#kỳán#lichsu#suhocbian Trên đỉnh một vách núi cheo leo thuộc dãy Dângrêk, có một kiệt tác kiến trúc nghìn năm tuổi. Ngôi đền Preah Vihear. Một nơi thờ tự thiêng liêng của Đế chế Khmer cổ đại, một di sản của nhân loại. Nó lẽ ra phải là một biểu tượng của hòa bình và sự vĩnh cửu. Nhưng trong hơn một thế kỷ qua, ngôi đền này lại trở thành tâm điểm của một cuộc tranh chấp gay gắt giữa Thái Lan và Campuchia. Một cuộc tranh chấp đã biến di sản thành chiến trường, biến những người láng giềng thành kẻ thù, và đã bùng phát thành những cuộc đấu súng thực sự trong thế kỷ 21. Làm thế nào một ngôi đền cổ lại có một quyền năng đáng sợ đến vậy? Phải chăng có một lời nguyền cổ xưa đã được đánh thức bởi những tấm bản đồ thời thuộc địa và lòng tự tôn dân tộc? Cuộc điều tra hôm nay sẽ lần theo dấu vết của lời nguyền đó, để tìm hiểu tại sao những viên đá cổ lại có thể gây ra một cuộc chiến của súng đạn hiện đại.
Có những nơi được sinh ra để kết nối con người với thần linh.
Đền Preah Vihear là một nơi như vậy.
Được xây dựng từ thế kỷ thứ 9, nó là một kiệt tác của đế chế Khmer.
Một lời cầu nguyện bằng đá dâng lên thần Shiva ngự trên đỉnh của một ngọn núi.
Nó là một di sản, một biểu tượng của một quá khứ huy hoàng.
Lẽ ra, nó phải là niềm tự hào chung.
Nhưng đây, cũng là Preah Vihear.
Một chiến trường của thế kỷ 21, nơi những người láng giềng chịa súng vào nhau.
Nơi di sản bị đe dọa bởi đạn pháo.
Nơi lòng tự tôn dân tộc biến thành sự hận thù.
Làm thế nào?
Làm thế nào một nơi thờ tự cổ xưa lại có thể trở thành tâm điểm của một cuộc chiến tranh hiện đại?
Phải chăng có một lời nguyện đã được gieo mầm từ hàng trăm năm trước và giờ đây đang trỗi dậy?
Mạnh mối đầu tiên của vụ án nằm ở chính nguồn gốc của ngôi đền.
Về mặt lịch sử và nghệ thuật, không một ai có thể tranh cái.
Preah Vihear là một kiệt tác của kiến trúc Khmer.
Nó được xây dựng bởi các vị vua Khmer trong thời kỳ đỉnh cao của Angkor.
Phong cách, kỹ thuật điều khác và ý nghĩa tôn giáo của nó đều thuần túy Khmer.
Với Campuchia, ngôi đền này không chỉ là một di tích.
Nó là một bằng chứng hữu hình, một lời khẳng định về sự vĩ đại của Tổ tiên họ.
Nó là một phần của linh hồn dân tộc.
Đây là nền tảng cho yêu sách chủ quyền của họ.
Nhưng lịch sử không chỉ có nghệ thuật, nó còn có chính trị.
Mạnh mối thứ hai cũng là nguồn gốc của mọi tranh cái, là một tấm bản đồ do người Pháp vẽ.
Bắt đầu thế kỷ 20, Pháp lúc đó đang bảo hộ Campuchia.
Và Siem đã thỏa thuận dùng đường phân thủy trên dãy dần Great làm biên giới tự nhiên.
Về mặt lý thuyết, đường phân thủy này lại đặt ngôi đền Priya Vihir về phía Siem.
Nhưng trong quá trình khảo sát, các sĩ quan Pháp vì một lý do nào đó,
có thể là do thiện cảm với di sản Khmer hoặc do sai sót kỹ thuật,
đã vẽ một đường biên giới trên bản đồ lệch khỏi đường phân thủy
và trao ngôi đền cho phía Campuchia.
