🎙️ MANINEWS - PODCAST: Kỷ luật cán bộ nghỉ hưu – hết thời “hạ cánh an toàn”?
Liệu nghỉ hưu rồi có thật sự an toàn? Quy định mới về kỷ luật cán bộ đã thôi việc, nghỉ hưu đang khiến dư luận xôn xao. Đây có phải là bước đi mạnh mẽ để siết chặt kỷ luật, chống tham nhũng, hay chỉ là biện pháp xử lý muộn màng?
Trong tập podcast này, MC Hoa và Chuyên gia Minh sẽ cùng phân tích:
Vì sao phải chờ đến khi cán bộ nghỉ hưu mới xử lý?
Những hệ quả về chính trị – xã hội – kinh tế từ quy định mới.
Các vụ việc điển hình từng gây bức xúc trong dư luận.
Góc nhìn của người dân: mong muốn sự công bằng và minh bạch.
Giải pháp và dự đoán trong tương lai: Liệu còn cơ hội nào để ngăn sai phạm từ sớm, từ xa?
👉 Quý vị nghĩ sao: Kỷ luật cán bộ nghỉ hưu có đủ để lấy lại niềm tin của nhân dân chưa, hay cần mạnh tay hơn nữa? Hãy để lại bình luận phía dưới, chúng tôi rất mong được lắng nghe tiếng nói của quý vị.
Xin chào quý vị thính giả đang lắng nghe postcard hôm nay.
Tôi là Hoa và chúng ta sẽ cùng nhau bàn về một chủ đề mà chắc chắn rất nhiều người quan tâm.
Đó là quy định mới liên quan đến việc kỷ luật cán bộ ngay cả khi họ đã thôi việc,
thậm chí là đã nghỉ hưu. Nghe có vẻ lạ phải không ạ?
Bởi lâu nay trong suy nghĩ của nhiều người, một khi đã về hưu là coi như hạ cánh an toàn,
mọi chuyện coi như khép lại. Nhưng dưới đây, khái niệm hạ cánh an toàn dường như đã hết thời.
Câu hỏi đặt ra là, nghỉ hưu rồi, tại sao vẫn phải chịu kỷ luật?
Và điều đó có thật sự cần thiết, có công bằng hay không?
Trong những ngày qua, nhiều tờ báo lớn như Dân Chí, Tuổi Trẻ, Thanh Nhiên
đã đồng loạt đưa tin về quy định mới này, gây ra nhiều luồng ý kiến sôi nhổi.
Trên mạng xã hội, từ Facebook, X cho đến TikTok, người dân bàn tán rôm giả.
Có người hà hê nói rằng cuối cùng thì những ai từng ăn trên ngồi chốc,
từng ký những quy định sai trái, gây hậu quả cho dân, cho nước,
tỉ đề cũng không thể ung dung ngồi uống trà ngắm ho nữa.
Nhưng cũng có người thắc mắc, liệu xử lý khi họ đã nghỉ hưu có còn ý nghĩa không,
khi mà phần lớn quyền lực và chức vụ đã không còn trong tay họ?
Tôi nghĩ rằng đây là một đề tài vừa nghiêm túc, vừa gợi ra nhiều tranh luận thú vị.
Bởi đằng sau những điều luật mới, không chỉ là vấn đề về mặt pháp lý,
mà còn là câu chuyện nhiềm tin của nhân dân, về sự công bằng trong xã hội
và về khát vọng làm sao để những người nắm quyền lực,
phải luôn minh bạch, liêm chính, từ lúc tại chức cho đến khi rời nhiệm sở.
Vậy thì cụ thể quy định này ra sao, tại sao lại xuất hiện vào thời điểm này
và nó sẽ mang lại những tác động như thế nào cho xã hội?
Tất cả sẽ được phân tích kỹ lưỡng trong postcard ngày hôm nay.
Với sự tham gia của chuyên gia mình, người sẽ cùng tôi mổ sẻ từng góc cạnh của câu chuyện này.
Xin mời quý vị cùng đồng hành và đừng quên lắng he đến cuối
vì chúng ta sẽ còn có nhiều câu hỏi thẳng thắn gai góc
để cùng nhau đi đến câu trả lời mà tất cả chúng ta đang mong chờ.
Chúng ta vừa mở đầu bằng một câu hỏi khá gai góc,
nghỉ hưu rồi mà vẫn bị kỷ luật thì có ý nghĩa gì?
Vậy bây giờ, xin mời chuyên gia mình cùng tôi đi sâu hơn vào bối cảnh của sự kiện này.
Theo như tôi đọc được trên báo Dân Chí,
Chính phủ vừa ban hành quy định mới về thẩm quyền xử lý kỷ luật cán bộ đã thôi việc, nghỉ hưu.
Trước đây, nhiều trường hợp bị dư luận phản ánh, báo chí phành phui nhưng cơ chế xử lý khá lung túng.
Thậm chí có thời điểm, nhiều người dân đã gọi đây là tình trạng hạ cánh an toàn.
Nghĩa là khi còn đương chức thì dính vào đủ loại nghê bối,
nhưng đến khi nghỉ hưu thì dường như an toàn tuyệt đối, không ai động tới nữa.
Tôi thấy báo tụi trẻ có dẫn chứng, đã có không ít lãnh đạo từng đứng đầu các bộ, ngành,
địa phương trong nhiễm ký mắc xe phạm nghiêm trọng,
để lại hậu quả rất lớn cho ngân sách nhà nước và đời giống người dân.
Nhưng mạng sau này, khi họ đã rời ghế, câu chuyện mới được khui ra.
Người dân thì thở dài, bởi tiền đã mất, đất đài đã bị chia chác, tài nguyên đã bị khải thác,
thì việc xử lý sau đó nhiều khi chỉ mang tính tự trưng.
Anh Minh, chắc anh cũng nghe nhiều vụ việc như vậy rồi đúng không?
Đúng vậy, tôi có thể kể một vài ví dụ điển hình, và chắc chắn thính giả cũng sẽ còn nhớ.
Chẳng hạn vụ án liên quan đến ông Trần Văn Nam, Nguyên Bí Thư tỉnh Ủy Bình Dương.
Ông này đã nghỉ hưu, nhưng sau đó vẫn bị kỷ luật,
thậm chí bị truy tố do những sai phạm trong quản lý đất đai, gây thất thoát hàng ngàn tỷ đồng.
