Đạo Vuông Tròn: Nghệ Thuật Đối Nhân Xử Thế Xuyên Suốt Ngàn Năm

Phương viên tri đạo, đạo vương tròn, nghệ thuật đối nhân sử thế xuyên suốt ngàn năm. Thưa quý vị và các bạn! Trong dòng trải văn hóa phương đồng, vương và tròn không chỉ là những hình dạng đơn thuần mà còn là hai khái niệm triết học hàm chứa tinh hoa trí tuệ của ngày xưa. Từ quan niệm trời tròn đất vương, về hình thái tự nhiên, các bậc hiến triết đã nâng tầm vương tròn lên thành một hệ thống tư tưởng về nghệ thuật sống, về cách đối nhân sử thế, về con đường lập thân kiến nghiệp. Trong phương viên tri đạo hay đạo vương tròn thì vương là biểu tượng của ý nghĩa về nguyên tắc, là mục tiêu, là nền tảng đạo đức. Tròn là chiến lược, là phương tiện, là sự khéo léo, linh hoạt. Hài hòa giữa vương và tròn chính là bí quyết thành công của người xưa, là chiều khóa mở ra cánh cửa hạnh phúc và viên mãn. Mạnh tử nói khuôn phép là đạt đến cảnh giới vương tròn. Ngàn năm trí tuệ được cô đọng trong hai chữ vương tròn, tựa như thái cực âm dương hòa hợp, biến hóa khôn lưỡng. Vương là để vững vàng trước mọi bão rông. Tròn là để luyển chuyển vượt qua mọi chữ ngại. Kết hợp vương tròn, con người mới có thể tiến thoái tự do, tạo dựng nên một cuộc sống thịnh vượng, gần thái thành công. Người xưa lấy đồng tiền su, tròn ngoài, vương trong, làm hình ảnh ẩn dụ cho đạo lý, trí tuệ tròn trịa, hành động ngay thẳng. Họ coi đó là cảnh giới cao nhất của đạo đức và trí tuệ, là bí quyết để xây dựng gia đình hạnh phúc, sự nghiệp thành công. Cổ nhân nói, hoài nhã như gió xuân, nghiêm nghị như sương thu, lấy đồng tiền làm gương, ngoài tròn, trong vương. Lời dạy ấy ví von hình ảnh đồng tiền su để khuyên dân con người sống sao cho vừa có khí phách, vừa có sự mềm dẻo, sống phải có chính kiến, có bản lĩnh, nhưng cũng phải biết linh hoạt, biết điều chỉnh bản thân để hòa hợp với môi trường xung quanh. Vuông là ngọn lửa nhạt huyết, là ý chí kiên cường, là khát vọng chinh phục đỉnh cao. Tròn là dòng nước mắt lành, là sự uyển chuyển, là nghệ thuật biến hóa. Nếu chỉ có vuông mà thiếu tròn, con người sẽ dễ trở nên cứng nhắc, bảo thủ, khó hòa nhập với cuộc sống. Nếu chỉ có tròn mà thiếu vuông, con người sẽ trở nên nhu nhược, dễ bị lùng lại, đánh mất bản thân. Trong cuộc sống, có lúc cần vuông để bảo vệ nguyên tắc, có lúc cần tròn để dung hòa các mối quan hệ. Biết vuông lúc nào, tròn lúc nào đó chính là sự khôn ngoan, là cách để vận hành cuộc đời. Phương viên trì đạo Đảo Vuông Tròn là bài học vượt thời gian, là di sản tinh thần quý giá của người xưa. Nó so sáng tâm hồn, hướng con người đến sự cân bằng, hài hòa giữa lý tưởng và thực tế, giữa bản thân và môi trường. Hãy sống với một trái tim vuông vứt, một tâm hồn tròn trịa, để cuộc sống luôn chẳng đầy ý nghĩa. Trong Thái Căn Đàm có câu, người lập nên công doanh sự nghiệp đa phần là người biết ứng biến linh hoạt, kẻ gặp chuyện thất bại chắc chắn là người cố chấp. Lịch sử đã chứng minh những vị nhân lỗi lạc đều tinh thông Đảo Vuông Tròn. Họ vừa kiên định với lý tưởng, vừa biết linh hoạt thích ứng với hoàn cảnh, như con thuyền vừa có mỏ neo vững chắc, vừa có banh lái linh hoạt để vượt qua sóng gió đại dương. Đức Hồng Tử cũng từng dạy, người có chi hướng học tập