Giai Thoại Sử Việt: Nữ Sĩ Hồ Xuân Hương | Phần 1: Bà Chúa Thơ Nôm Ngang Tàng, Ngạo Nghễ | BASV

Giai thoại bà Hổ Xuân Hương Tiểu sử của bà Hổ Xuân Hương đến nay vẫn còn nhiều điểm gây tranh cãi Chưa rõ năm sinh và năm mất Chỉ biết bà sống vào khoảng đầu nhà Nguyễn Một vài tài liệu ghi bà sinh năm 1782, mất năm 1822 Dựa vào một số tài liệu lưu truyền, những bài thơ được khẳng định là của Hổ Xuân Hương Các nhà nghiên cứu đã tạm thời thừa nhận một số kết luận bước đầu về tiểu sử của nữ sĩ Theo các nhà nghiên cứu đầu tiên về Hổ Xuân Hương như Nguyễn Hữu Tiến, Dương Quảng Hàm Thì bà là con ông Hổ Phi Diễn ở làng Quỳnh Đôi, nguyện Quỳnh Lưu, Nghệ An Ông thi đậu tú tài năm 24 tuổi dưới chiều Lê Bảo Thái Nhà nghèo không thể tiếp tục học, ông ra dạy học ở vùng Hà Bắc để kiếm sống Tại đây, ông đã lấy cô gái Bắc Ninh Họ Hà làm vợ lẽ Hổ Xuân Hương ra đời là kết quả của mối tình duyên đó Bà lấy chồng muộn mà hai lần đi lấy chồng Tồng cóc rồi quan chi phủ vĩnh tường Hai lần đều làm lẽ, cả hai đều ngắn ngùi và không có hạnh phúc Có tài liệu ghi rằng trong thời gian ngồi dạy học Bà có người học trò tên Nguyệt Thị Hinh, đó là nữ sĩ bà Huyệt Thanh Quan Các tác phẩm của bà đã bị mất nhiều Đến nay còn lưu truyền chủ yếu là những bài thơ chữ nôm truyền miệng Bà đã để lại nhiều bài thơ độc đáo với phong cách thơ vừa thanh vừa tục Và được mệnh danh là Bà Chúa Thơ Nôm Về chữ Hán, bà để lại nhiều tập thơ Đề Vịnh Hạ Long, Đổ Sơn Bát Vịnh, Hương Đình Cổ Nguyệt Thi Tập, Lưu Hương Ký Tục truyền Hồ Xuân Hương còn đi học Một hôm gặp trời mưa, đến sân trường đất trơn Cô chỏ gái trượt chân ngã hoạch một cái Các đồng môn thấy thế đều cười ẩm lên Nhưng Hồ Xuân Hương đã đứng dậy ngay Ung Dung đọc hai câu thơ quốc âm rằng Giang tay với thử trời cao thấp Xoạc cảng đo xem đất vắn dài Rồi cất nón bình thàn đi vào Còn mấy chàng học trò thấy nàng ứng khẩu chữa thẹn tài tình như thế Thì cũng phục không dám tròng gẹo gì thêm nữa Hai, Mạnh Tình Sẻ Đôi Hồ Xuân Hương vốn nổi tiếng tài hoa Lại hay bày ra các cuộc sướng họa văn thơ ở trong nhà để làm vui Nên khách khứa thường luôi tới nhà bà rất đông Trong số đó, những khách yêu chuộc văn chương mà đến thì cũng có Xong hạng khách vô công dỗi nghề vì tò mò mà đến Hoặc vì sĩ diện hảo mà đến cũng không phải là hiếm Một hôm, có một công tử con quan Học hành thì rốt nát Nhưng áo quần lúc nào cũng bành bao đến chơi nhà Xuân Hương Xuân Hương lúc ấy đang bận ở nhà trong Và cũng đã biết đó là một anh chàng tầm thường không muốn tiếp Bèn cho cô nhài ra mời chầu Cơi chầu có quả cao bổ đôi kèm theo mảnh giấy Để hai câu thơ như sau Chàng công tử xem thơ xong Chừng liệu sức mình không đối chọi nổi Bỏ cả chầu không dám ăn Lặng lẽ chuồn về luôn Nhưng được mấy hôm, không hiểu tiếc rẻ như thế nào Người ta lại thấy chàng công tử ấy dẫn sát đến Lần này, Xuân Hương lại sai cô nhài bưng cơi chầu ra mời Chàng công tử rơ tay