Mỹ-Trung leo thang vận tải biển, ‘Đại bàng’ tổng phản công, liệu Musk có thể giải bài toán đất hiếm?

Ôn Cố Tri Tân
1.7K người theo dõi
428 Lượt xem video·17 thg 10, 2025
☘️ Đăng ký kênh Youtube Ôn cố tri tân: bit.ly/3jjW9R2
☘️ Kênh Ôn Cố Tri Tân trên nền tảng Ganjing World:
https://www.ganjing.com/channel/1fk15t0au3k3L47HGBt16Yojh1mm0c
☘️ Kênh Ôn Cố Tri Tân - Góc nhìn trên nền tảng Ganjing World: https://www.ganjingworld.com/channel/1ge5ul8vf355QTd3VFRspskdr1ip0c
☘️ Ủng hộ chúng tôi tại: https://www.buymeacoffee.com/OnCoTriTan
Chuyến đi bảo táp của Tổng thống Trump đến Israel và Ai Cập gần như là làm việc không ngừng nghỉ trong 36 tiếng.
Tổng thống Trump bước xuống từ không lực 1 vào ban đêm, trông ông ấy thật sự mệt mỏi.
Một người 80 tuổi sau 36 giờ làm việc không nghỉ ngơi, vừa qua nửa vòng trái đất rồi lại vội vã trở về Mỹ.
Vậy rút cuộc là chuyện gì khiến Tổng thống Trump phải xử lý khẩn cấp đến vậy?
Ngay sau khi thỏa thuận hòa bình Gaza được ký kết,
7.000 binh sĩ Hamas đã chui ra từ các đường hầm thề không hạ vũ khí, khiến thỏa thuận hòa bình này bị phụ bóng đen.
Ngoài ra cuộc đấu đá giữa lưỡng đảng ở Mỹ hiện đang rơi vào bế tắc.
Quốc hội không thông qua ngân sách dẫn đến việc chính phủ vẫn đang đóng cửa.
Điều này liên quan đến vấn đề quân nhân Mỹ có thể không được trả lương.
Trong khi đó, cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung đang leo thang,
Trung Quốc đang nhắm vào ngành vận tải biển với sức mạnh đang có trong tay.
Mỹ quyết định tổng phản công, đưa ra 4 chiêu thức phá bế tắc đất hiếm
và Elon Musk có thể sẽ là một trợ thủ đắc lực trong cuộc chiến đất hiếm này.
Nhưng trước khi vào phần bình luận,
kính mời quý khán giả hãy like, subscribe kênh Bồn Cố Tri Tân để cập nhật những phân tích độc đáo nhất.
Sau khi vừa ký thỏa thuận hòa bình Gaza ở Ai Cập,
Tổng thống Trump đã gấp rút trở về Mỹ.
Vào ngày 14 tháng 10 đã diễn ra một cuộc họp báo,
gần như là một cuộc họp giữa toàn bộ nội các và các phóng viên.
Ông ấy thật sự rất vất vả, dường như chỉ hạ cánh lúc 3 hoặc 4 giờ sáng
và sáng nay đã đi làm ngay, gần như không nghỉ ngơi.
Đến buổi sáng lại đi làm.
Một người 80 tuổi thật sự làm việc không ngừng nghỉ.
Trong buổi họp báo, các phóng viên hỏi ông rằng trong thời gian đó
phiến quân Hamas đã chui ra từ đường hầm, thề sẽ không đầu hàng
và hỏi Tổng thống Trump làm thế nào để đảm bảo Hamas sẽ giả giáp.
Tổng thống Trump nói, họ sẽ giả giáp.
Nếu họ không giả giáp, chúng tôi sẽ khiến họ giả giáp.
Sau đó, phóng viên hỏi, làm thế nào ông làm được điều đó?
Ông sẽ giả giáp họ bằng cách nào?
Tổng thống Trump đáp, tôi không cần giải thích với các anh
nếu họ không giả giáp, chúng tôi sẽ khiến họ giả giáp.
Họ biết tôi không đùa.
Khi Tổng thống Trump trở về, hiện còn một vấn đề liên quan đến quân đội Mỹ.
Ở Mỹ, lưỡng đảng đang tranh giành quyền lực và rơi vào bế tắc.
Quốc hội thông qua ngân sách dẫn đến chính phủ phải đóng cửa.
Điều này liên quan đến việc quân đội Mỹ có thể không được trả lương.
Tổng thống Trump hiện đã tìm ra một giải pháp tạm thời.
Một nguồn tài trợ là ngân sách của quân đội Mỹ.
Mỗi năm, quân đội có một khoản chi phí cho nghiên cứu và phát triển.
R&D chưa được sử dụng hết.
Tổng thống Trump nói rằng, với tư cách là tổng tư lệnh,
ông có quyền ra lệnh chuyển khoản chi phí R&D này để trả lương cho quân nhân.
Việc nghiên cứu có thể tạm dừng một hoặc hai tuần.
Nhưng quân nhân của chúng ta không thể không được trả lương.
Đây là một nguồn tài trợ mà Tổng thống Trump đã tìm ra.
Một nguồn tài trợ khác thực sự rất cảm động.
Khi các phóng viên hỏi ông, ông có tiền để trả lương cho quân đội không?
Tổng thống Trump đáp, tôi có.
Ông ấy nói, tôi đã tìm được một người, một người rất giàu có,
một nhà tài trợ, một quý ông tuyệt vời.
Ông ấy nói rằng, vì quý ông này đã nói,
nếu các anh cần tiền, tôi có thể trả chi phí cho quân đội, tôi sẽ trả.
Nghĩa là quý ông này sẽ trả chi phí cho quân đội.
Tổng thống Trump nói, tôi có những người bạn tỷ phú, họ sẵn sàng chi trả.
Về chi phí này, mọi người có biết cần bao nhiêu tiền không?
Để chi trả chi phí quân sự của Mỹ,
cứ mỗi hai tuần cần 6,6 tỷ đô la Mỹ.
Thực sự, ngoài Elon Musk, chúng ta khó có thể nghĩ ra ai khác
giàu có đến mức có thể hỗ trợ hoạt động của quân đội Mỹ.