chưa chắc đã thành công, người thành công chưa chắc đã làm việc gì cũng đúng đắn, người làm việc gì cũng đúng đắn chưa chắc đã biết linh hoạt ứng biến. Lời nói của Bậc Thánh Nhân đã khẳng định tầm quan trọng của sự kết hợp giữa vuông và tròn. Trên con đường thành công, chỉ có vuông mà thiếu tròn, con người rất dễ trở nên cứng nhắc bảo thủ, như cây đại thụ khô cẳn, dễ gãy đổ trước giống bão. Chỉ có tròn mà thiếu vuông, con người sẽ như con thuyền không banh lái, trôi giặt vô định giữa biển khởi. Tuy nhiên, đạo vuông tròn không phải là sự kết hợp tùy tiện, mà phải có chừng mực, có độ. Quá vuông sẽ khiến con người trở nên cô lập, khó hòa nhập. Quá tròn sẽ khiến con người đánh mất chính mình trở nên giả dối. Chỉ khi biết cân bằng giữa vuông và tròn, biết vuông lúc nào, tròn lúc nào, con người mới có thể đạt đến sự viên mãn thành công trong cuộc sống. Như người nghệ sĩ Tài Ba điều khiển cây đàn, khi du dương, khi mảnh mẽ, lúc châm, lúc bỏng tạo nên bản nhạc tuyệt vời. Đạo vuông tròn chính là nghệ thuật sống, là bí quyết để chơi với cuộc đời, để biến cuộc sống thành một bản hoạ ca tuyệt đẹp. Tròn trong ứng xử, vuông trong lập thân, chân lý sự thế vang vọng muôn đời của người xưa. Trong tư trị thông dám có chép lại câu chuyện như thế này. Sau khi công phá một thành trí, Nguyễn Vương mở tiệc lớn khao thưởng quần thần. Giữa men say chiến thắng, nhà vua cất tiếng hỏi. Các khanh cho rằng Trẫm là minh quân hay hôn quân? Đám quần thần vốn quen xu nịnh, nghe vậy thì nhò tấn bốc. Bệ hạ là bậc minh quân tải bà. Nguyễn Vương đắc ý, cho đến khi câu hỏi đến tay nhậm tỏa. Một vị quan cương trực, ông rõng rạc đáp. Bệ hạ là hôn quân. Không khi yến tiệc bỗng chốc lạc ngắt, Nguyễn Vương như bị dội một gáo nước lạnh, hỏi vạn lại. Vì sao khánh nói như vậy? Nhậm tỏa thừa. Bệ hạ chiếm được thành trí, lẽ ra phải ban thưởng cho em trai, nhưng lại ban cho con trai. Đó chẳng phải là hành động của hôn quân hay sao? Nguyễn Vương nghe thế liền nổi giận, ra lệnh lôi nhậm tỏa ra ngoài, chưa xử tội. Tiếp đó, nhà vua lại hỏi một vị quan khác. Vị này khôn khéo đáp. Bệ hạ là minh quân. Nguyễn Vương mừng rỡ vội hỏi. Vì sao khánh lại cho là như vậy? Vị quan tâu. Thần nghe nói minh quân thường có trung thần. Nay bệ hạ có nhậm tỏa dám nói thẳng, chẳng phải là minh quân hay sao? Nguyễn Vương nghe xong tỉnh ngộ, bội vang cho người mời nhậm tỏa trở lại. Câu chuyện trên cho ta thấy 3 cách ứng xử khác nhau. Thứ nhất là kẻ xu nịnh thì khéo léo nhưng thiếu khí phách. Nhậm tỏa thì ngay thẳng nhưng cứng nhắc. Còn vị quan cuối cùng mới là người khéo léo và trí tuệ nhất. Ông vừa làm vui lòng nhà vua, vừa cứu được người. Thể hiện trọn vẹn tinh thần, tròn ngoài, vuông trong. Người xưa nói, gặp thời thị trị nên vuông. Gặp thời loạn lạc nên tròn. Gặp thời suy vong nên kết hợp cả tròn lẫn vuông. Đối với người thiện thì nên khoan rung. Với kẻ ác thì nên nghiêm khắc. Với người thường nên rung hòa cả hai. Đó chính là đạo lý tròn vuông trong ứng xử. Vuông tròn rung hòa mới có thể tồn tại lâu dài trên thế giản. Vuông tựa như khôi đá vững trải, góc cạnh rõ ràng phần mình. Tượng trưng cho người quân tử sống ngay thẳng. Có chủ kiến, có nguyên tắc, không bị ngoại cảnh lay chuyển. Tròn