"Phát Minh Này Đã Hủy Hoại Cả Thế Giới Như Thế Nào
Ngày 30 tháng 8 năm 2021. Xăng pha chì chính thức bị khai tử trên toàn thế giới. Thế nhưng, hậu quả nó để lại với thế giới thì vẫn còn hiện diện. Suốt gần một thế kỷ, hàng tỷ người đã vô tình hít phải khí độc do xăng pha chì sinh ra. Thứ chất độc ấy khiến người ta suy giảm trí tuệ, thúc đẩy sự phát triển của ung thư và tăng nguy cơ tử vong vì tim mạch lên đến 70%. Tại sao thứ độc chất khủng khiếp ấy lại ra đời, và điều gì khiến chúng ta mất đến hơn một thế kỷ để thoát khỏi nó ?
👍 CD Media - Khám Phá là nơi mở ra cánh cửa tri thức về những bí ẩn, câu chuyện kỳ thú và những hiện tượng chưa được giải đáp trong thế giới xung quanh chúng ta. Dựa trên việc tham khảo các nguồn thông tin phong phú và đa dạng, kênh kết nối những kiến thức và quan điểm khác nhau, giúp khán giả có được cái nhìn sâu sắc và toàn diện hơn về những bí mật từ tự nhiên, khoa học, vũ trụ, con người,….
Ngày 30 tháng 8 năm 2021, sang pha trì chính thức bị khai tử trên toàn thế giới.
Thế nhưng, hậu quả mà nó để lại thì vẫn còn hiện diện.
Suốt gần một thế kỷ, hàng tỷ người đã vô tình hít vài khí độc do sang pha trì sinh ra.
Thứ chất độc ấy khiến người ta suy giảm trí tuệ,
thúc đẩy sự phát triển của ung thư và tăng nguy cơ tử vong vì tim mạnh lên đến 70%.
Tại sao thứ chất độc khủng khiếp ấy lại ra đời?
Điều gì khiến chúng ta mất đến hàng trăm năm để thoát khỏi nó?
Đây là Claire Patterson, một tiến sĩ địa hóa học tài năng bậc nhất nước Mỹ trong thế kỷ trước.
Năm 1944, Claire được mời tham gia vào chương trình chế tạo vũ khí hạt nhân đầu tiên của nhân loại, dự án Manhattan.
Tại đây, ông có nhiệm vụ làm giấu uranium bằng cách tách đồng uranium-235 ra khỏi uranium-238.
Điều này được thực hiện bằng cách sử dụng một thiết bị có tên là máy đo khối phổ.
Thiết bị này có thể phân loại những đồng vị trong cùng một chất.
Nếu bạn chưa biết thì đồng vị là các nguyên tử thuộc cùng một nguyên tử hóa học,
có cùng số proton nhưng khác nhau về số neutron trong hạt nhân.
Chẳng hẳn mọi nguyên tử uranium đều mang 92 proton và 92 electron.
Nhưng uranium-235 chiếm 143 neutron, còn uranium-238 nhiều hơn 3 hạt.
Và máy đo khối phổ đủ nhạy để nhận ra sự khác biệt rất nhỏ đó.
Khi chiến tranh kết thúc, Patterson tiếp tục học tiến sĩ tại Đại học Chicago.
Tại đây, ông vẫn gắn bó với máy đo khối phổ.
Nhưng đều dài một bí ẩn vĩ đại hơn.
Trái đất đã tồn tại bao lâu?
Từ thời Julius Africanus, khoảng thế kỷ thứ 3,
người ta tin rằng hành tinh mới chỉ 5.700 tuổi.
Đến thời khai sáng, ước tính tăng lên hàng triệu rồi hàng tỷ năm.
Khi Patterson bắt đầu nghiên cứu, giới khoa học đặt niềm tin vào con số 3,3 tỷ năm tuổi.
Tuy nhiên, niềm tin đó vẫn còn nhiều tranh cãi xung quanh.
Tại Đại học Chicago, được hướng dẫn bởi Harrison Brown,
một nhà hoa hoạt nhân cũng say mê với câu hỏi về tuổi tỏa trái đất.