Tổng thống Trump gấp rút bay nửa vòng trái đất để trở về Mỹ,
còn để là để kịp xử lý một sự kiện quan trọng.
Đó là trao giải thưởng cho Chuck Rickards,
người đã qua đời vào ngày 10 tháng 9.
Vào ngày 14 tháng 10, tại buổi lễ trao giải,
tổng thống đã trao huân chương tự do tổng thống cho người vợ quá của Chuck Rickards,
đại diện cho Chuck Rickards nhận giải.
Huân chương tự do tổng thống là giải thưởng cao nhất
mà tổng thống Mỹ trao cho những người tranh đấu cho tự do của Mỹ.
Cũng chính là giải thưởng cao nhất mà một thường dân Mỹ có thể nhận được.
Tổng thống Trump nói, thật sự tôi quá bận.
Ông ấy nói, ông ấy đã định gọi điện cho người vợ quá của Chuck Rickards,
là Erika Cusk, để nói rằng, tôi thật sự quá bận,
liệu chúng ta có thể dời buổi lễ trao huân chương sang thứ 6 không?
Nhưng tổng thống Trump nói, tôi không đủ can đảm để gọi cú điện thoại đó.
Ông ấy nói, các anh biết vì sao tôi không gọi không?
Vì tôi nghe nói hôm nay, ngày 14 tháng 10,
là sinh nhật của Chuck Rickards.
Nói cách khác, để trao giải thưởng cho một thường dân,
để kịp vào ngày sinh nhật của anh ấy,
tổng thống Trump đã sẵn sàng làm việc không ngừng nghỉ
trong 36 giờ ở Trung Đông, ở Ai Cập,
rồi lập tức lên máy bay trở về,
chỉ để hôm nay trao giải thưởng cho Chuck Rickards.
Câu chuyện này thật sự rất xúc động.
Sau khi buổi lễ trao giải kết thúc,
tổng thống Trump đã đặc biệt xuống gặp
và trò chuyện rất lâu với cha mẹ của Chuck Rickards.
Để thể hiện sự tôn trọng với Chuck Rickards,
để ghi nhận ảnh hưởng của anh ấy đối với giới trẻ,
những nỗ lực đưa nước Mỹ trở lại với chủ nghĩa bảo thủ,
thậm chí là hy sinh cả mạng sống.
Tổng thống Trump sẵn sàng bỏ ra bao nhiêu công sức
để tôn vinh anh ấy,
rồi còn trò chuyện với cha mẹ anh,
an ủi họ.
Đây thật sự là hình ảnh của một người đàn ông mạnh mẽ,
nhưng cũng đầy tình cảm.
Tiếp theo, chúng ta nói về chủ đề chính của bài,
đó là căng thẳng Mỹ-Trung lại leo thang.
Vào ngày 14 tháng 10,
Tổng thống Trump đã đăng một bài viết trên Twitter nói rằng
Tôi tin rằng việc Trung Quốc cố tình không mua đậu nành của chúng ta
gây khó khăn cho nông dân trọng đậu nành
là một hành động thù địch kinh tế.
Chúng tôi đang cân nhắc việc chấm dứt hợp tác kinh doanh
với Trung Quốc liên quan đến dầu ăn
và các mặt hàng thương mại khác
như một sự trừng phạt.
Ví dụ chúng tôi có thể tự sản xuất dầu ăn một cách dễ dàng,
không cần phải mua từ Trung Quốc.
Thật ra, nếu Trung Quốc không mua đậu nành,
Mỹ có thể phải chi khoảng 10 tỷ đô la Mỹ
để trợ cấp cho nông dân Mỹ.
Tuy nhiên, Tổng thống Trump cũng rất cứng rắn.
Trong việc đối thoại với Trung Quốc,
ông ấy nói rằng
Nếu là để trả đũa,
chúng tôi đang cân nhắc chấm dứt các giao dịch thương mại
với Trung Quốc trong lĩnh vực dầu ăn,
tức là dầu ăn mà mọi người dùng để nấu nướng,
cũng như các lĩnh vực thương mại khác.
Ông ấy nói rằng chúng tôi có thể tự sản xuất dầu ăn,
chúng tôi có rất nhiều đậu nành.
Chúng tôi tự sản xuất là xong.
Chúng tôi không cần phải mua từ Trung Quốc.
Đây là thái độ gì?
Đây là một động thái nhằm luyện tập cho việc tách rời.
Ban đầu, Mỹ bán đậu nành cho Trung Quốc.
Trung Quốc có thể ép dầu ăn từ đậu nành
rồi bán ngược lại Mỹ.
Sau đó dùng bả đậu để nuôi lợn.
Bây giờ, Tổng thống Trump nói rằng không cần nữa.
Nếu các anh không mua đậu nành của chúng tôi,
chúng tôi tự ép dầu.
Và chúng tôi cũng không mua dầu ăn của các ông nữa.
Có người sẽ thắc mắc rằng
nếu Trung Quốc không mua đậu nành của Mỹ,
họ cũng phải mua từ các nước khác.
Nhưng đậu nành của các nước khác
vốn đã có thị trường riêng.
Vậy phần thiếu hụt để cung cấp
cho Trung Quốc sẽ lấy từ đâu?
Nói cách khác, cung và cầu
đậu nành toàn cầu chỉ có chừng đó.
Nếu Trung Quốc không mua từ Mỹ,
họ phải mua từ người khác.
Nhưng người khác không có đủ,
cuối cùng chẳng phải Trung Quốc
vẫn phải mua từ Mỹ sao?
Liệu Trung Quốc không mua đậu nành Mỹ
có thể khiến cung vượt cầu hay không?
Thực ra, khi có nhu cầu,
sẽ có người trồng thêm
và mối quan hệ cung cầu
có thể thay đổi.
Có một số liệu rất thú vị,
đó là xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ
trong quý mới nhất đã giảm 27%
so với cùng kỳ.
Tuy nhiên, tổng kim ngạch xuất khẩu của nó
so với cùng kỳ năm ngoái
vẫn tăng 8%.
Điều này có nghĩa là gì?