Hay vụ việc của Nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế Trương Quốc Cường,
liên quan đến sai phạm trong vụ án buôn lậu thuốc giả, cũng bị xử lý khi ông đã không còn tại chức.
Một trường hợp khác là Nguyên Chủ tịch thành phố Đà Nẵng Trần Văn Minh,
hay Nguyên Chủ tịch thành phố Hà Nội Nguyên Đức Trung,
dù đã rời chức vụ, nhưng sai phạm trong quá trình đương chức vẫn bị lôi ra ánh sáng.
Những ví dụ này cho thấy rõ, việc xử lý kỷ luật,
thậm chí xử lý hình sự đối với người đã thôi chức,
nghỉ hưu không phải là chuyện mới, nhưng lâu nay nó vẫn còn nhiều bất cập về cơ chế.
Có lúc xử lý nhanh, có lúc lại rất chậm, làm cho dư luận đặt câu hỏi,
liệu có phải có vùng cấm hay không?
Đoạn clip đó thu hút cả triệu lật xem, điều đó phản ánh tâm lý bất bình,
thậm chí là châm biếm của người dân về kẻ hở trong quản lý.
Vậy theo anh, quy định mới lần này có khác gì so với trước đây không?
Khác chứ! Điểm mới chính là ở chỗ,
quy định rõ ràng thẩm quyền xử lý kỷ luật đối với cả những cán bộ đã thôi việc,
đã nghỉ hưu, tức là không còn chuyện mập mờ, đun đẩy giữa các cơ quan nữa.
Ví dụ theo quy định trước, nhiều khi một người đã nghỉ hưu,
việc xem xét trách nhiệm kỷ luật sẽ phải qua nhiều tầng nức,
thậm chí có lúc chỉ dừng lại ở mức thông báo phê bình.
Nhưng giờ đây, cơ chế đã được làm rõ hơn,
có thể áp dụng các hình thức kỷ luật như xóa tư cách, nguyên chức vụ,
thu hồi các quyết định khen thưởng, thậm chí liên quan đến truy cứu trách nhiệm pháp luật.
Điều này đồng nghĩa với việc không có cái gọi là vùng an toàn sau khi nghỉ hưu nữa.
Ai sai phạm thì vẫn phải chịu trách nhiệm, dù đã về nhà trồng rau nuôi cá.
Nghe ông nói vậy, tôi thấy vừa bừng vừa lo.
Mừng vì rõ ràng đây là một tín hiệu mạnh mẽ,
chứng tỏ quyết tâm chống tham nhũng tiêu cực là không ngừng nghỉ.
Nhưng lo là liệu có phải tất cả đều được xử lý công bằng hay sẽ có tình trạng chọn lọc đối tượng?
Bởi vì thứ thực, nhiều người dân vẫn có chút hoài nghi.
Tôi đọc trên Facebook có bạn viết,
toàn xử mấy ông không còn quyền lực, còn mấy ông đang ngồi ghế thì lại lặng im.
Lời bình luận đó nhận được hàng nghìn lượt thích,
nó phản ánh tâm lý bất bình, thậm chí là châm biến của người dân về kẻ hở trong quản lý.
Vậy theo anh, Minh, quy định mới lần này có khác gì so với trước đây?
Khác chứ. Điểm mới chính là ở chỗ,
quy định rõ ràng thẩm quyền xử lý kỷ luật đối với cả những cán bộ đã thôi việc, đã nghỉ hưu.
Tức là không còn chuyện mập mờ, đùn đẩy giữa các cơ quan nữa.
Ví dụ theo quy định trước, nhiều khi một người đã nghỉ hưu,
việc xem xét trách nhiệm kỷ luật sẽ phải qua nhiều tầng nước,
thậm chí có lúc chỉ dừng lại ở mức thông báo phê bình.
Nhưng giờ đây, cơ chế đã được làm rõ hơn, có thể áp dụng các hình thức kỷ luật
như xóa tư cách, nguyên chức vụ, thu hồi các quyết định khen thưởng,
thậm chí liên quan đến truy cứu trách nhiệm pháp luật.
Điều này đồng nghĩa với việc không có cái gọi là vùng an toàn sau khi nghỉ hưu nữa.
Ai sai phạm thì vẫn phải chịu trách nhiệm, dù đã về nhà trồng rau nuôi cá.
Nghe anh nói vậy, tôi thấy vừa mừng vừa lo.
Mừng vì rõ ràng đây là một tín hiệu mạnh mẽ,
chứng tạo quyết tâm chống tham nhũng tiêu cực là không mừng nghỉ.
Nhưng lo là, liệu có phải tất cả đều được xử lý công bằng hay sẽ có tình trạng chọn lọc đối tượng?
Bởi vì thú thực, nhiều người dân vẫn có chút hoài nghi.
Tôi đọc trên Facebook, có bạn viết,
toàn xử mấy ông không còn quyền lực, còn mấy ông đang ngồi ghế thì lại lặng im.
Lời bình luận đó nhận được hàng nghìn lượt thích,
nó phản ánh niềm tin của dân vẫn chưa trọn vẹn.
Anh Minh nghĩ sao về điều này?
Đây là tâm lý hoàn toàn dễ hiểu.
Người dân có quyền nghi ngờ bởi trong quá khứ đã có nhiều trường hợp xử lý không đồng bộ.
Nhưng lần này, tôi cho rằng có sự thay đổi đáng kể.
Thứ nhất, hệ thống pháp luật đã bổ sung quyết định cụ thể,
nên việc xử lý không còn tùy tiện hay phụ thuộc vào ý chí của một số cá nhân.
Thứ hai, công cuộc phòng chống tham nhũng tiêu cực hiện nay đang được đẩy lên thành một chiến lược lớn,
có sự chỉ đạo sát sao từ cấp cao nhất.
Điều đó tạo ra áp lực và cũng là động lực để các cơ quan thực thi nghiêm túc hơn.
Tất nhiên, nghiêm tin không thể chỉ đến từ văn bản pháp luật, nó phải đến từ thực tiện xử lý.
Nếu người dân thấy rằng bất kể ai sai cũng bị xử lý,
dù là đang đương chức hay đã nghỉ hưu, thì sự hoài nghi sẽ dần biến mất.
Vâng, tôi đồng ý. Nhưng anh có thấy rằng,
việc xử lý khi đã nghỉ hưu thường khiến người ta có cảm giác muộn màng.
Ví dụ như một vị lãnh đạo khi còn đương chức,
chỉ cần một chữ ký có thể làm thất thoát hàng nghìn tỷ đồng.