Chính phủ Siem khi đó có thể do không để ý hoặc vì những lý do khác
đã không phản đối tấm bản đồ này.
Và vật chứng gây tranh cãi này đã trở thành một quả bom nổ chậm.
Quả bom đó đã chờ đợi suốt nửa thế kỷ.
Mạnh mối thứ ba là phán quyết của Tòa án Quốc tế năm 1962.
Sau nhiều năm tranh cãi, Campuchia đã kiện Thái Lan ra Tòa án Công lý Quốc tế.
Sau khi xem xét các bằng chứng, tòa đã đưa ra một phán quyết lịch sử.
Dù đường phân thủy có lợi cho Thái Lan,
nhưng tòa án cho rằng việc chính phủ Thái Lan đã chấp nhận
và sử dụng tấm bản đồ của Pháp trong suốt 50 năm mà không hề phản đối,
đồng nghĩa với việc họ đã mặc nhiên công nhận đường biên giới đó.
Kết quả, tòa án tuyên bố đền Preah Vihe thuộc về chủ quyền của Campuchia.
Nhưng phán quyết này lại chứa đựng một mầm mông mới của xung đột.
Tòa chỉ nói về chủ quyền của ngôi đền,
chứ không định đoạt rõ ràng về vùng đất xung quanh và lối vào chính của nó.
Lời nguyên vẫn chưa được hóa giải.
Nó chỉ tạm thời ngủ yên, và nó đã thức giấc vào thế kỷ 21.
Mạnh mối cuối cùng là sự kiện Campuchia vận động thành công
để UNESCO công nhận Preah Vihe là di sản thế giới.
Hành động này, với Campuchia, là một niềm tự hào.
Nhưng với những người theo chủ nghĩa dân tộc ở Thái Lan,
nó lại là một giọt nước làm tràn ly.
Họ cho rằng Campuchia đang độc chiếm một di sản có liên quan đến cả lịch sử Thái Lan.
Các cuộc biểu tình lớn nổ ra ở Bangkok,
căng thẳng ở biên giới leo thang.
Và cuối cùng, những cuộc đấu súng đã thực sự xảy ra.
Hàng chục binh sĩ của cả hai bên đã thiệt mạng.
Ngôi đền cổ đã phải hứng chịu những vết xẹo của đạn pháo hiện đại.
Lời nguyện đã ứng nghiệm một cách đẫm máu.
Vậy, sau cùng, lời nguyện thực sự của đền Preah Vihe là gì?
Cuộc điều tra đã cho thấy, lời nguyện đó không phải là một thế lực siêu nhiệt.
Lời nguyện đó mang tên lòng tự tôn dân tộc.
Ngôi đền này không chỉ là một khối đá, nó là một biểu tượng.
Với Campuchia, nó là bằng chứng cho một quá khứ huy Hoàng thời Angkor.
Với Thái Lan, nó là một phần di sản văn hóa mà họ cảm thấy có sự liên kết.
Cả hai đều nhìn vào nó và thấy hình ảnh của chính dân tộc mình.
Cuộc chiến không phải để tranh giành một mảnh đất trên đỉnh núi.
Đó là cuộc chiến để tranh giành quyền sở hữu quá khứ.
Tấm bản đồ của người Pháp và phán quyết của Tòa án quốc tế chỉ là những cây cớ.
Nguyên nhân sâu xa là sự va trạm của hai chủ nghĩa dân tộc,
được các chính trị ra thổi bùng lên vì những mục đích riêng.
Và đó chính là bi kịch lớn nhất.
Một ngôi đền được xây dựng để thờ phụng thần linh,
để kết nối con người với vũ trụ,
cuối cùng lại trở thành thứ để chia rẽ chính con người.
Lịch sử không chỉ nằm trong những viên đá.
Nó nằm trong cách chúng ta diễn giải ý nghĩa của những viên đá đó.
Vẫn còn những câu chuyện khác về những đế chế đã sụp đổ
và những bi kịch của các vương quốc bị kẹp giữa.
Hãy tham gia cùng chúng tôi.
Cuộc điều tra vẫn chưa kết thúc.