Đó là trên thực tế thì
rất nhiều hàng xuất khẩu của Trung Quốc hiện nay
là thông qua thương mại trung chuyển,
tức là được vận chuyển qua nơi khác
để đến Mỹ.
Nhưng ở đây có một vấn đề
hình thức thương mại trung chuyển này của Trung Quốc
tương đương với việc làm giảm lợi nhuận của họ.
Mọi người biết vì sao không?
Bởi vì nhiều sản phẩm nếu bán trực tiếp
từ nhà máy sẽ rất rẻ
do thiếu đi khâu lợi nhuận
của các trung gian.
Mọi người cần hiểu rằng,
một sản phẩm khi được sản xuất ra
giả sử chi phí là 1 đồng
thì đến tay bạn
giá có thể lên tới 5 đồng.
Vì sao? Vì từ nhà máy
qua các nhà bán buôn, bán lẻ
rồi đến kho, bãi và cửa hàng
mỗi khâu đều lấy một phần lợi nhuận.
Nói chung mỗi khâu trung gian
đều lấy một phần lợi nhuận.
Cho nên thông thường thứ bạn mua với giá 5 đồng
chi phí tại nhà máy chỉ khoảng 1 đồng.
Cho nên bạn sẽ hiểu vì sao
bán trực tiếp từ nhà máy lại rẻ
và cũng hiểu vì sao hình thức
livestream bán hàng lại rất rẻ
bởi vì nó bỏ qua tất cả các khâu trung gian
bỏ qua tất cả các nhà bán buôn
và bán lẻ.
Ví dụ nếu chúng tôi livestream bán hàng
nhà máy sẽ gửi trực tiếp sản phẩm
đến bạn. Đối với nhà máy
họ không cần chia lợi nhuận với bất kỳ ai
nên chi phí sẽ giảm đi rất nhiều.
Đây là lý do vì sao
livestream bán hàng lại xoay động hơn
so với các cửa hàng vật lý.
Nếu hiểu được nguyên lý này
bạn sẽ biết rằng thương mại
trung chuyển của Trung Quốc thực tế
đang làm giảm lợi nhuận của họ.
Mỗi khi hàng hóa đi qua
thêm một quốc gia trung chuyển
lợi nhuận lại bị chia mỏng đi một chút
vì nếu giá bán tại Mỹ
không đổi và chi phí sản xuất
tại Trung Quốc không đổi
thì mỗi khâu trung gian được thêm vào
sẽ làm lợi nhuận giảm đi.
Do đó đối với Trung Quốc
mặc dù cảm giác như xuất khẩu của họ
không bị ảnh hưởng nhiều nhưng lợi nhuận
thì không còn cho nên bạn sẽ thấy
vì sao rất nhiều doanh nghiệp
ở Trung Quốc đại lục phá sản
vì họ không còn lợi nhuận.
Về cuộc chiến đất hiếm đang diễn ra
căng thẳng thì vào ngày 14 tháng 10
Bộ trưởng Tài chính Mỹ
Bé Sen cũng đã rất cứng rắn khi
tuyên bố rằng nếu Trung Quốc không
hủy bỏ các quy định mới về kiểm soát xuất khẩu
đất hiếm, Mỹ có thể sẽ trục xuất
hàng chục nghìn du học sinh Trung Quốc
đang ở trên lãnh thổ Mỹ.
Hơn nữa mọi người chú ý
Mỹ sẽ có thêm các hành động
trong lĩnh vực phần mềm và tài chính
nếu Mỹ thực hiện
hành động trong lĩnh vực tài chính
ví dụ như loại một số ngân hàng
Trung Quốc ra khỏi hệ thống thanh toán
bằng đồng đô la Mỹ
tất nhiên có thể không cực đoan đến thế
nhưng đối với Trung Quốc
đó chắc chắn là một đòn trí mạng
bởi vì như mọi người đều biết
trong thương mại quốc tế 50% giao dịch
được thực hiện bằng đô la Mỹ
ví dụ giữa Việt Nam và Hàn Quốc
khi có hoạt động xuất nhập khẩu
thường là thanh toán bằng đô la Mỹ
hiện nay đồng euro
chiếm khoảng hơn 30%
chủ yếu vì các nước châu Âu như Pháp
và Đức sử dụng đồng euro
nên khi họ xuất nhập khẩu với nhau
tất nhiên dùng euro để thanh toán
vì cả hai dùng chung một loại tiền tệ
nhưng khi giao dịch liên quan
đến các loại tiền tệ khác nhau
ví dụ như anh dùng euro
tôi dùng nhân dân tệ
thì cơ bản là thanh toán bằng đô la Mỹ
cho nên nếu Mỹ vung cây gậy tài chính
với một quốc gia nào đó
hậu quả mà quốc gia đó phải đối mặt
thật sự là thảm họa
trên thực tế, Nga đã nếm trải điều này
về phần mềm cũng vậy
nếu Trung Quốc không được Mỹ cấp phép
nhiều thiết bị điều khiển
trong chuỗi sản xuất của họ
có thể sẽ không hoạt động
thật ra Mỹ có rất nhiều công cụ trong tay
chỉ là họ có dùng hay không mà thôi
về phía Trung Quốc
đang có những nước đi
họ đã áp lệnh trừng phạt
lên gã khổng lồ vận tải biển của Hàn Quốc
Hanwha
phía Trung Quốc nói rằng
vì Hanwha hợp tác với cuộc điều tra
301 của Mỹ
điều này vi phạm luật pháp quốc tế