lại ví như viên ngọc lăn mình theo dòng chảy, huyền chuyển thanh hoạt, khéo léo ứng biến. Người khéo tròn là bậc thầy giao tiếp, biết tiến, biết lui, nắm bắt thời cơ. Vững vàng giữa dòng đời vạn biến. Vuông tròn chính là hai mặt của một chiếc lý sống huyền chuyển. Người chỉ biết vuông cứng nhắc, bảo thủ, e rằng sẽ va vấp, tổn thương. Kẻ chỉ biết tròn, khéo léo quá, hóa giả dối, ngu mô quá, hóa cô độc. Chân lý nằm ở sự rung hòa, ngoài tròn và trong vuông. Bên ngoài huyền chuyển, hòa hợp với thế giới, bên trong dư vững nguyên tắc không đánh mất bản ngã. Người đã đến cảnh giới này tựa như bậc đại trí giả, ẩn minh trong vẻ ngoài khở khạo. Trong tiếng cười có cả những giọt nước mắt. Trong cái sai có cái đúng, trong cái mất có cái được. Nhìn lên những bậc vĩ nhân, thương gia thành đạt, chính khách lễ lừng hay ẩn sĩ đắc đạp, họ đều thấu hiểu lẽ vương tròn, biến hóa khôn lửa. Biết khi nào nên cương, lúc nào nên nhu, đó mới chính là bí quyết thành công. Như câu chuyện về Vương Nguy Chi, bậc thầy thư pháp lừng danh, được người đời xưng tụng là Thư Thánh. Dòng họ vương gia vốn là danh gia vọng tộc thời Đông Tấn. Thúc phụ của ông là Vương Đôn, nắm giữ binh quyền để ở vị cao quý. Nhưng lòng tham vô đáy, Vương Đôn luôn nung nấu giấc mộng đế vương. Gian thần tiền phụng, kẻ sối rục đầy mu mô, ngày đêm cùng Vương Đôn bải mưu tính kế, soãn ngồi đoạt vị. Một buổi sáng đó, Vương Đôn vừa thức dậy không lâu, thì tiền phụng đã vội vã đến tìm ông. Hai người đóng chặt cửa phòng, bàn bạc về kế hoạch mưu phản bí mật. Tiền phụng, dùng dòng điệu hết sức thần bí, nói với Vương Đôn một số tin tức tình báo mới nắm được. Hai người bàn bạc hồi lâu, Vương Đôn nghe xong những thông tin tiền phụng mang đến, vô cùng kích động, bỗng dưng đứng phát dậy, định mở miệng nói thì đột nhiên dừng lại. Ông nhìn qua cửa sổ, thấy tấm dem tre ở phòng đối diện động đẩy. Điều này làm ông nhớ ra cháu trai Vương Hi Chi vẫn đang còn ngủ trên giường. Vương Hi Chi năm đó mới 11, 12 tuổi, bình thường rất được Vương Đôn yêu quý. Vương Đôn coi Vương Hi Chi thông minh, có tư chất hơn người, là người kế nghiệp của dòng họ Vương. Ông thường đưa Vương Hi Chi đi bên cạnh, cho ở lại trong phủ của mình. Lần này Vương Hi Chi đã ăn ngủ nhà Vương Đôn mấy ngày liền, phòng ngủ của cậu bé lại ngay sát phòng khách. Khi tiền phụng đến, vì cả hai đều căng thẳng, nên Vương Đôn quên mất chuyện Vương Hi Chi đang ngủ trong phòng. Mãi đến lúc này mình nhớ ra. Vương Đôn tái mặt, nói với tiền phụng, Hi Chi vẫn còn đang ngủ ở trong phòng đó. Lỡ nó nghe được những lời chúng ta vừa nói thì phải làm sao? Nghe Vương Đôn nói vậy, tiền phụng cũng sốt ruột, nói, Đại tương quân, kế hoạch mà bị tiết lộ thì chúng ta sẽ chết không có chỗ trồn. Lượng tiểu phi quân tử, vô độc, bất trợng phu. Tiền phụng, quân tử không chấp vặt trợng phu phải quyết liệt. Chi bằng, một là không làm, đã làm thì làm đến cùng. Nghe lời nói của tiền phụng, Vương Đôn suy nghĩ hồi lâu, cuối cùng quyết tâm nói, Đúng vậy, không thể vì tình cảm mà hỏng việc lớn. Rồi quay đầu về phía phòng ngủ của Vương Hi Chi, gật đầu. Hi Chi à, con đừng trách bá phụ này vô tình vô nghĩa. Nói xong, Vương Đôn rút bảo kiếm ra, cầm kiếm đi thẳng đến giường