Ký sự DI SẢN ÓC EO - Tập 4: THÁP CỔ PHÙ NAM

Đâu chỉ có 300 năm, mà 2.000 năm trước, đất Nam Bộ đã có những chủ nhân đầu tiên. Họ là cư dân phù Nam của văn hóa ốc eo, một trong ba nền văn hóa cổ lớn nhất Việt Nam. Một nền văn minh xuất hiện và thăng qua ở Hà Lưu, sông Mekong, rồi biến mất một cách đầy bí ẩn. Nhưng, tiền nhân đã để lại những diên sản vô giá và gửi đi thông điệp cho chịch chúng ta. Những dòng thơ trong bài Tháp chạm muôn mặt của nhà thơ người Châm Inrasara mà chúng tôi được nghe khi lên đên trên sông giảm cỏ đông mùa nước dân, diễn tả sự tiếc nuối về một quá khứ đã mất. Người đã đọc cho chúng tôi nghe những dòng thơ ấy là ông Tà Công Sùng, ông quê quán ở Bình Định, một trong những xứ sở quyền lực của dân quốc Châm Ba Xưa. Từng nghiên cứu văn hóa Châm, nhưng ông Sùng lại có cơ duyên kỳ lạ giữa văn hóa ốc eo. Mùa nước tràn bờ của hệ thống sông giảm cỏ, cũng như mùa nước nổi từ sông Mê Công, hay xa hơn là sông Ninh ở châu Phi, có điểm chung là làm ngập đồng bằng, tạo sự phì nhiêu. Và đây chính là nguồn sống, nguồn quê lợi cho cư dân. Nước trang hòa mang nhiều phù ra để làm nông, đánh bắt thủy sản là yếu tố giúp phát tích nhiều nền gian minh của nhân loại. Cùng với sông Đồng Nai, thượng nguồn sông giảm cỏ đông trước công nguyên là địa bàn cư trú của cư dân tiền sử Đồng Nai. Để rồi sau công nguyên phát triển thành giang hóa tiền ốc eo. Dòng sông khi chảy qua địa phận tỉnh Tây Ninh, đã ôm ấp những ngôi tháp cổ cuối cùng của dân quốc Phù Nam. Trên hành trình tìm đến ngôi tháp đầu tiên, ông Tạ Công Sùng dẫn chúng tôi đi vào khu vực một gò khảo cổ, nơi phát hiện dấu vết cư trú của người tiền sử Đồng Nai. Sau con nước dân lớn nhất mới đây, trên gò dinh ông lộ ra rất nhiều mảnh gốm, trong đó có nhiều mảnh cà ràng dở, biểu hiện mật thiết giữa dân hóa Đồng Nai và dân hóa ốc eo. Rất bất ngờ, chúng tôi vô tình tìm được một mẫu đá xoa thạch nhỏ có bề mặt sắc cằm. Ông Sùng cho biết đây chính là một mẫu rìu đá của cư dân tiền sử. Rìu đá là minh chứng cho sự phát triển bậc cao của xã hội nguyên thủy, chứng tỏ cư dân đã có thể làm chủ dùng đất, đã có khả năng khai phá tự nhiên. Cái tầng văn hóa của nó, nó dày hơn là gầm 2 mét. Nó có cư dân Đồng Nai, nó sống ở trên cái vùng đất này, thời gian rất là lâu. Từ gọi dinh ông của dân hóa tiền sử đến tháp cổ Bình Thạnh thời kỳ ốc eo không xa dạy địa lý. Nhưng về thời gian lịch sử, phải mất thêm 3.000 năm nữa thì từ rìu đá mới tiến đến kỹ thuật xây dựng tháp Phù Nam. Tháp Bình Thạnh nằm bên bờ dạm Cỏ Đông, thuộc quyện Tráng Bàng, có niên đại từ thế kỷ thứ 7, là một trong số rất ít tháp gần như nguyên dạng của dân quốc Phù Nam. Tháp cao 10 mét dưới 4 mặt, có 3 cửa dạ và 1 cửa chính hướng về phía đông. Đây là đặc điểm của hầu hết các đền tháp dân hóa ốc eo. Điều đặc biệt là phiến đá dựng trên cửa, hay