định nhót miếng chầu ăn Chẳng ngờ lại thấy có mảnh giấy với bài thơ tứ tuyệt rằng Chàng công tử đọc đi đọc lại mãi Mà vẫn chẳng hiểu ý tứ thế nào Sau nghĩ kĩ mấy chữ Này của Xuân Hương đã quẹt rồi Cảm thấy lờ mờ rằng mình bị sò Nhưng lại lúng túng mãi chẳng biết đường hòa Thế là lần thứ hai Chàng công tử tốt má ấy lại đành bỏ chầu chuồn thẳng Nghe đâu từ đấy cậu cả không còn dám lai vãng tới cửa nhà Xuân Hương nữa Một hôm hồ Xuân Hương đến thăm chùa Định Lòng ở vùng Ninh Bình Thấy khắp chùa chỗ nào cũng nhan nhàn những thơ đề vình Xuân Hương thú lắm liền đi dạo xem Đăng lúc ấy bỗng có hai người ăn diện bành bao Có tiểu đồng theo hầu bước vào chùa Họ ngắm cảnh một lát Rồi một người lấy bút đè lên khoảng tường trắng bài thơ rằng Thấy tớ thong song dạo cảnh chùa Cầm thư lưng túi rượu lưng hồ Cá khe lắng kẹ đầu ngơ ngác Chim núi nghe kinh cổ gật gù Then cửa tử bi chen chật cánh Nén hương tế đổ cắm đầy lò Nam mô khẽ hỏi nhà sư tý Phúc đức nhà ngươi được mấy bồ Người ấy vừa buông bút Người thứ hai đã vội khen lấy khen đè Rồi đón lấy bút nói Bây giờ để xin phép bác Cũng thử vịnh mấy vần chơi cho vui nhé Bài thơ như sau Mây tan mưa tảnh liễu xanh ôm Qua mái thiền quan ghé mắt dòm Ngoài cửa vòng tay hai chú béo Trong gian trống gối một anh còm Chênh vinh án kề chuông vàng tía Lấp ló bình hương phật đỏ lòm Tới cành lấy chi mà vãng cành Quỳ hai gối xuống gật xòm xòm Bài thơ vừa để xong Thì người thứ nhất cũng khen lại dối dít Thế rồi kề trước người sau Cứ tân bốc nhau mãi lên tận trời Xuân hương đứng gần đấy Lấy làm lạ tới coi thử Nhưng khi đọc thơ xong Thì Xuân hương thấy ngược cho những ý tứ sổ sàng Trong hai bài thơ Không chịu được liền nhổ tuẹt một bãi nước bọt Hai người kia bực mình hỏi Xuân hương Vì sao mà lại nhổ nước bọt Xuân hương thủng thẳng đáp Tôi thấy lời lẽ trong thơ các vị Không xứng đáng là lời của người quân tử Hai người ra vẻ không bằng lòng nói Chị đã có ý chê thơ của chúng tôi như thế Vậy nhà chị thử họa một bài như thế nào Xuân hương trả lời ngay Dì chứ họa thơ của hai thầy thì cũng dễ thôi Chỉ trừ khi có hạn vần thì mới khó họa Hai người cũng tỏ vẻ ta đây Sành sỏi trong làng thơ liền nói luôn Hạn vần sao lại khó được Chị thử hạn vần rồi chúng tôi họa cho mà coi Xuân hương mới đọc câu Lược cả xin ông chớ hẹp hòi Rồi bảo đó các thầy họa đi Hạn vần cái gì hòi thì được Chớ cấm dùng hẹp hòi Hai người ngẩn mặt ra nghĩ mãi Sau có một người phải đọc liều Sẽ lại gần đây tới thầm hòi Nói lái lại hỏi thầm Rồi họ chống chế cho đỡ thèn Giá chỉ cho vịnh hành một vật Thì chúng tôi mới có hứng mà làm Xuân hương đáp thế cũng được Vậy hãy vịnh thơ cái chuông Mà hạn vần uông ở câu thứ hai Hai người đã chót lỡ lời Đành phải ngồi năng óc suy nghĩ Đánh vần đã vã cả mồ hôi chán Mà thơ vẫn chưa ra được câu nào Sau Xuân hương thấy họ cứ chuông uông mãi Rốt ruột mới đọc hai câu rằng Năm ba thằng ngọng đứng xem chuông