Truyền thuyết dân gian: Truyền thuyết về cái cân

Chuyện này xảy ra cách đây vài năm, nhưng đến tận bây giờ, mỗi lần nhớ lại, tôi vẫn còn ấn tượng sâu sắc. Hôm đó, tôi đi chợ mua rau, tình cờ thấy một người bán hàng cân hiếm cho một bà cụ. Hồi ấy, chợ vẫn chưa phổ biến loại cân điện tử có màn hình như bây giờ. Đa phần vẫn còn dùng loại cân đòn cổ truyền của Trung Quốc. Vì vậy, khi cân, nếu người bán có ý đồ sâu, muốn dở chút thủ đoạn thì rất dễ dàng. Tôi nghe thấy bà lão nói, này chàng trai, ta đây không nhất thiết bắt cậu phải cân bù cho ta đâu. Thiếu hai lạng, ta ăn ít đi mấy miếng là xong. Nhưng nếu cậu cố ý cân thiếu cho người ta, thì cái tật xấu đó lớn lắm đấy. Ta hỏi cậu, cậu có biết nguồn gốc cái cân này không? Cậu thanh niên vẽ mặt đầy nghi hoặc lắc đầu. Bà lão nói tiếp, ta đoán là cậu không biết. Nếu biết thì đã không dám làm như thế rồi. Nào, cậu ngồi ngay ngắn lại nghe bà già này kể cho cậu một chuyện nhé. Lúc ấy, quả thật, có không ít người vây lại không? Bà lão nét mặt nghiêm tràng nói, cậu thanh niên à, cái cân trong tay cậu đó, gọi là cân mâm, là một loại trong những chiếc cân đòn cổ xưa của Trung Hoa. Một khi cậu đã nhức nó lên mà dùng, thì trọng lượng mà nó mang theo, không chỉ là vài cân hàng đâu, mà là cả đạo lý và công bằng nữa đó. Cái núm dây mà cậu đang cầm ấy, nó gọi là cái mấu cân. Ý nghĩa của nó là khi cân đó, phải quan sát tường tận, chính xác đến từng sợi lông, sợi tóc, tuyệt đối không được cậu thả sơ xuất. Phía dưới là cái đĩa nhỏ được nối bằng ba sợi xích, đó gọi là đĩa cân. Cái này thì khỏi nói, ai cũng biết nó dùng để đựng hàng. Còn cái quả nặng treo ở dưới cân, chúng ta thường gọi là quả cân, nhưng tên thật của nó là quyền. Còn cái đòn cân dài, người ta gọi là hoành. Vậy nên từ xưa mới có câu quyền hoành, tức là phải biết cân nhất, đo lượng công bằng, là bắt nguồn từ chính cái cân này đấy. Cái quả cân ấy được chế tác theo ý nghĩa của chồng sao Hiên Viên, và vì quyền thuộc về sao, là sao chủ mưa gió tấm xét. Ngày xưa nước ta là nước nông nghiệp, nếu không có mưa thuận gió hòa thì dân sao có thể sống yên ổn. Cho nên dùng sao quyền để tượng trưng cho quả cân ý nghĩa sâu xa như vậy đó. Còn cái đòn cân, tức hoành, được thiết kế theo chồng sao Tử Vi Viên, tức Cung Tử Vi trên trời, gồm 15 ngôi sao nằm ở phía bắc sao Bắc Đậu. Các sao ấy chia thành 2 hàng đối tính và phải ở trạng thái cân bằng. Các vị có từng nghe Thầy Thiên Văn nói chưa? Nếu Tử Vi phạm vào Bắc Đậu, tức là các sao không còn cân đối 2 bên, thì Thiên Hà sẽ đại loại, tả tắt Nguy Vân. Cho nên dùng hoành làm cán cân là có hàm ý cực kỳ quan trọng. Những dấu khác trên đòn cân biểu thị các đơn vị, thật ra cũng là đại biểu cho các vị sao trên trời. Cái dấu sao nhỏ màu bạc biểu thị đơn vị làng là tượng trưng cho mặt trăng trên trời. Dấu sao nhỏ màu vàng biểu thị cân là tượng trưng cho mặt trời. Nếu cậu cố tình bớt cân, thiếu làng, thì chẳng khác nào là làm mất mặt trời, thiếu mặt trăng. Vậy chẳng phải khiến Thiên Hà chìm vào bóng tối sao. Vậy thì lúa thốc sao phát triển? Con người còn sống thế nào? Còn cái chút để cố định quả cân trên đòn, người ta gọi là định bản tinh sao cố định. Trước khi cần bất kỳ thứ gì, nhất định phải ấn định sao cố định này. Nó mang ý nghĩa là giao dịch phải công bằng. Cân hạng trước tiên phải cân chính cái lương tâm của mình, phải giữ tâm ngay chính. Người xưa đã có lợi răng cho những người làm nghệ buôn bán rằng nếu dám lừa trời gạt người, che giấu lương tâm, thì thần Linh cũng chẳng bảo hộ đâu. Đến cả thần cũng không bảo hộ cậu nữa, thì cậu sống liệu có yên ổn không? Cho nên, đừng tưởng cân thiếu là chiếm được lợi. Sinh mệnh của cậu không được thần bảo hộ, thì cậu cần số tiền đó có ít gì? Cậu không nên suy nghĩ, cân nhắc kỹ lưỡng rằng. Bà cụ lấy dẫn chứng từ sách vở, giảng giảng có đầu có đuôi. Những người vây quanh nghe, mỗi người một tâm trạng vẽ mặt khác nhau. Có người bỗng nhưng hiểu ra, có người nửa hiểu nửa không, có người chột dạ xấu hổ, có người vỗ tay tán thưởng, còn tôi thì nghe rất say sư, trong lòng thầm khen ngợi. Trong cái thời mà Pháp nhiễu loạn này, vẫn còn được nghe câu chuyện tốt đẹp như vậy, thật là hiếm có, tuyệt vời. Quả đó không khó để thấy được người xưa coi trọng đức trị như thế nào, thậm chí còn mở rộng đạo đức đến từng chi tiết nhỏ nhất trong cuộc sống hàng ngày của người dân. Chỉ tiếc là con người ngày nay đã dần dần lãng quên những truyền thống tốt đẹp này. Ngay cả những người hàng ngày vẫn sử dụng cân, cũng không biết đến ý nghĩa thật sự của nó nữa. Trong vô thức đã đánh mất những thứ quý báu mà tổ tiên để lại. Đúng là đã quên mất cội nguồn rồi. Vì vậy, thế hệ chúng ta có trách nhiệm truyền lại những điều tốt đẹp này.