còn gọi là mi cửa, hoàn toàn nguyên khối, chạm trổ hình qua cút cực kỳ tinh xảo. Các mãng phù điêu xung quanh tháp được tạo tác bằng kỹ thuật chạm nổi trên từng phiến gạch rồi chồng lên nhau. Để làm được điều này, người thợ ngoài tài qua nghệ thuật, còn phải giỏi tính toán. Trình độ điêu khắc và thẩm mỹ của nghệ nhân ốc eo quả thật đáng nghệ phục. Tây Ninh được mệnh danh là Đất Thánh, là trung tâm của nhiều tôn giáo. Sự xuất hiện của tháp cổ ngàn năm lại khiến cho nơi này thêm dẻ ưu tịch, quyền bí. Nhìn chung là, Tây Ninh nó có 2 nền văn hóa cổ, một là nền văn hóa đồng Nai đặc biệt. Nó còn giữ lại những cái dư tích như thế này. Nó là minh chứng cho một nền văn hóa cổ dương cổ Nam mà các nhà khảo cụ học nó gọi là văn hóa ốc eo. Nó có nhân đại cách nơi này chúng ta là khoảng 1.300 năm ở thế kỷ thứ 7, thứ 8 sau công nguyên. Đối với giới khảo cổ, tháp chóp mạc ở huyện Tân Biên là dư tích quan trọng khi nghiên cứu về văn hóa ốc eo. Như một cơ duyên hiếm có, chúng tôi gặp được Phó Giáo sư Tiến sĩ Trạng Giang Thắng, chuyên gia đầu ngành về văn hóa ốc eo đang dẫn đoàn khảo cổ đến đây tìm hiểu. Chúng ta nhìn như cái đền này chẳng hạn. Đây là cái đền mà đền chút mạc. Thì cái đền này nó hoàn toàn nó khác những cái đền mà cái thời kỳ chân lạp ở bên Campuchia. Tôi cũng nhiều lần đi Campuchia và cũng dắt sinh viên qua xâm rẹp đó, ăn co để tìm hiểu rồi mới thấy là hay là chúng ta có sách chở cũng thấy được là nó khác. Nó khác là cuối cùng hai bên nó phát triển khác nhau. Thì ở đây thì vẫn còn tiếp tục phát triển cái truyền thống của ốc eo. Còn bên kia là nó phát triển theo một đường hướng mới. Cuối cùng nó thành một cái ăn co. Đây chính là đền của thằng Siva ở. Bí ẩn về kỹ thuật xây dựng bằng gạch nung vẫn đang thử thách các chuyên gia. Các lớp gạch trồng lên nhau theo phương pháp mài chọc mà không thấy dấu vết của lớp kết dính. Kỹ thuật này có nét thương đồng với các xếp gạch của Tháp Trăm và đã bị thất truyền từ rất lâu. Sự liên kết chặt chẽ không một điểm hở của từng phiến gạch khiến người ta nghĩ đến một giả thuyết phải chăng người Phù Nam đã xếp gạch mộc rồi đốt lửa, nung cả tòa tháp cao chục mét trong nhiều ngày, nhiều đêm liền. Chi tiết đó khiến chúng tôi rụng mình nhớ lại câu thơ của nhà thơ người Trăm lúc hồi tưởng Ngọn tháp đổ, dội vào trái tim con chim đang ngủ mê trong quanh liền của lửa. Trong khi dân quốc Trăm Ba vẫn còn hậu vệ là dân tộc Trăm ngày nay thì người óc eo lại biến mất hoàn toàn khỏi lãnh thổ Nam Bộ. Người đã mất thì lấy ai khóc thương cho những ngôi tháp. Những giờ khắc cuối cùng luôn là những phút trán lệ nhất. Không còn những tín đồ Hindu dân lễ dập vào đền nhưng cửa đền vẫn hướng về phương Đông đón chia nắng buổi sớm mai đón ăn trăng những đêm rầm. Ngôi tháp vẫn dẫn chải giữa điêu tàng quá khứ. Người xưa dân Đức Tinh dân