và các nguyên tắc cơ bản của quan hệ quốc tế
nhưng thực tế điều này hoàn toàn không vi phạm
vậy thì Trung Quốc nói rằng
điều này gây thiệt hại nghiêm trọng
đến quyền lợi của Trung Quốc
nên họ nhắm vào công ty Hanwha
một gã khổng lồ vận tải biển của Hàn Quốc
và công ty con của nó
tại Mỹ
ý nghĩa của lệnh trừng phạt này là
tất cả các công ty Trung Quốc
không được phép làm ăn với họ
ở đây có 2 ý nghĩa
ý nghĩa thứ nhất liên quan đến ngành đóng tàu
mọi người biết về ngành vận tải biển
hiện nay Trung Quốc là 1 trong 3 gã khổng lồ
chiếm 35% thị phần toàn cầu
Hàn Quốc chiếm 31%
Nhật Bản chiếm 26%
các quốc gia khác trên thế giới
với cộng lại chỉ chiếm 8% thị phần
và Mỹ thì gần như không đáng kể
chỉ khoảng 0,4%
trong thập kỷ qua
ngành đóng tàu của Trung Quốc
đã vượt qua Hàn Quốc và Nhật Bản
trở thành quốc gia đóng tàu lớn nhất thế giới
trong cùng khoảng thời gian
ngành đóng tàu của Mỹ
gần như chỉ còn tồn tại trên danh nghĩa
bây giờ Tổng thống Trump muốn khôi phục
ngành đóng tàu
và dựa vào Hàn Quốc và Nhật Bản
chủ yếu là Hàn Quốc
cho nên Hàn Quốc đã cam kết
đầu tư 150 tỷ đô la vào công nghệ
và đầu tư để giúp Mỹ
khôi phục ngành này
trong bối cảnh Mỹ tiến hành điều tra
301 đối với ngành đóng tàu của Trung Quốc
Điều tra 301 là về
hành vi thương mại không công bằng
không trung thực
Hàn Quốc cũng tham gia và bày tỏ ý kiến
ủng hộ cuộc điều tra này
Nếu bây giờ hai bên xảy ra xung đột
trong lĩnh vực vận tải biển
thì vấn đề không chỉ dừng lại ở thuế quan
Bởi vì nếu hai bên
áp đặt lệnh trừng phạt lẫn nhau
trong lĩnh vực vận tải biển
Mỹ sẽ không có cách nào đối phó
Tuy nhiên hơn 90% hàng hóa trên thế giới
được vận chuyển qua đường biển
Vì vậy điều này sẽ ảnh hưởng
nghiêm trọng đến vận tải thương mại quốc tế
vượt xa tác động của thuế quan
Đây là một biến số rất lớn
Đó là điểm thứ nhất
Điểm thứ hai
ý của Trung Quốc là bất kỳ công ty quốc tế nào
hợp tác với cuộc điều tra 301 của Mỹ
đều có thể bị Trung Quốc trừng phạt
Điều này có nghĩa là gì?
Đây là hành động bá quyền
trực tiếp khiêu khích, tìm người để đánh nhau
Bởi vì trước đây
Mỹ là một quốc gia pháp trị
Mọi việc đều được thực hiện theo quy định
bao gồm cả điều tra 301
Vốn là quy trình đã được Quốc hội Mỹ
áp dụng trong hàng thập kỷ
Chưa bao giờ có chuyện một quốc gia khác
trừng phạt các đơn vị tham gia
vào cuộc điều tra 301 của Quốc hội
hoặc chính phủ Mỹ
Vào ngày 14 tháng 10
Bé Sen đã nói với Financial Times rằng
Trung Quốc đang ở giữa
làng ranh của suy thoái
và khủng hoảng
Ông nói rằng họ đang cố kéo người khác
chìm xuống cùng họ
Những hành động này cho thấy sự mong manh
của nền kinh tế Trung Quốc
và họ muốn kéo người khác xuống nước cùng
Cho rằng làm tổn thương khách hàng của mình
là một ý tưởng hay
Trung Quốc thực sự có một mô hình kinh doanh
đó là thông qua cách gây thiệt hại
cho cả hai bên để hạ gục
đối thủ chính trị của mình
mà không sợ tổn thất cho bản thân
Giống như ở Bắc Triều Tiên
cả nước có thể đói một nửa
nhưng Kim Jong Un vẫn vát bụng đi thử tên lửa
Trước vấn đề vận tải biển
Trung Quốc còn áp đặt lệnh
cấm xuất khẩu đất hiếm trên toàn cầu
Lệnh cấm đất hiếm này
nói trắng ra là một chiến thuật khóa cổ
Chiến thuật khóa cổ sẽ dẫn đến
hậu quả gì?
Các nhà sản xuất ô tô Mỹ cảnh báo rằng
nếu không thể nhập khẩu 500 đất hiếm
từ Trung Quốc
nhiều nhà máy của họ sẽ phải ngừng sản xuất
Họ nói rằng quy mô ngừng sản xuất
có thể lớn hơn trong thời kỳ đại dịch COVID
tức là ngừng sản xuất hàng loạt
Việc Trung Quốc kiểm soát xuất khẩu đất hiếm
không chỉ ảnh hưởng đến ngành công nghiệp ô tô của Mỹ
công nghệ cao của Mỹ
quốc phòng của Mỹ
mà còn tác động đến quốc phòng châu Âu
Cổ phiếu ngành quốc phòng châu Âu
vào ngày 14 tháng 10 đã giảm 2,5%
và vẫn đang tiếp tục giảm
Tại sao như vậy?
