiền, trộn với bột mù tạt và màu xanh thực phẩm để tạo hương vị giống wasabi, hỗn hợp này được trộn nhuyễn, khử khuẩn rồi chết vào tuýp
Dù không có wasabi tươi, nhiều sản phẩm vẫn ghi nhãn wasabi vì luật cho phép dùng tên này để chỉ hương vị, không bắt buộc theo đúng nguyên liệu
Ngoài hai mô hình Sawa và Hatake truyền thống, việc trồng wasabi hiện nay còn phát triển thêm nhiều phương pháp mới để thích nghi với điều kiện từng địa phương
Phổ biến nhất là Sawa nhân tạo, một mô hình mô phỏng lại môi trường suối lạnh tự nhiên ngay trong nhà kính
Dụng được phủ lớp sỏi đá giúp giữ ẩm và ổn định nền nhiệt, kết hợp hệ thống ống nhỏ liên tục nhỏ nước suối khoảng 8 độ C chảy nhẹ trên bề mặt
Nhờ đó, khu trồng luôn duy trì mức 5-15 độ C, ngưỡng nhiệt lý tưởng cho sự phát triển của wasabi
Thời gian sinh trường mất khoảng 2-3 năm, nhưng đổi lại phương pháp này cho chất lượng wasabi gần tương đương với cây mọc trong tự nhiên
Nhiều nước như Mỹ, New Zealand hay châu Âu cũng phát triển mô hình DryBed, GravelBed trồng wasabi trên lớp sỏi đá nhưng không có dòng nước chảy qua ruộng
Thay vào đó, dụng được tưới định kỳ hoặc dùng hệ thống nhỏ giọt để giữ ẩm
Mô hình này dễ triển khai hơn, phù hợp với khí hậu ôn hòa, nhưng thường không tạo ra chất lượng cao bằng Sawa
Bên cạnh các mô hình thương mại lớn, wasabi cũng được trồng theo quy mô nhỏ trong chậu hoặc khai
Một hình thức canh tác đô thị phù hợp ở bất kỳ nơi nào, kể cả trong nhà kính mini hoặc trên kể
Cây còn thường được ươm trong giá thể hữu cơ như sơ dừa, compost, perlite và vermiculite để giữ ẩm mà không gây úng
Sau đó được chuyển sang chậu lớn khi xuất hiện lá thật
Trong mô hình này, người chồng chủ yếu sử dụng nhân giống sinh dưỡng, cách trồi từ thân dễ cũ để tạo cây mới, giúp rút ngắn thời gian trồng và giữ nguyên đặc tính của cây mẹ
Wasabi có thể phát triển trong chậu đất hoặc trong hệ thống aquaponics với sỏi cụi làm giá thể để thoát nước tốt
Quá trình chăm sóc thường tập trung vào việc giữ bóng râm, duy trì độ ẩm cao, phun xương nhẹ, tỉa bỏ lá già và dùng phân hữu cơ loãng để hạn chế sâu bệnh
Tuy thuận tiện và dễ triển khai, mô hình này không thể tạo ra thân dễ lớn và đồng đều như các mô hình thương mại Sawa hay Hatake
Wasabi trồng trong chậu chủ yếu cho lá, cuông lá hoặc dùng để nghiên cứu, còn việc thu hoạch thân dễ chỉ đạt mức nhỏ và mất nhiều thời gian hơn
Về giá cả, tại các vùng trồng nổi tiếng như Shizuoka hay Nagano, một củ wasabi loại đẹp thường được bán với giá khoảng 2.000-3.000 yen tương đương 12-20 USD
hoặc vào khoảng 70-120 USD trên kg khi bán xỉ tại nông trại. Đây là mức giá khá hợp lý vì wasabi được tiêu thụ ngay trong nước và không tốn chi phí vận chuyển lâu ngày
Nhưng khi bước ra thị trường quốc tế, giá của wasabi thật lại tăng lên đáng kể. Ở Mỹ, châu Âu và các nhà hàng cao cấp nước ngoài, wasabi tươi có thể đạt mức 300-500 USD trên kg
Nguyên nhân là sản lượng wasabi thật rất thấp trong khi nhu cầu thế giới ngày càng cao. Việc vận chuyển cũng vô cùng khó khăn, thân dễ dễ hỏng, phải bảo quản lạnh liên tục và tỷ lệ hao hụt lớn
Thêm vào đó, hầu hết các quốc gia khác gần như không trồng được wasabi đạt chất lượng như Nhật Bản, khiến nguồn cung quốc tế phụ thuộc gần như hoàn toàn vào Nhật
Chính vì vậy, dù ra tại Nhật không quá cao, wasabi thật khi ra thị trường quốc tế lại trở thành gia vị xa xỉ
Wasabi thật không chỉ là một loại gia vị, mà là kết tinh của thời gian, của núi rừng, của bàn tay người nông dân và những kỹ thuật canh tác được gìn giữ hàng trăm năm
Từ dòng suối lạnh nơi thung lũng Nhật Bản đến những món ăn tinh tế trên bàn ăn, hành trình của wasabi là câu chuyện về sự kỳ công và lòng kiên nhẫn
Nếu bạn thấy video này hữu ích và thú vị, đừng quên nhấn like, đăng ký kênh và bật chuông thông báo để không bỏ lỡ những hành trình khám phá nông nghiệp tuyệt vời tiếp theo
Cảm ơn bạn đã xem đến cuối video. Hẹn gặp lại trong tập tiếp theo
