Mạng xã hội: Tự do ảo hay bản sao hoàn hảo của người khác?

Bạn nghĩ mình đang lựa chọn tự do trên mạng xã hội, nhưng thật ra bạn chỉ đang trở thành một phiên bản copy của hàng triệu người khác. Bạn tin rằng tấm hình bạn đăng, câu chữ bạn viết, kiểu quần áo bạn mặc là của riêng bạn, nhưng nếu nhìn kỹ, chúng đều là sản phẩm của hàng loạt thuật toán, được thiết kế để dạy bạn cách hành xử. Mỗi lần bạn nhấn nút Like, bạn không chỉ thể hiện cảm xúc, mà còn ký một hợp đồng vô hình rằng từ nay bạn sẽ thấy nhiều thứ giống hệt như vậy hơn nữa. Dần dần, bạn nhầm lẫn việc được nhìn thấy cái giống mình với việc tìm ra bản sắc của mình. Sự thật khó chấp nhận là bộ não con người vốn dĩ được lập trình để bắt trước. Trong tâm lý học, nó được gọi là hiệu ứng tấm gương. Khi nhìn thấy ai đó làm gì, nơ rôn trong não bạn kích hoạt như thế chính bạn cũng đang làm điều đó. Đó là lý do khi thấy một trào lưu nhảy múa, bạn bất giác muốn lắc lư, dù chẳng hề thích nhạc. Khi bạn thấy bạn bè khoe chuyến du lịch sang chảnh, tự nhiên bạn cũng mở Google tìm vé máy bay. Và khi bạn thấy một KOL than thở mình kệt sức, bạn bắt đầu cảm thấy có chút mệt mỏi trong người. Bạn tưởng đó là cảm xúc thật, nhưng đôi khi nó chỉ là sự phàn chiếu được nuôi dưỡng quá lâu. Tôi từng có một người bạn chẳng bao giờ quan tâm đến chạy bộ. Một ngày đó, anh ta thấy vài người bạn đăng ảnh đường chạy với số km trên app và anh ta thử. Chỉ một tuần sau, anh ta mua giày xịn, đồng hồ đo nhịp tim và kể cả gheo năng lượng. Nhưng sau 3 tháng, mọi thứ phủ bụi. Khi hỏi lại, anh ta chỉ cười gượng, hình như mình đâu có thích chạy, mình chỉ thích khoe thành tích. Và điều đó có lẽ đúng với rất nhiều thứ bạn đang làm. Bạn không còn biết mình thật sự muốn gì, bạn chỉ biết muốn thứ mà người khác muốn. Cái nguy hiểm là, càng bắt trước, bạn càng dễ bị nhốt trong một cái hộp vô hình mà bạn không nhận ra. Bạn tin mình đang sống cuộc đời riêng, nhưng thật ra chỉ là một bản copy chất lượng cao, đủ tinh trình để bạn thấy mình độc đáo, nhưng không bao giờ thoát khỏi cái khung. Có một câu trong tác phẩm của Kierkegaard rằng, cái tuyệt vọng lớn nhất của con người là không dám là chính mình, mà cố gắng trở thành bản sao của cái gì đó khác. Và mạng xã hội đã biến điều đó thành một hệ thống công nghiệp. Bạn có thể đổ lỗi cho nền tảng, nhưng cuối cùng, chính bạn là người quyết định dừng lại hay tiếp tục. Câu hỏi thực sự không phải là bạn đang bắt trước ai, mà là bạn có dám làm điều gì đó mà không ai quanh bạn làm hay không. Vì chỉ khi bạn dám bước ra khỏi vòng lập, bạn mới biết mình là người tự do hay chỉ là cái bóng đẹp đẽ của kẻ khác.