Brown tin rằng, uranium chính là chiếc đồng hồ tự nhiên của vũ trụ.
Bởi uranium có một quá trình bán giã rất dài.
Và sản phẩm cuối cùng của quá trình đó là các đồng vị trì có tính ổn định cao.
Ví dụ, khối uranium-235 nặng 1kg sẽ mất 703 triệu năm,
để một nửa số uranium đó biến thành trì.
Còn khối uranium-238 sẽ mất khoảng 4,5 tỷ năm.
Nếu đo được tỷ lệ dai nguyên tố này trong một mẫu đáng ngẫu nhiên,
ta sẽ biết chính xác nó hình thành từ bao giờ.
Vì thế, vị trính được tuổi trái đất hoàn toàn khả thi.
Tuy nhiên, đá trên trái đất không còn nguyên vẹn từ thuở sơ khai.
Núi lửa, các mặt kiến tạo và phong hóa đã nhiều lần làm mới lớp vỏ của nó và xóa đi hiện trạng ban đầu.
Vì thế, Patterson cần một mẫu vật nguyên thủy còn sót lại từ khi hệ mặt trời mới trào đổi.
Nhưng biết tìm nó ở đâu?
Có trả lời nằm trên những thiên thành.
Chúng vốn là những mảnh vỡ còn sót lại từ khi hệ mặt trời hình thành.
Không giống trái đất, chúng không trải có hoạt động kiến tạo mảng hay núi lửa mạnh mẽ,
nên thành phần nguyên thủy vẫn còn khá nguyên vẹn.
Khi rơi xuống trái đất, chúng mang theo hồ sơ hóa học từ thuở sơ khai, giúp các nhà khoa học đo đạt độ tuổi.
Vì vậy, Patterson đã chọn 11 thiên thành thu được từ hẻm núi Diablo gần hố thiên thành Arizona.
Kết quả ông xác định tuổi trái đất là 4,55 tỷ năm tuổi.
Còn số đề này vẫn được phân lớn cộng đồng khoa học công nhận.
Tuy nhiên, trong quá trình nghiên cứu, có một vấn đề nảy sinh.
Các dữ liệu đo đạt uranium khá ổn định, còn lượng trì lại cao bất thường.
Cao hơn rất nhiều so với mức có thể sinh ra chỉ từ sự phân giá uranium trong mẫu.
Bắt đầu, Patterson nghi ngờ sai lệch đến từ việc dụng cụ không sạch sẽ.
Nhưng ngay cả khi đã rửa sạch tất cả, dùng nước cất tinh khiết,
các phép đo vẫn cho ra kết quả dữ thừa.
Rõ ràng có một lượng trì bất thường tồn tại ở khắp nơi xung quanh môi trường.
Vấn đề là nó đến từ đâu?
Để tìm kiếm câu trả lời, chúng ta phải quay trở lại những năm đầu thế kỷ 20.
Năm 1908, trên cây cầu ở thành phố Detroit, thủ phủ xe hơi của nước Mỹ.
Một người phụ nữ đang loay hoay vì chiếc Cadillac của bà đột ngột chết máy.
Thật may mắn là có một người đàn ông khác đã nhìn thấy điều này và quyết định dừng lại giúp đỡ.
Thời kỳ ấy chưa hề có nút khởi động.
Muốn nổ máy, tài xế phải dùng tay quay một cần sắt phía trước đầu xe.
Người đàn ông nhanh chóng cùi xuống, nắm lấy chiếc cần, xoay mạnh hết sức.
Động cơ lớn tức gầm lên.
Nhưng phản lực từ quá trình khởi động đột nhiên hắt tay quay ngược lại, đập thẳng vào mặt người đàn ông.
Kết quả là ông bị thương ở vùng mặt, rồi không qua khỏi do vết thưởng quả nặng.
Người sâu số ấy chính là Brian Carter.
Một nhà phát minh xe hơi tạo dự nên thương hiệu Carter Car.