Vì đất hiếm là nguyên liệu không thể thiếu
để sản xuất các thiết bị quốc phòng châu Âu
như tên lửa, máy bay chiến đấu và radar
Do đó, tình hình này
thật sự gây ảnh hưởng rất lớn
Đến lúc này, nhiều người nghĩ đến Elon Musk
Trước khi nói về việc
Elon Musk giải bài toán đất hiếm
thì nói một chút về việc
vì sao ngành công nghiệp đất hiếm của Mỹ
lại suy tàn
Thật ra, Mỹ từng dẫn đầu thế giới về đất hiếm
Nhưng từ những năm 1960
Trung Quốc đã bắt đầu chú ý
đến tầm quan trọng và giá trị chiến lược
của đất hiếm
Khi đó, chính phủ Trung Quốc đã coi đất hiếm
là tài nguyên quan trọng
và thúc đẩy phát triển toàn bộ chuỗi cung ứng
từ thù nguồn đến hạ nguồn
Đến cuối những năm 1980
đầu những năm 1990
một công ty con của General Motors
ở Mỹ
tên là Magnekin
Do kinh doanh không hiệu quả
đã bị phía Trung Quốc mua lại
Tuy nhiên, theo quy định
phải mất 5 năm sau
công ty này mới được chuyển giao công nghệ hoàn toàn
Đến những năm 1990
đúng như dự đoán
toàn bộ công nghệ và dây chuyền sản xuất
của công ty này đã được chuyển sang Trung Quốc
Điều này không chỉ đơn thuần
là việc chuyển giao một công ty
hay mở khoáng sản
mà là sự dịch chuyển lớn của toàn bộ chuỗi công nghiệp đất hiếm
Điều này đã ảnh hưởng sâu sắc
đến ngành công nghiệp quân sự và công nghệ cao
kéo dài đến tận ngày nay
Sau khi tiếp quản
Trung Quốc đã thực hiện tích hợp dọc
mở rộng cửa cho việc phát triển đất hiếm
ở mọi khí cạnh
Cho nên vào những năm 1990
Đặng Tiểu Bình từng tự tin nói rằng
Trung Đông có dầu mỏ
Trung Quốc có đất hiếm
Trung Quốc đã đầu tư rất nhiều công sức và chi phí
kể cả chi phí môi trường
để hoàn thiện toàn bộ chuỗi công nghiệp đất hiếm
Trung Quốc cố ý bán đất hiếm
với giá thấp, thậm chí là bán phá giá
Kết quả là các ngành công nghiệp
đất hiếm khác trên toàn cầu
bao gồm cả ở Mỹ
bị ép đến phá sản
Các nhà máy chế biến và mở khai thác phải đóng cửa
Ngoài việc bán phá giá
còn một lý do nữa là
khai thác và tinh chế đất hiếm là một ngành công nghiệp độc hại
nổi tiếng vì gây ô nhiễm
Quá trình chế biến, tắp
và tinh luyện đất hiếm đi kèm với
chất axit mạnh, nguyên tố phóng xạ
xử lý nước thải
và nhiều vấn đề môi trường khác
Trung Quốc không quan tâm đến những vấn đề này
Trong khi luật môi trường của Mỹ rất nghiêm ngặt
Chi phí phê duyệt cao
khiến Mỹ không thể cạnh tranh với Trung Quốc
trong lĩnh vực này
Theo ước tính, để sản xuất 1 tấn đất hiếm
cần xử lý hơn 2.000 tấn
chất thải ô nhiễm đi kèm
Đến ngày nay, Trung Quốc khai thác
70% lượng đất hiếm trên thế giới
và chế biến hơn 90%
500 đất hiếm
Chiến lược của Trung Quốc thật sự rất kinh điển
Họ sử dụng sức mạnh quốc gia
để thống trị một ngành công nghiệp
Lấy công nghệ từ các công ty tư nhân nước ngoài
bằng cách sao chép, đánh cắp
hoặc ép buộc chuyển giao
Sau đó, họ đẩy các công ty nước ngoài ra khỏi Trung Quốc
Sử dụng trợ cấp nhà nước
để bán phá giá ở thị trường quốc tế
tiêu diệt các đối thủ cạnh tranh
và cuối cùng tăng giá khi đã độc quyền
Chiến lược này đã được áp dụng
không chỉ với đất hiếm
mà còn với tàu cao tốc, thép, nhôm
đóng tàu, năng lượng mặt trời
và một số lĩnh vực bán dẫn
Có người nói rằng
đây là bản lĩnh của Trung Quốc
nhưng không phải vậy
Trong một thị trường tự do, nền kinh tế tự do toàn cầu
mà Mỹ xây dựng sau Thế chiến thứ 2
hay còn gọi là toàn cầu hóa
Chính phủ không nên can thiệp
mà để các công ty tư nhân
cạnh tranh tự do
đó là bản chất của WTO
Nhưng Trung Quốc không tuân thủ quy tắc này
Khi một quốc gia đối đội với các công ty tư nhân
dù là công ty đa quốc gia
họ cũng không thể thắng nổi
một quốc gia
đặc biệt là quốc gia đông dân nhất thế giới
Kết quả là
từng công ty, từng ngành công nghiệp
bị đánh bại
Các quốc gia khác giờ đây cũng đang tự bảo vệ mình
Mỹ đang đầu tư hàng trăm tỷ đô la
vào ngành bán dẫn
Điều mà trước đây Mỹ không làm
Mỹ cũng bắt đầu áp thuế khoan
dùng sức mạnh quốc gia để chống lại quốc gia như Trung Quốc
Đây chính là độc tố
mà Trung Quốc mang đến cho thế giới
Quay lại câu chuyện
giải bài toán đất khiếm
thì có bốn cách giải quyết vấn đề này
Cách thứ nhất mọi người biết rằng
ngay từ năm 2023
trưởng bộ phận truyền động của Tesla
ông Colin Campbell đã tuyên bố rằng
đội ngũ của ông đang
loại bỏ 500 đất khiếm khỏi động cơ điện
Lý do là
chuỗi cung ứng đất khiếm không ổn định
và việc sản xuất đất khiếm tạo ra
quá nhiều độc tố
Để loại bỏ đất khiếm khỏi động cơ
họ phải loại bỏ các nguyên tố
như neodymium
Những 500 đất khiếm này
rất đặc biệt vì 3 lý do
Thứ nhất
chúng có tử tính ổn định và rất mạnh
Thứ hai, chúng giữ được tử tính
mà không cần dòng điện
Thứ ba, chúng không mất tử tính
khi ở nhiệt độ cao
Điều mà các 500 thông thường không làm được
Cho nên Tesla quyết định
không sử dụng 500 đất khiếm nữa
và tìm cách thay thế bằng loại 500 khác
Họ đã tìm ra một vật liệu
gọi là ferrite
Ferrite là một loại gớm
làm từ sắc và oxy
tròn với một lượng nhỏ kim loại như strontium
Vật liệu này rất trẻ
và dễ sản xuất
Trên thực tế
nó đã được sử dụng từ lâu
Ví dụ trong 500 của cửa mở tủ lạnh
Tuy nhiên, nhược điểm là
tử tính của ferrite
chỉ bằng 1 phần 10 so với 500
Neodymium
Để đạt được tử tính đủ mạnh
cần sử dụng một khối 500 lớn hơn nhiều
khiến động cơ điện
phải được thiết kế lại hoàn toàn
Kết quả là động cơ mới nặng hơn 30%
Nhưng sự khác biệt này
vẫn chấp nhận được đối với tổng thể xe điện
Cho nên đây là những gì
Tesla đang làm
Còn Ấn Độ đang thử nghiệm
một thứ khác
gọi là động cơ từ trở mật độ cao
sử dụng cuộn dây đồng để thay thế 500
Còn công ty ZF của Đức
đang phát triển một loại động cơ điện
không sử dụng đất khiếm
Sử dụng cuộn dây đồng
hoặc công nghệ cảm ứng để thay thế 500
Hiện tại ước tính là như thế này
Các giải pháp thay thế đất hiếm
có thể xuất hiện trong vòng 1-3 năm tới
với sát xuất từ 70%
đến 80%
Tuy nhiên chủ yếu vẫn dựa
vào vật liệu ferrite
đã được nhắc đến trước đó
Tức là cơ bản là một giải pháp thay thế kém hơn
Nhưng dù thế nào đi nữa
chúng ta sẽ không còn phụ thuộc vào đất hiếm nữa
Vậy phương pháp thứ 2 là gì?