sức lực và trí tuệ của mình để xây dựng những công trình tuyệt mỹ này. Chính vì điều đó mà khi người đã chết biểu tượng của Đức Tinh ấy vẫn còn sống mãi với thời gian. Rời miền Đông Nam Bộ chúng tôi đi tìm ngôi tháp phù Nam năm cuối cùng của thời kỳ óc eo còn đứng dựng trên đất Bạc Liêu. Tháp cổ Vĩnh Hưng hay còn được gọi là Tháp Trà Long được một nhà khảo cổ người Pháp tên là Lune de la Bonquière phát hiện vào năm 1911. Tấm bi ký được tìm thấy ở chân tháp ghi nhận lần xây dựng cuối cùng của tháp là vào khoảng thế kỷ thứ 9 sau công nguyên tương ứng với thời kỳ Thủy Trinh Lạc. Tuy nhiên một điều bất ngờ đã được khám phá bên trong lòng đất, cảnh nền tháp Vĩnh Hưng đó là nhiều hiện vật thuộc nền văn hóa óc eo đã được tìm thấy. Tượng ngữ thần, các cánh tay bằng đồng, tượng thần drama của bà Lamôn Giáo cùng các mảnh gốm đã được xuất lộ. Giới khảo cổ tiên đoán dưới chân tháp Vĩnh Hưng là một quần thể các nhiên tích cư trú có nhiều niên đại phản ánh đời sống sinh hoạt và cư trú của một bộ phận lớn cư dân óc eo. Tháp cổ Vĩnh Hưng có thể ra đời muộn hơn được người Thủy Trinh Lạc trùng tu khi đến đây sinh sống. Khay quật của nó thì làm xuất lộ ra cái nền móng của cái người tháp. Và trong cái đợt khay quật này thì có thể nói là thu được rất là nhiều những cái hiện vật rất là đáng quý ví dụ là chất liệu bằng đất lung, rồi chất liệu đồng, và chất liệu đá và có thể nói là rất là nhiều những cái mảnh gốm và nó chứng minh cho đây là một cái nền óc eo thời kỳ muộn tức là thế kỷ 7 và đầu thế kỷ 8. Cái gạch dưới móng thì nó to hơn và cái gạch từ móng lên xây thì nó mỏng hơn và lên trên thì có một cái nước gạch nó xốp và nó có cái màu hơi sáng thì nó bay nước gạch thì cắt qua các nhà khảo cổ học người ta có đưa ra một cái giả thiết có thể đã có một cái đợt trùng tu. Trùng tu vào cái thời kỳ nào thì chưa chưa trở nên Một ngôi tháp cổ vẫn còn đứng dựng theo thời gian cũng có nghĩa là biết bao câu chuyện cũng tồn tại theo chừng ấy năm Ba lần khai quật do rất nhiều cổ dựt được phát hiện đã làm sáng tỏ thêm những câu chuyện tưởng như mơ hồ. Tuy nhiên có một điều chúng ta có thể chắc chắn rằng đó là xung quanh nền tháp cổ Vinh Hưng sẽ còn rất nhiều điều cần được khám phá tương phứng với giá trị ngàn năm của ngôi tháp cổ này Văn hóa ốc eo là bằng chứng sinh động của nền văn minh Phù Nam cho đến khi dương quốc Phù Nam lụi tàn ánh sáng của nó vẫn dịp lan tỏa đến các nước Đông Nam Á còn lại Những quốc gia kế thừa giới sản của nền văn minh Phù Nam bao gồm Indonesia, Malaysia, Thái Lan và đặc biệt là văn hóa ăn co của người Campuchia Tuy nhiên vì sao văn minh Phù Nam đang đạt đến đỉnh cao thì suy tàn Do đâu mà cư dân ốc eo biến mất hoàn toàn khỏi mảnh đất Nam Bộ Chúng tôi sẽ tiếp tục gián bức nàng bí ẩn ấy trong tập cuối của loạt ký sự với cửa đề Thông điệp từ tiền nhân