Xã Hợp Tiến, huyện Đồng Hỷ có đến 2 phần 3 dân số là đồng bào dân tộc thiểu số
Trong đó chủ yếu là người Giao, thuộc nhóm Giao Lô Gang
Trải qua nhiều thăng trầm của lịch sử, cộng đồng người Giao nơi đây vẫn gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa tốt đẹp của cha ông
Như trang phục truyền thống, chữ viết, phong tục, tập khoáng, tin ngưỡng
Thăm xóm mỏ sắt một ngày tháng 5
Chúng tôi gặp lại những phí lè rộn ràng, âm vang giữa núi rừng
Cà khúc hoan hỉ đón cô dâu mới cùng sắc màu rực rỡ của những bộ trang phục truyền thống
Đã tô điểm tạo không khí vui tươi cho ngày nên duyên vợ chồng của đôi bạn trẻ
Cô dâu mặc trang phục lộn lẫy, được may theo tinh xảo, phải đeo mạng che mặt và một chiếc mũ đặc biệt
Đây là tục lễ lâu đời của đồng bào Giao ở Hợp Tiến
Lễ tơ hồng là nghi lễ quan trọng trong đám cưới truyền thống của người Giao
Với nhiều điểm độc đáo, đậm đà bản sắc
Như cô dâu bước qua con giao và chiếc bát nước đặt ở cửa chính
Thầy cúng đọc bài khấn xua đuổi tàm ma đi theo cô dâu trên đường về nhà chồng
Và xin tổ tiên cho cô gái, chính thức về làm dâu con trong gia đình
Lễ vái gia tiên, thầy cúng, bố mẹ, họ hàng
Giới thiệu với anh, đây là một bạn học sinh người nước ngoài, người Myanmar
Rất là muốn đến để tìm hiểu nét phong tục truyền thống của người Giao Lô Gang mình
Anh có thể giới thiệu cho chúng em lễ này không ạ?
Theo phong tục cổ truyền của người Giao Lô Gang chúng tôi
Khi đến ngày cưới, cô dâu chú rể sẽ phải làm một lễ tơ hồng
Để các cụ tổ tiên ghi nhận đây là một cháu dâu của gia đình
Một người con của gia đình
Khi cô dâu vào nhà, tôi thấy các bạn đặt cái bóng và cái máy
Phía trước cửa, và tôi muốn biết ý nghĩa là gì
Khi cô dâu đi trên đường, đi về nhà chồng
Có thể cái tàm ma an quỷ đó đeo bám
Thì đến đó người ta sẽ làm, thầy cúng sẽ làm phép
Iểm xuống cái bát nước này, úp xuống để cho bát nước này chảy đi
Làm phép là nếu mà các cái tàm ma mà hót được cái bát nước này đầy
Mới được theo vào
Còn con dao là xong rồi là iểm, phép vào con dao để cắm kia nè
Ngăn chặn tàm ma tất cả không được đeo bám vào bên trong này
Khi mà anh giải cái chiếu ra, thì có sử dụng một cái vật gì đó
Để đặt trên cái chiếu đó thì điều đó có nghĩa gì ạ?