Đó là phát minh hoàn toàn mới
thay thế triệt để
Thay thế như thế nào?
Tìm ra một vật liệu 500 mới
có khả năng giữ lực từ mạnh
không mất hiệu quả ở nhiệt độ cao
giữ được từ tính mà không cần điện
v.v...
Có một số công ty chuyên tìm kiếm thứ này
Một công ty tên là Neuron Magnetic
Phó Chủ tịch Điều Hành của họ nói rằng
nhân loại cứ khoảng 1 thế kỷ mới
tìm ra được 2 loại 500 thương mại mới
nên việc này rất khó khăn
Cho nên có một số công ty khởi nghiệp
chuyên làm việc này
bởi nhu cầu thị trường sẽ thúc đẩy
các giải pháp xuất hiện
Hiện tại vấn đề là làm thế nào để thực hiện?
Để tìm ra các nguyên tố hóa học
có thể tạo ra 500 với những đặc tính này
cần thử nghiệm hàng triệu tổ hợp
từ hàng trăm ngàn
loại vật liệu tiềm năng
phải loại bỏ những thứ có khuyết tật
Hiện nay trí tuệ nhân tạo AI
đóng vai trò rất lớn
Sử dụng máy học AI và mô phỏng số
người ta có thể xác định xem
các tổ hợp vật liệu có đặc tính
của một 500 U Việt hay không
Tốc độ phân tích của AI cực kỳ nhanh
Hiện tại mỗi chư kỳ thiết kế
thiết nghiệm kéo dài 3 tháng
nhanh gấp 200 lần so với
phương pháp truyền thống
bởi AI có thể phân tích hơn 100 triệu tổ hợp
đánh giá hiệu suất
chi phí sản xuất, an toàn chuỗi cung ứng
và tác động môi trường
Hơn nửa chi phí vật liệu cuối cùng
có thể chỉ bằng một phần nhỏ
Trong khi tính chất tự tính
có thể sánh ngang với 500 hiện có
hỗ trợ cho xe điện và chuyển đổi năng lượng xanh
nhưng thời gian cần thiết
chỉ có thể ước tính
khoảng 3 đến 5 năm
với khả năng thành công
ở mức trung bình khoảng 50%
phụ thuộc vào đầu tư và chính sách
tức là liệu chính phủ có trợ cấp
để thúc đẩy hay không
nói thẳng ra đó chính là
nghiên cứu và phát triển
Phương pháp thứ 3 là tái chế
đừng vứt bỏ 500 đã sử dụng
khi xe không còn dùng nữa
hãy lấy 500 ra
tái sử dụng để giảm nhu cầu mua mới
đây là cách tận dụng phế liệu
Phương pháp thứ 4 là
làm những gì Trung Quốc đang làm
Mỹ đầu tư lại vào
mỏ đất hiếm ở California
gọi là Mountain Pass
đồng thời đầu tư vào các mỏ đất hiếm
ở New Zealand, Nhật Bản v.v
Ngoài ra Bộ Năng lượng Mỹ
cũng đang nghiên cứu cách sử dụng tảo biển
để thu hoạch đất hiếm từ nước biển
nhưng tiến độ rất chậm
Tóm lại có 4 phương pháp
1. Tìm giải pháp thay thế kém hơn
như Tesla đang làm
đã làm hơn 2 năm rồi
2. Tìm một vật liệu hoàn toàn mới
tốt hơn để thay thế 500 đất hiếm
hiện tại
3. Tái chế và sử dụng hết mức có thể
4. Làm công việc nặng nhọc
như Trung Quốc xây dựng lại từ đầu
Hiện tại không ai biết kết quả sẽ ra sao
Nhưng biết đâu một ngày nào đó
Elon Musk sẽ bước ra và nói
Tôi tìm ra rồi
Một khi tìm được toàn bộ cục diện sẽ thay đổi
Chỉ là không ai biết khi nào điều đó sẽ xảy ra
Nhưng chúng ta biết rằng
các nhà đội mới sáng tạo ở Mỹ
đang bận rộn với việc này mỗi ngày
Chúng ta hy vọng họ sẽ sớm tìm ra
Dù sao đi nữa, năm nay được dự đoán
sẽ là năm quyết định cho
lĩnh vực 500 đất hiếm
với mọi bên đang đẩy nhanh tiến độ
Liệu việc Trung Quốc
hạn chế xuất khẩu đất hiếm có thật sự
bóp nghẹt Mỹ hay không?