Nhưng đến lúc bị phát hiện thì ông ta đã nghỉ.
Lúc đó có xử lý kỷ luật, có thu hồi huân chương thì dân vẫn bị mất nất, mất tiền.
Tôi thấy nhiều người bình luận trên Tiktok rằng,
dân chúng tôi không cần ông bị thu hồi huân chương.
Chúng tôi cần ông trả lại đất, trả lại tiền.
Câu hỏi đặt ra là, liệu kỷ luật sau khi nghỉ hưu có thực sự mang lại công bằng cho người dân
hay chỉ mang tính dặn đè?
Đây là một câu hỏi rất hay và cũng rất thẳng thắn.
Tôi sẽ không né tránh. Đúng là kỷ luật sau khi nghỉ hưu có thể không khắc phục được toàn bộ hậu quả.
Tiền đã mất, đất đã bị phân lô thì khó mà lấy lại nguyên trạng.
Nhưng ít nhất nó mang lại hai giá trị.
Một là giá trị dân đè. Không ai dám nghĩ rằng cứ làm sai rồi về hưu sẽ yên ổn.
Hai là giá trị niềm tin. Người dân thấy rằng dù muộn còn hơn không, pháp luật vẫn theo tới cùng.
Ngoài ra trong nhiều trường hợp, song song với kỷ luật còn có biện pháp thu hồi tài sản.
Ví dụ như các vụ án liên quan đến đất đai, ngân hàng, tài sản tham nhũng.
Nhà nước đã thu hồi hàng chục nghìn tỷ đồng.
Tất nhiên không thể khắc phục hoàn toàn, nhưng ít nhất cũng hạn chế phần nào thiệt hại.
Anh nói thế, tôi thấy cũng hợp lý.
Nhưng thú thực, dân chúng tôi vẫn mong rằng thay vì chờ đến lúc người ta nghỉ hưu rồi mới xử lý,
thì ngay khi họ còn đang đứng trước, còn đang cầm bút, cầm quyền, có phải có cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ hơn không?
Chắc chắn rồi. Và đây cũng chính là lý do vì sao quy định mới chỉ là một phần trong bức tranh lớn.
Tôi cho rằng bước đầu tiên là phải tăng cường kiểm soát quyền lực.
Khi một cán bộ có quá nhiều quyền mà thiếu giám sát, thì nguy cơ xe phạm sẽ rất cao.
Bước tiếp theo là minh bạch thông tin, công khai các quyết định liên quan đến đất đai, ngân sách, dự án.
Và cuối cùng, phải có sự tham gia của người dân, báo chí, mạng xã hội trong việc giám sát.
Chính dự luận là sức ép lớn nhất buộc cán bộ phải thận trọng hơn trong từng chữ ký của mình.
Tôi nghĩ ai cũng có cùng một câu hỏi, tại sao chúng ta lại để xảy ra tình trạng này?
Tại sao phải chờ đến khi cán bộ đã thôi việc, thậm chí nhỉ hư rồi mới bắt đầu kỳ luật?
Người dân trên mạng xã hội nói khá thẳng.
Tôi đọc được một bình luận trên Facebook, một anh viết rằng
đây chẳng khác gì việc để con ngựa thoát chuồng, chạy tung hành cả cánh đồng, phá tan nát mùa màng,
rồi khi nó mệt quá nằm nghỉ thì mới mang roi ra quất. Bình luận đó được hàng nghìn người bấm thích.
Anh Minh, với tư cách một chuyên gia nghiên cứu về chính sách và pháp luật,
anh có thể lý giải cho chúng tôi, nguyên nhân nào dẫn đến tình trạng xử lý chậm trẽ như vậy?
Đúng là câu hỏi này đang làm đau đầu không chỉ người dân mà cả các nhà quản lý.
Nguyên nhân thì có nhiều, tôi xin phân tích thành 3 nhóm chính.
Cơ chế pháp luật, cơ chế giám sát và tâm lý của hệ thống.
Thứ nhất về pháp luật, trước đây, khung pháp lý chưa thật sự rõ ràng trong việc xử lý cán bộ đã nghỉ hưu.
Có những điều luật chung chung nhưng thiếu hướng dẫn cụ thể về thẩm quyền, về hình thức xử lý.
Chính vì vậy, khi có vụ việc, các cơ quan thường lúng túng, không biết xử lý ở gấp nào, áp dụng hình thức gì?
Thứ hai, về giám sát, chúng ta phải thừa nhận rằng công tác thanh tra, kiểm tra nhiều khi còn nặng về hình thức.
Việc phát hiện sai phạm thường chậm, khi đã xảy ra hậu quả lớn mới vào cuộc.
Có những quyết định được ký từ hàng chục năm trước đến giờ mới bị khui ra, lúc đó người ký đã về hưu.
Thứ ba, về tâm lý hệ thống, đây là vấn đề tế nhị nhưng tôi muốn nói thẳng.
Có thời kỳ, trong bộ máy còn tồn tại tư tưởng nề nang, né tránh, sợ va chạm.
Người ta ngại động chạm đến cán bộ cấp cao, nhất là khi họ đã nghỉ hư, đã có huân trương, có danh hiệu.
Điều đó vô tình tạo ra một khoảng trống, để lại dư luận về cái gọi là hạ cánh an toàn.
Nghe anh nói, tôi thấy đúng là có nhiều nguyên nhân đan sen.
Nhưng cho phép tôi nói thêm một chút, dưới góc nhìn của người dân thôi nhé, người ta cảm giác như có một sự bất công.
Khi còn đương chức, những vị lãnh đạo đó có đủ quyền lực, có cả bộ máy thăm mưu hỗ trợ, có cả lợi ích chính trị và kinh tế.
Thế nhưng họ không bị kiểm soát kịp thời, đến khi nghỉ hư thì trách nhiệm mới được khui ra.
Người dân thường bảo nhau, lúc đang ăn thì không bắt, chờ ăn xong rửa tay uống trà rồi mới gõ cửa hỏi tội.
Tôi nhớ trên TikTok có một đoạn bình luận rất thâm thúy, dân thường mà ăn cắp một ổ bánh mì là đi tù ngay,
còn quan chức sai phạm cả ngàn tỷ thì để 10 năm sau mới xử lý.
Điều này chắc chắn làm niềm tin của dân bị bào mòn. Anh Minh nghĩ sao về góc nhìn đây châm biễm này?
Tôi hoàn toàn hiểu và đồng tình với tâm lý đó.