Sự ra đi của ông để lại nỗi thương tiếc cho cả giới công nghiệp bị tròi lúc bấy giờ.
Trong đó có Henry Leland, người sáng lập hãng xe Cadillac.
Theo một cuốn tiêu sử sau này, Leland viết rằng
Tôi hứa hận vì đã chế tạo ô tô.
Nhưng chiếc tay quay chết tiệt ấy.
Tôi sẽ không để Cadillac làm hại thêm ai nữa.
Ông học quyết tâm, loay bỏ bộ phận nguy hiểm ấy ra khỏi xe.
Charles Kettering, một kỹ sư tài năng được Leland giao nhiệm vụ chế tạo một hệ thống khởi động hoàn toàn mới.
Đến năm 1911, mẫu xe Cadillac Model 30 giả mắt và ngay lập tức gây được tiếng vang lớn.
Lần đầu tiên trong lịch sử, việc khởi động xe chỉ cần một thao tác là xoay chìa khóa.
Không chỉ gây ấn tượng bởi công nghệ khởi động mới.
Model 30 còn sở hữu sức mạnh vượt trội.
Động cơ 40 mã lực, tốc độ từ đa lên tới 72 kmh.
Nhà anh gấp đôi Ford Model T, chiếc xe phổ biến nhất lúc bấy giờ.
Nhưng mẫu xe này cũng không hề hoàn hảo.
Âm thanh phát ra từ động cơ của nó rất khó chịu.
Nghe như tiếng búa gõ vào sắt.
Nguyên nhân nằm ở bộ phần xì lanh.
Tại đây, pít tông sẽ liên tục di chuyển lên xuống để nén hỗn hợp xăng vào không khí.
Thông thường khi pít tông chạm điểm cao nhất,
Buzi mới đánh lửa, kích nổ nhiên liệu để xinh công suất cho xe.
Nhưng ở Model 30, tiêu số nén quá lớn khiến hỗn hợp ấy tự bùng trái sớm trước khi Buzi làm việc.
Kết quả là thay vì những vụ nổ nhịp nhàng, trong xì lanh lại rôn rập các cú nổ lộn rộn.
Áp lực va đập rỗi thẳng vào thành kim loại, tạo nên thứ âm thanh nặng nề như thế này.
Giới kích sư đặt cho hiện tượng đó là kích nổ động cơ.
Nó không chỉ tạo ra âm thanh khó chịu, mà còn làm lác phí nhiên liệu.
Thêm chí, những cú va đập liên hồi khiến pít tông dùng lác dữ dội, thành xì lanh bị bao mòn và động cơ nhanh chóng bị hỏng hóc.
Nhưng, không phải là không có cách để loại bỏ sự khó chịu này.
Và cách khả thi nhất là thay đổi nhiên liệu.
Mỗi loại nhiên liệu có khả năng chịu nén khác nhau trước khi tử bốc cháy.
Ví dụ, một hợp chất tên là n-heptane cực kỳ dễ cháy.
Khi nén nhẹ trong động cơ, nó gần như ngay lập tức bùng phát, gây ra tiếng gõ.
Trong khi đó, y số ốc tan lại ổn định hơn rất nhiều.
Nó chịu được áp lực cao trong xì lanh mà không tự phát hỏa.
Do đó, động cơ vận hành êm ái hơn.
Để đo khả năng cháy sớm hay muộn, các nhà khoa học xây dựng hệ thống chỉ số ốc tan.
Trong đó, y số ốc tan được quy ước là 100, còn n-heptane là 0.
Trên thực tế, xăng không chỉ có 2 hợp chất trên, mà nó là một hỗn hợp phức tạp của hàng chúng chất khác nhau.
Nhưng để đơn giản hóa, các nhà khoa học lấy y số ốc tan và heptane làm thức đo chuẩn.
Vì vậy, chỉ số ốc tan của một loại xăng cho biết nó có bao nhiêu phần trăm y số ốc tan trộn với bao nhiêu phần trăm n-heptane.
Chẳng hạn, xăng A95 được xem là có 95% y số ốc tan và 5% n-heptane.
