Khi Đại Việt Đi Trước Thế Giới: Bí Mật Về SÚNG THẦN Khiến Nhà Minh Phải Kinh Sợ

Đình Sự
546 người theo dõi
Cha ông chúng ta đã có nhiều lần chiến thắng quân xâm lược như Ngô Quyền chiến thắng quân Nam Hán, Nhà Trần ba lần chiến thắng quân Nguyên Mông, Quang Trung chiến thắng quân Thanh…, nhưng giải phóng thành công đất nước khỏi ách đô hộ của nước ngoài thì chỉ có hai: Cuộc giải phóng khỏi ách đô hộ của Nhà Minh Trung Hoa đầu thế kỷ 15 và cuộc giải phóng khỏi ách đô hộ của Thực dân Pháp thế kỷ 201. Trong khi cuộc kháng chiến chống Pháp được nhiều người biết đến thì thông tin về cuộc giải phóng đất nước khỏi Nhà Minh cách đây 595 năm còn lại rất ít ỏi.
#toiyeubinhduong #riviubinhduong #toiyeushenyun #vanhoatruyenthong
Súng thần, một sáng tạo của Đại Việt
Cha ông chúng ta đã có nhiều lần chiến thắng quân xâm lược như Ngô Quyền chiến thắng quân Nam Hán,
Nhà Trần 3 lần chiến thắng quân Nguyên Mông, Quang Trung chiến thắng quân Thanh.
Nhưng giải phóng thành công đất nước khỏi ách đô hộ của nước ngoài thì chỉ có 2,
cuộc giải phóng khỏi ách đô hộ của nhà Minh Trung Hoa đầu thế kỷ 15
và cuộc giải phóng khỏi ách đô hộ của thực dân Pháp thế kỷ 20.
Trong khi cuộc kháng chiến chống Pháp được nhiều người biết đến
thì thông tin về cuộc giải phóng đất nước khỏi nhà Minh cách đây 595 năm còn lại rất ít ỏi.
Tuy nhiên, qua trận đánh lịch sử Xương Giang, một trong rất ít trận được cả chính sử nhà Minh Trung Hoa
lẫn chính sử Đại Việt mô tả tỉ mỉ, chúng ta có thể phần nào thấy được tài trí
và năng lực khoa học kỹ thuật đóng vai trò quan trọng làm nên thắng lợi của cha ông ta.
Trận đánh thành Xương Giang và Ải Chi Lăng
Trận Điện Biên Phủ năm 1954 đã đặt dấu chấm quyết định đến cuộc chiến giải phóng dân tộc.
Trận chiến Xương Giang – Chi Lăng năm 1427 cũng có ý nghĩa tương tự trong cuộc đánh đuổi quân Minh Trung Hoa ra khỏi đất nước.
Theo Đại Việt sử ký toàn thư, trận này kéo dài hơn 6 tháng,
còn theo Minh thực lục của Trung Hoa thì kéo dài 9 tháng.
Thành Xương Giang cũ ở đất xã Thọ Phương, nay thuộc thị xã Bắc Giang.
Đầu năm Đinh Mùi năm 1427, vua Lê Lợi sai các tướng chia quân đi đánh các thành.
Quốc Hưng đánh hai thành Điêu Diêu và Thị Cầu.
Lê Khả và Lê Khuyển đánh thành Tam Giang.
Lê Sát, Lê Thụ, Lê Lý, Lê Lãnh và Lê Triện đánh thành Xương Giang.
Lê Lự và Lê Bôi đánh thành Khâu Âu.
Đại Việt sử ký toàn thư
Tất cả các thành đều lấy được, chỉ còn thành Xương Giang do bọn Lê Sát vây đánh hơn 6 tháng trời mà không hạ được.
Sau đó, phải điều danh tướng Nguyễn Chích Trần Nguyên Hẳn đến chỉ huy,
dùng cách đánh và vũ khí đặc biệt mới hạ được thành này, như Đại Việt sử ký toàn thư đã viết.
Tháng 9 ngày 8 Đinh Mùi ngày 28 tháng 9 năm 1427,
bọn Thái Uý Trần Hẳn tư mã Lê Sát thiếu Uý Lê Triện, Lê Lý đánh lấy được thành Xương Giang
và được hơn 10 ngày thì viện binh giặt tới nơi nhưng thành đã bị hạ.
Đại Việt sử ký toàn thư bản kỷ quyển 10 trang 349.
Viện binh đây chính là đội quân Mười Vạn do tổng binh Trinh Lỗ,
tướng quân, thái tử thái phó An Viễn Hầu Liễu Thăng chỉ huy.
Nhờ đã hạ xong Xương Giang, Trần Nguyên Hẳn cùng các chiến tướng, binh sĩ Lam Sơn đã gian trận phục binh.
Ngày 20 tháng 9 Đinh Mùi ngày 10 tháng 10 năm 1427 giếp Liễu Thăng ở núi Mã Yên Chi Lăng.
Chiến dịch Xương Giang Chi Lăng kết thúc thắng lợi.
Vương Thông ở Đông Quang đường cùng.