Niềm tin của người dân không phải là thứ dễ dàng xây dựng.
Khi có sự tranh lịch giữa trách nhiệm của quan chức và người dân thường, cảm giác bất công sẽ xuất hiện.
Nhưng tôi cũng muốn giải thích thêm, đôi khi việc phát hiện sai phạm không hề dễ dàng.
Có những vụ việc được che giấu rất tinh vi, có sự thống đồng giữa nhiều cấp, nhiều ngành.
Thậm chí có cả thủ đoạn hợp thức hóa mồ sơ, giấy tờ.
Vì vậy, quá trình điều tra, thu thập bằng chứng kéo dài và đến khi có đủ căn cứ thì người liên quan đã về hưu.
Tuy nhiên, đây không phải là lý do để biện minh cho sự chậm trẽ.
Chính vì những bất gặp đó mà quy định mới lần này được đưa ra để khẳng định rằng
nghỉ hưu không có nghĩa là thoát trách nhiệm.
Vậy có thể nói một nguyên nhân quan trọng là do chúng ta thiếu cơ chế phòng ngừa
và kiểm soát quyền lực tư sớm đúng không ạ anh Minh?
Tôi nhớ trong một bài phân tích trên báo thanh niên có nhấn mạnh rằng
phòng ngừa tham nhúng hiệu quả nhất là kiểm soát quyền lực ngay khi nó còn trong tay người nằm giữ.
Chứ để đến lúc quyền lực đã trao, hậu quả đã xảy ra thì xử lý chỉ còn là giải quyết phân ngọn.
Người dân cũng đồng tình với điều này.
Tôi đọc trên X có một bình luận khá nổi tiếng
Đừng để quan chức khi còn đương chức thì như con hổ,
đến khi về hư thì mới thành con mèo để bắt nạt.
Anh Minh thấy sao về nhận định này?
Đúng, đó là một nhận định chính xác và cũng rất hình tượng.
Phòng ngừa vẫn là giải pháp gốc dễ.
Ở nhiều quốc gia, họ có cơ chế công khai tài sản, công khai tu nhập, kiểm soát xung đột lợi ích từ rất sớm.
Cán bộ phải báo cáo minh bạch và nếu có dấu hiệu bất thường thì lập tức bị kiểm tra.
Trong khi đó ở nước ta, việc kê khai tài sản nhiều khi còn hình thức, thiếu cơ chế xác mi độc lập.
Ngoài ra, cơ chế giám sát nội bộ đôi khi cũng chưa đủ mạnh.
Khi một lãnh đạo có quyền lực quá lớn thì cấp dưới khó có thể phần biện, khó có thể tố giác.
Đây là nguyên nhân khiến nhiều sai phạm chỉ bị phát hiện sau khi người đó đã nghỉ.
Anh vừa nói đến chuyện kê khai tài sản, tôi lại nhớ đến một câu chuyện rất thú vị mà dân mạng bản tán.
Có người kể rằng khi công bố kê khai, một số vị quan chức khi trong hồ sơ sở hữu một căn nhà cấp 4,
vài trăm mét vùng đất thừa kế và một chiếc xe cũ.
Nhưng thực tế thì con cái họ đi xe sang, sống trong biệt thự, tiêu điền như nước.
Thế mà kê khai như vậy vẫn được thông qua.
Người dân cười mỉa mai rằng có lẽ cái nhà cấp 4 ấy phải rát vàng, rát kim cương
mới đủ giá trị nuôi cả gia đình ăn chơi xa hoa như vậy.
Điều này cho thấy công tác giám sát còn rất nhiều lỗ hổng.
Và đó cũng chính là nguyên nhân vì sao quy định kỳ luật cắn bộ nghỉ hưu được dư luận ủng hộ
bởi người dân mong rằng ít nhất còn có cơ hội lôi ra ánh sáng những trường hợp gian dối.
Chị nói đúng, thực ra quy định mới không chỉ mang ý nghĩa xử lý mà còn mang tính gian đe vào giá dục.
Nó nhắc nhở những người đăng đương trước rằng không có gì là an toàn tuyệt đối.
Nếu hôm nay chị làm sai, thì 10 năm sau, 20 năm sau, khi chị đã về hưu, pháp luật vẫn có thể tìm đến.
Điều này sẽ khiến cán bộ phải cân nhắt kỹ hơn khi ký duyệt dự án, khi phân bổ ngân sách, khi bộ nhậm nhân sự.
Nói cách khác, nguyên nhân sâu xa của quy định này chính là yêu cầu xiết chặt kỳ luật để ngăn ngừa từ xưỡng
nhưng đồng thời cũng là cách xử lý những gì còn xót lại trong quá khứ.
Vậy để tổng kết lại nguyên nhân, tôi xin phép nhắc lại theo cách dễ hiểu cho quý thính giả.
Một là do luật pháp trước đây chưa rõ ràng.
Hai là do công tác giám sát còn yếu, phát hiện chậm.
Ba là do tâm lý né tránh, nẻ nang trong hệ thống.
Bốn là do sự che giấu tinh vi khiến việc điều tra kéo dài.
Và cuối cùng, sâu ra hơn nữa là do niềm tin của dân thường chưa được đặt đúng chỗ
khiến họ luôn cảm giác có sự bất công giữa dân thường và quan chức.
Thưa quý vị, nghe thì có vẻ nặng nề nhưng thực tế đó chính là những gì đang tồn tại
và cũng từ những nguyên nhân ấy mới dẫn đến hệ quả xã hội, kinh tế, chính trị
mà chúng ta sẽ bàn tiếp theo sau đây nữa.
Anh Minh, anh có thể chia sẻ giúp tôi và thính giả
những hệ quả lớn nhất của việc kỳ luật cán bộ sau khi nghề hưu là gì?
Tôi nghĩ có 3 nhóm tác động lớn, tác động về chính trị, về kinh tế và về xã hội.
Thứ nhất, về chính trị, quy định này có ý nghĩa củng cố kỳ luật của Đảng và Nhà nước.
Nó khẳng định rằng không có vùng cấm, không có ngoại lệ.
Điều này giúp tăng niềm tin của nhân dân vào quyết tâm chống thàm nhũng
bởi lâu nay vẫn hay châm biếm rằng thàm nhũng chỉ là chuyện của nhiệm kỳ,
sau nhiệm kỳ thì hết chuyện.
Giờ đây, thông điệp đã rõ, hết nhiệm kỳ không có nghĩa là hết trách nhiệm.