Đầu thế kỷ 20, xăng bán giác thị trường có chỉ số ốc tan thường thấp nên hay cháy sớm và gây hiện tượng gó động cơ.
Charles Kettering mong muốn tìm ra một loại vụ ra có thể nâng chỉ số ốc tan của xăng lên.
Để biến ý tưởng thành hiện thực, ông tìm đến Thomas Meekly, một kỹ sư trẻ tài năng.
Meekly bắt tay vào thử đủ loại hợp chất.
Từ bơ chảy, lòng não cho đến ethynacetan, hợp chất tạo mùi trái cây nhân tạo và cả nhô chlorua.
Tuy nhiên, phần lớn đều không mang lại hiệu quả như mong đợi. Chỉ có ethanol mang lại tí hi vọng.
Chất của này ngăn được tiếng góc khó chịu trong động cơ. Xong phải pha tới 10% vào xăng mới có hiệu quả.
Tỷ lệ ấy quá tốn kém, không thể nào đem lại lợi nguyện.
Meekly cần một giải pháp rẻ tiền, sản xuất đơn giản và chỉ cần một liều lượng cực nhỏ nhưng vẫn phát huy tác dụng.
Ông chuyển sang thử tellurium, một nguyên tố hiếm. Nhưng nó tỏ ra mùi kinh khủng, bám dai rằng đến mức tắm rửa hay giặt quần áo cũng không thể bước đi.
Vì vậy, nguyên tố này cũng bị loại bỏ.
Đến ngày 3 tháng 12 năm 1921, sau nửa thập kỳ vật lộn trong phòng thí nghiệm, Meekly cuối cùng đắt tìm ra câu trả lời.
Chi tết ra ethane.
Sau khi thêm hợp chất kim loại nặng này vào xăng, hiện tượng tiếng góc động cơ hoàn toàn biến mất.
Hơn nữa, nó lại không mùi, chi phí thấp, nguyên cung dồi dào và phù hợp trong sản xuất công nghiệp.
Ngay sau đó, Meekly và Kettering vội vãng đăng ký bảng sáng chế.
Họ khéo léo đặt tên sản phẩm là ethane, để khiến người ta dễ nhầm lớn với rượu ethane, một loại cuồng công nghiệp.
Và quan trọng hơn cả là để tránh nhắc đến từ trì, vốn gợi nên cảm giác không an toàn.
Ngay sau đó, họ hợp tác với 3 gác khổng lồ trong nền kinh tế Mỹ để thành lập tập đoàn ethane.
Một chiến dịch quảng báo rầm rộ được khởi động.
Loại nguyên liệu này tung hô lối bước tiến khoa học, đưa nhân loại bước vào kỷ nguyên tiện nghi và thịnh vượng.
Sự kiện thu hút chú ý nhất diễn ra vào năm 1923.
Khi đó, cả 3 tay đua dẫn đầu Indianapolis 500, giải đua xe danh gián nhất nước Mỹ, đều sử dụng xăng phạ ethane.
Cất xuất nhiên liệu lập tức bùng ngột, nhu cầu tăng tróng mặt.
Để đáp ứng thị trường, công ty ethane xây dựng thêm một nhóm hai hóa chất ở New Jersey.
Nhưng khởi đầu đầy tham vọng ấy nhanh chóng biến thành thảm kích.
Chỉ sau vài tháng vận hành, tại nhà máy ở New Jersey, hàng chục công nhân rơi vào trạng thái hoảng loạn, co giật, la hét như kẻ mất trí.
Tờ New York Times giật tít, khí lạ giết 4 người, khiến một người phát điên, bị thương tại nơi làm việc trong phòng thí nghiệm của Standard ở Elizabeth, NJ.
Trong vòng một tuần, các bệnh viện trong khu vực đã tiếp nhận thêm 36 bệnh nhân với các triều chứng tương tự.
Ít nhất 5 người tử vong chỉ trong vòng 2 tháng.
Các chuyên gia hàng đầu về độc chất và khói xe cũng liên tục lên tiếng canh báo.
Họ gọi Tetraethine chi là kẻ giết người thầm lặng.