Ngày 22 tháng 11 Đinh Mùi ngày 10 tháng 12 năm 1427 buộc phải đến hội thể Đông Quang xin lê lợi ngừng chiến.
Và ngày 12 tháng Chạp Đinh Mùi ngày 29 tháng 12 năm 1427 rút quân Minh khỏi nước ta mà không chờ lệnh của Hoàng đế Trung Hoa.
Từ đó nước Đại Việt ta sạch bóng quân xâm lược Trung Hoa.
Trận đánh lịch sử hạ thành Xương Giang và ải Chi Lăng là 2 trận đánh hiếm hoi được cả
chính xử nhà Minh Trung Hoa lẫn chính xử của Đại Việt ta mô tả tỉ mỉ.
Đại Việt sử ký toàn thư chép về trận Xương Giang.
Tháng 9 ngày 8 bọn Thái úy Trần Hẳng tư mã Lê Xác, Thiếu úy Lê Triện, Lê Lý đánh lấy được thành Xương Giang.
Khi ấy viên chỉ huy nhà Minh là kiêm dẫn cho là thành này nằm ngay trên đường về của quân Minh.
Nên cùng với tên quan mới bổ đến là Lý Nhậm điều chết cố thủ.
Trải qua hơn 6 tháng trời cầm cự với các quân Khoái Châu, Lạng Giang.
Chúng vừa đánh vừa giữ khiến quang quân không thể lên được thành.
Phu sai bọn Hẳng đắp đất, mở đường đánh nhau với Giặc.
Dùng câu liêm, giáo dài, nỏ cứng, tên lửa, súng lửa, 4 mặt đánh vào, thành cuối cùng bị hạ.
Bọn dân Nhậm đều tử sát.
Đem ngọc lụa và con gái bắt được của Giặc bàn hết cho quân sĩ.
Tổng binh Vương Thông được tin làm 2 bài văn tế.
Qua 10 ngày viện binh kéo đến thì thành đã mất.
Minh thực lụt chép.
Ngày hôm nay, Giặc giao chỉ lê lợi công hảm thành Sương Giang.
Lợi cho rằng Sương Giang là nơi quan trọng, trên đường đại quân Ra Vo bèn dùng hơn 8 vạn quân đánh.
Quang giữ thành đô chỉ huy lý nhiệm, chỉ huy cố phúc, ra lệnh, già, trẻ, phụ nữ
đều lên mặt thành dương cờ hò hét ngày đêm chống cử.
Bọn nhiễm bất ngờ mang quân tinh huệ ra công kích, đốt phá dụng cụ đánh thành.
4 phía Giặc đều xây núi đất, dùng phi minh bắn vào thành.
Nhiệm sai quân cản tử ban đêm, ngầm mở cửa thành ra đánh.
Giết Giặc giữ núi đất, mưa tập kích doanh trại, Giặc đào địa đạo vào thành.
Nhiệm sai đào hào ngang, chặn địa đạo, rồi ném đá xuống, khiến Giặc chết nhiều.
Giặc tức quân lê lợi, nghe tin đại binh của chinh di tướng quân sắp tới,
sợ sẽ dùng thành này làm chỗ giữa, bèn tăng cường thêm quân và voi tấn công.
Tên đá bắn vào như mưa, nhiệm dùng trăm kế để chống cử.
Trải qua chín tháng trời, giao tranh hơn ba mươi trận, khởi đầu trong thành có hơn hai ngàn tướng sĩ.
Lúc này, chết và tật bệnh đến một nửa.
Giặc lại vây đánh rất quyết liệt, dùng thang mây leo lên thành rồi đoạt cửa.
Nhiệm điều lính quyết tử, ba lần đánh ba lần bại, rồi giặc xua voi và lính xông vào.
Bọn nhiệm kiệt sức đánh không sể, nhiệm và Phúc đều đâm cổ mà chết.
Quang trong thành là phùng trí khóc rồng, rồi hướng về phía bắc bái tạ thề không theo Giặc,
rồi cùng chỉ huy Lưu Thuận, Trê Phủ Lưu Tử Phụ thắt cổ chết.
Trong thành các quang quân cùng trai gái chết rất đông, giặc phóng hỏa đốt, cướp phá đến sạch không.
Hai quyển đại chính sử của hai nước ghi chép về một trận đại chiến than chốt về cơ bản là tương đồng,
quả là một sự trùng hợp hiếm có và cho ta căn cứ chắc chắn để so sánh tìm hiểu các thông tin trong đoạn sử liệu hiếm hoi này.
Về cách đánh thành, cả hai quyển sử đều chép giống nhau là quân Lê Lợi đắp núi đất lên bốn phía để đánh thành.
Ngày xưa, thành trì nào cũng xây tường cao, dưới chân thành thì có hào nước rộng, sâu để ngăn quân vào sát chân thành bắt thang leo lên dùng gươm giáo cận chiến.
Ở trận đánh này, quân Lê Lợi dùng cách đắp núi đất cao ngăn thành, tất nhiên là bờ ngoài của hào nước và cho quân lên đó để bắn vào.
Núi đất cách mép thành ít nhất là một khoảng rộng hơn hào nước, không thể dùng gươm giáo cận chiến, vì vậy chắc chắn phải dùng vũ khí tầm xa.