Thứ hai, về kinh tế, khi cán bộ bị xử lý, nhiều tài sản bất minh có thể bị thu hồi.
Ví dụ trong vụ án Việt Á, vụ án Vạn Thịnh Pháp, vụ án ở các ngân hàng lớn,
hàng chục ngàn tỵ đồng đã bị tịch thu trả lại cho ngân sách.
Dù không thể khắc phục toàn bộ nhưng đây là nguồn lực rất quan trọng.
Đồng thời, quyết định này còn tạo áp lực để những người đang đường chức cần trọng hơn,
tránh thất thoát tài sản công trong tương lai.
Thứ ba, về xã hội, tác động lớn nhất chính là tâm lý của nhân dân.
Người dân sẽ cảm thấy công bằng hơn khi thấy rằng dù muộn nhưng pháp luật vẫn làm việc.
Dĩ nhân, vẫn còn những băn khoăn về tính kịp thời
nhưng ít nhất nó gửi đi thông điệp rằng công lý có thể đến chậm nhưng không vắng mặt.
Nói đến niềm tin của nhân dân, tôi lại nhớ có một câu chuyện lan truyền khá nhiều trên mạng.
Có một người bình luận trên Facebook rằng,
dù ông ấy có bị kỳ luật sau khi nghỉ hưu,
chúng tôi cũng không lấy lại được cánh đồng đã bị vân lô bán nền,
không lấy lại được những khu rừng đã bị chặt phá.
Nhưng ít nhất, khi ông ấy phải ra tòa, chúng tôi cảm thấy phần nào được an ủi.
Tôi thấy câu bình luận này thể hiện rõ tâm lý của dân.
Công lý có thể không hoàn hảo nhưng nếu không có gì hết thì còn đau làm hơn.
Theo anh, ngoài niềm tin, còn hệ quả nào sâu xa hơn về mặt xã hội không?
Có chứ, tôi xin chia sẻ thêm 3 hệ quả xã hội quan trọng.
Một là tâm lý gian đe.
Khi một vị lãnh đạo thấy đồng nghiệp của mình dù đã về hưu vẫn bị xử lý
thì chắc chắn họ sẽ phải suy nghĩ rất kỹ trước khi ra quyết định.
Hai là sự thay đổi văn hóa trong bộ máy.
Trước đây, có một bộ phận cán bộ có tư tưởng làm nhiệm kỳ, ăn nhiệm kỳ.
Nhưng nay, khi biết rằng pháp luật có thể theo đuổi đến cùng
Ba là sự tham gia mạnh mẽ hơn của nhân dân.
Bởi khi người dân thấy rằng phản ánh, tố cao giám sát của họ có hiệu quả
thì họ sẽ tích cực hơn.
Trên thực thế, rất nhiều vụ an lớn được khởi đầu từ những phản ánh của báo chí, dự luận và nhân dân.
Vâng, đúng là mạng xã hội ngày nay cũng giống như một cơ quan thanh tra nhân dân vậy.
Tôi từng đọc trên TikTok một video hơn 1 triệu lượt xem
ghi lại cảnh một khu đất công bị biến thành biệt thự.
Người quay clip nói thẳng
Đây, quan chức về hưu nhưng vẫn để lại dấu ấn.
Cái dấu ấn to như cái biệt thủ này đây.
Video đó lan truyền rất mạnh khiến cơ quan chức năng phải vào cuộc.
Thực sự, tôi thấy người dân ngày nay không còn im lặng như trước.
Họ có tiếng nói, có sức mạnh từ mạng xã hội.
Và điều đó cũng là một phần áp lực khiến chính sách như lần này ra đời.
Anh Minh, anh có nghĩ rằng tác động của quy định này cũng liên quan đến yếu tố chính trị
nhất là trong bối cảnh chống tham nhũng đang là chính lược lâu dài?
Chắc chắn là có.
Chính trị luôn gắn liền với pháp luật và xã hội.
Ở góc độ chính trị, quy định này góp phần khẳng định đường lối nhất quán của Đảng.
Phòng chống tham nhũng không có điểm dừng, không có ngoại lệ.
Điều này rất quan trọng bởi nó củng cố uy tín của bộ máy lãnh đạo
đồng thời tạo sự đồng thuận trong dân.
Ở góc độ quốc tế, nó cũng gửi đi thông điệp rằng Việt Nam đang quyết tâm xây dựng
một hệ thống quản trị minh bạch, liêm chính.
Đây là điều mà các nhà đầu tư, các tổ chức quốc tế rất quan tâm.
Họ cần thấy rằng môi trường đầu tư không bị chi phối bởi tham nhũng.
Tóm lại, hệ quả về chính trị chính là niềm tin và uy tín.
Nếu thực thị tốt, nó sẽ trở thành điểm cộng lớn cho Việt Nam
trong mắt người dân và bạn bạn quốc tế.
Anh nói đến uy tín, tôi lại nhớ một đình luận khá mỉa mai trên x.
Chúng tôi không cần nghe những lời hứa hẹn.
Chúng tôi cần thấy những kẻ tham nhũng bị xử lý thật sự.
Câu nói đó được chia sẻ hàng ngàn lần.
Rõ ràng, dân bây giờ không chỉ mong nghe khẩu hiệu,
họ muốn nhìn thấy hành động cụ thể.
Và nếu không có hành động,
thì tất cả những gì viết trên giấy chỉ là khẩu hiệu xuông.
Nhưng tôi cũng xin phép hỏi thẳng,
liệu có rủi ro nào khi quá tập trung vào việc xử lý cán bộ nghỉ hưu không?
Ví dụ như là mất lòng tin của một bộ phận cán bộ đương chức,
khiến họ e rè sợ sai đến mức không dám làm.
Đây là một cơ hội rất thực tế,
và cũng là điều mà các nhà hoại định chính sách phải cân nhắc.
Quả thực, nếu chỉ chăm chăm xử lý,
mà không có cơ chế bảo vệ người dám nghĩ dám làm,
thì sẽ dẫn đến tâm lý sợ trách nhiệm.
Cán bộ sẽ không dám ký, không dám quyết,
vì sợ rằng vài năm sau bị quy kết trách nhiệm.
Điều này có thể gây trì trệ,
ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế xã hội.
Cho nên, tác động chính trị xã hội của quy định này phụ thuộc rất nhiều vào cách triển khai,
phải song song giữa xử lý nghiêm và khuyến khích sáng tạo.
