Ôn thi chuyên toán- Bất đẳng thức- Bài 11: Kĩ thuật tạo hằng đẳng thức

Nguyễn Hữu Hạnh
123 người theo dõi
218 Lượt xem video·28 thg 10, 2025
Chúng ta có bài toán số 11 nhé.
Cho xy là những số thực thỏa mãn điều kiện x' cộng y' chứ xy'
Ở đây là chúng ta có xy là những số thực nhé.
Bài toán yêu cầu là tìm giá trị nhỏ nhất và giá trị đớn nhất của biểu thức P bằng xy chứ 2x chứ y.
Thế thì ở đây, ở cái chương trình toán cấp 2, một trong những kỹ năng cơ bản và quan trọng, nhưng cũng rất thú vị.
Đối với người học toán là thành thục và linh hoạt đối với việc tạo ra các hàng thẳng thức.
Rất nhiều bài toán bất thẳng thức min mắc được giải rất hay nhờ kỹ thuật tạo hàng thức này.
Thì chúng ta quan sát điều kiện ban đầu và biểu thức P.
Đó là một mối liên hệ giữa các yếu tố bậc nhất và bậc 2 giữa 2 biến xy.
Như vậy, nếu chúng ta có thể phối hợp chúng lại một cách khéo léo và phù hợp,
thì nhiều khả năng sẽ tìm được giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của P.
Thông qua việc tạo hàng thức.
Những người học toán có kinh nghiệm thường làm đẹp bài toán trước khi tiến hành giải bài toán.
Có những bài toán chúng ta chỉ cần liên tục làm đẹp.
Liên tục làm đẹp cuối cùng là dẫn đến lời giải.
Người ta làm đẹp bài toán đại số thường có 2 hướng.
Một là người ta biến đổi cho đẹp hơn, tức là dùng các kỹ năng biến đổi đại số
làm cho biểu thức công kinh gọn gàng hơn, như kiểu mình rút gọn đi.
Hai là mình dùng ẩn phụ đưa cái ẩn ban đầu thành cái ẩn mới,
sao cho nó trông nó gọn gàng và nó đẹp hơn.
Có những người thành công nhờ làm việc bài toán đến mức mà
người ta có thể nói một câu là
làm toán chính là làm đẹp.
Thật ra câu làm toán chính là làm đẹp cũng có ý nghĩa rất hay nhé.
Ở đây chúng ta thấy dấu của xy như thế này thì
mình có thể xử lý như thế nào?
Chúng ta nên dùng ẩn phụ như thế nào nhỉ?
Đề bài là...
Chỗ này là x cộng y đấy.
x cộng y nhé.
À đâu?
X chữ y.
Chúng ta đặt ẩn phụ như sau nhé.
Để cho cân đối thì mình sẽ đặt a bằng x và
a bằng x và b bằng...
À, a bằng chữ x.
Và b bằng...
Đặt a bằng x thôi.
Và b bằng chữ y nhé.
Thì khi đó x bình phương mình sẽ thay bằng a bình phương.
y bình phương thì mình vẫn thay là b bình phương.
Nhưng mà chữ xy thì lúc đấy sẽ biến thành a b nhé.
Do đó giả thiết này này sẽ biến thành cái giả thiết này.
Trông đẹp hơn đúng không?
Còn đối với...
Đối với bạn P này nhé,
thì sẽ làm x thì mình thay là a nhé.
y thì mình thay là chữ b.
chữ 2x tức là chữ 2...
chữ 2...
chữ 2a
cộng 2y thì mình thay là chữ 2b nhé.
Như vậy, nếu mà chúng ta đặt dấu chữ ra,
chữ p ra thì biến thành a b
cộng 2a cộng 2b
và mình đặt bạn này bằng qy
thì chúng ta thu được bài toán này.
Thu được bài toán này nhé.
Đây rõ ràng là một bài toán đẹp hơn.
Và bây giờ trở thành bài toán như sau.
Cho a b là những số thực thỏa mãn điều kiện.
a bình cộng a b cộng b bình bằng 3.
Và bây giờ...
Bây giờ chúng ta cũng cần đi tìm min mắc của biểu thức qy
bằng a b cộng với a như a cộng b.