Ngoài cung tên, nõ cứng thông thường ít hiệu quả, thì bên đánh thành phải có vũ khí khác mạnh hơn.
Đại viện Sử ký toàn thư chép, vũ khí đó là tên lửa, súng lửa, không có mô tả chi tiết về hai loại vũ khí này.
Trong Minh Thật Lục, mô tả chi tiết hơn, hãy chú ý đoạn chép một vũ khí đặc biệt mà quân Lê Lợi sử dụng đánh thành xương giang.
Bốn phía giặt, tức quân Lê Lợi đều xây núi đất, dùng phi Minh bắn vào trong thành.
Cái vũ khí lợi hại đó của quân Lê Lợi được quân Minh đặt cho một cái tên lạ, là phi Minh.
Lịch sử xưa nay chưa từng ghi tên vũ khí này.
Phi nghĩa là bay, còn Minh có nghĩa là cái vật đặt nhọn rất cứng, thường dùng để khắt bìa đá.
Nó không phải là mũi tên bọc sắc ở đầu nhọn, vì loại này không đủ cứng để khắt đá được.
Hơn nữa, nó đã có tên thông dụng là thiết tiễn rồi.
Như vậy có thể phỏng đoán, phi Minh mà quân Minh hứng chịu là một loại đạn nhỏ bằng thép nhọn được bắn đi thẳng với một lực bắn rất mạnh.
Lực bắn thì do thuốc nổ tạo ra.
Thuốc nổ thì người Việt đã nắm phẫn kỹ thuật do người Tống du nhập vào từ thời Lý Trần.
Muốn cho viên đạn đi thẳng mạnh thì phải được đẩy trong một đường ống nhỏ đủ cứng.
Đủ dài, cỡ từ 0,5 mét trở lên.
Khó có thể sử dụng ống đồng, vì không đủ cứng khỏi bị đạn thép bào mòn.
Và để không biến dạng do sức nổ với nhiệt độ tăng cao và đủ độ vững thì thành ống đồng phải rất dày.
Trọng lượng vũ khí vì vậy tăng lên nhiều, không thể mang vác linh hoạt được.
Theo suy luận đó thì vũ khí phải làm bằng ống kim loại sắc và đạn phi Minh phải là thép chứ không phải là chì, đồng hay đá được.
Thật ra từ cuối đời Trần thì người Việt đã chế ra được một loại vũ khí mà sử sách còn ghi tên gọi là hỏa súng.
Đại viện Sử ký Toàn Thư tả trận đánh 5 canh ngõ năm 1390 đời Trần.
Canh ngõ Quang Thái năm thứ 3 năm 1390, Minh Hồng Vũ năm thứ 23.
Mùa xuân tháng Diên ngày 23 đô tướng Trần Khát Trân, đại thắng quân Chim Thành ở Hải Triều giết được chúa nó là chế Bồng Nga.
Khi ấy, Bồng Nga cùng với Nguyên Diệu dẫn hơn 100 thuyền chiến đến quan sát tình thế của quang quân.
Các thuyền giặc chưa tập hợp lại thì có tên tiểu thần của Bồng Nga là Ba Lậu Kê nhưng bị Bồng Nga trách phạt, sợ bị giết, chạy sang doanh trại quân ta, trỏ vào chiến thuyền Sơn Xanh bảo rằng đó là thuyền của quốc phương hắn.
Khát Trân liên ra lệnh các hỏa súng nhất tề nhã đạn, bắn trúng thuyền Bồng Nga, xuyên suốt phán thuyền, Bồng Nga chết, người trong thuyền ồn ào kêu khóc.
Nguyên Diệu cắt lấy đầu Bồng Nga, chạy về với quang quân.
Đại đội phó thượng đô quân Long Tiệp là Phạm Nhũ Lập và đầu ngũ là Dương Ngan liên giết luôn Nguyên Diệu, lấy cả đầu Bồng Nga, quân giặc tan vỡ.
Khát Trân sai quân chám Lê Khát Kim bỏ đầu giặc vào hòm, đi thuyền về, báo tin thắng trận ở hành tại Bình Thang.
Bây giờ chuông đã điểm canh ba, thượng hoàng đang ngủ say, giật mình tỉnh dậy, tưởng là giặc đánh vào ngựa cho anh.
Đến khi nghe tin thắng trận, nói là đã lấy được đầu Bồng Nga thì mừng lắm, cho gọi các quang tới xem cho kỹ.
Các quang mặc triều phục, hô vãn tuế.
Thượng hoàng nói, ta với Bồng Nga cầm cự nhau đã lâu, ngày nay mới được gặp nhau, có khác gì hán cao tổ thấy đầu hãng vũ, thiên hạ yên rồi.
Cái mà Đại Việt sử ký toàn thư gọi là hỏa súng đó là cái súng gì mà có thể bắn được đạn mạnh đến mức xuyên thủng ván thuyền sát thương kẻ địch.
Tất nhiên, đó không thể là loại pháo bắn đạn đá như các đại bác của Trung Hoa đúc bằng đồng, nặng hàng tấn.
Chúng ta có thể phỏng đoán cái gọi là hỏa súng của người Việt sáng tạo ra lúc này là một dạng sơ khai của súng hỏa mai.