Nguy cơ nhiễm độc không chỉ dừng ở công nhân nhà máy, mà có thể lan rộng tới hàng triệu người đang hít khói xe trên khắp các thành phố.
Để chấn ăn công chúng, ngày 30 tháng 10 năm 1924, Ming Lee tổ chức họp báo.
Trước ông kì máy quay, ông bình thản đổ dung dịch chi Tetraethine lên tay trần.
Rồi đưa vào sát mũi và hít sâu trong một phút.
Sau đó ông mìm cười nói, tôi có thể làm việc này mỗi ngày mà không hề hấn dịch.
Báo chí lập tức đồng loạt đưa tin về độ an toàn của ethine.
Nhưng sự thật lại hoàn toàn khác.
Ming Lee hiểu rõ hiểm họa của chi Tetraethine.
Nhưng nó thực sự nguy hiểm như thế nào?
Chi là một chất cực độc, ngay cả với lượng rất nhỏ.
Sau khi đi vào cơ thể, chi sẽ giải dạng canxi, khiến hệ thống thay động tự nhiên bất lực.
Nó tiếp tục lâu ngay trong xương và gây hại trong nhiều năm sau lần đầu bị phơi nhiễm.
Bộ phần chịu tổn thương nặng nhất là não.
Kim loại này pháo hủy Myelin, lấp vào bao quanh sự thần kinh, khiến tín hiệu truyền đi bị chặn.
Hậu quả là những người nhiễm chi thương đau đầu, mất trí nhớ, tay trần tê liền.
Trên thực tế, con người đã biết đến tác hại của loại kim loại nặng này từ thời cầu đại.
Vitruvius, kiến trúc sư nổi tiếng của Lama, đã để lại lời cảnh báo trong tác phẩm của ông rằng
nước tưởng đất xét an toàn hơn nhiều so với ông chị.
Nước dường như trở nên độc hại khi chảy qua chị.
Dẫu vậy, sự thật này vẫn bị vùi lấp.
Tạp đoàn này thìn thuê các nhà khoa học lên tiếng bịa nộ rằng
chỉ vốn là thành phần tự nhiên trong môi trường nên không đáng lo.
Chủ tịch của tạp đoàn Standard Oil, Frank Howard, thậm chí còn thăng thực tuyên bố
Chúng ta không thể từ chối món quà của thiên đường, chỉ vì nó có khả năng gây hại.
Kết quả là đề chế rơi chả ấy tồn tại suốt 40 năm tiếp theo.
Chỉ đến khi Claire Patterson bắt tay nghiên cứu tuổi trải đất,
thì sự thật mới dần được hé lộ.
Kể từ đó, hành trình vạch trần một trong những tội ác môi trường lớn nhất thế kỷ 20 bắt đầu.
Để tìm lời giải cho việc ô nhiếm trì ở khắp nơi,
Patterson tìm đến nơi có thể ghi lại lịch sử của hành tinh trong suốt hàng triệu năm qua
và không đâu phù hợp hơn đại dương.
Ý tưởng của ông rất đơn giản, nếu trì trong nước biển hoàn toàn tự nhiên,
nồng độ sẽ đồng đều ở mọi độ sâu.
Nhưng nếu do con người thải ra, chắc chắn tân mặt nước sẽ dày đặc hơn tầng đáy sâu.
Kết quả cho thấy lượng trì ở trên mặt biển cao gấp 10 lần so với dưới đáy.
Patterson quyết định ra suốt tài liệu để tìm nguyên nhân của hiện tượng bất thường này.
Trong quá trình đó, ông tình cờ bắt gặp số liệu về loại xăng pha trì được dùng phổ biến lúc bấy giờ.
Khi đôi chiếu, Patterson phát hiện lượng trì trong nước biển
chung khớp với lượng trì ước tính mà xe hơi đã thải vào khí quyển.
Sự tương quan ấy dẫn đến một kết luận duy nhất.
Nguồn nô nhiễm không đến từ tự nhiên.
Nó xuất phát trực tiếp từ ngành dầu khí.
