LIÊM SỈ CỦA NGƯỜI QUÂN TỬ

Chào mừng bạn quay trở lại với chuyên mục Mỗi Ngày Một Trang Sách Hôm nay chúng ta cùng chia sẻ về thế nào là liêm sĩ Từ cách nhìn của văn hóa truyền thống Tả Khâu Minh là quan thái sử nước lỗ Tức là người chép sử ở nước lỗ Ông và khổng tử vừa là thầy trò vừa là bạn hữu Ông họ Tả tên Khâu Minh Vào những năm cuối đời Tả bị mù Được gọi là manh Tả Tương truyền ông chính là tác giả của cuốn tả truyền Tả truyền có tên gọi ban đầu là Tả Thị Xuân Thu Khổng tử nói những người dùng lời lẽ hoa ngôn xảo ngữ dễ nghe Thể hiện ra nét mặt ưa nhìn Phô bày ra thái độ nịnh nọt khiêm cung thái quá Thì Tả Khâu Minh cho rằng thật đáng hổ thẹn Khổng tử cũng cho là thật đáng hổ thẹn Che dấu nổi oán hận với người khác ở trong tâm Còn biểu hiện bề mặt với người khác là như thể bạn bè Tả Khẩu Minh cho rằng những người ấy thật đáng xấu hổ Khổng tử cũng cho là thật đáng hổ thẹn Trong chương học nhi Khổng tử viết Xảo ngôn, lệnh sắc, tiên hỷ nhân Tức là những người cố tình nói ra những lời ngọt ngào dễ nghe Thì hiếm khi có trái tim nhân hậu Vì thể diện, vì những ham muốn cá nhân Vì để duy trì mối quan hệ hữu hảo ở bề ngoài Mà biểu hiện khẩu thị tâm phi, trong ngoài bức nhất Đóng kịch giả dối Dần dần sẽ làm mất đi bản tính thành thực Thiện lương và chân chính của con người Những người dùng lời lẽ hoa ngôn xảo ngữ dễ nghe Thể hiện ra nét mặt ưa nhìn Phu bày ra thái độ nịn nọt khiêm cung thái quá Và che giấu nổi oán hận với người khác ở trong tâm Đều là người đạo đức bại hoại Những người tu dưỡng tâm tính Lại càng phải nên lấy đó làm xỉ nhục Lại càng phải nhận rõ những ngôn hành cử chỉ đó Là sản phẩm của nhân tâm biến dị Là căn nguyên dững đến sự biến dị nhân tâm và đạo đức bại hoại Đây chính là vị tư vị ngã Biểu hiện cụ thể là giả dối không thật Là ghen tức tật đố Là không tự biết xấu hổ v.v Nếu như ai ai cũng tự biết xấu hổ Thì sẽ không nhận thức như thế Cũng sẽ không tiếp nhận những biểu hiện đáng xấu hổ như thế Thì những biểu hiện xấu hổ ấy sẽ bị cự tuyệt Sẽ không có thị trường Đây chính là tự giác duy hộ bản tính đạo đức và thiện lương Trong xã hội mà tiêu chuẩn đạo đức thấp kém Thì cái tâm biết xấu hổ cũng mờ nhạt Ví như chê cười người nghèo chứ không chê cười kỹ nữ Nhiều người cho rằng chỉ cần không vi phạm pháp luật ở xã hội này Thì có xấu hổ cũng không sao Nếu như muốn tu dưỡng tâm tính Thì nên dùng pháp luật đo lường Hay là tiêu chuẩn đạo đức cao hơn để đo lường Nếu như không dùng tiêu chuẩn đạo đức cao hơn Mà ước thúc bản thân Thì sẽ dễ bị cái dòng bại hoại của xã hội cuốn đi Thuận theo dòng chảy bại hoại đó Thì cũng giống như góp gió thành bão vậy Khi một người bắt đầu nhận thức cái xã hội ấy Thích ứng với xã hội ấy Và chạy theo trào lưu xã hội ấy Thì người đó đã thực sự bị ô nhiễm rồi Trưởng thành trong cái xã hội đạo đức thấp kém như vậy Mọi người đã quen với những điều đó Và coi là bình thường rồi Nên người đó rất khó mà nhận ra Rất khó mà tự cảm thấy xấu hổ với những việc đó Ngoài trừ trường hợp họ đã đề thăng đạo đức Thông qua tu dưỡng đạo đức Rồi quay lại nhìn thì mới cảm nhận được Hành động của bản thân phải có liêm sỉ Mạnh Tử nói với Công Tôn Châu Con người không thể không biết liêm sỉ Nhưng mà con người bây giờ có rất nhiều người Đã không còn biết liêm sỉ về hành vi của mình Đấy mới là sự sỉ nhục thực sự vậy Công Tôn Châu hỏi Mạnh Tử Xin tiên sinh giải thích rõ Mạnh Tử liền kể cho Công Tôn Châu một câu chuyện Nước tề có một người Anh ta ở cùng nhà với vợ cả và vợ lẻ Chồng của họ mỗi khi ra ngoài Thì nhất định là cơm no, rượu say rồi mới về Vợ cả của anh ấy hỏi Anh đi ăn uống với những ai