Nữ Tướng Giả Trai Và Mối Duyên Kỳ Lạ Trong Cuộc Khởi Nghĩa Lam Sơn Của Danh Tướng Nguyễn Chích

Mối tình hiếm có giữa nữ tướng giả trai và khai quốc công thần Nhà Hậu Lê. Nguyễn Trích là một danh tướng kiệt liệt của nghĩa quân Lam Sơn sau thành đại công thần khai quốc của Nhà Hậu Lê. Ít ai biết ông và vợ quen nhau trong hoàn cảnh vô cùng đặc biệt. Từ người anh hùng núi Hoàng Nghiêu đến công thần khai quốc. Nguyễn Trích sinh năm 1382, mất năm 1448. Quê ở thôn Vạn Lộc, huyện Đông Sơn, châu Ái. Nay là xã Đông Anh, huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa. Có tài liệu thì ghi ông là người thôn mạc huyện Đông Sơn. Tài liệu khác thì ghi quê ông ở xã Đông Ninh, huyện Đông Sơn. Xuất thân trong gia đình nông dân là một cô cha mẹ từ nhỏ phải đi chăn châu ở đợ kiếm sống. Nhưng ông bản tính thông minh, dũng lược, có ý chí. Bởi vậy, sau khi cuộc kháng chiến chống quân minh xâm lược của Triều Hồ thất bại vào tháng 11 năm Đinh Hời, tức năm 1407. Trong số các cuộc khởi nghĩa nổi dậy sau đó có cuộc khởi nghĩa do Nguyễn Trích lãnh đạo. Ông đã tập hợp lực lượng lấy khu vực Nối Hoàng và Nối Nhiêu làm căn cứ. Nay thuộc khu vực giáp giới giữa ba huyện Đông Sơn, Nông Cống, Triệu Sơn của tỉnh Thanh Hóa. Sách Đại Nam nhất thống trí có đoạn chép. Hiệu lệnh của ông được thi hành ở các huyện Đông Sơn, Nông Cống và Ngọc Sơn. Từ căn cứ của mình, Nguyễn Trích dần dần phát triển lực lượng khống chế cả một vùng rộng lớn phía Nam Thanh Hóa và Bắc Nghệ An. Năm Mậu Tuất, tức năm 1418, khi Lê Lợi xưng là Bình Định Vương Sướng Nghĩa ở Lam Sơn. Biết danh tiếng của Nguyễn Trích, Lê Lợi đã cho người đến kết giao để cùng phối hợp chống kẻ thủ chung. Nể phục uy thế, tài đức của thủ lĩnh Lam Sơn nên cuối năm canh tí, tức năm 1420, Nguyễn Trích đã đem toàn bộ lực lượng theo về. Tự đặt mình dưới sự chỉ huy của Lê Lợi và được phong là thiết đột hữu vệ, đồng tổng đốc chư quân. Sau nhờ lập nhiều chiến công lại được thăng đến trước nhập nội Thiếu Ý, thuộc hàng võ quan cao cấp nhất lúc đó. Không chỉ anh hùng hào kiệt nể phục tài năng của Nguyễn Trích mà đến kẻ thủ cũng muốn lôi kéo ông. Giặc Minh thông qua tên Việt gian Lương Những Hốt nhiều lần dùng vàng bạc chất tước để mua chuộc rụu rỗ nhưng bị ông cự tuyệt. Không những vậy còn đem quân tấn công đánh bại Lương Những Hốt ở Cô Vô tức Ven Song Chu. Theo các nhà nghiên cứu lịch sử có thể chia cuộc ở Nghĩa Lam Sơn làm 3 giai đoạn lớn. Giai đoạn hoạt động ở vùng rừng núi Thanh Hóa 1418-1423 Giai đoạn tiến vào phía Nam 1424-1425 Và giai đoạn giải phóng Đông Quan 1426-1427 Nhưng nếu giai đoạn đầu Nghĩa quân thế lực còn mỏng, địa bàn hoạt động hẹp, gặp vô vàn khó khăn lại liên tục bị quân minh tấn công nhằm tiêu diệt. Có lúc tường trường tan giá hoàn toàn như trong Bình Ngô Đại Cáo sau này có nhắc lại qua 2 câu Khi Linh Sơn lương hết mấy tuần, khi khôi huyền quân không một đảo. Trước tình hình đó, Bộ chỉ huy Nghĩa quân Nam Sơn đã mở hội nghị quân sự đặc biệt quan trọng vào tháng 9 năm Sáp Thìn tức năm 1424 để tìm phương án tốt nhất để cho nghiệp lớn