ngủ của Vương Hi Chi. Khi Vương Đôn vẽn rẻm lên, ông thấy Vương Hi Chi vẫn đang ngủ say xưa, không có bất kỳ phản ứng nào. Vương Đôn nhìn đứa cháu trai mà mình hết mực yêu quý, thấy may mắn là kế hoạch bí mật của mình đã không bị cháu nghe thấy, nên từ bỏ ý định sát hại cháu. Vương Đôn thu kiếm lại, tra vào vỏ rồi đi ra ngoài. Thực ra, từ lúc tiền phụng bước vào cửa, Vương Hi Chi đã tỉnh dậy, vô tình nghe trộm được cuộc nói chuyện của bá phụ và tiền phụng. Cậu bé nhanh chóng nhận ra tình cảnh nguy hiểm của mình. May mà kịp thời giữ bình tĩnh, giả vờ như đang ngủ say, không để lộ ra chút sợ hở nào. Nhờ vậy mà Vương Đôn mới không ra tay. Đại nạn đến nơi, người không hiểu cách ứng xử linh hoạt thì sẽ không biết cách che giấu bản thân. Càng không biết cách kiêm chế cảm xúc của mình, bình tĩnh đối mặt với nguy hiểm. Bởi vậy, biết cách ứng xử linh hoạt không chỉ để hòa hợp với mọi người, mà nhiều lúc còn là để bảo vệ chính mình. Làm việc khó tránh khỏi gặp phải trở ngại. Người không hiểu cách ứng xử linh hoạt, luôn thích so đò tính toán, lúc nào cũng vai trạm với người khác. Cho dù có bản lĩnh cao cường, thông minh hơn người, thì cũng thường khiến cho hoài bão khó thành, sự nghiệp không đạt. Họ luôn thể hiện sự cứng nhắc, dễ va vấp. Để giảm bớt trở ngại trên con đường tiến bước, để tập trung tinh lực thực hiện lý tưởng và nguyện vọng của bản thân. Khi cần thiết, chúng ta nên nhượng bộ hoặc thỏa hiệp, tức là dùng phương pháp mềm dẻo để thay thế cho tinh thần cứng nhắc. Đương nhiên, chúng ta cũng không thể hoàn toàn tư bỏ sự cứng rắn. Con người sống trong xã hội phức tạp, giống như con thuyền ra khơi, chỗ nào cũng có sóng gió, có trở ngại. Nếu một người lúc nào cũng xử lý mọi việc một cách cứng nhắc, lấy cứng đối cứng, dốc hết sức lực để đối đầu, chống lại trở ngại, thậm chí liều chết với nó, thì kết quả là không chỉ tinh thần khó mà chịu đựng nổi, mà còn kết oán với nhiều người. Thay vì làm như vậy, chỉ bằng khéo léo vận dụng một số phương pháp mềm dẻo, tích cực tìm cách loại bỏ một số khó khăn hoặc giảm bớt trở ngại, như vậy sẽ khiến con đường dẫn đến thành công bớt đi những trướng ngại vật. Trong cách đối nhân sự thế, nếu quá cứng nhắc, bạn có thể tạo ra nhiều kẻ thù hoặc tỏ ra thiếu tình người và làm tổn thương người khác. Tuy nhiên, nếu quá khéo léo, thì lại dễ bị người ta cho là khôn vặt. Vì vậy, việc dung hòa giữa cứng rắn và mềm mỏng cần phải nám vững lửa. Đó chính là tinh túy của sự biến thông. Tự trung lại, dù kết hợp cứng mềm hay vuông tròn, đều phải nhớ rằng không có vuông thì không thành tròn. Cần kiên trì nguyên tắc ngay thẳng, chính trực trong khi ứng xử linh hoạt với mọi người. Biết biến thông trong cách làm người, làm việc, đó mới chính là bí quyết để tồn tại và sống viên mãn thành công tròn đời. Chúng tôi xin kết thúc bài chia sẻ của mình tại đây. Mong rằng những chia sẻ về đạo vuông tròn hôm nay sẽ giúp ích cho quý vị trên con đường hoàn thiện bản thân. Hẹn gặp lại với quý vị trong chương trình bàn luận về đạo vuông tròn trong các số tiếp theo. Một lần nữa, xin kính chúc quý vị và các bạn cùng gia đình luôn luôn được hạnh phúc, thành công và bình an trong cuộc sống. Xin trân trọng, kính chào và hẹn gặp lại.