Nó là một cái ống bằng sắt dài ít nhất 0,5 mét, một đầu bịt chặt.
Thuốc súng và đạn thép được nhồi cùng dây dẫn lửa từ đầu nòng vào, châm lửa vào dây mồi cháy đến cuối nòng thì cả khối thuốc và đạn sẽ nổ và đẩy viên đạn đi theo nòng súng.
Ai là người đầu tiên sáng chế ra súng thần mà Trung Hoa gọi là thần cơ thương pháo?
Chữ háng thương ban đầu có nghĩa là cái giáo có cán dài cầm tay, thương pháo có nghĩa là cái pháo hay súng cầm tay có nòng dài như cán giáo, về sau gọi tắt khẩu súng nòng dài là thương luôn.
Vậy thần cơ thương là cái súng thần nòng dài cầm tay.
Nhà Hồ xoáng ngôi nhà Trần và cải tiến cây súng hỏa mai này, có lẽ Hồ Nguyên Trần đã chế tạo ra bộ mồi lửa ở phía sau thuận tiện hơn.
Dù rằng có vũ khí tốt nhưng như Hồ Nguyên Trần đã tâu với Thượng Hoàng Hồ Quý Ly, thần không sợ đánh, chỉ sợ lòng dân không theo.
Quả thật lòng dân không theo vì rằng họ Hồ thoáng ngôi nhà Trần và chính trị phiền hà nên thất bại.
Năm 1407, quân xâm lược nhà Minh Trung Hoa đã đánh bại nhà Hồ, bắt cha con Hồ Quý Ly và hàng vạn dân nhân thợ giỏi gái đẹp người Việt đem về Trung Hoa, đặt An Nam làm quận huyện của Trung Hoa.
Người Việt bị mất nước từ đây.
Mất nước cũng mất luôn công nghệ chế súng về Tây nhà Minh Trung Hoa như bộ chính sử Trung Hoa có tên Minh Sử, lịch sử Triều Minh, Quyển 92, Binh Chí Tứ, Chép.
Lợi lớn thì giữ, lợi nhỏ thì đánh, tùy mà dùng như vũ khí quan trọng khi cầm quân.
Chuyện nhà Minh cướp công nghệ làm vũ khí của nước ta còn được ghi chép rõ ràng hơn trong Minh Thực Lục.
Lúc cha con Hồ Quý Ly bị điệu về Yên Kinh thì Hoàng đế Vĩnh Lạc đã lệnh tống giam ngay cha con Quý Ly hán thương nhưng lại ra lệnh thả ngay tại chỗ tả tướng Hồ Nguyên Trừng.
Chứng tỏ nhà Minh đã do thám biết Trừng là nhà kỹ thuật đại tài của nước Việt.
Sách này chép vào năm Vĩnh Lạc, năm thứ 5, ngày 5 tháng 9, tức ngày 5 tháng 10 năm 1407, Hoàng đế cùng bá quang văn võ, nhận lễ hiến tù tại cửa Phụng Thiên.
Bên bộ thị Lan Phương Tân tuyên đọc bản hạch tội.
Sau khi Tân đọc xong, Hoàng đế ra lệnh đem Quý Ly, con Y là Hồ Hán Thương, tướng giặc Hồ Đỗ cùng tất cả đồng bọn tống giam vào Đại Lao.
Lệnh thả ngay cho con trai của Y là Trừng cùng bọn cháu là Nhuế và ban cho họ lương thực và y phục.
Minh Thực Lục, Minh Thái Tông, Quyển 71, một năm.
Ngày sau đó thì Trừng được bổ nhiệm chủ sự binh trận cục, chuyên chế tác thần cơ thương pháo và các loại súng.
Về sau Trừng làm đến Thượng thư Bộ Công, hàm như bộ trưởng ngày nay.
Sách giả ký, quân Minh nầy phàm khi tới súng thì phải tới Trừng, như đã nói ở trên những tuyệt kỹ chế hỏa súng nòng dài.
Về sau nhà Minh gọi là thần cơ thương pháo, có nghĩa là súng cầm tay nòng dài.
Đã có từ đời Trừng, Hồ Nguyên Trừng, thời Hồ Quý Ly, Hồ Hán Thương là phát triển tiếp mà thôi.
Việc cướp công nghệ chế súng của Đài Việt không những được chép rõ trong nhiều thư tịch cổ, trên đây chỉ là mấy thí dụ Trung Hoa.
Mà sách báo lịch sử quân sự hiện đại của Trung Quốc hiện nay cũng vẫn viết về chuyện này như vậy.
Ví dụ sau đây lấy trên mạng về lịch sử vũ khí Trung Hoa.
Vua Minh Thành Tổ, Bình Định xứ Giao Chỉ lấy được phép súng thần cơ, bèn lập riêng doanh trại thần cơ để luyện tập.
Thần khí làm bằng đồng, sắt, kích thước to nhỏ khác nhau, loại to dùng xe chở, loại nhỏ dùng giá khen, vát.
Loại to có lợi cho phòng thủ, loại nhỏ có lợi khi giao chiến.