Về ngắn hạt, nó đang gây ra
tác động bóp nghẹt
Vào đầu tháng 4, để trả đùa
việc Tổng thống Trump áp thuế lên Trung Quốc
Chính quyền Trung Quốc đã hạn chế
xuất khẩu 7 kim loại hiếm
và một số vật liệu tự tính đều có nguồn gốc
từ đất hiếm
Kết quả là gây ra sự gián đoạn lớn
đối với chuỗi cung ứng xe hơi
và chất bán giật toàn cầu
Các nhà sản xuất thường chỉ
giữ trữ nguyên liệu đủ dùng trong vài tháng
tối đa không quá nửa năm
Nếu giữ trữ quá nhiều
họ sẽ chịu áp lực tài chính
và giá nguyên liệu biến độc
cũng có thể gây lỗ
Từ đầu tháng 4, khi cuộc chiến thuế
quan Mỹ-Trung bắt đầu đến cuối tháng 6
tức khoảng 3 tháng
là thời điểm các nhà sản xuất xe hơi
và chất bán giật cạn kiệt con nguyên liệu
Nếu vấn đề
về nguồn cung đất hiếm không được giải quyết trước đó
các nhà sản xuất này
sẽ gặp khó khăn lớn
Những khối kim loại nhỏ bé
tức là các vật liệu tử tính
là thành phần quan trọng trong các sản phẩm công nghệ
Một chiếc xe điện
cần khoảng 1-2 kg vật liệu tử tính
chưa kể các ứng dụng
trong động cơ gió, điện thoại thông minh
máy bay không người lái, thiết bị y tế
Trên thực tế
Trung Quốc gần như độc quyền
nguồn cung các vật liệu này
Hiện nay Trung Quốc chiếm 60-70%
sản lượng khai thác đất hiếm toàn cầu
Các mở đất hiếm
từ Mỹ và Úc
cũng phải gợi đến Trung Quốc để tinh luyện
Do đó năng lực tinh luyện đất hiếm
của Trung Quốc chiếm đến 90% toàn cầu
Còn sản xuất 500 hiệu suất cao
chiếm tới 95%
gần như kiểm soát hoàn toàn
Từ tháng 4 năm nay
Trung Quốc siết chặt xuất khẩu đất hiếm
bằng chế độ giấy phép
xuất khẩu nghiêm ngặt hơn
khiến quá trình mua đất hiếm
của các công ty nước ngoài bị kéo dài
Tiêu chuẩn xử lý còn khác nhau
tùy đối tác
Một số khách hàng bị Bộ Thương mại Trung Quốc
từ chối cấp phép với lý do
quy trình không hợp lệ
Với các khách hàng quan trọng
như các nhà sản xuất chất bán vật lớn
Trung Quốc yêu cầu tiết lộ chi tiết
và mục đích sử dụng
Thực chất là yêu cầu cung cấp thông tin liên quan
đến sở hữu trí tuệ
Nếu không họ sẽ không bán đất hiếm
Điều này tạo ra nhiều yếu tố
bất định cho các nhà sản xuất
Nguồn cung giảm,
thời gian khôi phục không rõ
dẫn đến giá nguyên liệu tăng
Ở thị trường châu Âu từ tháng 5
một số kim loại đất hiếm đã tăng giá gấp đôi
Truyền thông Trung Quốc đưa tin rằng
Tổng thống Trump cam kết
chào đón du học sinh Trung Quốc
đến Mỹ học tập
Tổng thống Trump có thể đã nói điều này
nhưng nó trái ngược với thái độ trước đó
của Bộ Ngoại giao Mỹ
về việc hủy visa
một số du học sinh Trung Quốc
Đây là một dấu hiệu mới
cho thấy chính quyền tổng thống Trump
có thể đang liên kết hai vấn đề
hủy visa du học sinh Trung Quốc
và khôi phục xuất khẩu đất hiếm
Nếu đất hiếm không được xuất khẩu
du học sinh Trung Quốc
có thể phải về nước
Nếu đất hiếm được khôi phục
vấn đề visa có thể được nới lỏng
du học sinh có thể ở lại Mỹ
Đây là nước đi có thể nói là quá độc đáo
của tổng thống Trump
Trên thực tế nhóm bị hủy visa
chủ yếu là những sinh viên có liên hệ
với chính quyền Trung Quốc
hoặc học các ngành nhạy cảm
Đây thật sự là một đặc điểm mới
trong thời tổng thống Trump
Tổng thống Trump không ngại ngần gì
Ông sẵn sàng vượt qua nhiều ranh giới
sử dụng bất kỳ con bài nào
mà đối phương quan tâm để đạt mục tiêu
Đây là một sự tương phản thú vị
Các chính trị gia
chuyên nghiệp phương Tây
không thật sự nói chuyện thương mại
nhưng họ lại dễ dàng chấp nhận lối nói
làm ăn là làm ăn
cùng nhau có lợi
không chính trị hóa thương mại
Nhưng trên thực tế
đằng sau việc không nói chuyện thương mại
là vấn đề tiền bạc, vấn đề làm ăn
Còn tổng thống Trump
một người xuất thân từ kinh doanh
lại không theo lối này
miễn là đạt được mục tiêu
bất kỳ phương tiện nào hiệu quả thì dùng
Cách làm này có thể không đúng
với nguyên tắc thương mại
nhưng lại rất hợp với nguyên tắc của binh pháp
Trong chiến tranh
tuyệt đối không được đánh theo cách đối phương quy định
nếu không bạn đã thua ngay từ bước đầu tiên
Hình binh như nước
nước tránh chỗ cao
mà chạy chỗ thấp
binh tránh chỗ thật mà đánh chỗ hư
Khi hiểu được điều này
người ta sẽ không bị Bắc Kinh bắt cóc làm con tin
Cuộc điện đàm giữa
tổng thống Trump và ông Tập Cực Bình
diễn ra ngay sau khi Bộ Ngoại giao Mỹ
tuyên bố sẽ hủy visa
của nhiều du học sinh Trung Quốc
Có lẽ như chiêu hủy visa đã phát huy tác dụng
Khi Mỹ hô hào gặp
lãnh đạo Trung Nam Hải thì họ không nghe
nhưng khi Mỹ vừa nhắc đến
việc hủy visa du học sinh Trung Quốc
quy mô lớn, ông Tập Cực Bình
lập tức xuất hiện
Tuy nhiên việc này