Người làm sai phải chịu trách nhiệm,
nhưng người dám đổi mới vì lợi ích chung thì phải được bảo vệ.
Đây chính là sự cân bằng rất khó nhưng cần thiết.
Câu hỏi này chắc chắn cũng là nỗi băn khoanh của rất nhiều người.
Tôi xin nói thế này,
nếu chỉ là hình thức thì không thể có những vụ án lớn bị đưa ra ánh sáng thời gian qua.
Chúng ta đã thấy nhiều lãnh đạo cấp cao,
kể cả bộ trưởng, bí thư tỉnh ủy, thậm chí ủy viên trung ương, đều bị xử lý.
Nhưng tôi cũng không phủ nhận rằng trong mắt người dân Việt Nam,
Đúng là có trường hợp bị xử rất nhanh nhưng cũng có trường hợp im lặng kéo dài.
Vấn đề này liên quan đến cơ chế và cả yếu tố con người.
Cho nên để quy định mới thật sự có ý nghĩa,
điều quan trọng là thực thi phải đồng bộ, công bằng, minh mạch.
Anh nói nghe cũng hợp lý nhưng tôi xin phép phản biện một chút.
Người dân thì chỉ nhìn vào kết quả,
họ thấy một số quan chức to bị xử lý nhưng đồng thời lại thấy nhiều người khác liên quan thì thoát.
Ví dụ một dự án sai phạm hàng ngàn tỷ,
rõ ràng không chỉ một người ký nhưng cuối cùng chỉ một hai người bị kỷ luật.
Dân mạng bình luận thẳng là cả một ekép ăn nhưng chỉ một người bị phạt, vậy công bằng ở đâu?
Anh nghĩ sao về nhận định này?
Liệu có nguy cơ biến việc xử lý sau khi nghỉ hiu,
thành một kiểu hy sinh vài con tốt để giữ nguyên màn cờ không?
Tôi hiểu sự nghi ngờ đó và quả thật nếu thức thi không nghiêm, nguy cơ đó có thể xảy ra.
Nhưng chúng ta cũng cần thấy rằng xử lý kỷ luật trong hệ thống không phải lúc nào cũng dễ dàng.
Nó cần bằng chứng rõ ràng, phải qua quy trình điều tra, kiểm tra, thẩm định.
Tôi đồng ý là dân nhìn vào kết quả và đó cũng là áp lực buộc hệ thống phải minh bạch hơn.
Nếu chỉ xử lý một vài cá nhân, còn nhiều người khác thoát trức nghiệp,
thì lòng dân sẽ không phục và lúc đó quy định mới sẽ mất tác dụng.
Cho nên tôi cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay không phải là có quy định hay không
mà là thực hiện có đồng bộ, công bằng, minh bạch hay không.
Anh Minh, có phải đôi khi việc xử lý sau khi nghỉ hưu
lại giống như một cách dọn dẹp quá khứ chứ không phải thật sự chống tham nhũng?
Tôi đã nghe nhiều người nói trên Tiktok, xử lý mấy ông nghỉ hưu thì dễ thôi
vì họ không còn quyền lực, không còn phe cánh,
chứ thử động vào mấy ông đang ngồi ghế xem có dám không?
Anh nghĩ sao về ý kiến châm biến này?
Tiết đã một nhận xét rất thẳng thắn và tôi phải thừa nhận nó không sai.
Xử lý người đã nghỉ hưu bao giờ cũng dễ hơn
bởi họ không còn ảnh hưởng đến bộ máy.
Nhưng tôi muốn nhấn mạnh rằng xử lý sau khi nghỉ hưu vẫn có giá trị
bởi nó khẳng định trách nhiệm không dừng lại khi rời chức vụ.
Nhưng đúng là nếu chỉ dừng ở đó thì chưa đủ.
Cần phải mạnh thay với cả những người đang đương chức
bởi chính họ mới có khả năng gây ra hậu quả ngay bây giờ.
Cho nên tôi nghĩ quy định này phải được triển khai song song
vừa xử lý người đã nghỉ, vừa giám sát chật chẽ người đang tại chức.
Nếu không sẽ đúng như Dân Mạng nói
chỉ dọn dẹp quá khứ còn hiện tại thì bỏ ngồng.
Đây là một câu hỏi rất khó
và tôi nghĩ không thể trả lời bằng một từ có hay không.
Ở một góc độ nó là trựa cháy bởi xử lý hậu quả đã xảy ra
nhưng ở góc độ khác nó cũng có tính phong ngừa
bởi tạo ra nỗi sợ cho những người đang đương chức.
Họ sẽ phải nghĩ rằng dù hôm nay tôi ký sai mà không ai biết
nhưng 10 năm sau khi tôi về hưu pháp luật vẫn có thể tìm đến.
Vấn đề là phải song song với các giải pháp khác
Nhưng minh bạch tài sản, tăng cường giám sát, phát hiện sai phạm sớm
nếu chỉ dựa vào quy định này mà mong giải quyết tận gốc thì chắc chắn không thể.
Vâng tôi đồng ý nhưng anh cho phép tôi hỏi thêm một câu cuối cùng trong phần tranh luận này.
Người dân nhiều khi hoài nghi rằng một số vụ kỳ luật cán bộ nghỉ hưu
được tung ra đúng vào thời điểm nhạy cảm như khi dư luận đang nóng
hoặc trước một kỳ họp quan trọng.
Có người trên text đã viết
Khi nào dân bức xúc quá thì lại lôi ra một ông hưu chí để làm gương
xong rồi đâu lại vào đấy.
Anh nghĩ sao về ý kiến chính trị hóa trong việc chọn thời điểm xử lý?
Tôi không nhận rằng khả năng đó là không có.
Trong thực tế chính trị và pháp luật luôn gắn liện với nhau.
Thời điểm công bố xử lý một vụ việc có thể được cân nhắc kỹ
để đạt hiệu ứng răn đe, để tạo sự đồng thuận hoặc là để định hướng dự luận.
Nhưng nhìn tích tực điều quan trọng là dù ở thời điểm nào sai phạm vẫn bị xử lý.
Tất nhiên để người dân thực sự tin tưởng thì cần phải minh bạch về quy trình,
về lý do, về bằng chứng.
Khi mọi thứ rõ ràng thì không ai có thể nói rằng đó chỉ là trò chính trị hóa.
Nghe anh Minh nói thì tôi thấy vừa yên tâm vừa vẫn còn ban khoăn.