thành công. Mặc dù có nhiều ý kiến khác nhau, nhưng cuối cùng lê lợi và Bộ chỉ huy Nghĩa quân quyết định bỏ vùng núi rừng ở Thanh Hóa để tiến vào phía Nam đánh chiếm Nghệ An theo kế sách của tướng quân Nguyễn Trích. Với việc xác định lợi thế khi thay đổi địa bàn như sau Nghệ An là nơi hiểm yếu, đất rộng người đông. Tôi đã từng qua lại Nghệ An nên rất thông thuộc đường đất. Nay hãy đánh trước lấy trả lân, chiếm cho được Nghệ An để làm chỗ đứng chân, rồi dựa vào nhân lực, tài lực đất ấy mà quay ra đánh đông quan thì có thể tính xong việc dẹp yên thiên hạ. Có thể nói, nhờ kế sách này mà từ một cuộc khởi Nghĩa nhỏ, lực lượng ít, khu vực hoạt động hẹp, trải bao gian khó. Dần dần lê lợi và Bộ chỉ huy Nghĩa quân đã từng bước phát triển lực lượng, mở rộng quy mô hoạt động, dành nhiều thắng lợi quan trọng để xoay truyền dần cục diện. Từ đó, Nghĩa quân Nam Sơn đã kiểm soát được một vùng rộng lớn từ đất Nghệ An trở vào Nam. Giặc Minh chỉ còn co cụm, cố thủ trong mấy tòa thành lớn bị bao vây trùng trùng lớp lớp. Thắng lợi của cuộc khởi Nghĩa Nam Sơn đã giành lại nền độc lập cho đất nước sau 20 năm rên siết dưới ách đô hộ của Giặc Minh bạo tàn. Lê lợi cho ban bố Bình Ngô Đại Cáo lên ngôi vua sáng lập ra triều đại Hậu Lê. Với công trạng của mình, Nguyễn Trích được phong tước Đinh Thượng Hầu, được ban quốc tính gọi là Lê Trích. Những dấu ấn quan trọng của thắng lợi đó đều xuất phát từ kế sách của Nguyễn Trích. Đúng như trong kiến văn tiểu lục, Lê Quý Đôn đã nhận xét rằng Bày tôi có công khai quốc kể về bậc tài trí không phải hiếm, Nhưng sở dĩ đã bình định được cả nước là do mưu trước của Lê Trích. Không cần phải đánh mà được thành đồng độ, lấy hòa hiếu để kết liễu chiến tranh. Tuy là mưu kế của Nguyễn Trái, nhưng trước hết làm cho căn bản mạnh để thu lấy thắng lợi hoàn toàn thực bắt đầu từ Lê Trích. Chuyện tình của vị tướng quân có tài nuôi chim bổ câu Thời gian đầu dựng cờ khởi Nghĩa, Nguyễn Trích lập căn cứ tại vùng núi Hoàng và núi Nghiu. Đây là một khu vực địa thế hiểm yếu, nhiều hang đồng, đường đi hiểm hóc nên quân minh không dám đem đại quân đến đàn áp. Để triêu hiền đại sĩ, anh hùng Hào Kiệt đến tụ Nghĩa, Nguyễn Trích đã chọn động chân Nghĩa nằm ở núi Nghiu làm nơi tiếp đón. Sách thanh hóa tỉnh trí có viết như sau Một vùng đất bằng phẳng, rộng hơn 10 mẫu, có núi tre khuất là nơi đầu tiên tụ tập nghĩa sĩ từ bốn phương trước khi vào căn cứ. Có nhiều người đã tìm đến với Nguyễn Trích để đầu quân góp sức cùng nhau phá giả cứu nước, cứu dân, nhờ đó lực lượng của ông lên đến hơn 1.000 người. Nghĩa quân đã xây dựng nhiều đồn nghĩ, doanh trại, luyện tập quân sĩ. Những nơi đó hiện vẫn còn để lại dấu tích ở huyện Đông Sơn, Thiệu Hóa qua những tên gọi như Cồn Pháo, Cồn Voi, Cồn Binh, Cồn Lưỡi Kiếm. Về chuyện đời tư của Nguyễn Trích, mối tình của ông đến một cách rất tình cờ. Đó là khi Nguyễn Trích vẫn là người đứng đầu lực lượng khởi nghĩa ở vùng núi Hoàng và núi Nghiêu. Anh hùng nhân sĩ cùng trí hướng tìm đến tham gia khá nhiều. Một hôm, khi ông đang ở trong doanh trại thì