thế? Mỗi lần anh ta đều nói tên Của những người giàu có, quyền lực Thế nên bà vợ cả rất ngạc nhiên Bèn bàn với bà vợ lẻ Chồng chúng ta ra ngoài Nhất định là ăn no, uống say rồi mới về nhà Nói rằng uống rượu cùng những người giàu có, danh giá Nhưng từ trước tới giờ Cũng chưa thấy có người danh giá nào đến nhà chúng ta Tôi định đi theo chồng Để xem anh ấy đã đi đâu Thế rồi sáng sớm ngày hôm sau Vợ của người nước tề ấy đã lặng lẽ đi theo sao chồng Để xem anh ấy đến đâu Nhưng thấy rằng không có ai ở trong thành này Để ý đến chồng mình Ngay cả không có một ai đứng lại nói chuyện với anh ấy Cuối cùng, người chồng đi vào nghĩa địa Ở ngoài cổng thành phía đông Xin đồ ăn từ những người quét mộ Những người khác đối xử với anh ta rất coi thường Sau khi vợ anh ta về Đã kể với bà vợ lẻ tất cả những gì đã thấy Chồng là nơi mà chúng ta dựa vào suốt đời Nhưng chồng chúng ta lại là như thế Thế là cả hai người cùng nhau khóc Nhưng chồng của họ cũng không hề biết gì cả Khi anh ta đi về nhà Vẫn dương dương đắc ý tỏ ra oai phong trước mặt cả hai người vợ Sỉ là giới hạn đạo đức thấp nhất mà nho giáo đề xuất Là khởi điểm mà con người tự hoàn thiện đạo đức tự thân Nho giáo cho rằng con người tất phải có liêm sĩ Chỉ có sau khi biết thế nào là hổ thẹn nhục nhã Mới có thể phân biệt rõ ràng thị và phi Đúng và sai, thiện và ác Có như thế mới có thể tránh không làm những việc vô đạo đức Nếu không thì không biết thế nào là hổ thẹn nhục nhã Để từ đó mà sửa chữa Để từ đó mà đề cao cảnh giới tư tưởng của tự mình Người mà không liêm thì cái gì cũng lấy Không sĩ thì việc gì cũng làm Người mà đến thế là người bỏ đi Không khác gì giống vật Trong kho tàn tư tưởng nho giáo Liêm và sĩ là hai trụ cột đạo đức căn bản Là ranh giới phân biệt giữa con người và loài vật Liêm là sự trong sạch, không tham lam Sĩ là biết hổ thẹn khi làm điều trái đạo Khi con người đánh mất liêm sĩ Thì mọi hành vi đều bị dẫn dắt bởi dục vọng Bất chấp đúng sai, thiện ác Người không liêm thì cái gì cũng lấy Của công, của tư, của người nghèo hay của kẻ yếu Miễn sao thỏa mãn lòng tham Người không sĩ thì việc gì cũng làm Luồn cuối, phản trắc, dối trá Thậm chí hại người Miễn sao đạt được lợi ích cá nhân Một xã hội mà liêm sĩ bị coi nhẹ Thì đạo lý sẽ suy đồi Lòng người sẽ lạnh lẽo Và cái ác sẽ mặc nhiên tồn tại như lẻ thường Khi ấy con người sống không khác gì giống vật Chỉ biết ăn, ngủ, tranh giành mà không biết xấu hổ Không biết dừng lại trước ranh giới đạo đức Đó là sự tha hóa nguy hiểm nhất Không phải của thân xác mà là của tâm hồn Bởi vậy giữ gìn liêm sĩ Không chỉ là giữ phẩm giá cá nhân Mà còn là giữ cho xã hội Một nền tảng đạo lý vững chắc Người có liêm sĩ thì dù nghèo vẫn đáng kính Người mất liêm sĩ thì dù giàu sang Cũng chỉ là chiếc vỏ rộng Không có giá trị thật sự Trong hành trình sống Nếu ta có thể giữ được một chút niêm Một chút sĩ Thì cũng đã giữ được phần người cao quý nhất trong chính mình Để kết thúc chia sẻ ngày hôm nay Tôi xin đọc một bài thơ do một người bạn sáng tác Bài thơ này được đặt tên là Liêm sĩ, phần người còn lại Người không liêm, lấy chẳng phân Của ai cũng lấy chẳng ngần ngại chi Người không sĩ, gì cũng làm Miễn sao lợi được chẳng nể chẳng kiên Thế gian lắm kẻ đảo điên Sống như cầm thú giữa miền lợi danh Đạo suy nghĩa nhạc mong manh Lòng người lạnh lẽo nhưng tình lạc tan Liêm là gốc của thanh nhàng Sĩ là bóng mát giữa ngàn bụi gai Giữ hai chữ ấy trong tay Dù nghèo cũng quý, dẫu cây cũng bền Người mà mất cả sĩ liêm Giàu sang cũng chỉ khỏa ngoài phù hoa Sống không hồn, sống không ta Không còn chân ngã, chỉ là giống thôi Xin chào tạm biệt và hẹn gặp lại