Khi cô dâu và chú rể bước vào trong phòng lễ này
Thì giải một cái chiếu để cô dâu chú rể vào đấy
Là một cái lễ bái đường, bái tổ tiên của bên nhà chồng đó
Trong đó sẽ ghiết mấy chữ là uyên ương tương đối, lục hợp tương đồng
Ghiết mấy chữ vào đấy để làm phép cho hai vợ chồng này bước vào
Cái chiếu này sẽ là cả một đời của hai vợ chồng bình yên và hòa bình hạnh phúc
Cô dâu và chú rể bước vào trong phòng lễ này
Thì giải một cái chiếu để cô dâu chú rể vào đấy
Là một cái lễ bái đường, bái tổ tiên của bên nhà chồng đó
Trong cái buổi lễ này cô dâu và chú rể sẽ không được nhìn thấy mặt nhau
Nếu mà nhìn thấy mặt nhau trong cái buổi lễ này
Thì sau này vợ chồng sẽ có một cái sự sung khắc
Trang phục truyền thống là một trong những di sản văn hóa độc đáo
Mang đậm nét đặc trưng của dân tộc Giao
Trang phục của phụ nữ Giao Lô Gang được may theo cầu kỳ với hoạn thiết đa dạng
Người ta theo ở mặt trái của vải, hình mẫu nổi lên ở mặt phải
Không vẽ mẫu lên vải mà hoàn toàn dựa trên trí nhớ và sự sáng tạo tài tình của những người phụ nữ
Trang phục của người Giao Lô Gang thể hiện tính thẩm mỹ, tin ngưỡng và tâm linh
Đặc mặt trong cuộc sống, sinh hoạt, lao động và các dịp quan trọng của cộng đồng
Và đó góp phần lưu truyền cho thế hệ sau, biết trân trọng và gìn giữ nét văn hóa cuộn nguồn dân tộc mình
Chào chào các bà, các cô, các chị ạ
Xin chào
Vẫn như nhau nhưng mà may bé thôi
Hoa banh thì nhiều kiểu lắm, mỗi người có thể mặc một kiểu
Lúc mới đẻ được mấy tháng là đội mũ như thế này này
Ví dụ là một tháng tuổi thì có thể may như thế này
Còn mũ cũng may theo kích cỡ mà, to bé, trai cũng đội như thế, mẹ gái cũng đội như thế
Một cái bộ trang phục hoàn chỉnh của một người phụ nữ Giao Lô Gang thì sẽ như thế nào?
Hoàn chỉnh thì không có
Tôi thấy các bạn đang làm trang phục
Vì vậy tôi muốn biết là ai dạy các bạn làm như thế này
Từ các cụ ngày xưa, các bà, các mẹ
Ngày xưa làm thì mình cũng học theo làm thôi
Các cô là học từ nhỏ xong là tự theo trang phục mình mặc đúng không ạ?
Là một người phụ nữ dân tộc này, mỗi một người đều phải có một bộ
Chữ Nôm Giao được đồng bào Giao Lô Gang ở Hợp Tiến sử dụng trong sinh hoạt văn hóa tin ngưỡng, thơ ca và các phân tự quan trọng
Trên cơ sở chữ Hán, người Giao tiếp nhận một số từ của Nôm Tày, Nôm Việt đã được sao hóa, biến đổi, tạo ra bảng chữ của riêng mình
Trải qua nhiều biến động của lịch sử, xã hội, chữ viết của đồng bào Giao đang có nguy cơ bị mai một
Bởi vậy, những người am hiểu chữ Nôm Giao trong xã đã mở các lớp học để truyền dạy cho thế hệ trẻ chữ viết của dân tộc mình
Cái quyển như thế này nó có ý nghĩa như thế nào?
À quyển này à, ta gọi là 214 bộ thổ ý là từ nhỏ để ghép ý nghĩa của nó gần như là cái ABC của mình
Khi một cái chữ to này thì ta sẽ ghép bao nhiêu cái bộ thổ này vào thành một chữ
Tôi nói ví dụ ở đây, tôi viết lên đây
Đây là một bộ nhân, cũng được gọi là chữ nhân
Nhưng hai bộ nhân này ghép lại là gọi là tòng
Tức là một người đi trước, một người đi sau
Thì người ta gọi là tòng, tòng là đi theo
Còn nếu mà ba người, ba người trở nên là quần chúng tức là đông rồi
Thì là chúng, chúng nên là quần chúng
Mục đích mà mình muốn mở cái lớp học này là gì ạ?
Tôi được Trung tâm Viện sự phát triển Bến Vũng Nguyên Núi
Là một cái trung tâm thuật Việt Nam thì mời đi dự ở Hà Nội
Thì sau đó tôi làm thành viên
Thì tôi thì là có thành viên của bên người Giao
Thì là nhóm trưởng của cái nhóm về tích ở đây
Thì người ta cho toàn bộ cái sách này
Chuyên dạy cho đồng bào Giao của em tôi
Tôi đi học tập và tập huấn nhiều năm
Thì tôi về tôi thấy là
Ở địa phương tôi nó có một số cũng bị mai một
Một phần di sản văn hóa dân tộc
Nói chung là ngôn ngữ, chữ viết
Và những cái văn hóa phòng tổ khác
Mấy anh em tôi mới xây dựng lên một cái cơ bộ
Để bảo tồn cái gì
Thì trình ủy ban nhân dân xã ập tiền