Thời Minh Sơ, thần cơ còn rất quý giá, không được tùy tiện sử dụng.
Nằm tuyển đức thứ 5, nhà vua có xác lệnh cho quan tổng binh tuyên phủ là đàm quản rằng
súng thần là vật quan trọng của quốc gia, cần cân nhắc cất cho các đồn biên ải để làm tăng uy lực quân đội, không được tùy tiện cấp.
Không những quý giá mà việc chế tạo phải giữ bí mật.
Nằm chính thống thứ 6, tướng biên ải là Hoàng Trân, Dương Hồng lập cục súng thần tại Độc Thạch, tuyên phủ.
Nhà vua cho rằng việc chế tạo hỏa khí ở bên ngoài, ở biên ải, xa Trung Nguyên,
việc dạy và học cách chế tạo súng có thể lộ ra ngoài, bèn ban xác lệnh cấm chỉ.
Đến thời kỳ giữa và cuối triều Minh, việc sử dụng thần khí đã tương đối mở rộng,
đặc biệt là các cửa ải trường thành phần lớn đều dùng hỏa khí để phòng thủ.
Hiện nay tại cư Dung Quang, Nam Bắc Quang Thành có trưng bày 10 cổ pháo cổ
đều là vũ khí dùng trong phòng ngữ dọc tuyến trường thành đời Minh.
Có đại tướng quân pháo Trúc Tiết Thiết Pháo, chuyện này có ghi chép tường tận trong Minh Sử.
Tờ Bắc Thanh Báo, thanh niên Bắc Kinh, ngày 17 tháng 7 năm 2003 viết
Khi Minh thành tổ bình định giao chỉ, thu được phép chế thần cơ thương pháo,
đã đặc biệt lập ra thần cơ doanh để luyện tập.
Thần cơ doanh này, trong doanh thứ ba của quân đội ở Kinh Đô, trở thành một chi dương thương đội.
Quy lực của hỏa khí làm cho triều đình vừa mừng vừa lo,
mừng đương nhiên là vì hỏa khí này có sức sát thương lớn.
Lo là một khi nó được phổ cập rộng rãi thì sẽ gây nguy hiểm cho chính mình.
Với từ duy truyền thống của vương quyền là phòng dân như phòng lũ,
thì không thể để người khác biết về vũ khí lợi hại của mình.
Cho nên, súng thần là thứ quan trọng của quốc gia.
Tại các đồng lũy biên ải, số lượng chỉ cấp đủ để tăng cường quân uy,
không được cấp phát một cách dễ dàng.
Ngược lại, điều đó sẽ làm cho hỏa khí không thể thực sự phát huy uy lực trên chiến trường,
không thể căn cứ vào tình hình chiến đấu thực tế mà tiến hành cải tiến,
không thể nâng cao trình độ chế tạo.
Hơn nữa, cơ hội chiến đấu thực tế là không nhiều,
việc sử dụng hỏa khí bị hạn chế, quân đội vẫn tuân theo quy chế cũ,
cũng không thể dựa vào ưu thế của hỏa khí để xây dựng tư duy tác chiến mới và cách đánh mới.
Vì thế mà tuy có vũ khí tiên tiến nhưng không thể chuyển hóa nó thành sức chiến đấu.
Giáo sư Lý Bá Trọng, nguyên chủ nhiệm khoa sử Đại học Thanh Hoa Bắc Kinh đã viết trong quyển sách
Súng đạn và trương mục ngân khố, Trung Quốc và các nước Á Đông thời kỳ đầu của kinh tế toàn cầu hóa.
Vào thời Minh Mạc, người An Nam đã phát triển một loại hỏa thần thương,
súng hỏa mai với tính năng tuyệt vời mà người Trung Quốc gọi là giao súng, nghĩa là súng của giao chỉ.
Một số người cho rằng loại súng này vượt trội hơn so với điểu súng và lỗ mật súng,
súng Rumi tức súng Thổ Nhĩ Kỳ của phương Tây và Nhật Bản về sức mạnh và hiệu quả.
Lưu Hiến Đình, nhân vật sống vào cuối triều đại nhà Minh đã nhận xét,
súng giao chỉ là loại tốt nhất của thế giới.
Súng giao chỉ không chỉ được người Trung Quốc đánh giá cao mà còn được giới quan sát phương Tây
đặc biệt ca ngợi về độ chính xác cao của những gì họ thấy trong các cuộc chiến Lê, Mạc và Trịnh Nguyễn,
thậm chí vượt qua súng của quân Ottoman, súng Nhật và súng châu Âu.
Phương Tây nhận xét, súng đại Việt có thể xuyên thủng nhiều lớp áo giáp sắt,
có thể giết từ 2 đến 5 người bằng một viên đạn nhưng không phát ra âm thanh lớn khi bắn.
Súng cầm tay nòng dài thần cơ thương là phát minh của người Việt.
Dù nhà Minh có cướp công nghệ và bắt những người thiết kế chế tạo về Bắc để phục vụ nhà Minh,
nhưng nhân tài đất Việt vẫn còn một số trốn thoát được nên dù phải lẫn trốn,
nhưng họ vì để giải phóng dân tộc nên họ tiếp tục sáng tạo phát triển, chất lượng vượt trội thì cũng dễ hiểu.