Patterson hiểu rõ chính các tập đoàn lớn này đã dót tiền tài trợ cho phòng thí nghiệm của ông.
Cổng bố kết quả nghiên cứu,
nghĩa là đối đầu trực diện với những thế lực tài chính mạnh nhất nước Mỹ.
Nhưng với tư cách là một nhà khoa học, ông vẫn chọn lên tiếng.
Chỉ với bài báo trên tạp chí Nature,
toàn bộ nguồn tài trợ dành cho Patterson đã biến mất.
Một ủy viên hội đồng tại Viện Công nghệ California,
cũng là giám đốc của công ty sản xuất trì Tetraethyl,
thậm chí gọi thẳng cho ủy trưởng Đại học Chicago.
Giá lệnh phải khiến Patterson im tiến.
Không lâu sau,
bốn người đàn ông đại diện ngành dầu khí xuất hiện tại văn phòng của ông.
Họ tỏ ra lịch thiệp,
đưa ra danh sách dự án,
và đề nghị tài trợ nếu Patterson đồng ý chuyển hướng nghiên cứu.
Ông lập tức từ chối và thẳng thắn nói rằng,
một ngày nào đó,
các nhà khoa học sẽ chứng minh được ngành công nghiệp dầu khí
đã đầu độc con người lẫn môi trường.
Ngay sau đó,
hình ảnh Patterson trên truyền thông
đã bị tổ vẽ thành một kẻ lập dị.
Nhưng dù bị bối nhọ,
nghiên cứu của ông vẫn thu hút được sự chú ý của nhiều tổ chức khác.
Biên tập viên tạp chí Archives of Environmental Health
mời Patterson viết bài về tác hại của trì trong đại dương.
Vậy là ông soàn một bài luận chi tiết,
liệt kê mọi nguyên nhân tự nhiên
có thể gây ra lượng trì tăng vọt.
Núi lửa,
cháy rừng,
bụi đất,
hơi muối biển,
thậm chí cả khói từ thiên thạch.
Rồi lấy đó làm cơ sở để chứng minh luận điểm chính.
Chỉ có luyện kim,
thuốc trừ sâu,
đường ống
và đặc biệt là song pha trì
mới khiến con số tăng vọt.
Kết luận của Patterson chỉ ra rằng,
cơ thể con người
có thể đáng chứa lượng trì cao gấp hàng trăm lần mức tự nhiên.
Ông cải báo nhân loại đang sống trong tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng.
Bài viết được gửi cho Robert Kehoe,
cổ vấn y tế của Tập đoàn 18 Phản Biện.
Nhưng thay vì phủ nhận,
Kehoe lại cho phép công bố bài báo cáo đó.
Ông cho rằng,
một nhân địa chất và văn lý
thì không hiểu gì về sinh học.
Những kết luận của Patterson
chỉ là ví dụ điển hình cho sự ngây thơ
và thiếu hiểu biết.
Khi bài báo ra mắt vào năm 1965,
giới chuyên gia đồng loạt công kích Patterson.
Họ khuyên ông hãy quay về với đá
và để cơ thể người cho các chuyên gia y tế.
Viện giàu khí Mỹ còn ra tuyên bố rằng,
bằng chứng y khoa đã chứng minh trì trong môi trường
không hề đe dọa sức khỏe cộng đồng.
Chưa cần báo chỉ trích,
Patterson không hề nản lòng.
Vậy là ông quyết định lên đường đến Greenland và Nam Cực.
Patterson thu thập các loại băng cổ đại,
nơi vẫn còn lưu giữ dấu vết trì từ nhiều thế kỷ trước.
Kết quả thật kinh ngạc.
Lượng trì trong băng hiện đại cao gấp 200 lần
đến 300 lần so với trước cách mạng công nghiệp.
Ở những lớp băng sâu hơn,
ông phát hiện mức nhiễm trì bất thường
chung khớp với thời Lama cổ đại.
Gần 2.000 năm trước,
người dân Lama đã luyện trì trên quy mô khổng lồ.