Nó bảo nhau rằng ấy cái uông Vừa là làm giúp Mà lại vừa có ý nói móc hai người Rồi nhân tiện Thấy họ cứ làm bộ hay thơ mãi Xuân hương ghép mặt Mới đọc rộn luôn cho bốn câu nữa Dắt diếu đưa nhau đến cửa triền Cũng đòi học nói nói không nên Ai về nhắn bảo phương lòi tói Muốn sống đem vôi quét trà đèn Lòi tói tiếng cỏ nghĩa là rốt nát Phương ngôn có câu rốt lòi tói Đọc xong đùng đùng bỏ về thằng Để mặc cho hai người kia Đứng chơ mắt nhìn nhau Vừa thèn vừa tức vừa phục Bốn Đánh trống qua cửa nhà sấm Một hôm Hồ Xuân hương đi thăm chùa Chấn Quốc về Nàng đang lững thững bên bờ hồ Tây Bỗng có mấy thầy khóa Bước dạo lên theo sát ở đằng sau Rồi các thầy Giở dọng trót nhà ra treo gẹo nàng Có thầy lại hứng chí tung văn chương chữ nghĩa ra nữa Xuân hương thấy họ treo gẹo Thì vẫn lặng thinh không nói gì Nhưng đến khi nghe cái thứ thơ thần nửa bùa ấy Thì không nhịn được nữa Nàng mới quay lại Đọc rồn cho các thầy một bài thơ rằng Khéo khéo đi đâu lũ ngần ngơ Lại đây cho chị dạy làm thơ Ông non ngứa nọc châm hoa giữa Dê còn buồn sừng phúc dầu thưa Bấy giờ các thầy khóa nghe giọng thơ Thì biết ngay là đã gặp phải bà chúa Hồ Xuân hương Riêng thầy đọc thơ lúc nãy Thì thẹp 9 người vì đã trót đánh trống qua cửa nhà xấm Rồi đó các thầy bấm nhau lui lại Để cho Xuân hương đi trước Năm ham tìm chỗ ấy Tương truyền Một hôm vừa có mấy tao nhân mặc khách đến nhà Hồ Xuân hương chơi Thì trời đổ mưa Hồ Xuân hương khi ấy đang ở trong nhà dưới Vội dảo bước qua sân lên nhà trên tiếp khách Bởi đi vội nên chẳng may Dẫm chân phải hòn gạch gập gành Bùn nước bắn vọt ngay lên Chắc là bùn vọt lên cao bên trong váy Làm Hồ Xuân hương khó chịu Bất giác lấy tay xoa xoa vào chỗ bị ướt Chẳng ngờ cử chỉ của Hồ Xuân hương lại bị mấy ông khách nhìn thấy Họ khúc khích vừa cười vừa nói nhỏ gì đó với nhau Hồ Xuân hương mặt đỏ bừng ứng khẩu Đọc luôn hai câu thơ chữa thẻn như sau Nê nính do chi tầm hào xứ Mạc tương thố thù tiếu anh hùng Tạm dịch Bùn nháo còn ham tìm chỗ ấy Câu thơ đã chọc đúng tâm lý cánh mày dâu Khiến mấy ông khách chẳng thể chêu chọc gì hơn được nữa Thế là tất cả đều cười ổ lên vui vẻ Còn tiếp Viết theo Một giai thoại văn học Việt Nam Kiều Thu Hoạch Nhà xuất bản văn học Hà Nội Năm 2007 Hai Hồ Xuân hương Tác phẩm Thân thế và văn tài Nguyễn Văn Hành Nhà xuất bản khai trí Sài Gòn tái bản Năm 1968 Ba Trang thơ Hồ Xuân Hương Trên thi viện Video được thực hiện bởi kênh Bí ẩn sự Việt Qua giọng đọc trong tuần Mời quý vị và các bạn đăng ký Nhấn chuông nhận thông báo Để đón xem những câu chuyện tiếp theo Lịch sử bao giờ cũng ẩn chứa những bí mật Những sự thật mà không phải ai cũng có thể hiểu hết được Hãy cùng lắng nghe những bạn cùng ca bi tráng Những câu chuyện lịch sử chưa từng kể Cùng Bí ẩn sự Việt khám phá những bí ẩn Để suy nghĩ sâu sắc hơn về lịch sử Và thêm phần ôn đáp niềm tự hào dân tộc Đăng ký kênh Bí ẩn sự Việt Để đón xem clip mỗi tuần