Nhưng có lại đó cũng chính là tâm trạng chung của rất nhiều thính giả lúc này.
Tóm lại như vậy.
Một, việc kỳ luật cán bộ nghỉ hiêu là cần thiết, có giá trị răn đe.
Hai, nếu chỉ dừng ở đó mà không xử lý người đang đương chức thì chưa đủ.
Ba, niềm tin của dân sẽ phụ thuộc vào sự minh bạch, công bằng và kịp thời trong thực thi.
Vâng thưa quý vị, liệu quy định này sẽ đi tới đâu?
Liệu nó có thật sự tạo nên một xã hội công bằng và minh bạch hơn không?
Anh Minh ạ, có thể chia sẻ với tôi và quý chính giả,
chúng ta cần những giải pháp nào để quy định này đi vào cuộc sống,
để dân thật sự tin, chứ không chỉ đọc xong rồi thở dài.
Chị nói rất đúng.
Quy định chỉ có giải trị khi nó được thực thi nghiêm túc.
Tôi xin đưa ra một số giải pháp cụ thể.
Thứ nhất, cần tăng cường công tác giám sát ngay từ khi cán bộ còn đương chức.
Như chúng ta đã phân tích, lúc rễ của vấn đề nằm ở chỗ phát hiện sai phạm quá muộn.
Do đó, phải có hệ thống kiểm tra, thanh tra thường xuyên, đột xuất
và đặc biệt là công khai minh bạch thông tin để người dân cùng giám sát.
Thứ hai, cần cải cách mạnh mẽ cơ chế kế khai tài sản.
Việc kế khai không thể dừng ở hình thức mà phải có cơ quan độc lập xác minh, đối chiếu,
thậm chí ấp dụng công nghệ số để truy viết nguồn gốc tài sản.
Đây là cách ngăn chặn tham nhũng từ sớm, từ xa.
Thứ ba, cần xây dựng cơ chế bảo vệ người tố cáo, bảo vệ báo chí và bảo vệ tiếng nói của người dân.
Nhiều vụ án lớn thời gian qua bắt đầu từ sự phản ánh của dân hoặc phóng viên điều tra.
Nếu không bảo vệ họ, thì nguồn thông tin quan trọng này sẽ bị chia tiêu.
Cuối cùng, phải song song giữa xử lý nghiêm và khuyến khích đổi mới.
Cán bộ sai thì phải chịu trách nhiệm, nhưng người dâm nghĩ dám làm vì lợi ích chung thì phải được bảo vệ.
Đây là sự cân bằng vô cùng quan trọng.
Ví dụ, trên Facebook, có người viết
Chúng tôi không cần thêm phân bản, chúng tôi cần thấy những kẻ tham nhũng bị tịch thu tài sản và trả lại cho dân.
Bình luận đó nhận được hàng ngàn lượt chia sẻ.
Nói cách khác, dân không chỉ mong có quy định, mà mong có kết quả cụ thể.
Anh nghĩ sao? Liệu trong tương lai có thể đẩy mạnh hơn nữa việc thu hồi tài sản tham nhũng không?
Đây chính là vấn đề then chốt.
Nhiều chuyên gia pháp lý cũng đã chỉ ra rằng
Hình phạt nặng nhất đối với kẻ tham nhũng không chỉ là nhà tù, mà còn là mất hết tài sản bất chính.
Trong tương lai, tôi dự đoán rằng Việt Nam sẽ tiếp tục hoàn thiện luật pháp theo hướng tăng cường thu hồi tài sản.
Hiện nay, chúng ta đã có luật phòng chống tham nhũng và một số quy định về tịch thu tài sản không giải trình được nguồn gốc.
Tôi tin rằng, trong vài năm tới, cơ chế này sẽ được siết chặt hơn,
thậm chí có thể tham khảo kinh nghiệm quốc tế để áp dụng các biện pháp mạnh tay.
Bởi chỉ khi lấy lại được tài sản cho nhà nước và nhân dân, thì người dân mới cảm thấy công bằng thật sự.
Vâng, tôi rất đồng ý.
Nói thẳng ra, dân mình chỉ mong một điều, đồng nào thất thoát, đồng đó phải thu hồi.
Nhưng tôi lại băn khoăn một điều.
Liệu khi các quy định ngày càng chặt chẽ, có xảy ra tình trạng cán bộ sợ trách nhiệm, sợ ký, sợ quyết dẫn đến chỉ trệ không?
Tôi thấy có nhiều người bình luận trên IG,
cứ đà này thì chẳng ai dám ký duyệt gì nữa vì sợ về hưu mấy chục năm sau lại bị khui ra.
Anh nghĩ sao về nguy cơ này?
Đây là một nỗi lo có thật.
Tôi đã từng tham gia nhiều hội thảo và nghe nhiều lãnh đạo địa phương chia sẻ rằng họ rất lo khi đặt bút ký.
Họ sợ rằng nếu dự án gặp vấn đề thì 10 năm sau có thể bị khui trách nhiệm.
Để giải quyết điều này, cần phân định rõ ràng giữa sai phạm vì tư lợi và sai sót khách quan trong quá trình làm việc.
Nếu một cán bộ có động cơ cá nhân, tham nhũng, vụ lợi thì thất chắn phải xử lý.
Nhưng nếu đó là dù do khách quan, sai sót trong bối cảnh pháp luật chưa rõ ràng thì phải có cơ chế miễn trừ, bảo vệ.
Tôi tin rằng trong tương lai, cùng với quy định kỷ luật cán bộ nghỉ hưu, sẽ có những hướng dẫn cụ thể để bảo vệ người dám nghĩ, dám làm.
Có như vậy, hệ thống mới vừa nghiêm khắc, vừa linh hoạt.
Nghe anh nói, tôi thấy cũng hợp lý.
Nhưng dân thì vẫn có một yêu cầu giản dị thôi.
Làm sao để những người cầm quyền phải luôn minh bạch, liêm chính và khi sai thì bị xử lý ngay lập tức, chứ không phải chờ đến khi về hưu.
Tôi nhớ trên Tiktok có một đoạn video gây bão, trong đó một bạn trẻ nói
Chúng tôi không cần các ông bị xử khi tóc bạc, mà cần các ông minh bạch khi tóc còn xanh.
Câu nói nghe vừa hài hước, vừa thấm thía.
Anh Minh, theo anh liệu trong tương lai có cơ chế nào giúp xử lý sai phạm ngay khi còn tại trước không?