Ngày như thuốc súng là phát minh của người Trung Hoa,
khi vào tay mình thì người Việt đã có nhiều đóng góp lớn.
Một người Bồ Đào Nha, Tom Perez, sinh năm 1468, mức năm 1540,
đã đến Phương Đông và đã viết quyển sách Phương Đông Kỳ Diệu là văn bản tỉ mỉ nhất đầu tiên
của Phương Tây mô tả về Phương Đông từ Biển Đỏ đến Nhật Bản.
Quyển sách được cho là được viết trong khoảng năm 1512 đến năm 1515,
lúc đó ở nước Đại Việt ta là thời vua Lê Tương Dực.
Ông viết,
Vùng đất Hồ Chí Sài Nơ, tức là Đại Việt, có rất nhiều ngựa.
Vua nước này dùng nhiều sức cho chiến tranh.
Và ngài có vô số ngựa lâm quân và bơm đạn nhỏ.
Rất nhiều bộ thuốc súng được sử dụng ở nước của ngài,
cả trong chiến tranh và trong các lễ lạc của phu quang và các trò vui chơi giải trí suốt ngày đêm.
Tất cả các lãnh chúa, quý tộc trong phương quốc cũng như vậy.
Thuốc súng được sử dụng hàng ngày trong tên lửa.
Có lẽ là pháo thăng thiên.
Và tất cả các trò chơi thú vị khác như chúng ta sẽ thấy,
đó là một trong những mặt hàng quân bán có giá trị ở xứ này.
Cũng có những trường phái, dù không bác bỏ được sự thật lịch sử như sử sách đã chép,
nhưng cũng cố tìm cách biện luận theo hướng giảm bớt mức độ sáng chế của người Việt
về chế súng thần cơ, thuốc súng.
Tuy nhiên, cuối cùng cũng phải thừa nhận là người Việt có công trong sáng tạo ra công nghệ súng đạn.
Ví dụ một học giả phương Tây Góc Hoa cũng đã phải thừa nhận.
Một mặt nhấn mạnh nguồn gốc thuốc súng là của Trung Hoa,
nhưng mặt khác phải công nhận những sáng tạo công nghệ của Việt Nam trong một số lĩnh vực.
Không còn nghi ngờ gì nữa,
người Giao Chỉ đã sáng tạo ra súng cầm tay nòng dài từ cuối thế kỷ 14, đầu thế kỷ 15.
Nhà Minh Trung Hoa cướp được vũ khí và phép chế tạo công nghệ ra nó
sau cuộc xâm lược đô hộ Giao Chỉ năm 1407 và đặt tên là thần cơ thường pháo.
Ngay trên đất Trung Hoa thì việc chế tạo và huấn luyện sử dụng thần cơ thường
là do tù binh Hồ Nguyên Trần và Cộng sự cùng thợ Giao Chỉ thực hiện.
Dù các hoàng đế nhà Minh lệnh giữ tuyệt mật bí quyết vũ khí này,
nhưng qua nhiều trận chiến với quân dòng giỏi hung nô Tây Vực như Liêu, Kim, Ta Ta, Nữ Chân
làm mất bí quyết sang phía Tây Vực rồi truyền qua các nước phương Tây.
50 năm sau, người Bồ Đào Nha mới chế ra được súng hỏa mai và súng phương Tây dần phát triển mạnh hơn.
Kỹ thuật luyện sắt thép của Tổ tiên người Việt
Muốn chế được súng như súng hỏa mai, phải luyện được sắt đúc và nắm được kỹ thuật chế tác sắt thép.
Việc chế ra súng thần cơ không nghi ngờ gì nữa đó là một sáng tạo tuyệt vời của người Việt,
ít nhất là đã từ 600 năm có lẽ.
Nhưng nhiều người còn nghi ngờ là người Việt có nắm được công nghệ luyện kim sắt
và kỹ thuật chế tác sắt hay không?
Hiện nay, nhiều nhà sử học Việt cho rằng Tổ tiên nước ta không biết nghề luyện sắt
và sản phẩm này là do văn minh Trung Hoa trong quá trình ngàn năm bắt thuộc truyền sang.
Họ lấy bằng cớ là trong sử ký của Tư Mã Thiên,
đoạn viết về nhà nước Nam Việt của Triệu Đà, Nam Việt được truyển có chép.
Nam Việt, giáp giới với quận Trường Sa, thời Cao Hậu, Lã Hậu năm 241 trước Công Nguyên
đến năm 180 trước Công Nguyên,
quan đương sự xin cấm không cho người Nam Việt vào mua đồ sắt,
để nói rằng Nam Việt không tự chế được sắt.
Thời Cao Hậu, Nam Việt phương Triệu Đà mới chỉ chiếm được phiên ngung vùng Quảng Đông,
sau khi Cao Hậu chết năm 180 trước Công Nguyên,
mới chiếm được Mân Việt và Tây Âu Lạc nên không có sắt là tất nhiên.
Điều đó không chứng minh là Âu Lạc không luyện được sắt.