Họ dùng nó trong gần những mọi thứ,
công trình dân nước,
mỹ phẩm,
trang sức,
vũ khí,
tiền tệ.
Thậm chí họ còn cho trì vào rượu để tăng vị ngọt.
Cái giá phải trả là hàng ngàn nô lệ và thợ mỏ
chết dần vì nhiễm động.
Nhiều học giả cho rằng
đây cũng là một phần nguyên nhân khiến Lama diệt vọng.
Thế nhưng loài người không rút ra được bài học.
Trong suốt nhiều thế kỷ,
trì vết hình diện ở khắp nơi.
Trong sơn,
trong máy in,
trong mỹ phẩm,
và ổng nước.
Tới tần thầm niên 1960,
hơn 83 triệu chiếc ô tô
đang thải trì vào không khí mỗi ngày.
Nghiên cứu của Patterson góp phần thúc đẩy nước Mỹ,
việc sửa đổi đạo luật không khí sạch năm 1970.
Năm 1972,
cơ quan bảo vệ môi trường nước này
đưa ra quy định giảm trí trong xăng.
Nhưng mức giảm chỉ từ 65%
xuống 60% trong 5 năm.
Điều này khiến Patterson giận dữ.
Ông cho rằng
quy định sẽ chẳng thể bảo vệ nỗi ai.
Và như mai lần,
Patterson tiếp tục chọn cách duy nhất mà mình tin tưởng.
Ông quay lại thực địa và thu thập thêm bằng chứng.
Lần này Patterson không đi một mình.
Ông rủ thêm vài nghiên cứu sinh
và cùng đến một vùng hẹo lánh của công việc quốc gia Yosemite.
Bởi nơi này rất xa trung tâm đô thị,
thường trường không thể bị ô nhiễm.
Nhưng sau 4 năm phân tích,
kết quả lại hoàn toàn ngược lại.
Ngay cả địa điểm hoang sơ,
cách xa con người cũng đã bị nhiễm độc trì.
Và nguồn gốc thì rõ ràng.
95% đến từ khói xe ở Los Angeles
và San Francisco.
Không dừng lại,
Patterson tiếp tục mở rộng phạm ví.
Ông lên mẫu từ xương của những thi thể hiện đại,
rồi so sánh với sát người Peru cách đây 4.500 năm
và cả một sát ước bai cập 2.200 năm tuổi.
Kết quả gây sốc.
Cơ thể người Mỹ đương thời
chứa lương trì cao gấp 600 lần người cổ đại.
Trong khi đó,
các công ty sản xuất trì Tetraethyl không chịu buộc tay.
Họ kiện ngược cơ quan bảo vệ môi trường,
lý cứu rằng khoa học về xăng pha trì còn chưa ngã ngũ.
Nhưng cuối cùng,
với những bằng chứng không thể chủi cãi,
các công ty sản xuất trì Tetraethyl đã thua kiện.
Kỷ nguyên vang của trì chính thức khép lại.
Từ năm 1976,
quyết định mới về xăng có hiệu lực tại Mỹ.
Nền độ trì trong máu của người dân bắt đầu giảm dần,
đúng như Patterson dự đoán.
Đến cuối năm 1995,
các trạm xăng ở Mỹ buộc phải loại bỏ hoàn toàn nhiên liệu đầu hải này.
Đáng tiếc, Patterson không kịp chứng kiến trên tháng cuối cùng.
Ông qua đời 3 tuần trước đêm giao thừa năm 1995,
hưởng thọ 73 tuổi.
Và đến năm 2021,
Algeria là quốc gia cuối cùng ngưng sử dụng loại nhiên liệu này.
Rõ ràng, khoa học giống như một con rào hải lưỡi.
Nếu bị che mắt bởi lợi ích và đồng tiền,
con người sẽ vô tình hướng mũi nhọn nhất về phía mình.
Và sự ra đời của giang phá trì là một minh chứng rõ ràng nhất cho điều đó.
Nếu không có sức kết định đến mức cực đoan của Clare Patterson,
có lẽ chúng ta vẫn đang hít thở thứ độc dược ấy mỗi ngày.