Có chứ. Tôi tin rằng xu hướng sắp tới sẽ là tăng cường giám sát theo thời gian thực.
Ví dụ, áp dụng công nghệ số để theo dõi ngăn sách, theo dõi các dự án đầu tư,
minh bạch hóa mọi hợp đồng và giao dịch liên quan đến tài sản công.
Khi tất cả đều được số hóa và công khai, thì cơ hội che dấu sai phạm sẽ ít đi.
Ngoài ra, vai trò của báo chí và mạng xã hội ngày càng lớn.
Người dân có thể ghi hình, phản ánh ngay lập tức.
Đấy chính là kênh giám sát xã hội hiệu quả nhất.
Tôi tin rằng, nếu biết tận dụng, chúng ta sẽ giảm được rất nhiều trường hợp phải xử lý muộn màng.
Tôi thấy anh nói đến công nghệ số, tôi lại nhớ có một số ý kiến trên Facebook.
Nếu cán bộ nào cũng phải kê khai tài sản và công khai trên một ứng dụng
để dân có thể theo dõi, thì chắc chắn tham nhũng sẽ giảm ngay.
Đúng là thời đại công nghệ có thể tạo ra sự minh bạch.
Nhưng tất nhiên, điều này cũng đòi hỏi quyết tâm rất lớn.
Trước khi kết thúc phần này, cho phép tôi hỏi một câu cuối.
Anh dự đoán tương lai của quy định kỳ vật cán bộ nghỉ hưu sẽ như thế nào?
Nó có thật sự trở thành công cụ mạnh mẽ hay chỉ là một biện pháp nhất thời?
Câu hỏi này vừa khó vừa thú vị.
Theo tôi, tương lai của quy định này phụ thuộc vào 3 yếu tố.
Một là quyết tâm chính trị.
Nếu lãnh đạo các cấp kiên định thực hiện, thì quy định sẽ phát huy hiệu quả.
Hai là cơ chế thực thi.
Nếu có quy trình rõ ràng, minh bạch, công bằng, thì người dân sẽ tin tưởng.
Ba là sự tham gia của nhân dân.
Khi nhân dân tích cực giám sát, phản ánh và cơ quan chức năng lắng nghe,
thì quy định sẽ có sức sống lâu dài.
Tôi dự đoán rằng trong 5-10 năm tới,
chúng ta sẽ chứng kiến nhiều trường hợp bị xử lý ngay cả khi đã nghỉ hưu hàng chục năm.
Điều này sẽ khiến cán bộ đương chức phải hết sức thận trọng.
Và nếu đi kèm với cải cách minh bạch,
thì nó sẽ góp phần tạo ra một xã hội công bằng hơn.
Cảm ơn anh Minh.
Tôi nghĩ những chia sẻ vừa rồi đã giúp chúng ta có nhìn rõ hơn.
Quy định kỳ luật cán bộ nghỉ hưu không phải là cây đũa thần.
Nhưng nếu thực thi nghiêm túc, minh bạch,
thì nó có thể tạo ra một bước tiến lớn cho đất nước.
Thưa quý vị, chúng ta đã cùng nhau đi qua một hành trình đầy thông tin.
Từ bối cảnh, nguyên nhân, hệ quả cho đến tranh luận và giải pháp về quy định mới,
kỳ luật cán bộ, dù đã thôi việc hay nghỉ hưu.
Chuyên gia mình đã phân tích rất kỹ và tôi cũng đã đặt ra không ít câu hỏi xoáy.
Tất cả không phải để gây khó dễ,
mà để chúng ta có cái nhìn toàn diện hơn,
rõ ràng hơn về một vấn đề mà hàng triệu người dân đang quan tâm.
Chúng ta đã thấy rằng
1. Quy định này không chỉ là văn bản pháp luật mà còn là thông điệp chính trị mạnh mẽ,
không có vùng cấm, không có ngoại lệ.
2. Nó có tác động trực tiếp đến kinh tế và xã hội,
từ việc thu hồi tài sản tham nhũng cho đến củng cố niềm tin của nhân dân.
3. Nó cũng đặt ra thách thức không nhỏ,
làm sao để vừa xử lý nghiêm mà vừa không khiến cán bộ trùn tay, sợ trách nhiệm.
Trong suốt chương trình, chúng ta cũng đã nghe rất nhiều tiếng nói từ mạng xã hội,
nơi người dân bày tỏ sự hả hê, dự chua chát và cả những hoài nghi.
Những câu bình luận tưởng như chỉ là vài dòng chữ
nhưng lại phản ánh đúng tâm tư từ vọc nguyện vọc, công bằng, minh bạch và trách nhiệm.
Tôi nhớ một bình luận được chia sẻ rất nhiều trên Facebook,
có người viết
Chúng tôi không cần kỷ luận sau khi về hưu,
chúng tôi cần cán bộ liêm chính ngay từ khi còn tại chức.
Nghe thì đơn giản, nhưng đó lại là mong muốn sâu xa nhất của lòng dân.
Và thưa quý vị, đó cũng chính là câu hỏi tôi muốn để lại cho tất cả chúng ta hôm nay.
Theo quý vị, việc xử lý cán bộ đã nghỉ hưu liệu có thật sự đủ để đem lại công bằng và niềm tin cho nhân dân?
Hay chúng ta cần thêm những cơ chế mạnh mẽ hơn nữa để ngăn sai phạm từ sớm, từ xa?
Xin hãy chia sẻ suy nghĩ của mình dưới phần bình luận.
Ý kiến của quý vị chính là nguồn động lực để chúng tôi tiếp tục làm ra những tập podcast
gần gũi, thẳng thắn và đúng với tâm tư của lòng dân.
Nếu quý vị thấy nội dung hôm nay bổ ích, đừng quên nhấn nút like, đăng ký kênh và chia sẻ cho nhiều người cùng nghe.
Bởi mỗi lượt chia sẻ không chỉ giúp chương trình lan tỏa,
mà còn giúp cho những câu chuyện nóng hồi này đến gần hơn với tất cả mọi người.
Cảm ơn quý vị đã đồng hành cùng tôi, Hoa và chuyên gia mình trong suốt tập podcast ngày hôm nay.
Hẹn gặp lại quý vị ở những số tiếp theo,
nơi chúng tôi sẽ tiếp tục cùng nhau đào sâu, một sẻ những vấn đề thời sự nóng hồi
dưới góc nhìn vừa nghiêm túc, vừa gần gũi và không kém phần thẳng thắn.
Xin chào và hẹn gặp lại!