nghe nghĩa binh vào báo rằng có một tráng sĩ trẻ tuổi xin gặp chủ tướng. Khi người đó bước vào, Nguyễn Trích thấy đó là một chàng trai dáng người nhỏ nhắn, thư sinh, tường trừng chói gà không chặt. Ông liền cất tiếng hỏi, Anh có tài năng gì, vì sao lại tìm đến đây? Tráng sĩ đáp bằng giọng nói nhỏ nhẹ, nhưng cương quyết và rất ngắn gọn. Tôi vốn học có từ nhỏ, nay vì cam thù giặc nên đến xuyên đầu quân. Nguyễn Trích liền nói, Anh đã nói như vậy, giờ hãy trỏ tài cho ta xem. Sau đó ông mời tráng sĩ ra ngoài tỉ thí võ nghề với một bộ tướng của mình. Không ngờ chỉ một thoáng qua vài đường võ thuật tráng sĩ trẻ đã đánh ngã viên tướng kia. Tiếp sau thì lần lượt hạ hết tướng này đến tướng khác, Khiến cho cả doanh trại từ chủ tướng Nguyễn Trích cho đến nghĩa binh ai nấy đều kinh ngạc khâm phục. Thấy người đó tuổi trẻ tài cao, Nguyễn Trích rất mừng bền thu nhận vào đội quân của mình. Từ đó qua việc quân hàng ngày để ý thấy tráng sĩ kia có điều gì khác hẳn với mọi người. Ông ngờ ngờ vì dáng vẻ thùy mỉ, khuôn mặt làn da, vóc dáng, đi đứng bàn tay nhỏ nhắn. Tất cả như những đường nét của một người con gái. Quyết tâm giải đáp những thắc mắc của mình, Nguyễn Trích liền cho tổ chức một cuộc thi đấu vật cho toàn quân. Lệnh ban ra ai cũng phải tham sự. Lúc đó tráng sĩ trẻ kia tìm cách từ chối khéo. Thế nhưng trước mệnh lệnh và sự thúc ép của binh tướng ở vào cảnh không thể làm sao được nữa, Tráng sĩ kia đành thú thực với Nguyễn Trích rằng, Không lâu sau, vốn phục tài đức của nhau, Nguyễn Trích đã lấy Nguyễn Thị Bành làm vợ và phong làm phó tướng. Người vợ này trong giỏi nội trợ ngoài tường binh thư kiếm pháp, đặc biệt lại cũng có tài nuôi chim bổ câu giống như chồng. Từ nhỏ, Nguyễn Trích đã được bố truyền nghề nên ông có biệt tài nuôi chim bổ câu rất giỏi. Bổ câu được dạy một cách khéo léo để xem khả năng của mỗi con. Người ta đặt một chậu nước giữa sân rồi cho chim tung cánh lên trời. Những con chim nào dạy khéo sẽ bay rất thẳng, đến nỗi bay cao lên tít mây xanh mà bóng chim vẫn in trong chậu nước. Nguyễn Trích đã tập chuốt đàn chim của ông bay khéo như vậy và còn luyện cho chúng mang thư tử và đồ nhẹ đến nơi định sẵn và bay trở về. Bấy giờ Nguyễn Thị Bành trở thành trợ thủ đắc lực cho chồng trong việc huấn luyện đội quân chim bổ câu. Không chỉ vậy, nàng còn nhiều lần tham gia chiến trận, đáng kể nhất là trận giữ thành Yên Mỗ. Tòa thành này là một trong những địa điểm quân sự do Nguyễn Trích xây dựng. Ở vị trí hiểm yếu nên quân minh rất muốn triệt hạ. Tướng Giặc là chương phủ có lần huy động một lực lượng khá đông đến vây hãng. Nguyễn Thị Bành đã cùng chồng chỉ huy quân lính đánh cho quân Giặc một trận thất điên bắt đảo giữ vững căn cứ. Khi Nguyễn Trích gia nhập với quân khởi nghĩa Lam Sơn, ông cùng vợ đã mang toàn bộ binh sĩ và cả 7 bổ câu đi theo để giúp việc truyền tin. Có lần căn cứ Lam Sơn bị đánh úp, ở doanh trại chỉ có Lê Lợi và Nguyễn Trích cùng mấy trăm quân túc về. Giặc Minh ở ngoài vây rất chặt, khó có thể phá được vòng vây hay cử người đi báo tin giải cứu. Nguyễn