Theo truyền thuyết thánh giống,
thì tổ tiên ta đã biết dùng sắt rèn ngựa cho thánh giống đánh giặc ân,
khoảng 1.000 năm trước Công Nguyên.
Truyền thuyết thì khó tin, lịch sử thành văn của nước ta thì lúc đó chưa có.
Nhưng có thể là nghề luyện sắt của ta có từ trước thời bắt thuộc,
thời đó dân ta chưa biết dùng chữ Hán.
Trong chữ Hán, sắt gọi là thiết, thép gọi là cương.
Nếu sắt thép là do người Trung Hoa truyền vào sau thời bắt thuộc,
thì tất nhiên dân ta phải gọi như là chữ Hán, là thiết, cương.
Nhưng người Việt lại gọi là sắt thép.
Sắt là một chữ thuần Việt, đọc là sắt theo chữ nôn,
chữ này ngay từ điển Khang Hy cũng không có.
Mặc dù chữ Hán cũng có chữ đọc là sắt,
nhưng để chỉ cây đàn sắt có 50 giây,
mang tình cầm sắt đổi ra cầm kề, truyện Kiều Nguyễn Du.
Thép cũng là một từ thuần Việt, chữ nôn viết, đọc là thép.
Chữ này hoàn toàn không có âm và chữ tương tự trong Hán ngữ.
Như vậy, người Việt phải biết đến kỹ thuật sắt thép
và có thể các kỹ thuật luyện kim khác như vàng, bạc, trì, kẻm
trước thời bắt thuộc và vẫn tiếp nối phát triển
nên mới có tên gọi riêng của mình như vậy.
Có người lấy lý do không tìm thấy di tích khảo cổ về sắt trên đất nước ta
để kết luận rằng cha ông ta không biết chế tạo sắt thép.
Nên nhớ rằng, khác với đồ đá và đồ đồng,
đồ sắt để lại rất ít trong các di tích khảo cổ trên thế giới.
Mây Trăng còn có cột sắt ngàn năm ở gần Delhi, Ấn Độ là còn tồn tại đến ngày nay
mà các nhà khoa học hiện đại cũng chưa giải mã được bí mật.
Bởi chân kim loại sắt bị oxy hóa mạnh,
dù có vị chung vùi dưới bao lớp đất cũng bị hủy hoại.
Ngay cả ở nước ta, Đại Việt sử ký Toàn Thư Chết, Ngu Quyền và Trần Hưng Đạo sau đó
đóng cột cổ nhọn bịt sắt, cắm xuống sông Bạch Đăng
thì các cột đó ngày nay phát hiện được cũng không thấy có sắt nữa.
Tuy khó như vậy, nhưng những năm gần đây,
các phát hiện khảo cổ học cũng cho thấy dấu hiệu của nghề luyện sắt từ thế kỷ 23 trước công nguyên
với những vết tích lò luyện sắt, hòn quảng sắt,
sỉ sắt hình dọc nước tại di chỉ Đồng Mõm, xã Diễn Thọ, huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An.
Các hiện vật sắt, ghĩ sắt không rõ hình dạng, chức năng
cũng được phát hiện tại di chỉ Đường Mây, Cổ Loa, Hà Nội, Tây Thanh Hóa, Nghệ An.
Người Chăm có liên hệ mật thiết với Ấn Độ là nơi nghề luyện sắt rất phát triển.
Với việc giao lưu gần gũi giữa người Chăm và người Việt cổ vùng nghệ tỉnh
thì việc ảnh hưởng lẫn nhau giữa Việt, Chăm, Ấn Độ là tất nhiên
và không khó để lý giải về sao nghề luyện sắt của người Việt phát triển sớm và tiến bộ hơn của Trung Hoa.
Các nhà khảo cổ học, sử học vẫn đang tiếp tục tìm kiếm những minh chứng mới về nghề luyện sắt của người Việt cổ.
Người ta cũng phát hiện những thanh kiếm sắt chui đồng tại các vùng Tây Thanh Hóa, Nghệ An.
Đặc biệt, trong các di chỉ sao hình có rất nhiều hiện vật, dụng cụ bằng sắt chế tác rất tinh xảo.
Thực ra, nước ta nằm ở vị trí giao lưu văn hóa từ phía Tây sang, từ phía Nam lên,
chứ không chỉ từ phía Bắc xuống nên hấp thụ được nền văn minh rất đa dạng,
trong đó kỹ thuật luyện kim từ Tây Phật, Ấn Độ, Ba Tư, Lưỡng Hà là khu vực phát triển sớm và cao hơn Trung Hoa nhiều.
Đó là điều mà các nhà sử học nước ta xưa nay thường không quan tâm tìm hiểu đầy đủ.
Sử sách của nước ta bị quân minh cướp và đốt hết từ năm 1407 nên không có cơ sở nào biết được trước đó có chép gì không.
Nhưng sau khi quân minh chiếm nước ta, lập thành quận huyện của Trung Hoa thì người minh đã có ghi chép nhiều chi tiết
về tổ chức kinh tế, xã hội, địa chí, sản vật của Giao Chỉ.