bị truyền thông cánh tả Mỹ bóp méo
mô tả theo góc độ phân biệt chủng tộc
chống người Hoa
Tổng thống Trump hoàn toàn không quan tâm đến những điều này
ông hành động tự do
bất chấp bị chỉ trích
Chính phủ Mỹ cũng không công khai thừa nhận
việc trụ xuất du học sinh liên quan
đến vấn đề xuất khẩu đất hiếm của Trung Quốc
Nhưng nếu quan sát kỹ
Rõ ràng hai việc này
có mối liên hệ với nhau
Nói về quân bài đất hiếm
thì thật ra đất hiếm không phải là vũ khí tối thượng
Nhiều quốc gia có trữ lượng đất hiếm
Trung Quốc chiếm hơn 1 phần 3
trữ lượng toàn cầu
Brazil đứng thứ 2
Việt Nam cũng có trữ lượng tương đương Brazil
Rồi đến Nga
Úc thậm chí Ukraine
cũng có không ít
Vậy thì nếu nhiều quốc gia có trữ lượng
Tại sao Trung Quốc lại
độc quyền sản lược đất hiếm
Còn các nước khác không sản xuất
Đơn giản là vì
bẩn chậm và không có lời
Khai thác đất hiếm gây ô nhiễm
môi trường nghiêm trọng
Nhiều quốc gia không thể qua được cầu phê duyệt môi trường
Chậm vì để
phá giỡn các liên kết hóa học
của các nguyên tố hiếm
Quá trình tinh luyện rất phức tạp
Sử dụng nhiều acid mạnh và dung dịch hóa học
tạo ra lượng lớn phụ phẩm độc hại
và phóng xạ
Ở các nước Âu Mỹ
quy trình sản xuất này phải chịu sự giám sát nghiêm ngặt
Doanh nghiệp phải đầu tư lớn
vào thiết bị an toàn
Cộng thêm bảo hiểm tai nạn lao động
và bệnh nghề nghiệp cho nhân viên
Tính ra chi phí cao đến mức gần như không có lợi nhuận
Trong khi đó
Chính quyền Trung Quốc hoàn toàn không quan tâm
đến những vấn đề này
Nên Trung Quốc trở thành nguồn cung đất nghiêm lớn nhất thế giới
Đây là vấn đề rất đơn giản
Về bạc chất
Thả năng bóp nghẹt này
được đánh đổi bằng mạc sống của người Trung Quốc
Cho nên khi thấy một số
tiểu phẩm học hả hê rằng
Mỹ đế bị chúng ta bóp nghẹt
thì bản thân họ cũng là nhân khoáng
khoáng sạc người
có thể bị khai thác
Một lý do quan trọng khác khiến Trung Quốc
có thể bóp nghẹt là vì lâu nay
các chính phủ phương Tây làm ngơ
trước việc chính quyền Trung Quốc
đọc quyền cung ứng đất hiếm
Năm 2010
trong khủng hoảng đảo Senkaku điếu ngư
Trung Quốc từng thử hạn chế xuất khẩu
đất hiếm để trừng phạt Nhật Bản
Năm 2018
trong chiến tranh thương mại Mỹ Trung
họ lại thử một lần nữa
Nhưng trong 10 năm qua
các nước phương Tây không nghiêm túc khai thác đất hiếm
ở nơi khác hay tìm công nghệ thay thế
Chính quyền Biden
trong 4 năm từ 2020
gần như không làm gì
Khi Tổng thống Trump tiếp quản
và tái khởi đọc chiến tranh thương mại
vấn đề này lại nổi lên
Ngành xe hơi và chất bán dẫn
là những ngành Tổng thống Trump muốn đưa về Mỹ
nên vấn đề đất hiếm bóp nghẹt
càng trở nên cấp bách hơn so với 4 năm trước
Đất hiếm leo thang
cùng với chiến tranh thương mại Mỹ Trung
Vậy liệu
việc Trung Quốc hạn chế xuất khẩu đất hiếm
có trở thành một vũ khí lâu dài
để kiềm chế Mỹ không?
Câu trả lời là không
Nếu nói về thời gian
thì chỉ kéo dài vài năm
Xét về bản chất
cuộc chiến đất hiếm tương tự như
khủng hoảng dầu mỏ những năm 1970
đều là việc một số quốc gia độc quyền
cung cấp tài nguyên
sử dụng sự khang hiếm là vũ khí
để tấn công đối thủ
Tuy nhiên, ngành đất hiếm
chỉ ảnh hưởng đến một số ngành cụ thể
còn xa mới có tác dục rộng
như khủng hoảng dầu mỏ
Khủng hoảng dầu mỏ lần đầu tiên
bắt đầu vào năm 1973
kéo dài một năm khiến giá dầu quốc tế
tăng gấp ba lần
kéo GDP của Mỹ năm đó giảm hơn 4%
Các cuộc khủng hoảng dầu mỏ
năm 1979
và 1990 lặp lại
nhưng tác động giảm dần qua từng lần
Lý do là khi giá năng lượng
tăng lên một mức nhất định
dòng vốn sẽ tự nhiên đổ vào
Khi thị trường dự đoán
đây là xung đột kéo dài
có thể xảy ra lật thứ ba, thứ tư
các quốc gia sẽ đầu tư vào năng lực
sản xuất mới và tái cấu trúc
chuỗi cung ứng
Ví dụ từ những năm 1970
công nghệ khai thác dầu phí ngoài khơi
vốn trước đó bị xem là không hấp dẫn
đã được đưa vào sử dụng
Khai thác ngoài khơi bị chê
vì chi phí cao
cần xây dựng các dàn khoan dầu đặc biệt trên biển
Nhưng khi khủng hoảng dầu mỏ xảy ra
các nước buộc phải chi tiền để làm
Mỏ dầu biển Bắc của Anh
bắt đầu sản xuất từ năm 1975
và đến năm 1981
Anh, từ một nước nhập khẩu dầu
trở thành nước xuất khẩu
không chỉ tự cung tự cấp
mà còn có khả năng cạnh tranh giá dầu
trên thị trường quốc tế
Lúc này các nước Trung Đông không còn cách nào khác
phải chấm dứt chiến tranh dầu mỏ
nếu không sẽ mất thị phần
Cho đến nay chưa có quốc gia nào
có thể liên tục sử dụng
độc quyền tài nguyên làm vũ khí
Đối với Mỹ
việc thoát khỏi sự kiềm kẹp của đất hiếm
chỉ là vấn đề thời gian