Bây giờ chúng ta đi tìm giá trị lớn nhất của biểu thức qy đi.
Người tìm min mắc thường quan sát xem là cái điểm rơi,
tức là cái điểm xảy ra dấu bằng, có đẹp không?
Có tìm được không?
Có tìm được cái điểm rơi không?
Và có đẹp không?
Ở đây từ giải thiết chúng ta dễ dàng đoán được ngay.
Điểm rơi chính là 1 1.
Điểm rơi đẹp thường là nghiệp nguyên của phương trình này.
Thì do phong cách bên này và vấn đề đi tìm mắc,
cho nên chúng ta nghĩ rằng a b dương.
Và do đó là mình chọn, mình đoán là a vàng b của 1.
Khi đó thì mình thay vào đây.
Mình sẽ thu được là giá trị lớn nhất của qy dự đoán là bao nhiêu?
Là 5 đúng không?
Là 5.
Khi đến bước này chúng ta sẽ xét hiệu
bởi vì mình đoán giá trị lớn nhất của qy là 5
thì mình sẽ xét hiệu 5 chữ qy.
Mình xét hiệu 5 chữ qy.
Chúng ta thử xét hiệu 5 chữ qy nhé.
Đây.
Chúng ta xét hiệu 5 chữ qy.
Thế thì chú ý rằng là
5 là bằng 3 cộng 2.
Cho nên chúng ta thay 5 bằng 3 cộng 2 như thế này.
Qy là như thế này.
Thì khi đó ngay lập tức chúng ta sẽ gắp được với nhau.
a b biến mất đúng không?
a bình chữ 2a b bình chữ 2b
tách cái số 2 thì 1 cộng 1.
Thì ngay lập tức chúng ta sẽ tạo ra hàng thức này
và dẫn đến thành công.
Như vậy với cái ý tưởng
với cái ý tưởng và con niềm tin
là chúng ta có thể
phối hợp
cái a bình cộng a b cộng b bình
với cái a b cộng 2a cộng 2b
phối hợp lại mà tạo ra được hàng thức
là chúng ta sẽ thành công.
Như vậy là giá trị lớn nhất của qy là bằng 5
và giấu bằng giá trị a bằng b 1 đúng không?
Bây giờ chúng ta đi tìm giá trị nhỏ nhất của qy nhé.
Bây giờ chúng ta quan sát
qy
chúng ta sẽ thấy qy cộng 3
tức là bây giờ chúng ta
lấy cái qy này, chúng ta cộng với cái này này
chính là qy cộng 3
thì sẽ xuất hiện được hàng thức liên quan đến
a cộng b đúng không?
a cộng b bình phương
bởi vì a bình cộng a b cộng b bình
mà cộng thêm a b nữa là thành
a bình cộng 2a b cộng b bình
mà lúc sau lại có a cộng n này
cho nên bây giờ chúng ta quyết định
cộng cái qy này mình mang đi
mình cộng 3
mình cộng cộng 3 nhé
thì chúng ta sẽ thu được cái hàng thức
thu được cái hàng thức như này
tức là nó chính là
a cộng b bình phương
cộng 2 nhân a cộng b đúng không?
thì chúng ta sẽ cộng 1 chừ 1 vào đây
thì 3 bạn này nó sẽ biến thành cái hàng thức này
và tất nhiên hàng thức lớn bằng 0 rồi
chúng ta thu được cái lời giả như này
như vậy giá trị nhỏ nhất của qy bằng âm 4 nhé
giá trị nhỏ nhất của qy bằng âm 4
và dấu bằng sự ra khi nào
dấu bằng sự ra khi
a cộng b là bằng âm 1
a cộng b bằng âm 1
nhưng mà
còn a
a nhân b bằng bao nhiêu
qy bằng âm 4 thì
mà a cộng b bằng âm 1 thì tức là a nhân b bằng âm 2 đúng không?
như vậy a b là
là hai nghiệm của một cái phương trình
theo cái định lý viết ngược
theo định lý viết đảo
thì a b sẽ là nghiệm
hai nghiệm của cái phương trình này
t bình phương
cộng t chữ 2 bằng 0
ồ
thế thì