Trong Quyển An Nam Chí Nguyên của Cao Hùng Trưng đời minh có ý kiến cho là đầu đời thanh đã ghi chép khá tỉ mỉ,
như nhà minh đã lập ra 6 vục kim trường để lo về việc luyện kim ở Giao Chỉ.
Về sách, sách này chép Phủ Nghệ An tại huyện Thổ Hoàng, huyện Hương Khê, tỉnh Hà Tỉnh ngày nay,
có núi Quảng, Khoáng Sơn là nơi sản xuất sách tại huyện Đông Thành,
có lẽ là vùng núi Thiên Nhẫn, Hồng Lĩnh, vàng Sông Lam ngày nay, có núi Sắt, Thiết Sơn cũng là nơi sản xuất sách.
Những địa điểm luyện sách như trong Nam Việt Chí Nguyên đã chép ở trên tập trung chủ yếu ở vùng Hà Tỉnh,
đặc biệt là vùng thung lũng sông Ngàn Sâu thuộc huyện Thổ Hoàng ngày xưa vống nổi tiếng với nghề luyện sách ít nhất từ đời Trần
và cho đến trước khi có kỹ thuật phương Tây, như sách Đồng Khánh Địa Dư Chí năm 1886-1887 đã viết rõ rằng
sản vật đặc sách của Hương Khê là sắt.
Ở sân phận các xã Chu Lễ, Xuân Lũng, Tổng Chu Lễ, Đô Khê, Phúc Trạch, Hà Đông, Tổng Phúc Lộc,
nhiều nơi có sắt luyện sinh thiết, nhưng chất sắt giòn cứng.
Riêng sắt ở núi Lũng, xã Hà Đông là thứ sắt cứng mà dẻo, nhuyễn.
Như vậy là hai quyển sách cách nhau hơn 400 năm, một của Trung Hoa, một của Đại Việt,
đều chép giống nhau về cùng một địa danh chuyên về luyện sắt và là sắt chất lượng cao, cứng mà dẻo,
là vùng Hương Khê, Hà Tỉnh.
Chẳng những vậy mà thực sự lịch sử cận đại của nước Việt có sự kiện trong cuộc khởi nghĩa Cần Vương
của Phan Đình Phùng tại cứ điểm trong vùng rừng núi Hương Khê bị quân Pháp bao vây tứ tề
mà tướng Cao Thắng năm 1895 vẫn tự luyện được sắt,
đút súng trường tinh xảo không thua kém gì súng của Pháp, khiến các kỹ sư Pháp kinh ngạc.
Một viên võ quan Pháp, Đại ủy Gosselin, từng tham gia đánh dẹp tại nghệ tỉnh,
viết cuốn sách có giá trị, tựa đề là
Tôi có đem nhiều khẩu súng đó về tận bên Pháp,
xem nó giống đủ mọi vẻ như súng của các xửng binh khí nước ta chế tạo.
Đến nỗi tôi đưa cho các quan binh pháo thủ ta xem, các ông phải sửng sốt lạ lùng.
Những súng đó đã từng bắn chết ít nhiều lính khố xanh, trai đội Pháp, bính tập.
Từ xưa đến ngay, cách chép và truyền bá lịch sử nước ta chỉ chủ yếu là lịch sử cung đình triều đại,
nặng về các cuộc thoáng đoạt, chinh chiến, mà rất ít ghi chép và truyền bá về dân sinh,
đời sống, các phát kiến, sáng tạo, làm nên sức sống của dân tộc.
Lịch sử nước nhà đáng tiếc chỉ động lại trong trí não của hậu duệ,
phần nhiều là các cuộc chinh chiến, các vị vua chú quang lại mà không biết được vì sao mà dân tộc trường tôm.
Lòng yêu nước và hy sinh bảo vệ tổ quốc, không nghi ngờ gì nữa,
là yếu tố quan trọng bậc nhất để dân tộc ta giữ vững độc lập.
Nhưng tài năng và sự sáng tạo của dân tộc ta, sức sống của dân tộc ta là điều đáng tự hào,
là yếu tố đóng góp không nhỏ trong chiến thắng chống ngoại xâm thì thường bị quên lãng.
Và khi không có chiến tranh thì nếu thiếu nó làm sao mà dân tộc ta phát triển được?
Sông có khúc, người có lúc.
Trong thăng trầm của lịch sử, trí tuệ của dân tộc ta từ ngàn năm trước có những khoảng phát triển huy hoàng,
cũng có lúc lụn bại vì nhiều lý do.
Vì vậy, cần phải nghiên cứu kỹ lưỡng người xưa, để may hay thì học, giỡn thì tránh.
Bài viết này chắc chắn là còn nhiều thiếu sót,
mong là một đóng góp nhỏ nhoi để hiểu người xưa,
không chỉ có hiểu chuyện vua chúa quang lại, anh hùng Hào Kiệt mà thôi.
Hãy cùng lắng nghe những bạn cùng ca bi tráng, những câu chuyện lịch sử chưa từng kể.
Cùng Bí ẩn Sự Việt khám phá những bí ẩn để suy nghĩ sâu sắc hơn
về lịch sử và thêm phần ôn đắp niềm tự hào dân tộc.
Đăng ký kênh Bí ẩn Sự Việt để đón xem clip mỗi tuần.