Trích liền thả chim câu đi đưa thư gọi được các cánh quân về cứu viện. Chồng đánh ra ngoài đánh vào làm cho vòng vây của Giặc tan vỡ. Bình Định Vương Lê Lợi rất khen ngợi ban thưởng cho Nguyễn Trích và lấy thóc tầm mặt cho chim ăn để bồi dưỡng. Cho đến nay người dân ở vùng đất xứ Thanh Nghệ vẫn lưu truyền bài thơ ca ngợi đội quân chim bổ câu của vợ chồng tướng quân Nguyễn Trích như sau. Sau chiến thắng quân minh xâm lược, Nguyễn Trích trở thành khai quốc công thần nhà hậu Lê. Vợ ông là Nguyễn Thị Bành được phong làm thu nhân. Từ đó Nguyễn Trích trở thành quốc công thần nhà hậu Lê. Sau đó bà sống cuộc đời của người vợ hiền, lo việc gia đình, giúp chồng nuôi dạy con cái, quán xuyến việc nhà, kể cả lúc ông ở đỉnh cao danh vọng hay lúc bị nghi kỳ thất sùng. Chính sự không nhắc gì đến người vợ tài năng của Nguyễn Trích, nhưng sự nghiệp của ông có thể nói có sự đóng góp ít nhiều của người vợ hiền Nguyễn Thị Bành. Sách Đại Việt Sử Ký Toản Thư cho biết, tháng 12 năm Mậu Thìn, năm 1448, nhập nội đô đốc tham dự chiều chính đình hậu Lê Trích chết. Chính là công thần khai quốc cũ, thời Thái Tổ đã tham dự chiều chính. Vì có lỗi mất trước, đến chiều Thái Tông được khôi phục làm đồng tổng quản châu Hóa, trấn thủ Thái Ái. Người chiêm hai lần đến thướp vây thành, Trích lấy ít đánh nhiều cho đến khi phá được, sau lại đi đánh chiêm thành có công, thăng dần đến trước này. Đến đây chết, tặng nhập nội tư không bình chương sử, đặt thủy là trinh vũ. Chiều đình còn cho dự đền thờ ông, sau này lại cho khắc bia ghi tiều sử và sự nghiệp của Nguyễn Trích. Trên tấm bia, quốc chiều tá mệnh công thần, dựng năm cánh ngò năm 1450, có đoạn viết về ông như sau. Ông ít nói ít cười, hiền lành trung thực, có trí lớn, không chăm lo công việc làm ăn cho riêng mình. Lập trí kiên quyết, thấy được sự việc lúc mới phát sinh, tính toán cẩn thận, ứng biến mau chóng, công doanh đầy biên quần, sự nghiệp đầy chiều đình. Tài liệu tham khảo 1. 18 vị khai quốc công thần Lũng Nhai, Lê Văn Viện, nhà xuất bản Thanh Hóa, năm 2007 2. Các vị thần thời Lê Sơ, Vũ Thanh Sơn, nhà xuất bản quân đội nhân dân, năm 2012 3. Danh tướng Việt Nam, danh tướng Lam Sơn, Nguyễn Khắc Thuần, nhà xuất bản giáo dục, năm 1997 4. Đại Việt Sử phí Toàn Thư, Các Sử Thần Triều Hậu Lê, nhà xuất bản văn hóa thông tin, năm 2006 5. Những Màu Chuyện Lý Thú Về Cuộc Khởi Nghĩa Lam Sơn, Trịnh Mạnh, nhà xuất bản giáo dục, năm 2007 6. Truyền Thuyết Lam Sơn, Nguyễn Sơn Anh 7. Võ tướng Việt Nam Vũ Ngọc Khánh, nhà xuất bản văn hóa thông tin, năm 2007 Theo tác giả Lê Thái Dũng từ website Soha, video được thực hiện bởi kênh Bí Ẩn Sự Việt. Mời quý vị và các bạn nhấn đăng ký để đón xem những câu chuyện tiếp theo. Lịch sử bao giờ cũng ẩn chứa những bí mật, những sự thật mà không phải ai cũng có thể hiểu hết được. Hãy cùng lắng nghe những bạn cùng ca bi trắng, những câu chuyện lịch sử chưa từng kể. Cùng Bí Ẩn Sự Việt khám phá những bí ẩn để suy nghĩ sâu sắc hơn về lịch sử và thêm phần ôn đắp niềm tự hào dân tộc. Đăng ký kênh Bí Ẩn Sự Việt để đón xem clip mỗi tuần.